ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντίχτυποι στην Αριστερά

Όπως έχουμε εξιστορήσει, στη διάρκεια του προεκλογικού αγώ­να έχουν δημιουργηθεί σοβαρές προστριβές ανάμεσα στους διά­φορους ηγετικούς παράγοντες της ΕΔΑ. Μεγαλύτερη ακόμα οξύ­τητα δημιουργήθηκε με την υπόθεση των υποψηφιοτήτων Μπελογιάννη, Πλουμπίδη κ.λ.π., που αξίωνε να υποβληθούν η ηγε­σία του ΚΚΕ και δεν δέχονταν ηγετικοί παράγοντες της ΕΔΑ, όπως οι I.Πασαλίδης, Μιχάλης Κύρκος κ.λ.π. Αποκορυφώθηκε όμως ύστερα από τα αποτελέσματα των εκλογών, όταν αποκαλύφτη­κε πια με τους αριθμούς των σταυρών ότι το ΚΚΕ, με τις υποδεί­ξεις για πριμοδότηση, είχε καταφέρει να εκλεγούν μόνο οι εξόρι­στοι και να πάρουν καλή σειρά ακόμα και άγνωστα στον πολύ κόσμο στελέχη του εις βάρος παραγόντων που είχαν πρωτοστα­τήσει στην ίδρυση της ΕΔΑ, όπως ο Μιχ.Κύρκος, ο Νεόκ.Γρηγοριάδης, ο Σταύρος Ηλιόπουλος κ.λ.π. Ο Μιχ.Κύρκος και οι Αρι­στεροί Φιλελεύθεροι (Γρηγοριάδης, Σταμ.Χατζήμπεης κ.λ.π.) αποχωρούν από την ΕΔΑ. Όταν φτάνουν οι εξόριστοι βουλευτές, γίνεται προσπάθεια να γεφυρωθούν οι διαφορές. Στις 11 Νοεμ­βρίου, πραγματοποιείται στα γραφεία της ΕΔΑ (Μητροπόλεως) σύσκεψη. Ο Κώστας Γαβριηλίδης κάνει έκκληση σε όλους ν' απο­κατασταθεί η ενότητα. Ο Κύρκος εξηγεί τους λόγους για τους οποίους αποχώρησε και επιφυλάσσεται να συνεννοηθεί με τους φίλους του για να καθορίσει τη στάση του. Ο Σταύρος Ηλιόπου­λος, από μέρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος (Πασαλίδη) κάνει μακρά εισήγηση για τη δράση της Αριστεράς από το 1950. Διαπι­στώνει ότι η Δημοκρατική Παράταξις εξασφάλισε ορισμένα πλε­ονεκτήματα για την Αριστερά (νομιμότητα ενός τμήματος της, συμβολή στην κατάργηση της Μακρονήσου ως στρατοπέδου εξό­ριστων), αλλά την χαρακτήριζαν έλλειψη συνοχής και ιδεολογική ρευστότητα. Αναφέρεται στις προσπάθειες για γενικότερη συ­γκέντρωση των δυνάμεων της Αριστεράς που έγινε στις δημοτικές εκλογές με τη συμμέτοχη και των πρώην ΕΑΜικών κομμάτων, που όμως απέτυχε, στην ίδρυση του Δημοκρατικού Συναγερμοί) κ.λ.π. Και συνεχίζει:

«Η ΕΔΑ επέτυχε πράγματι να φέρη ουσιαστικά στη νόμι­μη ενεργό πολιτική ζωή και δράση το σύνολο σχεδόν των

πολιτικών δυνάμεων της Αριστεράς».

Προσθέτει πως η ΕΔΑ παρουσίασε σοβαρές αδυναμίες και γι'αυτό δεν κατάφερε να πάρει ούτε όσες ψήφους συγκέντρωσε η Δ.Π. το 1950:

«Μεταξύ των κομμάτων και των στελεχών - συνεχίζει ο Στ.Ηλιόπουλος - έλειψε πολλές φορές, και στοιχειωδώς ακό­μη, η αναγνώριση της ισοτιμίας, ο αλληλοσεβασμός και η εκτίμηση των συνεργατών. Αντί αυτού, είδαν το φως εκ­δηλώσεις που προκαλούν θλιβερή απογοήτευση. (Διαπλη­κτισμοί και απειλές για υποψηφιότητες, διαγκωνισμός υπο­ψηφίων, θλιβερές αθλιότητες στη γενική συγκέντρωση της Αθήνας μέχρις εμφανίσεως μπράβων κ.λ.π.)... Απόφαση της Δ.Ε. που είδε το φως της δημοσιότητος άλλαξε ύστε­ρα από μερικές ώρες, είτε από την εφημερίδα είτε από πρόσωπα χωρίς καμιά εξουσιοδότηση».

Αφού αναφέρει αρκετές περιπτώσεις επεμβάσεων αναρμό­διων προσώπων στην εφημερίδα της ΕΔΑ, Δημοκρατική, υποστη­ρίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί η νομιμοποίηση του ΚΚΕ για να του δοθεί η δυνατότητα «ν'αναλάβη άμεσα τις ευθύνες της πο­λιτικής του». Και συνεχίζει:

«Όμως, η διατήρηση σε παρανομία του ΚΚΕ και η απου­σία της ηγεσίας του είναι αυτή τη στιγμή πραγματικότης. Και εν όψει αυτής της πραγματικότητος, είμαστε υποχρεω­μένοι εμείς, τα κόμματα που αποτελούν την ΕΔΑ, να ανα­λάβουμε με πλήρη ευθύνη και αυτοτέλεια την άσκηση της πολιτικής της Αριστεράς στη χώρα, με βάση την εκτίμηση των συνθηκών (...) από την ΕΔΑ».

Ο Ηλιόπουλος τονίζει πως η ηγεσία του ΚΚΕ έχει βέβαια το δικαίωμα να ασκεί την κριτική της στην ηγεσία της ΕΔΑ, παρατη­ρεί όμως:

«Τα ίδια φαινόμενα ταλαντεύσεων, ασταθείας πολιτικής, ξαφνικών αλλαγών και συγχύσεων μέσα στην ΕΔΑ έχουν ήδη προκληθεί από ορισμένες εκδηλώσεις της ηγεσίας του ΚΚΕ, τόσο στην προεκλογική περίοδο σαν πολεμική και κριτική σε βάρος στελεχών της ΕΔΑ όσο και μετεκλογικά, σαν κριτική των αποτελεσμάτων των εκλογών (...). Αυτά προκάλεσαν αναταραχή και σύγχυση ανάμεσά μας. (Από το προσωπικό αρχείο του Σταύρου Ηλιόπουλου.)

Στη σύσκεψη αυτή έχουν πάρει μέρος τα μέλη της διοικούσας επιτροπής της ΕΔΑ. εκπρόσωποι των ιδρυτικών της κομμάτων ομάδων, οι βουλευτές που έχουν επιστρέψει από την εξορία, ο Αντώνης Μπριλλάκης, ως εκπρόσωπος της νεολαίας της ΕΔΑ κ.λ.π. Γίνεται φανερό και από όσα παραθέσαμε ότι, παρά τις προσωπικές συγκρούσεις και ιδεολογικές αποχρώσεις, στο βάθος της αναταραχής υπάρχει η προσπάθεια και αξίωση του ΚΚΕ να ελέγχει την ΕΔΑ και να καθορίζει τη γραμμή και την πολιτική της. Την κατάσταση χειροτερεύει το γεγονός ότι η πραγματική ηγεσία του ΚΚΕ βρίσκεται στο εξωτερικό και έτσι οι διάφοροι μη κομμουνι­στές παράγοντες της ΕΔΑ είναι πολύ δύσκολο να συντονίσουν μα­ζί της τις ενέργειές τους ή να συζητήσουν τα παράπονα και τις διαφωνίες τους. Και αν ακόμα οι εδώ εκπρόσωποι της ηγεσίας του ΚΚΕ συμφωνούν σε ορισμένα σημεία με τους ηγέτες της ΕΔΑ, η έξω ηγεσία μπορεί, σε λίγη ώρα. με τις εκπομπές του ραδιο­σταθμού της ν'ανατρέψει τη συμφωνία.

Έτσι, και μετά τη σύσκεψη της 11ης Νοεμβρίου, οι διαφωνίες συνεχίζονται. «Αόρατες δυνάμεις» ανατρέπουν τις αποφάσεις της διοικούσας επιτροπής της ΕΔΑ. Λόγου χάρη, ενώ έχει αποφασιστεί στη σύσκεψη να μη γίνει, «προς το παρόν», πανελλα­δική σύσκεψη της ΕΔΑ, γιατί δεν θεωρούνται ώριμες οι συνθήκες, στις 13 Νοεμβρίου, η Δημοκρατική γράφει τα αντίθετα: Ότι χκύριο θέμα στη σύσκεψη ήταν η οργάνωση πανελλαδικής συνδιασκέψεως και ότι εξουσιοδοτήθηκε «παμψηφεί» η Δ.Ε. να καθορίσει την ημερήσια διάταξη. Το ΚΚΕ, που έχει τον έλεγχο της πλειοψηφίας των οργανωμένων μελών της ΕΔΑ, θέλει να οργα­νωθεί συνδιάσκεψη, έστω και βιαστικά, για να προωθήσει τη θέ­ση του στην ηγεσία και στη στελέχωση του νέου συνασπισμού της Αριστεράς.

Η τακτική αυτή του ΚΚΕ είναι φυσικό να προκαλεί αγανά­κτηση και απογοήτευση στους ιδρυτικούς παράγοντες της ΕΔΑ, που, ο ένας μετά τον άλλο, αρχίζουν ν'αποσύρονται, αφήνοντας ελεύθερο το έδαφος στα κομμουνιστικά στελέχη να εφαρμόσουν τις εντολές του κόμματος τους. Ο Σταύρος Ηλιόπουλος γράφει, στις 13 Νοεμβρίου, στον Πασαλίδη, που βρίσκεται στη Θεσσαλο­νίκη: «Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε την περασμένη Κυριακή και στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας Δημοκρατική δημοσιεύο­νται πληροφορίες (...). Το περιεχόμενο όμως του σχετικού δημο­σιεύματος προκαλεί κατάπληξη και αγανάκτηση σε κάθε στοι­χειωδώς τίμιο άνθρωπο, γιατί αποτελεί πλήρη διαστρέβλωση της πραγματικότητας (...). Το ότι λοιπόν αμέσους ύστερα από μια τέ­τοια κριτική, άρχισε η Δημοκρατική «να διαστρεβλώνει όλη την αλήθεια πάνω στις συζητήσεις και στις αποφάσεις τέτοιας σημα­ντικής συσκέψεως, δεν μπορεί να αφήνει καμία απολύτως αμφι­βολία ότι η τακτική αυτή αποτελεί μελετημένη και συνειδητή περιφρόνηση προς όλους τους συσκεφθέντες και επιβεβαιώνει τη διαμαρτυρία κάποιου από τους συσκεφθέντες, ότι μέσα στην ΕΔΑ υπάρχει μια πολιτική παρέα που κάνει ό,τι της αρέσει». (Από το προσωπικό αρχείο του Στ.Ηλιόπουλου.)

Οι ανακοινώσεις για την ανακάλυψη των ασυρμάτων φυσικό ήταν να προκαλέσουν συγκίνηση στους κόλπους της Αριστεράς. Ηγετικοί παράγοντες της ΕΔΑ, όπως ο I.Πασαλίδης, ο Μιχ.Κύρ­κος. ο Στ.Ηλιόπουλος, βλέπουν ότι οι προσπάθειες τους να νο­μιμοποιηθεί ολόκληρη η Αριστερά τινάζονται στον αέρα από τη συνέχιση, με ευθύνη της ηγεσίας του ΚΚΕ, μεθόδων που ταιριά­ζουν μόνο σε πολεμική περίοδο.

Παρ'όλ'αυτά, μπορούμε να πούμε ότι οι αποκαλύψεις για τους ασυρμάτους φέρνουν, στην αρχή τουλάχιστον, αντίθετα απο­τελέσματα στους κόλπους της Αριστεράς. Δημιουργούν μια τάση των μη κομμουνιστών ηγετικών παραγόντων της Αριστεράς να δείξουν την αλληλεγγύη τους προς το ΚΚΕ, γιατί θεωρούν αυτό που συμβαίνει και την εκμετάλλευση του από τη Δεξιά, επίθεση εναντίον ολόκληρου του προοδευτικού και δημοκρατικού κόσμου και προσπάθεια να ματαιωθούν τα ειρηνευτικά μέτρα του Πλα­στήρα, έστω και περικομμένα. Έτσι, στη Δημοκρατική δημοσιεύε­ται άρθρο του προέδρου της ΕΔΑ, I.Πασαλίδη, που υπογραμμί­ζει ότι, όταν μια ιδεολογία και ένα κόμμα διώκονται, φυσικό είναι οι οπαδοί του να καταφεύγουν στις κρύπτες και στις κατακόμ­βες, όπως οι πρώτοι χριστιανοί. Και ο Μιχάλης Κύρκος, που έχει ήδη δηλώσει, ότι θ'αποχωρήσει από την ΕΔΑ, ξαναρχίζει τις συ­ζητήσεις για στενή συνεργασία με το κόμμα της Αριστεράς. Έτσι, στις 21 Νοεμβρίου, δηλαδή εφτά μέρες μετά τις ανακοινώσεις για τους ασυρμάτους, γράφει στο Ημερολόγιο του:

«Ο Γαβριηλίδης ήρθε στο σπίτι κατά τις 10 π.μ. Μου είπε, ότι έλαβε γνώσιν της επιστολής μου και είναι σύμφωνος. Μου προσέθεσε, ότι θα μου στείλουν απάντησιν έγγραφον». (Ανέκδοτο Ημερολόγιο Μιχ.Κύρκου, σελίδες χειρό­γραφου 4-5.)

Τα βασικά σημεία της εφτασέλιδης επιστολής που έχει στείλει στον πρόεδρο της ΕΔΑ, Πασαλίδη, ο Μιχ.Κύρκος τα έχει εκ θέσει σε σύσκεψη φίλων του:

«...Επρότεινα τα κατωτέρω: α) Η ΕΔΑ θα παραμείνει συ­νασπισμός κομμάτων, β) Ο αγών της θα γίνεται μόνον μέ­σα στα νόμιμα πλαίσια και αυτό θα περιφρουρηθεί πάση θυσία και εναντίον παντός, ο οποίος τυχόν θα επιχειρούσε να τον εκτρέψη με οποιοδήποτε τρόπο. Η νομιμότης πρέ­πει να γίνη πίστις για όλους, φίλους και αντιπάλους, γ) Η ΕΔΑ καθορίζει μόνη την πολιτική της, απολύτως αδέσμευ­τη...».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Μέτωπο και ασύρματοι

Αλλά ας δούμε πώς καθόριζε στη συνέχεια η απόφαση της 2ης Ολομέλειας τις επιδιώξεις του ΚΚΕ:

«Το κίνημά μας – συνέχιζε - μέσα σε πολύπλοκες και δύ­σκολες τοπικές και διεθνείς συνθήκες, πραγματοποίησε, βασικά, κανονικά και χωρίς τρανταγμούς, το πέρασμα από τον ένοπλο στον πολιτικό αγώνα (...). Το βασικό, κεντρι­κό πολιτικό καθήκον μας σήμερα είναι να σταθεί το κίνη­μά μας πρωτοπόρο και να δώσει όλες του τις δυνάμεις για να'ρθουν σ’επαφή, συμφωνία και συνεργασία όλες οι πα­τριωτικές και δημοκρατικές δυνάμεις, οργανώσεις, κόμματα και παράγοντες του τόπου για να φτιάσουν κοινό μέ­τωπο και να παλέψουν ενάντια στον αμερικάνικο νόμο και την αμερικανοδουλεία, ενάντια στον αμερικάνικο πόλεμο και την αποικιοποίηση, αφανισμό και εξευτελισμό, ενάντια στη φασιστική απειλή του Παπάγου (...). Για την πατρίδα είναι σήμερα ζήτημα ζωής ή θανάτου να ενωθούν όλες οι δημοκρατικές, πατριωτικές και εθνικές δυνάμεις της χώ­ρας σε μια δύναμη για να σωθεί από τον κίνδυνο πολεμι­κής καταστροφής απ' την "Αστραπή" και το Βορειοα­τλαντικό Σύμφωνο, για να διατηρηθεί η ειρήνη και να εξασφαλιστεί η ζωή του λαού. Αυτή η ένωση θα είναι το ΕΑΜ του νέου λαϊκού αγώνα για τη ζωή, την ειρήνη, τη λευτεριά και την εθνική ανεξαρτησία (...). Πιο πλατιά και μα­ζική οργάνωση των οικονομικών αγώνων της εργατικής τά­ξης, των υπαλλήλων και των άλλων στρωμάτων στις πόλεις (επαγγελματίες, διανοούμενοι κ.λ.π.), της αγροτιάς, όλου του εργαζόμενου λαού (...). Και όλοι μαζί, λαός και στρα­τός, θα ματαιώσουμε τα σχέδια των ιμπεριαλιστών και των λακέδων τους. Θα ματαιώσουμε το ετοιμαζόμενο μακε­λειό (...). Και, αν τολμήσουν οι ιμπεριαλιστές ν'αντιπαραταχθούν στην ομόθυμη αυτή θέληση λαού και στρατού και να μας οδηγήσουν στη σφαγή, λαός και στρατός θα εί­ναι έτοιμοι να στρέψουν τα όπλα αντίστροφα».

Αυτό το νέο σύνθημα - «τα όπλα αντίστροφα» - που είναι απομίμηση του συνθήματος του Λένιν της περιόδου του Α' Παγκο­σμίου Πολέμου, να στρέψουν οι στρατιώτες τα όπλα εναντίον των δικών τους κυβερνήσεων, και μπαίνει στη θέση του αποτυχημένου «τα όπλα παρά πόδα» -, εκλαϊκεύει τώρα με ιεραποστολική μανία η εξόριστη ηγεσία του ΚΚΕ - με αποφάσεις, προκηρύξεις, ειδικές εκπομπές του ραδιοσταθμού «Ελεύθερη Ελλάδα» στο λεγόμενο «Φροντιστήριο του Αγωνιστή» κ.λ.π. Τέλος, βασικό κα­θήκον στις οργανώσεις του, το ΚΚΕ βάζει την ανασυγκρότηση των κομματικών του δυνάμεων.

Αφού λοιπόν τέτοιος είναι ο νέος προσανατολισμός του ΚΚΕ - «πέρασμα από τον ένοπλο στον πολιτικό μαζικό αγώνα», στροφή στη «μαζική δουλειά», «δημοκρατικό και πατριωτικό μέτω­πο» -, τι θέλει τους ασυρμάτους και άλλα παρόμοια μέσα, που εκθέτουν σε θανάσιμους κινδύνους όχι μόνο τα στελέχη του, αλλά και τους ίδιους τους μηχανισμούς του και - το κυριότερο - την προσπάθεια για συμμετοχή και πάλι της Αριστεράς στη νόμιμη πολιτική ζωή της χώρας; Η ηγεσία του δεν αντιλαμβάνεται πως μ'αυτό τον τρόπο διακυβεύει τις πολιτικές της προσπάθειες, εκθέτει τις οργανώσεις, που μόλις ανασυγκροτεί, σε θανάσιμα χτυπήματα, ανατινάζει τις συμμαχίες του και απομακρύνει από κοντά του τα πιο μετριοπαθή στοιχεία της Αριστεράς, αλλά και από φόβο ή διαφωνία σημαντικό μέρος των οπαδών του;

Ασφαλώς, η αντιφατική γραμμή είναι ένα από τα χαρακτηρι­στικά της πολιτικής του Ζαχαριάδη. Εξάλλου, οι μέθοδοι αυτές - ασύρματοι κ.λ.π. - είναι υπολείμματα της νοοτροπίας της περιό­δου του Εμφυλίου Πολέμου και δείχνουν ανικανότητα προσαρ­μογής στη νέα κατάσταση. Φανερό όμως επίσης είναι ότι, όπως φαίνεται και από την απόφαση της 2ης Ολομέλειας, η ηγεσία του ΚΚΕ, όπως και ο Στάλιν, την περίοδο αυτή του έντονου Ψυχρού Πολέμου (οι μάχες στην Κορέα συνεχίζονται), φοβάται το ενδε­χόμενο να ξεσπάσει μια νέα παγκόσμια σύρραξη. Και προσπα­θεί να είναι έτοιμη για ν'αντιμετωπίσει μια τέτοια κατάσταση, που δεν την αποκλείει και για το άμεσο μέλλον. Η θέση του, φυ­σικά, σε μια τέτοια περίπτωση, θα είναι στο πλευρό των σοσιαλι­στικών χωρών, κατά του NATO και της επίσημης ελληνικής πολι­τικής. Έτσι εξηγείται και το σύνθημα «τα όπλα αντίστροφα». Βέβαια, οι μέθοδοι αυτές θ'αποδειχτούν όχι μόνο ατελέσφορες, αλλά και επιζήμιες για το αριστερό κίνημα στη χώρα μας. Πά­ντως, δεν είναι το πρώτο στην Ελλάδα παράδειγμα διωκόμενου κόμματος που αντιδρά στην επίσημη εξωτερική πολιτική με αυ­τό τον τρόπο. Όσα έχουν, από παλιά, ή πρόσφατα, αποκαλυφθεί για τη δράση των βασιλικών το 1916-20, σε συνεργασία με τη γερ­μανική πρεσβεία και τις υπηρεσίες του Βερολίνου, αποτελούν ένα άλλο προηγούμενο. Ο εξωτερικός προσανατολισμός της χώρας προκάλεσε όχι μόνο μία φορά την αιτία εθνικού διχασμού με καταστροφικές συνέπειες. Τώρα, στη διάσταση για την εξωτερι­κή πολιτική, έχουν προστεθεί και ο ιδεολογικός φανατισμός και η εντονότερη κοινωνική σύγκρουση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Σύγχυση

Σε λίγο, θα επιτείνει τη σύγχυση που έχει δημιουργηθεί με τις ποι­κίλες πληροφορίες και εκδοχές γύρω από την υπόθεση των ασυρ­μάτων η ίδια η ηγεσία του ΚΚΕ. Θα μεταδώσει από τον ραδιο­σταθμό της και θα προπαγανδίσει με αποφάσεις και ανακοινώσεις της ένα κακόγουστο μυθιστόρημα: Ο Βαβούδης ήταν πράκτορας της Ασφάλειας. Δεν σκοτώθηκε, αλλά τον φυγάδευσαν στην Αμε­ρική! Το καταπληκτικό είναι ότι αυτό το παραμύθι το πίστεψαν εκατοντάδες χιλιάδες στελέχη, μέλη και οπαδοί του ΚΚΕ, ανά­μεσα στους οποίους και επιστήμονες, διανοούμενοι, καλλιεργη­μένοι εργάτες κ.λ.π. Τόσο μεγάλος ήταν ο φανατισμός που είχαν δημιουργήσει η Κατοχή και ο Εμφύλιος Πόλεμος, τόση καχυπο­ψία υπήρχε για τις μεθόδους των υπηρεσιών Ασφαλείας, αλλά και τέτοια εμπιστοσύνη είχαν ακόμα εκατοντάδες χιλιάδες αριστεροί στο «αλάθητο» του Ζαχαριάδη που καλλιεργούσε δύο δεκαετίες το κόμμα. Γιατί ο Ζαχαριάδης υπεστήριξε αυτή την κακόβουλη εκδοχή και δεν δίστασε να σπιλώσει τη μνήμη ενός κομμουνιστή που προτίμησε τον θάνατο από την προδοσία και πέθανε εκτε­λώντας την κομματική του αποστολή; Είναι φανερό ότι ο Ζαχα­ριάδης φοβόταν πως όλη αυτή η ιστορία των ασυρμάτων, που θα κατέληγε όχι μόνο σε σειρά από ανθρώπινες τραγωδίες, αλλά και σε σοβαρά πλήγματα στον κομματικό μηχανισμό και στη γενικό­τερη προσπάθεια της Αριστεράς να συνέλθει από την ήττα, μπο­ρούσε να κλονίσει τη θέση του στην ηγεσία του ΚΚΕ. Με την εκ­δοχή αυτή του «πράκτορα» Βαβούδη δημιουργούσε ένα «άλλοθι», άφηνε να πιστευτεί πως όλη η ιστορία των ασυρμάτούν μπορού­σε να ήταν, από την αρχή ως το τέλος, ένα κατασκεύασμα της Ασφάλειας και των Αμερικανών.

Αλλά τι ακριβώς επεδίωκε η ηγεσία του ΚΚΕ με τους ασυρ­μάτους; Από τα κείμενά της προκύπτει ότι έχει εγκαταλείψει πια την ιδέα, τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον, ενός νέου αντάρτι­κου και έχει προσανατολιστεί στην οργάνωση μαζικών κινητοποιή­σεων και πολιτικών αγώνων, επιδιώκοντας, κυρίως, να ανακτή­σει την ηγεσία στο συνδικαλιστικό κίνημα, στον χώρο της Αριστεράς και, αν είναι δυνατόν, σε ένα ευρύτερο δημοκρατικό και αντιαμερικανικό μέτωπο. Τον Οκτώβρη του 1951, γίνεται στο εξωτερικό η 2η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Κυρίαρχη φιγούρα είναι πάλι ο Ζαχαριάδης, με στενούς συνερ­γάτες του τους Β.Μπαρτζώτα, Δ.Βλαντά, Γ.Γούσια κ.λ.π. Η Ολομέλεια αυτή αποφασίζει την καθαίρεση του Δ.Παρτσαλίδη ως «οπορτουνιστή» κτλ. Στην απόφαση της Ολομέλειας, που δη­μοσιεύεται με τον τίτλο «Το λαϊκό κίνημα, τα καθήκοντα των κομμουνιστών και των πρωτοπόρων αγωνιστών», γίνεται μια το­ποθέτηση των πολιτικών δυνάμεων στην Ελλάδα, συνοδευόμενη από τις συνηθισμένες υβριστικές επιθέσεις εναντίον των άλλων κομμάτων και ηγετών:

«...ο Πιουριφόυ, επιδιώκοντας, σαν μια μεταβατική προ­σωρινή κατάσταση, την κυβερνητική συνεργασία Πλαστήρα - Βενιζέλου, δουλεύει επίμονα να φέρει τον Παπάγο σαν μονοκράτορα - διχτάτορα (...). Η διάταξη των δυνάμεων στο αμερικανόδουλο μοναρχοφασιστικό στρατόπεδο παρουσιάζεται σήμερα έτσι: Ο Παπάγος με τον φασιστικό συνα­γερμό του, ο πιο ευνοούμενος αυτός λακές της αμερικανοκρατίας, γίνεται ο πόλος συγκέντρωσης της πιο μαύρης και ολιγαρχικής πλουτοκρατικής αντίδρασης. Και κατάφερε, με την αντιπλουτοκρατική δημαγωγία και με μια ορισμένη "αντιαμερικανική" και αντιδυναστική - αντιπαλατιανή φρα­σεολογία, να παρασύρει ορισμένα λαϊκά στρώματα, από τα πιο καθυστερημένα, που ζητώντας μια αλλαγή δεν προ­σανατολίζονται ακόμα πολιτικά καθαρά (...). Η ΕΠΕΚ τού Πλαστήρα, με την κοινωνική και "δημοκρατική" απάτη και δημοκοπία της, παίζει τον ρόλο του κυματοθραύστη για τα λαϊκά στρώματα, που τραβάν προς τ'αριστερά και του οδοστρωτήρα για τον Παπάγο (...). Ο Βενιζέλος, υποταχτικός κι αυτός της αμερικανοκρατίας, παίζει τον ρόλο του πιονιού, που αλλάζοντας κάθε τόσο θέση, υποβοηθάει την πραγ­ματοποίηση των κάθε φορά ελιγμών της αμερικάνικης πο­λιτικής. Το παλάτι, που υφίσταται μια ορισμένη αγγλική επιρροή, συγκεντρώνει σήμερα την προσοχή του και προς αντιμετώπιση του Παπάγου, που πάει να το βάλει σε δεύ­τερη μοίρα. Η στρατοκρατία, χωρισμένη ανάμεσα στην παπαγική κλίκα, την παλατιανή καμαρίλα, τον Πλαστήρα και τον Βενιζέλο, εκδηλώνει πιο έντονα την αμερικανοαγγλική σύγκρουση στην Ελλάδα (...). Η αμερικανοκρατία, στην άμεση πολιτική - κυβερνητική επιδίωξη της (...), πάει σήμε­ρα να χρησιμοποιήσει τον Πλαστήρα για να κερδίσει χρό­νο. Να μειώσει έτσι και τη δημαγωγική αχτινοβολία του, πράγμα που νομίζει ότι θα ενισχύσει τον παπαγικό συνα­γερμό. Και, αποβλέποντας πάντα στη συμφιλίωση παλα­τιού – στρατάρχη, υποστηρίζει ανοιχτά τον Παπάγο για να τον επιβάλει ουσιαστικό διχτάτορα».

Ορισμένες από τις διαπιστώσεις του ΚΚΕ, όπως αυτές που αφορούν το παιγνίδι των Αμερικανών εις βάρος του Πλαστήρα και της ΕΠΕΚ, θα αποδειχτούν σωστές. Αλλά η απόφαση επιβεβαιώνει την αδυναμία της ηγεσίας του ΚΚΕ να διακρίνει τις αποχρώσεις και τις διαφορές σε όλη τους την έκταση και να εκτιμήσει ρεαλιστικά την κατάσταση ύστερα από την ήττα του. Βλέπει, λ.χ., την ΕΠΕΚ σαν την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, ενώ είναι ένα κίνημα δημοκρατικής αλλαγής μέσα στο αστικό πλαίσιο. Ξε­μπερδεύει με τον Συναγερμό χαρακτηρίζοντας τον φασιστικό, ενώ τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα. Ασφαλώς, στους κόλπους του Συναγερμού υπάρχουν και ισχυρές φιλοδικτατορικές τάσεις· ο ΙΔΕΑ τον υποστηρίζει, ο Παπάγος εμφανίζεται σαν σωτήρας και Μεσσίας, μεγάλο μέρος της δύναμής του το στηρίζει στην επιβο­λή του κρατικού μηχανισμού και στο κλίμα του Εμφυλίου Πολέ­μου. που εξακολουθεί να καλλιεργείται. Παρ'όλ'αυτά, παρου­σιάζεται ως κόμμα κοινοβουλευτικό, ένας συνασπισμός δυνάμεων της Δεξιάς, που το υποστηρίζουν οι κυριότεροι παράγοντες της οικονομικής ολιγαρχίας, το μεγαλύτερο μέρος των αξιωματικών και οι Αμερικανοί. Διακηρύσσει την απόφαση του να ενισχύσει την εκτελεστική εξουσία, αλλά μέσα στο κοινοβουλευτικό πλαί­σιο και με μια αντιπροσωπευτική διακυβέρνηση, έστω και νοθευμένη από την έντονη παρουσία του ΙΔΕΑ και τωv φίλων του σε πολλούς τομείς της δημόσιας ζωής και από την αστυνομοκρατία. Μπορεί λοιπόν κανείς να πει ότι ο Συναγερμός ήταν κόμμα «φασιστικίζον» αλλά σε καμιά περίπτωση φασιστικό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Νυχτερινές επιχειρήσεις

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης Νοεμβρίου, δυνάμεις της αστυνομίας και της χωροφυλακής με επικεφαλής τον υπουργό Εσωτερικών Κ.Ρέντη, τους αστυνομικούς διευθυντές I.Πανόπουλο, Δ.Βρανόπουλο και Τσαούση και τους διοικητές της χωροφυλα­κής, Σωτόπουλο, Τσιτούρα και Τζανετάκο, εξαπολύουν ταυτό­χρονη έφοδο στη βίλα της Γλυφάδας και στο τετράγωνο των οδών Λυκούργου – Δημητρακοπούλου - Κρέμου και Μενελάου στην Καλλιθέα, όπου έχει εντοπιστεί ο δεύτερος ασύρματος. Αλλες ομά­δες της αστυνομίας και της χωροφυλακής ενεργούν εφόδους σε σπίτια της περιοχής πρωτευούσης και πιάνουν δεκάδες θεωρού­μενους ύποπτους.

Στη βίλα της Γλυφάδας, βρίσκουν τη σύζυγο του Αργυριάδη, Κατερίνα Δάλλα, που στην αρχή τους δηλώνει πως ο άντρας της λείπει. Αργότερα ομολογεί, ότι ο Ηλίας Αργυριάδης είναι εκεί και τους υποδείχνει την κρύπτη:

«Εις μίαν γωνίαν του μαγειρείου – γράφουν οι εφημερίδες με βάση τις αστυνομικές ανακοινώσεις - υπήρχε ένα τρα­πέζι από τσιμέντο, του οποίου αι δυο πλευραί εστηρίζοντο εις τον τοίχον. Κάτω από το κενόν του τραπεζιού αυτού και εις το δεξιόν μέρος του τοίχου υπήρχε μια μυστική θύ­ρα από μπετόν, η οποία εκινείτο με ρόδες. Έρποντες οι αστυνομικοί επίεσαν ειδικόν ελατήριον και μέρος του τοί­χου υπεχώρησε προς το εσωτερικόν ενός μικρού δωματίου. Τούτο ήτο ένα είδος προχώλ διαστάσεων 3X3 1/2 μέτρων. Εις τον απέναντι ακριβώς τοίχον υπήρχε, παρομοία ακρι­βώς με την πρώτην, θύρα κινουμένη με τον ίδιον τρόπον, η οποία έφερε εις ένα μεγαλύτερον δωμάτιον διαστάσεων 4X5. Όταν οι αστυνομικοί εισήλθον εντός αυτού, εύρυν κοιμώμενον εις ένα ντιβάνι τον Αργυριάδην και αντίκρισαν αμέσως τους ασυρμάτους. Ήσαν δύο ασύρματοι ισχυράς τάσεως, ως διεπιστώθη, με κεραίαν η οποία εξήρχετο από τον σωλήνα αερισμού του δωματίου. Εντός του ιδίου δωματίου υπήρχον πολλά ράφια με έγγραφα και αρχεία τα οποία κατεσχέθησαν. Επίσης κατεσχέθη και ο κρυπτο­γραφικός κώδιξ των εκπομπών (...) υπήρχε και μικρόν τυπογραφείον. Κατά την έρευναν, ελάχιστα χρήματα ευρέ­θησαν τα οποία και κατεσχέθησαν. Ο Αργυριάδης ουδεμίαν αντίστασιν έφερε και παρεδόθη εις τους αστυνομικούς». (Το Βήμα, 15 Νοεμβρίου 1951.)

Μαζί με τον Αργυριάδη, οι αστυνομικοί οδηγούν στην Ασφά­λεια και την Κατερίνα Δάλλα. Σε λίγες μέρες όμως την αφήνουν ελεύθερη.

Στην Καλλιθέα, οι αστυνομικοί, βοηθούμενοι από τα ραδιογωνιόμετρα και από ειδικούς στρατιωτικούς, εντοπίζουν ορι­σμένα σπίτια στου Χαροκόπου, αλλά δεν κατορθώνουν εκείνη τη νύχτα να βρουν τον άλλο ασύρματο, που λειτουργεί ως την τε­λευταία στιγμή. Παραμένουν όμως αστυνομικές δυνάμεις στην περιοχή και συνεχίζουν τις έρευνές τους. Ιδιαίτερα επιμένουν να ερευνούν το σπίτι όπου μένουν ο επιπλοποιός Καλούμενος και η οικογένεια του. Ανακρίνουν τον Καλούμενο, τη γυναίκα του, τις δύο κόρες τους, 22 και 20 χρόνων, και το μικρό γιο τους, 14 χρονών, που τους απομονώνουν σε χωριστά δωμάτια. Επειδή όμως, παρά τις ανακρίσεις και τις έρευνες, δεν έχουν κατορθώσει να βρουν τον ασύρματο, καλούν κατά το μεσημέρι της 15ης Νοεμβρίου, ειδικό συνεργείο του στρατού.

«Περί την 2αν απογευματινήν - αναφέρει το Βήμα της 16ης Νοεμβρίου - ο επικεφαλής του προσωπικού του συνερ­γείου αξιωματικός ηθέλησε να εισέλθη εις το πλυσταριό διά να συνέχιση την έρευναν. Τότε επρόσεξε ότι εις την βάσιν του σκαλοπατιού υπήρχε μια πρόσθετη κορνίζα τσι­μέντου (...). Αφηρέθη τότε η πρόσθετη κορνίζα και εφάνη μια μικρή οπή. Εις την οπήν αυτήν ο αξιωματικός πέ­ρασε μιαν ξύλινην ράβδον (...). Ο αξιωματικός αντελήφθη ότι η ράβδος είχε χτυπήσει επί ανθρωπίνου σώματος (...). Εκάλεσε τον άγνωστον να παραδοθή, αλλ'αυτός απήντησεν αρνητικώς.

-   Δεν παραδίδομαι ζωντανός, είπε.

Ειδοποιήθηκαν αμέσως ο υπουργός των Εσωτερικών κ.Ρέντης, οι κ.κ.Πανόπουλος, διευθυντής της αστυνομίας παρά τω υπουργείω, Βρανόπουλος και Τσαούσης, οι οποίοι έσπευσαν επιτόπου. Τόσον ο κ.υπουργός όσον και ανώ­τεροι αξιωματικοί εκάλεσαν και πάλι τον άγνωστον να εξέλθη από την κρύπτην, αλλ'αυτός ηρνήθη.

-    Δώστε μου μια προθεσμία, είπε. Αφήστε με ένα τέ­ταρτο.

Του έδωσαν την ζητηθείσαν προθεσμίαν. Αλλά μετ'ολίγα λεπτά ήρχισαν να εξέρχωνται καπνοί από την μι­κράν οπήν του υπογείου. Ήτο φανερόν ότι ο άγνωστος έκαιε έγγραφα (...). Εγένετο προς στιγμήν σκέψις να τον φονεύσουν διά να μην προφθάση να καταστρέψη τα "χαρ­τιά" (...). Αλλά επεκράτησεν η γνώμη ότι προτιμώτερον διά την αστυνομίαν θα ήτο να περιέλθη αυτός ζωντανός εις χείρας της. Ειδοποιήθη πάντως διά κάθε ενδεχόμενον και ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Αθηνών, κ.Παπαγιάννης, όστις έφθασε περί την 4.30 απογευματινήν (...). Ο κ.Παπαγιάννης προσεπάθησε να πείση τον άγνωστον να παραδοθή.

-    Πέρασε το τέταρτο, του είπε, που ζήτησες ως προθε­σμία. Έβγα έξω.

-   Δεν παραδίδομαι, υπήρξεν η απάντησις».

Κατά την εξιστόρηση των γεγονότων από την εφημερίδα, ο ει­σαγγελέας του δίνει τότε προθεσμία μίας ώρας, προειδοποιώντας τον ότι, αλλιώς, τα όργανα θα πυροβολήσουν. Εκείνος όμως δεν δίνει καμιά απάντηση. Τα αστυνομικά όργανα κάνουν διάφορες προσπάθειες να μπουν στην κρυπτή, αλλά διαπιστώνουν ότι εί­ναι αδύνατο:

«Ολίγον μετά την 5ην απογευματινήν - συνεχίζει η εξιστό­ρηση - ηκούσθη ένας πυροβολισμός προερχόμενος από την κρύπτην. Εγένετο αμέσως αντιληπτόν ότι ο κομμουνιστής επροτίμησε να αυτοκτονήση παρά να συλληφθή ζωντανός. Εκλήθη τότε το στρατιωτικόν συνεργείον, το οποίον με σκαπάνας και κατόπιν πολλού κόπου επέτυχε να καταστρέψη το τσιμεντένιο σκαλοπάτι του πλυσταριού, το οποίον ήτο και η θύρα της κρύπτης. Όταν ο κ.Ρέντης, ο εισαγγελεύς και οι αστυνομικοί εισήλθον εις την κρύπτην, ευρέθη­σαν προ του εκτάδην κειμένου αγνώστου, όστις έφερε τραύ­μα διά σφαίρας εις τον αριστερόν κρόταφον».

Όπως ανακοινώθηκε, ο ασυρματιστής ανέπνεε ακόμα, όταν τον βρήκαν σωριασμένο μέσα στην κρύπτη. Τον μετέφεραν στο Νοσοκομείο Νέας Ιωνίας, όπου του έκαμαν εγχείριση και του αφαίρεσαν τη σφαίρα από το κρανίο, αλλά την άλλη μέρα ξεψύ­χησε. Ο ασυρματιστής ήταν ο Νικόλας Βαβούδης. Είχε συλληφθεί και φυλακιστεί το 1932 για κομμουνιστική δραστηριότητα. Απέδρασε από τις φυλακές το 1934. Διέφυγε στη Σοβιετική Ένωση, όπου φοίτησε σε σχολή στελεχών. Αργότερα, επέστρεψε κρυφά στην Ελλάδα.

Ενώ συνεχίζονται οι ανακρίσεις και οι συλλήψεις (ανάμεσα στους άλλους, η Ασφάλεια έπιασε τον στρατιώτη Φιλ.Λαζαρίδη, γιο του συνδικαλιστή και μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Κώστα Λαζαρίδη, που είχε εκτελεστεί στην Κατοχή από τους Γερμανούς), δημοσιεύονται αντιφατικές πληροφορίες γύρω από την υπόθεση των ασυρμάτων. Λόγου χάρη, πληροφορίες προερχόμενες από τις αστυνομικές Αρχές ανέφεραν ότι επί δυόμισι χρόνια η Ασφάλεια ήξερε για τον ασύρματο Βαβούδη από συνεργάτη του ασυρματιστή, που είχε εξαγοραστεί και τους παρέδιδε και τα ραδιοσήματα. Πιο αληθοφανής όμως φαίνεται η άλλη πληροφορία, που δημοσιεύεται επίσης στις εφημερίδες, ότι δηλαδή οι Αρχές Ασφαλείας, από τον Γενάρη του 1950, έχουν υποψιαστεί ότι το ΚΚΕ διαθέτει ασύρματο στην Ελλάδα, γιατί, τότε, ο ράδιο σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» μετέδωσε ότι αεροπλάνο ξεκίνησε για την Κέρκυρα για να παραλάβει τον Τζον Θεοτόκη και να τον μεταφέρει στην Αθήνα, μία ώρα αφού πραγματικά το αεροσκά­φος είχε φύγει (εφημερίδες, 17,18 Νοεμβρίου 1951 κ.λπ.).

Οπωσδήποτε, αν οι Αρχές Ασφαλείας έχουν από καιρό, όπως φαίνεται, εντοπίσει τον έναν ασύρματο τουλάχιστον γιατί δεν τον πιάνουν; Μόνο για να παρακολουθήσουν καλύτερα και να επι­σημάνουν όλες τις διασυνδέσεις του ΚΚΕ; Ή και γιατί φύλαγαν την ανακάλυψή τους για την κατάλληλη πολιτικά στιγμή; Και μήπως αυτή η στιγμή, που η κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου ετοι­μάζεται να φέρει στη Βουλή τα «μέτρα επιεικείας», στα οποία αντιδρούν η Δεξιά και ο ΙΔΕΑ, κρίθηκε η πιο κατάλληλη;

Στις 22 Νοεμβρίου, η γυναίκα του ενός από τους δύο ασυρματιστές, του Ηλία Αργυριάδη, η Κατερίνα Δάλλα, αυτοκτονεί. Ήπιε στο σπίτι της - όπως ανακοίνωσαν οι αστυνομικές Αρχές - εκατό δισκία αντεμπρίνης, έπαθε παράκρουση και έπεσε από το παράθυρο στο εσωτερικό της αυλής. Είναι ο δεύτερος νεκρός στην τραγική αυτή υπόθεση, προτού ακόμα ν'αρχίσει η δίκη (εφημε­ρίδες. 23 Νοεμβρίου).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Η Ασφάλεια πιάνει τον Δημ.Μπάτση

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που κάνουν την ημέρα εκείνη και τις επόμενες οι αστυνομικές Αρχές, από το 1950 είχαν διαπιστώ­σει ότι ο ραδιοσταθμός του ΚΚΕ «Ελεύθερη Ελλάδα», που βρι­σκόταν στο εξωτερικό, μετέδιδε γεγονότα που μόλις πριν από μία ή δύο ώρες είχαν συμβεί στην Ελλάδα. Από τη διαπίστωση αυτή είχαν βγάλει το συμπέρασμα ότι θα έπρεπε να υπάρχει ασύρμα­τος στην Αθήνα που να επικοινωνεί με την έξω ηγεσία του ΚΚΕ. Από την παρακολούθηση ενός παλιού κομμουνιστή διαπίστωσαν - κατά τις ανακοινώσεις πάντα των ίδιων των αστυνομικών Αρχών - ότι κάτι το ύποπτο συνέβαινε στη βίλα της Γλυφάδας «Αύρα» (Αρτέμιδος 43), όπου έμενε ένας γνωστός στη γειτονιά ως φιλή­συχος πτηνοτρόφος, ο Ηλίας Αργυριάδης. Παρακολούθησαν τη βίλα με ραδιογωνιόμετρα και εξακρίβωσαν ότι πραγματικά από την «Αύρα» γίνονταν εκπομπές ραδιοσημάτων προς τη Σόφια και το Βουκουρέστι. Παρακολουθούσαν μήνες τις εκπομπές αυ­τές. Ταυτόχρονα, παρακολουθούσαν τα πρόσωπα που πήγαιναν στη βίλα.

Το μεσημέρι της 23ης Οκτωβρίου, αστυνομικοί της Ασφάλειας Πειραιά πιάνουν στην οδό Σοφοκλέους τον δικηγόρο και οικονο­μολόγο Δημήτρη Μπάτση. Παρά το γεγονός ότι ήταν γνωστός για τις μαρξιστικές του αντιλήψεις, συγγραφέας του βιβλίου «Η βα­ριά βιομηχανία στην Ελλάδα» - που οι βασικές του διαπιστώσεις έχουν επιβεβαιωθεί -, γραμματέας της αριστερών τάσεων επι­στημονικής εταιρείας ΕΠ-ΑΝ (Επιστήμη - Ανασυγκρότηση) και διευ­θυντής του περιοδικού Ανταίος, ο Μπάτσης δεν έχει πιαστεί και εκτοπιστεί στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Γιος ναυάρχου, παλιού βασιλόφρονα, με ευρύτατες κοινωνικές σχέσεις, κοσμικός τύπος ο ίδιος, είχε παντρευτεί κόρη υπουργού του Λαϊκού Κόμ­ματος, που την χώρισε αργότερα. Πρόσφατα τότε έχει παντρευ­τεί τη νεαρότατη κόρη βιομηχάνου Λίλιαν.

Το μεσημέρι λοιπόν εκείνο ο Μπάτσης εξαφανίζεται. Η είδη­ση για «μυστηριώδη» εξαφάνιση του γράφεται στις εφημερίδες. Τη μεθεπομένη, το Υπουργείο Εσωτερικών ανακοινώνει:

«Ο φερόμενος ως εξαφανισθείς δικηγόρος Δημήτριος Μπάτσης, διευθυντής του περιοδικού Ανταίος, συνελήφθη υπό της Γενικής Ασφαλείας Πειραιώς, όπου και κρατείται. Ούτος ενέχεται εις υπόθεσιν διά την οποίαν διενεργείται ανάκρισις».

Κανένας δεν μπορούσε τότε να φανταστεί ότι η ανακοίνωση αυτή ήταν κάτι σαν προαγγελτήριο θανάτου του νέου επιστήμο­να. Τώρα, στις 14 Νοεμβρίου 1951, η αστυνομία ανακοινώνει ότι, από την ημέρα που πιάστηκε ο Μπάτσης, ο ασύρματος της βίλας «Αύρα» είχε διακόψει τις εκπομπές του για δέκα μέρες. Οι Αρχές Ασφαλείας υποψιάστηκαν ότι υπήρχε και άλλος ασύρματος. Πραγματικά, με τη βοήθεια - κατά τις ίδιες πάντα ανακοινώσεις - των μηχανημάτων του αμερικανικού αεροπλανοφόρου «Φραγκλίνος Ρούσβελτ», που είχε καταπλεύσει στο Φάληρο, συγχρόνων ραδιογωνιομέτρων και ενός ελικοπτέρου των Αμερικανών, εντοπί­στηκε κι άλλος ασύρματος, στην Καλλιθέα.

Είναι φανερό ότι η σύλληψη του Μπάτση συνδέεται από τις Αρχές Ασφαλείας με τους ασυρμάτους. Αλλά τέτοια σύνδεση, άμεση τουλάχιστον, δεν πρόκειται ν'αποδειχτεί ούτε στη δίκη. Ο Μπάτσης είχε συνεχή επαφή με το ΚΚΕ, αλλά έκανε άλλη κομ­ματική δουλειά (ενδιάμεσος για την αποστολή οικονομικών ενι­σχύσεων από το εξωτερικό στο εδώ κλιμάκιο της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος κ.λ.π.). Το πιο πιθανό είναι πως αγνοούσε κι ότι υπήρχαν ασύρματοι.



ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ασύρματοι

Στις 14 Νοεμβρίου 1951 το βράδυ, οι δημοσιογράφοι πληροφο­ρούνται από την αστυνομία ότι, τις πρώτες πρωινές ώρες της ημέρας εκείνης, έχουν γίνει πολλές συλλήψεις κομμουνιστών σε Αθή­να, Πειραιά και προάστια κι ότι έχουν ανακαλυφτεί και ασύρματοι του ΚΚΕ. Αργά τη νύχτα, ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης, που, λίγες ώρες νωρίτερα, έχει συνεργασία με τον πρωθυπουργό, κα­λεί τους δημοσιογράφους και τους επιβεβαιώνει τις πληροφορίες. Τους λέει ότι την προηγούμενη νύχτα έγιναν αιφνιδιαστικές έρευ­νες που απέβλεπαν «εις την ανακάλυψιν παρανόμου μηχανισμού ενεργούντος κατασκοπίαν εις βάρος του κράτους εκ μέρους του εχθρού». Και ότι «πράγματι, εις την Γλυφάδα ανευρέθη εγκατάστασις ασυρμάτου, κατεσχέθησαν δύο συσκευαί ασυρμάτου και άλλο υλικόν».

Τη στιγμή, δηλαδή, που η κυβέρνηση ετοιμάζεται να αναγγεί­λει συγκεκριμένα «μέτρα επιεικείας», έρχονται στη δημοσιότη­τα πληροφορίες και στοιχεία για εντατική δραστηριότητα του ΚΚΕ και ανοίγει φάκελος «κατασκοπευτικής δραστηριότητας» στελε­χών του. Ο υπουργός Εσωτερικών, από την πρώτη στιγμή, όπως είδαμε, μιλά για κατασκοπία «εις βάρος του κράτους εκ μέρους του εχθρού». Βέβαια, κανένας δεν κατονομάζει τον «εχθρό», αλ­λά όλοι καταλαβαίνουν ότι πρόκειται για τη Σοβιετική Ένωση και τις εξαρτώμενες από αυτήν «Λαικές Δημοκρατίες». Τελειώνο­ντας τη νυχτερινή εκείνη συνέντευξή του, ο υπουργός Εσωτερι­κών, που πριν από λίγο έχει προεξοφλήσει πως το αδίκημα είναι κατασκοπία, δηλώνει:

«... εάν η πράξις των συλληφθέντων χαρακτηρισθεί ως κα­τασκοπία, θα δικασθούν από το τακτικόν στρατοδικείον. Πάντως, αρμοδία να κρίνη επ'αυτού είναι η δικαστική Αρχή».

Ενώ, δηλαδή, οι θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις για τη δραστηριότητα του ΚΚΕ βγαίνουν από την πόρτα, ξαναγυρίζουν από το παράθυρο. Είναι φανερό ότι οι νικητές του Εμφυλίου Πολέμου, τουλάχιστον η Δεξιά, δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Ανησυχούν ότι χωρίς τον φόβο των στρατοδικείων και των εκτελέσεων, το αριστερό κίνημα θα φουντώσει πάλι ή ότι, οπωσδήποτε, θα χάσουν το μονοπώλιο της εξουσίας. Η «υπόθεση κα­τασκοπίας» δημιουργεί οξύτητα στην πολιτική ζωή. Και αυτό εξυ­πηρετεί τη Δεξιά, τον ΙΔΕΑ και όλους τους άλλους παράγοντες που επιδιώκουν να χρεοκοπήσει η ειρηνευτική πολιτική του Πλα­στήρα. Ο έμπειρος υπουργός Εσωτερικών κ.Ρέντης, που αντιλαμβάνεται την αντίφαση, δηλώνει, την ίδια εκείνη νύχτα, στους δημοσιογράφους:

«Το πρόγραμμα της ειρηνεύσεως εις το οποίον αποβλέπει η κυβέρνησις αφορά την εκκαθάρισιν του παρελθόντος και είναι πρόγραμμα αποβλέπον εις την αφαίρεσιν κάθε επι­χειρήματος το οποίον θα ηδύνατο να δηλητηριάση την πολιτικήν ζωήν του τόπου. Αλλά, όπως είχε τονίσει και κατά την προεκλογικήν περίοδον ο αρχηγός της Προοδευτικής Ενώσεως και ήδη πρωθυπουργός κ.Πλαστήρας, εφαρμόζοντες τοιαύτην πολιτικήν, θα είμεθα εξάλλου αμείλικτοι απέναντι εκείνων εναντίον των οποίων θα υπάρξουν στοι­χεία ότι εμμένουν εις παράνομον δράσιν εναντίον του κρά­τους. Και διά τούτο πάσα δράσις συντελουμένη από του σχηματισμού της σημερινής κυβερνήσεως και εντεύθεν θα κριθεί μετά ηυξημένης αυστηρότητος. Ουδέν μέτρον επιει­κείας θα ισχύσει απέναντι εκείνων οι οποίοι εξηκολούθησαν και εξακολουθούν το αντεθνικόν έργον. Η λειτουργία παρανόμου μηχανισμού και η διαβίβασις εμπιστευτικών και μυστικών πληροφοριών διά κρυπτογραφημάτων εις το εξωτερικόν αποτελεί πράξιν στρεφομένην εναντίον της ασφαλείας της χώρας και εναντίον των υπευθύνων τοιούτων ενεργειών θα λειτουργήσει ο Νόμος χωρίς περιορισμόν και από τα αρμόδια διά τοιαύτας πράξεις δικαστήρια. Επι­φυλάσσομαι να απονείμω την ευαρέσκειάν μου προς τους αξιωματικούς των Σωμάτων Ασφαλείας, οίτινες διά της δραστηριότητος των και της ικανότητος των επέτυχον να ανατρέφουν τα σχέδια του εχθρού».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

A.N. 375 περί κατασκοπίας

Η δίκη λοιπόν συνεχίζεται με τις απολογίες των κατηγορουμένων.

Ο Μπελογιάννης, η Ιωαννίδου, ο Δρομάζος ο Γραμμένος και μερικοί ακόμα κατηγορούμενοι υπερασπίζονται την πολιτική του κόμματος τους. Άλλοι όμως κατηγορούμενοι δηλώνουν «μεταμέλεια» για να αποφύγουν τις συνέπειες. Στις 8 Νοεμβρίου, ο β.επίτροπος αγορεύει και προτείνει ποινές βαρύτατες: για 12 θά­νατο, για 6 ισόβια, για εφτά 20 χρόνια ειρκτή κ.λ.π. Αλλά ο β.επί­τροπος ζητά και κάτι ακόμα που, από κάθε άποψη, είναι ακόμα βαρύτερο: Να ασκηθεί εναντίον ορισμένων κατηγορουμένων δίω­ξη για κατασκοπία. Για πρώτη φορά ακούγεται επίσημα, σε δι­καστήριο μάλιστα, μια τέτοια πρόταση: Να δικάζονται οι κομ­μουνιστές για κατασκοπία. Σ'όλη τη διάρκεια του αιματηρού Εμφυλίου Πολέμου του 1946 - 49, οι ένοπλοι του Δημοκρατικού Στρατού και τα στελέχη του ΚΚΕ που συλλαμβάνονται δικάζο­νται σε θάνατο ή και σε άλλες, ελαφρότερες ποινές, αλλά πάντα με βάση τον νόμο 509 ή το Γ ψήφισμα. Σε θάνατο, με τον Α.Ν. 509 καταδικάστηκε τα τέλη του 1950 και εκτελέστηκε στις 5 Μαρτίου του 1951 και ένας νέος κομμουνιστής, ο Νίκος Νικηφορίδης, γιατί κυκλοφορούσε την έκκληση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρή­νης και συγκέντρωσε υπογραφές.

Και όμως, φαίνεται πως η πρόταση να εφαρμοστεί εναντίον των κομμουνιστών ο Α.Ν. 375 δεν ήταν και τόσο καινούργια. Με­τά ένα μήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 1951, η Εστία θα γράψει:

«...Από ετών ήδη αι κυβερνήσεις των φαυλοκρατών και των συνοδοιπόρων είχαν κατ'επανάληψιν ειδοποιηθεί αφ'ενός μεν να δικάζουν τους πράκτορας του εχθρού κατά τους 10 μήνας καθ'ότι δεν συνεδριάζει η Γενική Συνέλευσις του ΟΗΕ, αφ'ετέρου δε ΝΑ ΦΡΟΝΤΙΖΟΥΝ ώστε η πα­ραπομπή των να γίνεται επί κατασκοπία, δεδομένου ότι και εις αυτήν ακόμη την Αμερικήν, οι ερυθροί που δικάζο­νται και καταδικάζονται ως κατάσκοποι, υφίστανται ασυ­ζητητί την ΕΣΧΑΤΗΝ ΤΩΝ ΠΟΙΝΩΝ, χωρίς ουδεμία δια­μαρτυρία να εγερθή».

Στις 15 Νοεμβρίου, το Έκτακτο Στρατοδικείο βγάζει την από­φαση του: Δώδεκα καταδικάζονται σε θάνατο - ανάμεσα τους ο Ν.Μπελογιάννης, η Έλλη Ιωαννίδου, ο παλιός κομμουνιστής Γραμμένος κ.λ.π .-, τρεις σε ισόβια και άλλοι σε μικρότερες ποινές. Όλοι, πιστεύουν πως καμιά θανατική καταδίκη δεν θα εκτελεστεί. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει ότι τα έκτακτα στρατοδικεία θα καταργηθούν και όλες οι ως τότε θανατικές καταδίκες θα μετατρα­πούν σε ισόβια. Έπειτα υπάρχει και το δικαίωμα για αναθεώρη­ση. Πριν από λίγες μέρες, ο υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου έχει ανακοινώσει ότι τα αναθεωρητικά στρατοδικεία, ως τις 10 Οκτωβρίου, έχουν εξετάσει 571 αιτήσεις θανατοποινιτών (σε σύ­νολο 1.958 επιζώντων, καταδικασμένων σε θάνατο από έκτακτα στρατοδικεία και από κακουργοδικεία). Από αυτούς απάλλαξαν 124, επέβαλαν και πάλι ποινή θανάτου σε 75, ισόβια σε 28 και στους υπόλοιπους άλλες, μικρότερες ποινές, από φυλάκιση ως ειρκτή. Επίσης, απάλλαξαν 90 ισοβίτες και 215 καταδικασμένους σε μικρότερες ποινές. Και αυτά, ενώ έχουν αναθεωρηθεί ως τό­τε μόνο 2.335 αποφάσεις σε σύνολο ακόμα πολιτικών κρατουμέ­νων 20 περίπου χιλιάδων... (εφημερίδες, 6 Νοεμβρίου).

Είναι λοιπόν πολύ μικρές οι πιθανότητες να εκτελεστούν οι κομμουνιστές, που καταδικάστηκαν σε θάνατο από το Έκτακτο Στρατοδικείο. Ν.Μπελογιάννης, Έλλη Ιωαννίδου, Γραμμένος κ.λ.π. Αλλά ο σοβαρότερος κίνδυνος για εκτελέσεις τώρα προέρ­χεται από αλλού: Από την αιφνίδια αναβίωση του Α.Ν. 375 περί κατασκοπίας και την ανοιχτά διακηρυσσόμενη πρόθεση να χρησιμοποιηθεί ο νόμος αυτός για νέα δίκη των ίδιων κατηγορουμέ­νων ή μερικών από αυτούς.

Ο Α.Ν. 375 έχει θεσπιστεί το 1936 από τη δικτατορία Μεταξά, με την προοπτική και πιθανότητα να εκραγεί παγκόσμιος πόλε­μος. Προβλέπει ποινή θανάτου για τα αδικήματα κατασκοπίας και σε περίοδο ειρήνης, και αρμοδιότητα των στρατοδικείων και για πολίτες στις περιπτώσεις παραβάσεων του νόμου αυτού.

Τον Αύγουστο του 1950, κυρώνεται ο νέος Ποινικός Κώδικας που καταργεί τους ειδικούς νόμους. Την κατασκοπία την τιμω­ρεί με κάθειρξη σε ειρηνική περίοδο και με ισόβια ή θάνατο μό­νο «εν καιρώ πολέμου» (άρθρο 148). Ο νέος Ποινικός Κώδικας θα ίσχυε από την 1η Ιανουαρίου 1951. Ύστερα από αξίωση της τότε στρατιωτικής ηγεσίας (αρχιστράτηγος Παπάγος), την τε­λευταία μέρα του 1950, ψηφίζεται ο νόμος 1612, με τον οποίο πρόσθεταν στον Ποινικό Κώδικα διάταξη, που πρόβλεπε τη διατή­ρηση παράλληλα και του Α.Ν. 375/1936. Έτσι, δημιουργείται η περίεργη και τραγελαφική νομική κατάσταση να διατηρεί ο ίδιος κώδικας δύο διαφορετικές διατάξεις για το ίδιο αδίκημα. (Ελλη­νικός Ποινικός Κώδιξ. άρθρο 471, εδ. 6, έκδοση I. Ζαχαρόπου­λου, σ. 199.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

« Προς αποφυγήν της επιθέσεως...»

Υστερα από αρκετές μέρες, ο υπουργός Αμύνης Σακελλαρίου δί­νει στη Βουλή, με λόγια χαρακτηριστικά για τον ρόλο του ως το­ποτηρητή σε μια υποτιθέμενη ειρηνευτική κυβέρνηση, την ακό­λουθη εκδοχή για τα γεγονότα:

«Ως γνωρίζετε, προ ολίγων ημερών, ενώπιον του Εκτάκτου Στρατοδικείου Αθηνών, εγένετο η δίκη των προδοτών Μπε­λογιάννη και λοιπών. Επειδή η Εθνική Αντιπροσωπεία μας η ευρισκομένη εις Ουάσιγκτον θα υφίστατο ίσως την επίθεσιν του σλαβικού μπλοκ, η κυβέρνησις εξέφρασε την επιθυμίαν, προς αποφυγήν της επιθέσεως αυτής, εάν υπήρχε δυνατότης, να διακοπή η δίκη αυτή. Σημειωθήτω ότι κατ'εμέ η παραπομπή της ομάδος αυτής των κομμουνιστών εις το Έκτακτον Στρατοδικείον ήτο σφάλμα. Εγώ, εάν ήμουν υπουργός, την υπόθεσιν αυτήν θα την έστελνα εις το τακτικόν στρατοδικείον. Ούτως όμως εχόντων των πραγμάτων, εκάλεσα τους αρμοδίους μου συμβούλους και ηρώτησα, εάν θα υπήρχε δυνατότης, χωρίς να φανώμεν ότι μειούμεν την Δικαιοσύνην ή ειδικώς τα πρόσωπα των στρατοδικών (...) να διακοπή η δίκη. Μου συνέστησαν ότι υπήρχε τρόπος προς τούτο, εάν εχωρίζετο η δίκη. Μετά εκάλεσα τα μέλη του πε­ρί ου ο λόγος στρατοδικείου και τους εξώρκισα να με βοηθήσουν προς εύρεσιν μιας λύσεως, ώστε να μη δώσωμεν εις τους εχθρούς μας του εξωτερικού όπλα να βάλουν εναντίον μας. Μόλις είπον τούτο, εις εκ των κυρίων αυτών, δι'ον επερωτήθην προ καιρού και μάλιστα ηρνήθην τότε να προσκο­μίσω τον φάκελλόν του εις τον επερωτώντα, έξαλλος ηγέρθη και, με θεατρικάς χειρονομίας, μου είπεν ότι δύναται χάριν της Πατρίδος να πέση αυτήν την στιγμήν, όχι όμως να διακόψη την δίκην. Κατόπιν τούτου, αφέθησαν ελεύθεροι να συνεχίσουν την δίκην, επειδή όμως εφοβούμην ότι τα διαμειφθέντα εις το γραφείον μου ίσως διεδίδοντο, επέστησα την προσοχην πάντων, όπως, προς το συμφέρον της Πατρί­δος, η ανωτέρω πρότασίς μου παραμείνη μυστική».

Ο Σακελλαρίου αναφέρει κατόπιν πως υποχρεώθηκε να πα­ραπέμψει τον πρόεδρο και τα μέλη του στρατοδικείου στο Ανα­κριτικό Συμβούλιο. (Ο πρόεδρος του στρατοδικείου θα τιμωρη­θεί με εξάμηνη αργία «διά παράβασιν στρατιωτικής εχεμύθειας και τιμής».) Η συζήτηση γενικεύεται ύστερα από έντονη παρέμ­βαση του Π.Κανελλόπουλου, που υποστήριξε ότι η κυβέρνηση, με την ανάμειξή της στη δίκη Μπελογιάννη, «εν συνδυασμώ με τα μέτρα επιεικείας δημιουργεί νοσηράν κατάστασιν, εκ της οποίας έχουν πτοηθεί οι εθνικόφρονες και γενικώς ο ελληνικός λαός». Παίρνουν μέρος στη συζήτηση οι Ρέντης, Βαρβούτης, Παπασπύρου κ.λ.π. και διαβάζονται έγγραφα των αντιπροσωπειών της Ελλάδας στον ΟΗΕ από το 1949, που ζητούν να διακόπτονται οι δίκες κομμουνιστών και οι εκτελέσεις στις περιόδους που συνέρ­χεται η Γενική Συνέλευση

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δίκη Μπελογιάννη

Στις 22 Οκτωβρίου, πέντε μέρες δηλαδή πριν ν'αναλάβει η νέα κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου, αρχίζει στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών μία από τις μεγαλύτερες δίκες στελεχών και μελών του ΚΚΕ για παράβαση του Α.Ν.509, για προσπάθεια δηλαδη ν'ανασυγκροτηθεί το Κόμμα. Οι κατηγορούμενοι είναι 94 κι ανάμεσα τους ο Νίκος Μπελογιάννης, η Έλλη Ιωαννίδου, ο δημοσιογράφος Στάθης Δρομάζος, αρχισυντάκτης του Δημοκρατικού κ.λ.π. Πρόεδρος του δικαστηρίου είναι ο αντισυνταγματάρχης της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Ανδρέας Σταυρόπουλος. Μέλη οι Ν.Κομιανός, ταγματάρχης, Γ.Παπαδόπουλος (ο κατοπινός αρχηγός της Χούντας και δικτάτορας), Γ.Κοράκης, ταγματάρχης, και Θ.Κυριακόπουλος, λοχαγός.

Η δίκη αυτή δημιουργεί πολλά προβλήματα στη νέα κυβέρνηση, γιατί απειλεί να ανατρέψει την πολιτική της για την ειρήνευση. Αρχίζει τη στιγμή που έχει εξαγγελθεί η συμφωνία ΕΠΕΚ Φιλελευθέρων για κατάργηση των εκτάκτων στρατοδικείων και παραπομπή των παραβάσεων του Α.Ν.509 στα πενταμελή εφε­τεία. Και προμηνύει θανατικές καταδίκες τη στιγμή που η κυ­βέρνηση ετοιμάζεται να μετατρέψει όλες τις ποινές των θανατοποινιτών για πολιτικά αδικήματα σε ισόβια δεσμά. Και, το χειρότερο, δημιουργεί κλίμα αναμοχλεύσεως των παθών, την ώρα που η κυβέρνηση επιδιώκει τον κατευνασμό και τη συμφιλίωση.

Η κυβέρνηση κάνει τη σκέψη να διακόψει τη δίκη στο Έκτα­κτο Στρατοδικείο. Την πρόταση την κάνουν οι υπουργοί Δικαιοσύνης και Εσωτερικών, Δ.Παπασπύρου και Κ.Ρέντης. Την δέχεται και ο βασιλικός υπουργός Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου. Σε σύσκεψη των τριών αρμόδιων υπουργών, του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και των διευθυντών Στρατιωτικής Δικαιοσύνης, στις 2 Νοεμβρίου, την εισηγείται ο ίδιος ο Σακελλαρίου. Διαπιστώνεται όμως ότι δεν υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για να ρυθμιστεί νομοθετικά το θέμα και εξάλλου θα είναι έντονη η αντίδραση του Τύπου της Δεξιάς, των παπαγικών και των εμπνεόμενων από τον ΙΔΕΑ στρατιωτικών. Η λύση που προκρίνεται, είναι να ζητήσουν από το ίδιο το στρατοδικείο να διακόψει τη δίκη. Καλούν τον πρόεδρο του Εκτάκτου Στρατοδικείου, αντισυνταγματάρχη Σταυρόπουλο, στο Υπουργείο Αμύνης. Εκείνος, που έχει πληροφορηθεί τι τον θέλουν, παίρνει μαζί του και τα άλλα μέλη του στρατοδικείου και προτού να ξεκινήσει, γράφει ένα σημείωμα στη γυναίκα του: «Αν δεν γυρίσω, να ξέρεις ότι έπεσα εκτελών το προς την πατρί­δα καθήκον μου».

Στα Παλιά Ανάκτορα, στο γραφείο του υπουργού Αμύνης, ο Σακελλαρίου ανακοινώνει στον Σταυρόπουλο ότι είναι κυβερνη­τική εντολή να διακόψει το δικαστήριο τη δίκη για εθνικούς λόγους. Ο αντισυνταγματάρχης απαντά στον υπουργό ότι όσο αυ­τός είναι πρόεδρος του στρατοδικείου δεν πρόκειται να διακόψει τη δίκη. Αν όμως η κυβέρνηση επέμενε, θα ήταν πρόθυμος να αυ­τοκτονήσει. ..

Με αυτό τον μελοδραματικό τρόπο, ο αντισυνταγματάρχης, γνωρίζοντας, ότι «έχει πλάτες», αντιστέκεται στον υπουργό - και μάλιστα σ'έναν υπουργό που ήταν εντολοδόχος και τοποτηρη­τής του βασιλιά. Ο ΙΔΕΑ δίνει τη μάχη του.

Η κυβέρνηση υποχωρεί. Ο υπουργός Αμύνης Σακελλαρίου δη­λώνει την άλλη μέρα ότι η δίκη θα συνεχιστεί, αλλά και δεν θα γί­νει άλλη προτού να λυθεί το ζήτημα των εκτάκτων στρατοδικείων. Έτσι, ο «σκληρός» πρόεδρος του στρατοδικείου δεν χρειάστηκε να αυτοκτονήσει. Αλλά οι εφημερίδες της Δεξιάς, που έμαθαν την ίδια μέρα όλα τα συμβάντα, αφιερώνουν ολόκληρες στήλες για να τα εξιστορήσουν και να τα χρωματίσουν μελοδραματικά, κα­τηγορώντας ταυτόχρονα τον Πλαστήρα ότι είναι προστάτης των κομμουνιστών και τους βοηθά να ανασυγκροτηθούν.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντεπίθεση της Δεξιάς

Από τα πρώτα βήματα της η νέα κυβέρνηση συναντά ισχυ­ρές και σχεδιασμένες αντιδράσεις του κρατικού μηχανισμού και της Δεξιάς, ιδιαίτερα στην πολιτική της για την ειρή­νευση της χώρας. Ορισμένοι υποστηρίζουν βάσιμα πως η μάχη για την ειρήνευση έχει για πολλά χρόνια χαθεί, από τη στιγμή που ξέ­νοι και ελληνικοί παράγοντες τορπίλισαν, τον Αύγουστο του 1950, την πρώτη κοινοβουλευτική κυβέρνηση Πλαστήρα. Ανεξάρτητα από τον ρόλο που έπαιξαν άλλοι παράγοντες (Αμερικανοί, Ανά­κτορα, ΙΔΕΑ κ.λ.π.), την πολιτική του Πλαστήρα και μαζί και την έννοια του Κέντρου ως ξεχωριστής παρατάξεως την κατέστρε­ψαν τότε οι Σοφοκλής Βενιζέλος και Γεώργιος Παπανδρέου, που ήταν ακόμα περισσότερο δεξιοί παρά κεντρώοι. Μαζί με την ειρήνευση χάθηκε τότε για πολλά χρόνια η δυνατότητα ν'αποκτή­σει το Κέντρο μια ξεχωριστή ταυτότητα και φυσιογνωμία στην πολιτική ζωή της χώρας.

Σχετικά με το θέμα αυτό, ο πρώην υπουργός I.Ζίγδης, σε μια συζήτηση μας το 1973, είπε, ανάμεσα σε άλλα:

«Πράγματι, με τον τορπιλισμόν της πολιτικής ειρηνεύσεως του Πλαστήρα το 1950 απωλέσθη μια μεγάλη ευκαιρία. Εάν εδίδετο τότε Γενική Αμνηστία, τουλάχιστον δι'όσους ήσαν εις το εσωτερικόν, ο τόπος θα επέστρεφε ταχέως εις την ομαλότητα, δεν θα υπήρχε δε το χάσμα της χαμένης γενεάς. Διότι ήσαν οι άριστοι των Ελλήνων που επήγαν και επολέμησαν στα βουνά κατά την Κατοχην και ενεπλάκησαν εις τας αντιθέτους οργανώσεις».