ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Επίθεση του Συναγερμού

Μόλις εξασφαλίζεται η αμνηστία, ο Συναγερμός εξαπολύει επίθεση εναντίον του μέτρου: Κατηγορεί την κυβέρνηση ότι, με αυτό τον τρόπο, θέλει να εκθέσει τους στρατιωτικούς αυτούς και την προκαλεί να κάνει τη δίκη. Στο μεταξύ, ο Παπάγος έχει αρχίσει πολιτική περιοδεία στην Πελοπόννησο, όπου εκφωνεί σε συγκεντρώσεις δριμύτατους λόγους κατά της κυβερνήσεως και προσωπικά εναντίον του τοποτηρητή των Ανακτόρων, υπουργού Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου, και της ηγεσίας του στρατού. Στο λόγο του στη Σπάρτη λέει, ανάμεσα σε άλλα, ότι διαγράφονται «μέγιστοι, κίνδυνοι διά την ησυχίαν, την ασφάλειαν, το μέλλον του τόπου» και ότι «το ηθικόν του στρατού, όταν εξέλιπεν η εμπιστοσύνη προς την ηγεσίαν του, απειλείται». Κατηγορεί επίσης την κυβέρνηση ότι θέλει να διαλύσει τα TEA, για να «προετοιμάση τον τέταρτον γύρον» και την προκαλεί σε εκλογική αναμέτρηση.

Οι λόγοι αυτοί του αρχηγού του Συναγερμού προκαλούν έντονες απαντήσεις των Πλαστήρα και Βενιζέλου, που κατηγορούν τον Παπάγο ότι «τραυματίζει βαρέως το στράτευμα», δυσφημεί την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, που ο ίδιος έχει τοποθετήσει, και υπερασπίζεται τα TEA γιατί τα θέλει «όργανον νο­θεύσεως του φρονήματος του λαού» (εφημερίδες, 17 και ΙΗ Ιανουαρίου 1952).

Η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως γίνεται ακόμα εντονότερη, όταν ο υπουργός Αμύνης απομακρύνει τον αντιστράτηγο Στέλιο Κιτριλάκη από τη θέση του γενικού επιθεωρητή του στρατού, με την αιτιολογία τις σχέσεις του με τον ΙΔΕΑ που διαπίστωσε το πόρισμα Ζωζωνάκη. (Έχει γραφεί μάλιστα στις εφημερίδες ότι ο Κιτριλάκης ήταν ο αόρατος αρχηγός του ΙΔΕΑ με το ψευδώνυμο «Κρόνος».) Το Βήμα γράφει πως ο Σακελλαρίου απομάκρυνε τον Κιτριλάκη χωρίς να το γνωρίζουν οι Πλαστήρας και Βενιζέλος. Και ρωτά: «Ποίος και εξ ονόματος τί­νος κυβερνά την Ελλάδα;». (Το Βήμα, 30 Ιανουαρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αμνηστία για τον ΙΔΕΑ

Παρά τη βελτίωση όμως του κλίματος των σχέσεων Ανακτόρων στρατάρχη, οι ουσιαστικές διαφορές παραμένουν: το στρατιωτι­κό, το εκλογικό, οι παρεμβάσεις του Παύλου και, ιδιαίτερα, της Φρειδερίκης στα πολιτικά πράγματα. Ο Παπάγος ζητά αμνηστία για τους κινηματίες του ΙΔΕΑ. Η κυβέρνηση τους έχει παραπέμ­ψει σε δίκη με την κατηγορία της «εσχάτης προδοσίας». Το κα­τηγορητήριο αναφέρει ότι «ήγειραν τα όπλα κατά της πατρίδος και εις πρόσκλησιν των νομίμων και φυσικών αρχηγών του στρα­τεύματος, αντιστρατήγων Γρηγοροπούλου και Μπαλοδήμου, δεν κατέθεσαν ταύτα, δηλώσαντες απεριφράστως ότι υπακούουν μόνο εις τον αρχηγόν των, τον παραιτηθέντα αρχιστράτηγον». (Εφημερίδες, 28 Δεκεμβρίου 1951.)

Οι σχετικές ανακρίσεις έχουν ανατεθεί στον σύμβουλο της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, που παίρνει κατάθεση και από τον Παπανδρέου. Ο αρχηγός του Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος καταθέτει ότι παλαιότερα, τον επισκέπτονταν τακτικά αξιωματικοί του ΙΔΕΑ και τους συγχάρηκε για «τον υψηλόν τους πατριωτισμόν». Ο ΙΔΕΑ - είπε ο Παπανδρέου - είχε κίνητρο τη σωτηρία της πατρίδος, γι'αυτό δεν θα έπρεπε να γίνει δίωξη κατά των μελών του. Το κίνημα – πρόσθεσε - ήταν κολάσιμη πράξη, αλλά τιμωρήθηκε με την αποστράτευση (εφημερίδες, 10 Ιανουαρίου 1952).

Τις μέρες εκείνες, δημοσιεύεται, στη βδομαδιάτικη εφημερίδα του Γ.Παπανδρέου το ακόλουθο σχόλιο:

«Ο υπουργός της Εθνικής Αμύνης εδήλωσεν ότι εις την πε­ρίπτωσιν του στρατιωτικού συνδέσμου ΙΔΕΑ θα εφαρμο­σθεί ο νόμος. Και ανεγράφη ότι θα έπρεπε κυρίως να διωχθή και ο υποτιθέμενος αρχηγός του συνδέσμου, στρατάρχης Παπάγος. Λάθος. Εις την περίπτωσιν του ΙΔΕΑ καθώς και εις όλας τας αναλόγους περιπτώσεις τα κριτήρια δεν ημπορούν να είναι τυπικά-νομικά. Θα πρέπει να είναι πολιτικά-εθνικά. Τι συμφέρει τον στρατόν και το έθνος. Με αυστηράν εφαρμογήν των τυπικών-νομικών κριτηρίων του νόμου θα πρέπει ασφαλώς κατηγορούμενοι να είναι όλοι οι αξιωματικοί οι οποίοι μετείχον εις τον σύνδεσμον, δη­λαδή η μεγάλη πλειοψηφία των. Και η ελαχίστη ποινή των θα πρέπει να είναι η εκδίωξις από τον στρατόν, του οποίου τους θεμελιώδεις κανονισμούς είχον παραβιάσει με την ίδρυσιν του παραστρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει επί­σης κατηγορούμενος να είναι ο στρατάρχης Παπάγος, ο οποίος και αν δεν ηγήθη, πάντως εγνώριζε την ύπαρξιν του στρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει ακόμη να είναι και όλος ο πολιτικός κόσμος, ο οποίος εδέχετο τας επιτροπάς του συνδέσμου χωρίς να τας καταγγείλει εις την κυβέρνησιν και την Δικαιοσύνην. Αλλά θα πρέπει κατ'εξοχήν να είναι κατηγορούμενος ο σημερινός αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως κ. Σ.Βενιζέλος και ο υπουργός Εθνικής Αμύ­νης ναύαρχος Σακελλαρίου, οι οποίοι όχι μόνον εδέχθησαν, αλλά και συνεχάρησαν και ενεθάρρυναν τας επιτροπάς του ΙΔΕΑ. Αλλά τότε ποίον θα είναι το αποτέλεσμα; Η διάλυσις του στρατού. Ιδού διατί δεν ημπορούν να χρησιμοποι­ηθούν τα τυπικά-νομικά, αλλά μόνον τα πολιτικά-εθνικά κριτήρια, τα οποία υπαγορεύουν εν ονόματι των συμφε­ρόντων του στρατού και του έθνους τον τερματισμόν της δικαστικής διώξεως διά το παρελθόν. Η προσοχή της κυ­βερνήσεως πρέπει να συγκεντρωθή ολόκληρη εις το παρόν και εις το μέλλον. Οφείλει να επαγρυπνήση όπως εκριζωθή πάσα οργάνωσις, παλαιά ή νέα. από τον στρατόν, επι­βαλλομένων προς τούτο αμείλικτων κυρώσεων». (Εφημε­ρίδες. 6 Ιανουαρίου 1952.)

Οι τελευταίες φράσεις του δημοσιεύματος βρίσκονται σε αντίφαση με τα προηγούμενα. Γιατί, αν η κυβέρνηση έδειχνε επιεί­κεια απέναντι στον ΙΔΕΑ, που τον κατηγορούσε ότι είχε οργανώ­σει το πρόσφατο κίνημα και ότι εξακολουθούσε να αναπτύσσει συνωμοτική δραστηριότητα, πως θα επέβαλλε την πειθαρχία στον στρατό; Δεν είναι περίεργο ότι τις απόψεις αυτές τις διατύπωνε πολιτικός που, σε ολόκληρη τη ζωή του. διακήρυσσε την πίστη του στο κράτος του νόμου, στο κράτος δικαίου και στον κοινοβουλευτισμό. Ο Γ. Παπανδρέου είχε στο παρελθόν συζητήσεις με τον ΙΔΕΑ. Και εκείνη τη στιγμή διαπραγματευόταν με τον Συναγερμό για να εξασφαλίσει την επανεκλογή του στην επόμενη Βουλή. Αλλά, όπως και αλλού σημειώσαμε, αυτή η στάση ανοχής, αν όχι συνενοχής και συναλλαγής των περισσοτέρου πολιτικών ηγετών, απέναντι στον ΙΔΕΑ και, γενικά, στις αναμείξεις των στρατιωτικών στα πολιτικά μας πράγματα εξηγεί πολλά για τις κατοπινές εξελίξεις στη χώρα μας.

Να σταματήσει η δίωξη των κινηματιών αξιώνει από τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, με επανειλημμένα διαβήματά του, και ο Αμε­ρικανός πρεσβευτής. Σχετική με το πιεστικό αυτό αίτημα των Αμερικανών και του Παπάγου είναι η συνομιλία του βασιλιά με τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, στις 8 Ιανουαρίου, στα Ανάκτορα, και με τον Πιουριφόυ ύστερα από δύο μέρες. Μετά τη συνομιλία του με τον Πιρουφόυ, ο βασιλιάς καλεί στα Ανάκτορα τον υπουρ­γό Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου. Φαίνεται μάλιστα πως τις μέρες αυ­τές κυκλοφορούν φήμες και επικρατεί ανησυχία ότι μπορεί να γί­νει νέο κίνημα του ΙΔΕΑ, με σκοπό να ματαιωθεί η δίκη. Ο Πλαστήρας απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις δημοσιογράφοι λέει πως η κυβέρνηση είναι κυρία της καταστάσεως και αποκλεί­εται να γίνει κίνημα. Την ίδια μέρα, όμως, ο ναύαρχος Σακελλαρίου φεύγει για τη Μακεδονία, για να επιθεωρήσει τις φρουρές (εφημερίδες. 9-12 Ιανουαρίου 1952).

Η κυβέρνηση, πιεζόμενη από πολλές πλευρές να σταματήσει, τη δίωξη για το κίνημα της 30ής-31ης Μαΐου και τον ΙΔΕΑ, προκρίνει την ακόλουθη τακτική: Να δημοσιεύσει το πόρισμα της ανακρίσεως και το βούλευμα της παραπομπής των κινηματιών στο στρατοδικείο, ώστε να πληροφορηθεί η κοινή γνώμη την έκτα­ση της συνωμοσίας, αλλά ταυτόχρονα να αμνηστεύσει τα σχετικά αδικήματα. Έτσι, στις 25 Ιανουαρίου, δημοσιεύονται το πό­ρισμα του εισηγητή, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, το παραπεμπτικό βούλευμα του διοικητή της ΑΣΔΑΝ, στρατηγού Βασιλά, και το διάταγμα για αμνήστευση των αδικημάτων.

Το διάταγμα της αμνηστίας έχει μόνο ένα άρθρο με δύο εδά­φια και ορίζει:

«1. Αμνηστεύονται τα απλά και σύνθετα αδικήματα τα τελεσθέντα εν Ελλάδι από του Απριλίου 1949 μέχρι Αυγού­στου 1951 υπό στρατιωτικών παντός βαθμού, Σώματος ή όπλου και αναγόμενα ή οπωσδήποτε σχετιζόμενα α) προς την σύμπηξιν εν Αθήναις και αλλαχού κατά το ως άνω χρονικόν διάστημα οργανώσεως εν τω στρατεύματι υπό τον τίτλον ΙΔΕΑ και συμμετοχήν εις αυτήν, δι'ης επεζητήθη ίνα δι'ομαδικής απείθειας και στάσεως κατευθυνθούν κατά τας αντιλήψεις των συμμετεχόντων εις αυτήν δυναμικώς τα πολιτικά και στρατιωτικά πράγματα του κράτους, β) προς την εκδηλωθείσαν κατά την νύχτα της 30ής-31ης Μαΐου στάσιν, επί τω εν τη προηγουμένη παραγράφω σκοπόν».

Στο δεύτερο εδάφιο ορίζεται ότι δεν περιλαμβάνονται στην αμνηστία τα πειθαρχικά παραπτώματα τα σχετιζόμενα με τα αμνηστευόμενα αδικήματα. Στην εισηγητική του έκθεση ο τό­τε υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου αναφέρεται στην αποκάλυψη της οργανώσεως και στην επιστολή Γωγούση και συνεχίζει:

«Ο κολασμός ώφειλε να επέλθη βαρύς, ήτοι ανάλογος προς το αδίκημα, εφ'όσον δικαστικώς εβεβαιώθη ότι οι υπό δίωξιν αξιωματικοί εκινούντο όχι μόνον όταν έδρα ενόπλους ο κομμουνισμός, αλλά και μετά την ανάληψιν της αρχιστρατηγίας υπό του κ.Παπάγου, περιβληθέντος απεριορίστους εξουσίας προς συντριβήν του, ακόμη δε και μετά την ολο­σχερή ήτταν του εχθρού.

Αν αι παρελθούσαι και παρούσαι περιστάσεις ήσαν άλλαι, η κυβέρνησις δεν θα εδίσταζεν εις την μέχρι τέλους εφαρμογήν του νόμου. Υπό τας σημερινάς όμως συνθήκας εσκέφθημεν και αποφασίσαμεν διαφόρως. Διότι η κυβέρνησις δεν νομίζει συγχωρημένον να ριφθούν εις τας φυλακάς πολεμισταί αξιωματικοί, οίτινες αρχικώς συνεσπειρώθησαν προς αποτελεσματικωτέραν δράσιν κατά των κομμουνιστών, και αν ακόμη βραδύτερον υπερέβησαν τον σκοπόν τούτον, δεν είναι, επαναλαμβάνομεν, ψυχολογικώς ανεκτή τοιαύτη αυστηρότης, όταν η ιδία ημών κυβέρνησις έχει ως πρόγραμμα την διά της επιεικείας, της διαλλακτικότητος και της συγγνώμης μεταχείρισιν των πολιτών ή στρατιωτικών εκείνων, οίτινες ύψωσαν τα όπλα κατά της πατρίδος των...». (Εφημερίς Κυβερνήσεως, φύλλον 17.)

Με την αμνήστευση των κινηματιών του ΙΔΕΑ, η κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου ανοίγει ουσιαστικά τον δρόμο για να συνεχιστεί η δράση του Συνδέσμου στις ένοπλες δυνάμεις και για νέες συνωμοσίες.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αγγλικά αντίποινα

Η αγγλική κυβέρνηση βρίσκει αμέσως την ευκαιρία να εκδικηθεί την ελληνική γιατί, έστω και μόνο, ανέχτηκε να ανακινηθεί το Κυ­πριακό στον ΟΗΕ. Ο Βενιζέλος έχει επιδιώξει να εκλεγεί η Ελλά­δα μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Πιστεύει ότι δεν θα συνα­ντήσει σοβαρές αντιδράσεις, δεδομένου ότι το Ελληνικό Ζήτημα έχει χάσει την οξύτητά του, και μάλιστα, στις 24 Νοεμβρίου, με απόφαση της Πολιτικής Επιτροπής, καταργείται η Βαλκανική Επι­τροπή του ΟΗΕ. Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν την υποψηφιότητα της Ελλάδας.

Παρά τις προσδοκίες του Βενιζέλου, εκδηλώνεται έντονη αντί­δραση της Σοβιετικής Ενώσεως, που υποστηρίζει την υποψηφιό­τητα της Λευκορωσίας. Ο Βισίνσκυ, με τη γνωστή βιαιότητα των λόγων του, απειλεί ακόμα και με αποχώρηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας, αν η Ελλάδα εκλεγεί μέλος του. Ταυτόχρονα, η σοβιετική και άλλες αντιπροσωπείες χωρών της Ανατολικής Ευρώ­πης, της Λατινικής Αμερικής κ.λ.π. έχουν εντείνει την εκστρατεία τους στον ΟΗΕ για να σταματήσουν οι θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις στην Ελλάδα, να καταργηθούν τα στρατόπεδα συ­γκεντρώσεως κ.λ.π. Παρ'όλ'αυτά, η Ελλάδα έχει πολλές ελπί­δες να εκλεγεί μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, γιατί οι Ηνω­μένες Πολιτείες έχουν ακόμα μεγάλη επιρροή στη Γενική Συνέλευση και, γενικά, οι Δυτικοί διαθέτουν τη συντριπτική πλει­οψηφία. Ξαφνικά όμως εκδηλώνεται αντίθεση της αγγλικής και της γαλλικής αντιπροσωπείας εναντίον της ελληνικής υποψηφιό­τητας. Η επίσημη δικαιολογία για τη στάση αυτή των δύο συμ­μάχων μας είναι ότι, χάρη στην ύφεση κι επειδή υπάρχει από την ίδρυση του ΟΗΕ «συμφωνία κυρίων» να εκλέγεται και ένα μη μέ­λος του Συμβουλίου Ασφαλείας από το σοσιαλιστικό στρατόπε­δο, πρέπει να υποστηριχτεί η Λευκορωσία. Πραγματικά, η αγγλική κυβέρνηση, αυτή την περίοδο, συνεχίζει τις προσπάθειες των Εργατικών για τη διεθνή ύφεση, καταβάλλοντας ιδιαίτερες, προσπάθειες για να σταματήσει ο πόλεμος στην Κορέα. (Στις 27 Νοεμβρίου, έγινε συμφωνία ανακωχής και καθορίστηκε ο 38ος πα­ράλληλος ως γραμμή διαχωρισμοί) των δυνάμεων Βόρειας και Νό­τιας Κορέας.)

Φυσικά, παρά τις επίσημες δικαιολογίες, η στάση της Αγγλίας - και της Γαλλίας, που είναι αλληλεγγύη με τη Μ.Βρετανία στα θέματα τα σχετικά με τις αποικίες - συνδέεται και με την ανακί­νηση του Κυπριακού. Στην πρώτη ψηφοφορία, που γίνεται στις (1 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα δεν συγκεντρώνει την απαραίτητη πλειοψηφία. Πολλές αντιπολιτευόμενες αλλά και κυβερνητικές εφημε­ρίδες ζητούν ν'αποσυρθεί η υποψηφιότητα της χώρας μας, γιατί προκαλεί εχθρότητες εις βάρος της Ελλάδας χωρίς κανένα ου­σιαστικό όφελος. Την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο υπουργός Συντονισμού Γ.Καρτάλης. Ο Βενιζέλος όμως επιμένει. Στις 13 Δεκεμβρίου, σε αλλεπάλληλες ψηφοφορίες, η Ελλάδα παίρνει πλειοψηφία, αλλά δεν κατορθώνει να συγκεντρώσει τα απαιτού­μενα 2/3 των ψήφων. Ο Βενιζέλος επισκέπτεται τον Ήντεν στο Λονδίνο και τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Σουμάν στο Παρί­σι. Τελικά, στις 20 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 ψή­φους απέναντι σε 16 της Λευκορωσίας και γίνεται μέλος του Συμ­βουλίου Ασφαλείας.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Εκδηλώσεις στην Ελλάδα

Η συζήτηση του Κυπριακού στον ΟΗΕ έχει προκαλέσει έξαψη και στην Ελλάδα. Στις 22 Νοεμβρίου, παρά την κυβερνητική απαγό­ρευση, χιλιάδες σπουδαστές συγκεντρώνονται, με πρόσκληση της Πανσπουδαστικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνος, στο προαύλιο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αφού εγκρίνουν ψήφισμα προς τον ΟΗΕ για την αυτοδιάθεση της Κύπρου, οι σπουδαστές κινούνται σε διαδήλωση προς τον Άγνωστο Στρατιώτη. Στην οδό Πανεπι­στημίου, κατορθώνουν να διασπάσουν την αστυνομική ζώνη. άλ­λες όμως δυνάμεις της αστυνομίας, με αντλίες, τους διαλύουν. Ομάδες φοιτητών συνεχίζουν να συγκρούονται με την αστυνομία σε Ομόνοια, πλατεία Δημαρχίας κ.λ.π. Αρκετοί νέοι μεταφέρονται τραυματισμένοι στα νοσοκομεία.

Η αντιπολίτευση επικρίνει την κυβέρνηση για τη βίαιη διάλυση των διαδηλωτών. Ο υπουργός των Εσωτερικών Ρέντης δηλώνει, ότι «τα θέματα της εθνικής πολιτικής δεν δύνανται να αποτελούν αντικείμενον διαχειρίσεως από το πεζοδρόμιον». Προσθέτει ότι έχει δοθεί εντολή στα όργανα της τάξεως να διαλύσουν τη δια ­δήλωση με ήπια μέσα και ότι, αν ορισμένοι «παρεξετράπησαν, θα τιμωρηθούν».

Την άλλη μέρα. ο Π. Κανελλόπουλος φέρνει το θέμα στη Βου­λή. Επικρίνει την κυβέρνηση, γιατί απαγόρευσε το συλλαλητήριο και γιατί η αστυνομία το διάλυσε βίαια, και συνεχίζει:

«Πρέπει επί τέλους αι κυβερνήσεις να συνηθίσουν και να μάθουν ότι ζώμεν εις δημοκρατίαν και δεν είναι επιτετραμμένον να παρεμποδίζηται η εκδήλωσις της εθνικής βουλήσεως και συνειδήσεως των Ελλήνων πολιτών, και δη των νέων».

Στη συζήτηση παίρνει μέρος και ο Στ.Στεφανόπουλος, που, ανάμεσα σε άλλα. λέει:

«Παρέστην αυτόπτης μάρτυς των λαβόντων χώραν εκτρό­πων και διεπίστωσα με οδύνην και αγανάκτησιν πόσον αδι­καιολόγητος, διά να μην είπω βάρβαρος, ήτο η συμπερι­φορά πολλών οργάνων της τάξεως που έπλητταν χωρίς οίκτον νέας και νέους της Ελλάδος που εζητωκραύγαζαν με ενθουσιασμόν υπέρ της ενώσεως».

Ο υπουργός των Εσωτερικών μιλά για τον πανελλήνιο πόθο να εκπληρωθούν οι πόθοι των Κυπρίων, αλλά τονίζει ότι δεν πρέπει να καλλιεργηθεί στην Ελλάδα αντιβρετανικό πνεύμα. Ο Κ.Τσαλδάρης λέει ότι συμφωνεί με τον χειρισμό του Κυπριακού και ο εκπρόσωπος της ΕΔΑ Κ.Γαβριηλίδης ζητά να πάρει η Βουλή απόφαση για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα που να εκλαϊ­κευτεί σε συγκεντρώσεις, συλλαλητήρια κ.λ.π. Την πρόταση του Γαβριηλίδη αντικρούει ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γ.Βαρβούτης, που υποστηρίζει ότι δεν χρειάζονται «θορυβώδεις εκδηλώσεις», γιατί είναι γνωστός ο πόθος του ελληνικού λαού και ότι το θέμα πρέπει να το χειριστεί η κυβέρνηση «διά της διπλω­ματικής οδού» και σε συνεννόηση με τους συμμάχους. (Πρακτι­κά Βουλής. 23 Νοεμβρίου 1951.)

Φαίνεται πως δεν είναι άσχετες με το Κυπριακό οι συναντή­σεις που έχει τέσσερις μέρες αργότερα ο Γ.Βαρβούτης με τον Άγγλο πρεσβευτή Πηκ και τον Αμερικανό επιτετραμμένο Γιοστ.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Κυπριακό

Η κυβέρνηση Βενιζέλου, όπως είδαμε, και ο συνασπισμός ΕΠΕΚ - Φιλελευθέρων που την διαδέχτηκε, προσπάθησαν, με κάθε τρόπο, να μην εμπλακούν στο Κυπριακό. Τόσο γιατί έχουν ν'αντιμετω­πίσουν τόσα άλλα οξύτατα εσωτερικά προβλήματα, όσο και για­τί δεν θέλουν να έλθουν σε σύγκρουση με τους Άγγλους, τη στιγ­μή μάλιστα που είναι απαραίτητη και η συγκατάθεση του Λονδίνου για να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Αλλά η πίεση των Κυπρίων, κατά πρώτον λόγο, και της ελληνικής κοινής γνώμης είναι τέτοια, που η κυβέρνηση, χωρίς να το θέλει, παρ'όλες τις προσπάθειές της να το αποφύγει, μπαίνει και στα ταραγμένα νερά του Κυ­πριακού. Οι εξελίξεις αυτές οξύνουν και τις ελληνοτουρκικές αντι­θέσεις τη στιγμή που η ελληνική και η τουρκική κυβέρνηση αλλη­λοϋποστηρίζονται στο κοινό τους αίτημα για την εισδοχή στο NATO. Ήδη, τον Απρίλη του 1951, ο Κιοπρουλού δηλώνει στη Χουριέτ.

«Η γεωγραφική θέσις της Κύπρου σχετικώς προς την Τουρ­κία, η παρουσία εκεί μάζης ομογενών μας και οι ιστορικοί μας δεσμοί καθιστούν φυσικά, ζωηρόν το ενδιαφέρον μας διά την Κύπρον. Δεν βλέπομεν τον λόγον αλλαγής της ση­μερινής νομικής θέσεως της νήσου, αλλά εάν τεθή σοβαρόν ζήτημα της καταστάσεως αυτής, δεν είναι δυνατόν να επιτρέψωμεν όπως γίνη αύτη κατ'αντίθετον προς τα δίκαιά μας τρόπον». (Το Βήμα, 21 Απριλίου 1951.)

Ο τότε πρωθυπουργός Σοφ.Βενιζέλος απαντά με την ακό­λουθη δήλωση:

«Αι δηλώσεις αύται προξενούν κατάπληξιν. διότι είναι αντί­θετοι προς πάσαν αρχήν ελευθέρας διαθέσεως των λαών, ως διεκηρύχθησαν από τα Ηνωμένα Έθνη του ελευθέρου δημοκρατικού κόσμου». (Το Βήμα, 23 Απριλίου 1951.)

Στις 14 Μάιου, ο Βενιζέλος έχει συνομιλία με τον Άγγλο πρε­σβευτή Νόρτον, ενώ ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στη Λευ­κωσία έχει κληθεί στην Αθήνα για συνεννοήσεις. Μετά πέντε μέ­ρες, ο Βενιζέλος, με δηλώσεις του, καθορίζει την επίσημη ελληνική θέση στο Κυπριακό:

«Το θέμα της Κύπρου – τονίζει - έχει τεθεί προ πολλού και ενώπιον των Άγγλων και ενώπιον της Εθνικής Βουλής, και υφίσταται πάντοτε. Ίσως αι σημεριναί περιστάσεις να μην επιτρέπουν την επίσπευσιν της λύσεώς του». (Το Βήμα, 20 Μαΐου 1951.)

Είναι φανερή η προσπάθεια που καταβάλλει η κυβέρνηση να παραμείνει το ζήτημα «εν υπνώσει» και να μην ανακινηθεί σε διεθνείς οργανισμούς. Αλλά η απόφαση των Κυπρίων είναι διαφο­ρετική.

Στο μεταξύ, παρουσιάζουν επιδείνωση οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, εξαιτίας επιθέσεων Τούρκων στρατιωτών από τις ακτές ή τουρκικών περιπολικών κατά ελληνικών αλιευτικών. Στα τέλη Απριλίου, Τούρκοι ακτοφύλακες πυροβολούν και σκοτώνουν Έλληνα ψαρά, τον Ιούνιο τουρκικό περιπολικό πιάνει δύο ελληνι­κές ανεμότρατες, ενώ μία τρίτη φτάνει στη Ρόδο διάτρητη από σφαίρες. Τα επεισόδια είναι σχεδόν καθημερινά. Οι τουρκικές Αρχές κατηγορούν τους Έλληνες ψαράδες ότι μπαίνουν στα χω­ρικά ύδατα της Τουρκίας και ο Βενιζέλος, όπως θα δούμε, δικαιώνει αυτή την άποψη.

Η αδιαλλαξία του Λονδίνου κάνει πιο δύσκολους τους χειρισμούς της στην ελληνική κυβέρνηση. Στα μέσα Ιουνίου, φτάνει και στρατοπεδεύει στην Κύπρο η 16η βρετανική Μεραρχία Αλεξιπτωτιστών. Οι Άγγλοι είναι αποφασισμένοι όχι μόνο να κρατή­σουν την Κύπρο, αλλά και να την μεταβάλουν σε πολεμική βάση για να υποστηρίξουν την αυτοκρατορία τους στη Μέση Ανατολή που καταρρέει.

Η οργή στην Κύπρο στρέφεται και κατά του πολιτικού κόσμου στην Ελλάδα - κυβερνήσεως και αντιπολιτεύσεως. Θεωρούν οι Κύπριοι την Αθήνα υπεύθυνη γιατί δεν διεθνοποιείται το Κυπριακό, ώστε να ασκηθεί πίεση στους Άγγλους. Ο Βενιζέλος όμως είναι αντίθετος σε κάθε διεθνοποίηση του Κυπριακού. Εκείνο που προέχει για την κυβέρνηση είναι να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Και αν οι Άγγλοι εξαγριωθούν, υπάρχει περίπτωση να ματαιωθεί η εισδοχή.

Αλλά, αν η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να κατευνάσει το Λονδίνο, το εξαγριώνει ο Μακάριος: Με τηλεγράφημα του, στις αρχές Οκτωβρίου, ο Αρχιεπίσκοπος ζητά από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα μη αυτοκυβερνώμενα εδάφη, που συνεδριάζει στη Γενεύη, να αναγνωρίσει το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του κυ­πριακού λαού. Αυτές ακριβώς τις μέρες, φτάνουν στην Αθήνα οι επιτελάρχες των κυριότερων χωρών του NATO για να συζητή­σουν με τους Έλληνες αρμόδιους τα στρατιωτικά προβλήματα τα σχετικά με την εισδοχή της Ελλάδας στο NATO. Ο Άγγλος στρατηγός Σλιμ, σε ερώτηση Γάλλου δημοσιογράφου για το Κυ­πριακό, απαντά ενοχλημένος:

«...η αποστολή μου είναι στρατιωτική. Το θέμα της λεγο­μένης επιστροφής της Κύπρου στην Ελλάδα - μολονότι εγώ δεν ενθυμούμαι πότε οι Έλληνες είχον την Κύπρον - είναι πολιτικόν ζήτημα. Θα έπρεπε συνεπώς να απευθυνθήτε αλλαχού διά να λάβητε μίαν απάντησιν». (Εφημερίδες, 12 Οκτωβρίου 1951.)

Ο στρατηγός με τα όσα είπε «εντός παρενθέσεως» πήρε θέ­ση για το Κυπριακό. Και μάλιστα θέση προκλητική κατά της κυ­πριακής υποθέσεως μέσα στην ελληνική πρωτεύουσα. Αλλά η κυ­βέρνηση ενδιαφέρεται, εκείνη τη στιγμή, για την αγγλική συγκατάθεση στην εισδοχή της χώρας μας στο NATO και δεν θεω­ρεί σκόπιμο ν'απαντά σε τέτοιες προκλήσεις. Πριν από μία μέ­ρα, έχει αποδώσει ξεχωριστές τιμές στον Άγγλο πρεσβευτή Νόρτον που φεύγει από την Ελλάδα.

Το Εθναρχικό Συμβούλιο της Κύπρου διαβιβάζει πικρά πα­ράπονα στον πρωθυπουργό Σοφ.Βενιζέλο. Αλλά η πολιτική δεν γνωρίζει συναισθηματισμούς. Όπως θα δηλώσει αργότερα ο Βε­νιζέλος, και οι Αμερικανοί, εκείνη την εποχή, παρά τη συμπάθεια που εκδηλώνουν επίσημα προς το κυπριακό αίτημα, ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση να μην ανακινήσει το θέμα σε διεθνείς ορ­γανισμούς. Οι Άγγλοι βρίσκονται σε δύσκολη θέση στη Μέση Ανα­τολή. Στο Σουέζ, τα βρετανικά στρατεύματα αντιμετωπίζουν ένο­πλες επιθέσεις των Αιγυπτίων. Οι Αμερικανοί ευνοούν το ξήλωμα της βρετανικής αυτοκρατορίας. Δεν θέλουν όμως να υποχρεω­θούν να έλθουν σε ρήξη με τον κύριο σύμμαχο τους σε δημόσια συζήτηση σ'έναν διεθνή οργανισμό, όπου η Σοβιετική Ένωση κι οι άλλες σοσιαλιστικές χώρες θα έπαιρναν θέση κατά της αποι­κιοκρατίας, αλλά ούτε και να παρουσιαστούν αντίθετοι στο δι­καίωμα αυτοδιαθέσεως των Κυπρίων. Προσπαθούν να αποφύ­γουν το δίλημμα. Προτιμούν να προωθούν τη θέση τους στα ερείπια της διαλυόμενης βρετανικής αυτοκρατορίας χωρίς συζητήσεις στον ΟΗΕ για θέματα αρχών.

Ο Πλαστήρας θέλει να ακολουθήσει την ίδια. φιλική προς τους Άγγλους, πολιτική που έχει χαράξει ο Βενιζέλος και που έχουν τηρήσει όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στις προγραμματικές του δηλώσεις δεν λέει λέξη για το Κυπριακό. Αλλά. αμέσως μετά την ομιλία του πρωθυπουργού, ο Κύπριος βουλευτής Αθη­νών της ΕΠΕΚ. δημοσιογράφος και λογοτέχνης Λουκής Ακρίτας ρωτά την κυβέρνηση πού οφείλεται αυτή η παράλειψη:

«Πρώτον – λέει - αγνοεί (η κυβέρνηση) μήπως την ύπαρξιν του Κυπριακού Ζητήματος; Δεύτερον, εφόσον, όπως είμαι βέβαιος, δεν το αγνοεί, κατά ποίον τρόπο σκέπτεται να το αντιμετώπιση, ώστε να το προωθήση προς την μόνην ποθητήν λύσιν του - την Ένωσιν;»

Στον Λουκή Ακρίτα και στους άλλους βουλευτές που συμ­φωνούν μαζί του απαντά ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Σοφ.Βενιζέλος:

«...όπως μου εδόθη η ευκαιρία και κατά το παρελθόν να δηλώσω, το ζήτημα αυτό υφίσταται και παρακολουθείται συστηματικώς, και δεν θα παύσωμεν να επιδιώκωμεν την επίλυσίν του σύμφωνα με τους εθνικούς πόθους. Λόγω της λεπτής διαχειρίσεως του ζητήματος αυτού των σχέσεων αι οποίαι μας συνδέουν με την φίλην και σύμμαχον Μ. Βρετανίαν, δεν ηθέλησεν η κυβέρνησις να το περιλάβη εις τας προγραμματικός της δηλώσεις, αλλά σας λέγω και πάλιν ότι ουδέποτε επαύσαμεν ούτε θα παύσομεν να το παρακολουθούμεν και να επιδκύκωμεν την επίλυσίν του». (Πρα­κτικά Βουλής, 31 Οκτωβρίου 1951.)

Αλλά, παρά τις προσπάθειές της να μην έλθει σε σύγκρουση με το Λονδίνο, η κυβέρνηση δεν μπορεί ν'αποφύγει το πικρό πο­τήρι. Ο Μακάριος πιέζει να τον δεχτούν στις αρμόδιες επιτροπές του ΟΗΕ για να θέσει το Κυπριακό. Αλλά και στην Ελλάδα η πίε­ση να ανακινήσει η κυβέρνηση το εθνικό θέμα στον ΟΗΕ δυναμώ­νει. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σπυρίδων, ως πρόεδρος της Πανελ­ληνίου Επιτροπής Απελευθερώσεως Κύπρου, στέλνει τηλεγράφημα στον πρόεδρο της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ και ζητά την αυ­τοδιάθεση του κυπριακού λαού.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Μέτρα «επιείκειας»

Παρά την ασφυχτική ατμόσφαιρα που έχουν δημιουργήσει οι απο­καλύψεις για τους ασύρματους και τα ραδιοσήματα, η κυβέρνη­ση κάνει κάποιες προσπάθειες να προωθήσει τα μέτρα ειρηνεύσεως. Από τα τέλη Νοεμβρίου, αρχίζει να απελευθερώνει από το στρατόπεδο του Αγίου Ευστρατίου μερικές εκατοντάδες πολιτι­κούς εξόριστους, ελάχιστους με απολύσεις και, τους περισσότε­ρους, με τη μορφή της δεκαπενθήμερης άδειας που, κατόπιν, άλ­λοτε παρατείνεται και άλλοτε όχι.

Στις 12 Δεκεμβρίου, ο υπουργός Δικαιοσύνης καταθέτει στη Βουλή τα «μέτρα επιεικείας». Το νομοσχέδιο έχει 23 άρθρα και είναι χωρισμένο σε πέντε κεφάλαια. Το πρώτο αναφέρεται στις αναθεωρήσεις των δικών όσων έχουν καταδικαστεί για παράβα­ση του Γ ψηφίσματος από έκτακτα στρατοδικεία, από το 1946 ως την 1η Δεκεμβρίου 1951. Τα αναθεωρητικά δικαστήρια είναι επίσης στρατοδικεία, αλλά σ'αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τακτικοί δικαστές. Τα αναθεωρητικά έχουν το δικαίωμα να διατάξουν την υπό όρους αναστολή καταδικαστικών αποφάσεων. Το νομοσχέδιο επίσης προβλέπει δυνατότητα για έφεση ή αναθεώρηση των αποφάσεων των διαρκών στρατοδικείων. Το β' κεφά­λαιο καθορίζει ευεργετήματα για τους «αυθορμήτως παραδιδομένους», είτε διώκονται για αδικήματα που έχουν σχέση με τη δράση του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ είτε των ΜΕΑ και άλλων παρα­στρατιωτικών οργανώσεων και διώκονται «δι'αδικήματα τελεσθέντα μέχρι της 1ης Νοεμβρίου 1951 και έχοντα οιανδήποτε σχέσιν με τον αντισυμμοριακόν αγώνα και εν γένει την καταστολήν της δράσεως του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ και των παραφυάδων αυτού». Εξαιρούνται όσοι βρίσκονται «εκνόμως εκτός ορίων της Επικρα­τείας». Τα άρθρα του γ' κεφαλαίου δίνουν στον υπουργό Δικαιοσύνης το δικαίωμα, μετά σύμφωνο γνώμη ειδικής πενταμελούς επιτροπής, να απολύει με όρους ορισμένους που έχουν καταδικαστεί σε ποινές φυλακίσεως ή καθείρξεως για τα αδικήματα αυτά. Με το τέταρτο κεφάλαιο, που έχει μόνο ένα άρθρο, μετατρέ­πονται σε ισόβια όλες οι θανατικές καταδίκες που έχουν επιβληθεί ως τις 31 Οκτωβρίου ή που θα επιβληθούν ως την ημέρα που θα δημοσιευτεί ο νόμος για αδικήματα που έχουν συντελεστεί ως τις 31 Οκτωβρίου.

Ο Τύπος της Δεξιάς δυναμώνει την επίθεση του εναντίον των μέτρων, ενώ η επίσημη συναγερμική γραμμή είναι κάπως διαφοροποιημένη: Τα μέτρα είναι επικίνδυνα, γιατί τα εφαρμόζει η ΕΠΕΚ και όχι ο Συναγερμός...:

«Εάν ο στρατάρχης έκρινε ότι ο καιρός ήτο κατάλληλος διά τοιαύτα μέτρα, θα είχε υπέρ αυτού την απόλυτον εμπιστοσύνην του μεγίστου τμήματος της χώρας, διότι η εφαρμογή των θα ήτο εις χείρας ανθρώπου ικανού να παγιώση την εθνικήν ασφάλειαν». (Αγόρευση Βασ.Στεφανόπουλου στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Δικαιοσύνης, εφημερίδες 19 Δεκεμβρίου 1951.)

Αυτές τις μεσσιανικές ιδιότητες αποδίδουν στον Παπάγο οι συναγερμικοί παράγοντες.

Χαρακτηριστική για την κατάσταση που επικρατεί είναι μια διαταγή του Ρέντη προς τις αστυνομικές Αρχές για τα πιστοποιη­τικά κοινωνικών φρονημάτων. Ο υπουργός Εσωτερικών τονίζει πως τα πιστοποιητικά είναι υποχρεωτικά μόνο για διορισμούς σε δημόσιες υπηρεσίες και για έκδοση διαβατηρίων:

«Αξίωσις τυχόν διαφόρων υπηρεσιών – συνεχίζει - περί προ­σαγωγής πιστοποιητικών κοινωνικοί φρονημάτων διά χορήγησιν δανείων της Αγροτικής Τραπέζης και άλλων Τρα­πεζών, διά προμήθειαν στεγάσεως εις πυροπαθείς και περί εκδόσεως πιστοποιητικών διά συνεταιρισμούς, αντίκειται εις τον Νόμον και δύναται να θεωρηθή ως καταπίεσις των πολιτών» (εφημερίδες, 14 Νοεμβρίου 1951).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Διάσπαση της ΕΔΑ

Και μετά την ακύρωση της εκλογής των εξόριστων και φυλακισμένων και τη δική του ανακήρυξη ως βουλευτή Αθηνών, ο Μιχ.Κύρκος συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις με τους Πασαλίδη, Γαβριηλίδη και άλλους, για να λυθούν οι διαφορές και να αποκατασταθεί η ενότητα. Ακόμα και σε εκπρόσωπο της αμερικανικής πρεσβείας, που τον επισκέπτεται για να τον βολιδοσκοπήσει και να εξακριβώσει τις προθέσεις και τις απόψεις του, ο Κύρκος απαντά ως εκπρόσωπος της Αριστεράς. Αλλά στις 11 Δεκεμβρίου οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι (Στ.Χατζήμπεης κ.λ.π.) ανακοινώνουν ότι αποχωρούν από την ΕΔΑ και ανακτούν την αυτοτέλειά τους. Την ίδια μέρα, παίρνει παρόμοια απόφαση και το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Κύρκου. Η ΕΔΑ έχει διασπαστεί. Φυσικά, τα διάφορα μη κομμουνιστικά κόμματα που την αποτελούν είναι βασικά ομάδες προσωπικοτήτων και στελε­χών, χωρίς οργανώσεις. Το ΚΚΕ διατηρεί την κύρια επιρροή στον κόσμο της Αριστεράς, που δεν έχει προσχωρήσει στην ΕΠΕΚ. Αλλά και όσοι ακολουθούν την ΕΠΕΚ δέχονται την επιρροή των συνθημάτων του ΚΚΕ, ιδιαίτερα εκείνοι που προέρχονται από την ΕΑΜική Αντίσταση. Οπωσδήποτε, οι μη κομμουνιστικές προσωπικότητες δίνουν στην ΕΔΑ το εύρος που της επιτρέπει - όταν, φυσικά, και η πολιτική της είναι ανάλογη - να σπάει τον κλοιό της απομόνωσης της Αριστεράς.

Ύστερα από την επίσημη αποχώρηση του από την ΕΔΑ και τη δήλωσή του στη Βουλή ότι ανήκει στο Δημοκρατικό Ριζοσπαστι­κό Κόμμα, ο Μιχάλης Κύρκος δέχεται καταιγισμό ύβρεων και συκοφαντιών από τον ραδιοσταθμό του ΚΚΕ. Τον αποκαλούν όρ­γανο των Αμερικανών, ακόμα και... συνεργάτη των Γερμανών στην Κατοχή κ.λ.π. κ.λ.π. Έτσι, οι προσπάθειες του Μ.Κύρκου να κρατήσει τις σχέσεις του με την ΕΔΑ και μετά την αποχώρησή του, σ’ένα επίπεδο συνεργασίας της Αριστεράς, ματαιώνονται από την τακτική αυτή της ηγεσίας του ΚΚΕ να προσπαθεί να εξοντώ­σει πολιτικά, με όλα τα θεμιτά και αθέμιτα μέσα, κάθε διαφω­νούντα μαζί της, είτε κομμουνιστή είτε συνεργαζόμενο.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ακυρώνεται η εκλογή των εξόριστων

Στις 8 Δεκεμβρίου, το Εκλογοδικείο, με απόφαση του, ακυρώνει, την εκλογή ως βουλευτών Αθηνών των Στ.Σαράφη, Μ.Γλέζου, Μ.Χατζημιχάλη και των αναπληρωματικών εξόριστων και φυλακισμένων, με το αιτιολογικό ότι «δεν είχον τα προσόντα του εκλογίμου ως διατελούντες εν εκτοπίσει και φυλακίσει» (εφημε­ρίδες, 9 Δεκεμβρίου 1951). Για τον ίδιο λόγο, το Εκλογοδικείο ακυρώνει την εκλογή και των άλλων εξόριστων και φυλακισμένων, που έχουν βγει σε Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Βόλο, Λέσβο. Έτσι. στην Αθήνα, βουλευτές της ΕΔΑ βγαίνουν τελικά οι Μιχ.Κύρκος, Γ.Σπηλιόπουλος. Αντ.Μπριλλάκης και Β.Εφραιμίδης. Στον Πει­ραιά, οι Εμ.Μάντακας και Π.Κατερίνης. Στη Θεσσαλονίκη, οι I.Πασαλίδης και Λ.Καραμαούνας. Στον Βόλο, ο Γ. Βλαμόπουλος και στη Λέσβο ο Γ.Σίμος.

Ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης δηλώνει ότι η τυχόν επανεκτόπιση των εξόριστων βουλευτών, που ακυρώθηκε η εκλο­γή τους, θα έδινε την εντύπωση της εμπάθειας, γι'αυτό έχει δώσει εντολή να καταργηθούν οι αποφάσεις εκτοπίσεώς τους. Βέ­βαια, οι φυλακισμένοι (Μ.Γλέζος, Μ.Τσιμπουκίδης, Α.Αμπατιέλος κ.λ.π.) δεν έχουν αφεθεί καθόλου ελεύθεροι. Αργό­τερα. και από τους εξορίστους ορισμένοι θα σταλούν πάλι στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη (Κ.Γαβριηλίδης. Κ.Λυκούρης κ.λ.π.).

Ο ραδιοσταθμός του ΚΚΕ εξαπολύει, αμέσως μετά την ακύ­ρωση της εκλογής των φυλακισμένων και εξόριστων, μια πρώτη επίθεση κατά των περισσοτέρων απ'τους επιλαχόντες βουλευ­τές της ΕΔΑ: Τους χαρακτηρίζει ως βολικούς απέναντι στους Αμε­ρικάνους και τους καλεί να μη δεχτούν την εκλογή τους. Καλεί και τον «λαό ν'αγωνιστεί για ν'ακυρωθεί η απόφαση του Εκλογοδικείου». Πρόκειται, για άλλη μία φορά, για μια εξωπραγματική και διασπαστική της ενότητας της Αριστεράς τακτική, σε στιγ­μές μάλιστα δύσκολες και δραματικές για το αριστερό στρατόπεδο στην Ελλάδα.

Στο μεταξύ, η ΕΔΑ δέχεται, με αφορμή τους ασύρματους, πο­λιτική και αστυνομική πίεση. Ορισμένες εφημερίδες γράφουν ότι από τα κρυπτογραφήματα των ασυρμάτων και από τις ανακρί­σεις αποδείχτηκε η σχέση της ηγεσίας της ΕΔΑ με τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και ότι θα γίνουν αποκαλύψεις. (Ακρόπολις, 1 Δεκεμβρίου 1951 κ.λπ.).

Ο Μιχάλης Κύρκος σημειώνει στις 22 Νοεμβρίου:

«Στις 9 1/2 π.μ. ήλθε στο σπίτι κατόπιν τηλεφωνήματος του ο κ.Πανόπουλος, γεν.διευθυντής Αστυνομίας Πόλεων στο Υπ.Εσωτερικών. Ο κ.Πανόπουλος με ρώτησε για κάποιον Κ. - το όνομα ή επώνυμον -, ο οποίος μου ζήτησε να τον πε­ριλάβω στον συνδυασμό και εγώ έδειξα απροθυμίαν. Ότι ο Κ. αυτός πρέπει να είναι πρόσωπον ευρυτέρου κύρους, το οποίον κινείται ελεύθερα και θα έκαμε τιμή στον συν­δυασμό. Ότι το πρόσωπον αυτό, παρά τη δική μου ψυχρότητα, μπήκε στον συνδυασμό. Απήντησα ότι τέτοιο πρό­σωπο δεν θυμούμαι. Πήρα δε ένα ψηφοδέλτιο και εξήτασα ένα ένα τα πρόσωπα που αρχίζουν κατ'όνομα ή επώνυ­μον από Κ.., αλλά τέτοιο πρόσωπο δεν υπήρχε. Με ηρώτησε αν μίλησα σε προεκλογικές συγκεντρώσεις. Απήντη­σα ότι μίλησα στην Κεντρικήν (...). Μου είπε ότι εκεί υπήρχε πρόσωπο που έπαιζε ιδιαίτερο ρόλο στον καθορισμό των ομιλητών και ότι το πρόσωπο αυτό έχει έλθει στο σπίτι μου. Και με ρώτησε ποιο είναι το πρόσωπο αυτό. Απήντησα ότι όλοι σχεδόν όσοι ευρίσκοντο επάνω ήσαν γνωστοί σε μένα και είχαν έλθει πολλές φορές στο σπίτι. Ότι τον πίνακα και τη σειρά των ομιλητών την είχε καθορίσει η Δ.Ε.». (Μιχ.Κύρκου, στο ίδιο. σ. 5.)

Στις 7 Δεκεμβρίου, ο Κύρκος σημειώνει ότι ο Πανόπουλος τον κάλεσε τυπικά πια, με τον υπηρεσιακό δρόμο, δηλαδή τη Γενική Ασφάλεια, στο γραφείο του:

«Ο λόγος περιεστράφη περί εν πρόσωπον το οποίον ισχυρίζεται ότι συνηντήθη μαζί μου και εγώ του εδήλωσα ότι σε καμιά περίπτωση δεν θα δεχτώ τις υποψηφιότητες Μπε­λογιάννη και Πλουμπίδη και ότι σε τέτοια περίπτωση εγώ θα αποχωρήσω. Πράγματι, αυτά τα είπα όχι σε ένα πρό­σωπο, αλλά σε πολλά (...). Συνεπώς, δεν μπορώ να ξέρω ποιος απ'όλους αυτούς έγραψε ό,τι έγραψε (...). Αντελή­φθην επίμονο προσπάθεια του κ.Π., όχι άμοιρο προειδοποιήσεως ότι μπορώ να κληθώ σε ανάκριση. Απήντησα ότι η ανάκρισις δεν θα φωτισθή περισσότερο, αφού και ο ίδιος δεν είμαι περισσότερο φωτισμένος».

Ο I.Πανόπουλος, ικανός αξιωματικός της αστυνομίας με διε­θνείς δεσμούς και ιδιαίτερη φιλία με τους Αμερικανούς, αναπτύσσει και προσωπική αστυνομική δραστηριότητα στους κύκλους της Αριστεράς. Ο Γιάννης Κοκορέλλης αφηγείται ότι, μετά την ίδρυση της ΕΔΑ, τον επισκέφθηκε και τον προειδοποίησε:

«Ανεχθήκαμε τη δράση σου στο κόμμα του Σοφιανόπουλου, αλλά τώρα πάει πολύ. Δεν πρόκειται να σε ανεχθού­με και με την κομμουνιστική ΕΔΑ».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντίχτυποι στην Αριστερά

Όπως έχουμε εξιστορήσει, στη διάρκεια του προεκλογικού αγώ­να έχουν δημιουργηθεί σοβαρές προστριβές ανάμεσα στους διά­φορους ηγετικούς παράγοντες της ΕΔΑ. Μεγαλύτερη ακόμα οξύ­τητα δημιουργήθηκε με την υπόθεση των υποψηφιοτήτων Μπελογιάννη, Πλουμπίδη κ.λ.π., που αξίωνε να υποβληθούν η ηγε­σία του ΚΚΕ και δεν δέχονταν ηγετικοί παράγοντες της ΕΔΑ, όπως οι I.Πασαλίδης, Μιχάλης Κύρκος κ.λ.π. Αποκορυφώθηκε όμως ύστερα από τα αποτελέσματα των εκλογών, όταν αποκαλύφτη­κε πια με τους αριθμούς των σταυρών ότι το ΚΚΕ, με τις υποδεί­ξεις για πριμοδότηση, είχε καταφέρει να εκλεγούν μόνο οι εξόρι­στοι και να πάρουν καλή σειρά ακόμα και άγνωστα στον πολύ κόσμο στελέχη του εις βάρος παραγόντων που είχαν πρωτοστα­τήσει στην ίδρυση της ΕΔΑ, όπως ο Μιχ.Κύρκος, ο Νεόκ.Γρηγοριάδης, ο Σταύρος Ηλιόπουλος κ.λ.π. Ο Μιχ.Κύρκος και οι Αρι­στεροί Φιλελεύθεροι (Γρηγοριάδης, Σταμ.Χατζήμπεης κ.λ.π.) αποχωρούν από την ΕΔΑ. Όταν φτάνουν οι εξόριστοι βουλευτές, γίνεται προσπάθεια να γεφυρωθούν οι διαφορές. Στις 11 Νοεμ­βρίου, πραγματοποιείται στα γραφεία της ΕΔΑ (Μητροπόλεως) σύσκεψη. Ο Κώστας Γαβριηλίδης κάνει έκκληση σε όλους ν' απο­κατασταθεί η ενότητα. Ο Κύρκος εξηγεί τους λόγους για τους οποίους αποχώρησε και επιφυλάσσεται να συνεννοηθεί με τους φίλους του για να καθορίσει τη στάση του. Ο Σταύρος Ηλιόπου­λος, από μέρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος (Πασαλίδη) κάνει μακρά εισήγηση για τη δράση της Αριστεράς από το 1950. Διαπι­στώνει ότι η Δημοκρατική Παράταξις εξασφάλισε ορισμένα πλε­ονεκτήματα για την Αριστερά (νομιμότητα ενός τμήματος της, συμβολή στην κατάργηση της Μακρονήσου ως στρατοπέδου εξό­ριστων), αλλά την χαρακτήριζαν έλλειψη συνοχής και ιδεολογική ρευστότητα. Αναφέρεται στις προσπάθειες για γενικότερη συ­γκέντρωση των δυνάμεων της Αριστεράς που έγινε στις δημοτικές εκλογές με τη συμμέτοχη και των πρώην ΕΑΜικών κομμάτων, που όμως απέτυχε, στην ίδρυση του Δημοκρατικού Συναγερμοί) κ.λ.π. Και συνεχίζει:

«Η ΕΔΑ επέτυχε πράγματι να φέρη ουσιαστικά στη νόμι­μη ενεργό πολιτική ζωή και δράση το σύνολο σχεδόν των

πολιτικών δυνάμεων της Αριστεράς».

Προσθέτει πως η ΕΔΑ παρουσίασε σοβαρές αδυναμίες και γι'αυτό δεν κατάφερε να πάρει ούτε όσες ψήφους συγκέντρωσε η Δ.Π. το 1950:

«Μεταξύ των κομμάτων και των στελεχών - συνεχίζει ο Στ.Ηλιόπουλος - έλειψε πολλές φορές, και στοιχειωδώς ακό­μη, η αναγνώριση της ισοτιμίας, ο αλληλοσεβασμός και η εκτίμηση των συνεργατών. Αντί αυτού, είδαν το φως εκ­δηλώσεις που προκαλούν θλιβερή απογοήτευση. (Διαπλη­κτισμοί και απειλές για υποψηφιότητες, διαγκωνισμός υπο­ψηφίων, θλιβερές αθλιότητες στη γενική συγκέντρωση της Αθήνας μέχρις εμφανίσεως μπράβων κ.λ.π.)... Απόφαση της Δ.Ε. που είδε το φως της δημοσιότητος άλλαξε ύστε­ρα από μερικές ώρες, είτε από την εφημερίδα είτε από πρόσωπα χωρίς καμιά εξουσιοδότηση».

Αφού αναφέρει αρκετές περιπτώσεις επεμβάσεων αναρμό­διων προσώπων στην εφημερίδα της ΕΔΑ, Δημοκρατική, υποστη­ρίζει την ανάγκη να επιδιωχθεί η νομιμοποίηση του ΚΚΕ για να του δοθεί η δυνατότητα «ν'αναλάβη άμεσα τις ευθύνες της πο­λιτικής του». Και συνεχίζει:

«Όμως, η διατήρηση σε παρανομία του ΚΚΕ και η απου­σία της ηγεσίας του είναι αυτή τη στιγμή πραγματικότης. Και εν όψει αυτής της πραγματικότητος, είμαστε υποχρεω­μένοι εμείς, τα κόμματα που αποτελούν την ΕΔΑ, να ανα­λάβουμε με πλήρη ευθύνη και αυτοτέλεια την άσκηση της πολιτικής της Αριστεράς στη χώρα, με βάση την εκτίμηση των συνθηκών (...) από την ΕΔΑ».

Ο Ηλιόπουλος τονίζει πως η ηγεσία του ΚΚΕ έχει βέβαια το δικαίωμα να ασκεί την κριτική της στην ηγεσία της ΕΔΑ, παρατη­ρεί όμως:

«Τα ίδια φαινόμενα ταλαντεύσεων, ασταθείας πολιτικής, ξαφνικών αλλαγών και συγχύσεων μέσα στην ΕΔΑ έχουν ήδη προκληθεί από ορισμένες εκδηλώσεις της ηγεσίας του ΚΚΕ, τόσο στην προεκλογική περίοδο σαν πολεμική και κριτική σε βάρος στελεχών της ΕΔΑ όσο και μετεκλογικά, σαν κριτική των αποτελεσμάτων των εκλογών (...). Αυτά προκάλεσαν αναταραχή και σύγχυση ανάμεσά μας. (Από το προσωπικό αρχείο του Σταύρου Ηλιόπουλου.)

Στη σύσκεψη αυτή έχουν πάρει μέρος τα μέλη της διοικούσας επιτροπής της ΕΔΑ. εκπρόσωποι των ιδρυτικών της κομμάτων ομάδων, οι βουλευτές που έχουν επιστρέψει από την εξορία, ο Αντώνης Μπριλλάκης, ως εκπρόσωπος της νεολαίας της ΕΔΑ κ.λ.π. Γίνεται φανερό και από όσα παραθέσαμε ότι, παρά τις προσωπικές συγκρούσεις και ιδεολογικές αποχρώσεις, στο βάθος της αναταραχής υπάρχει η προσπάθεια και αξίωση του ΚΚΕ να ελέγχει την ΕΔΑ και να καθορίζει τη γραμμή και την πολιτική της. Την κατάσταση χειροτερεύει το γεγονός ότι η πραγματική ηγεσία του ΚΚΕ βρίσκεται στο εξωτερικό και έτσι οι διάφοροι μη κομμουνι­στές παράγοντες της ΕΔΑ είναι πολύ δύσκολο να συντονίσουν μα­ζί της τις ενέργειές τους ή να συζητήσουν τα παράπονα και τις διαφωνίες τους. Και αν ακόμα οι εδώ εκπρόσωποι της ηγεσίας του ΚΚΕ συμφωνούν σε ορισμένα σημεία με τους ηγέτες της ΕΔΑ, η έξω ηγεσία μπορεί, σε λίγη ώρα. με τις εκπομπές του ραδιο­σταθμού της ν'ανατρέψει τη συμφωνία.

Έτσι, και μετά τη σύσκεψη της 11ης Νοεμβρίου, οι διαφωνίες συνεχίζονται. «Αόρατες δυνάμεις» ανατρέπουν τις αποφάσεις της διοικούσας επιτροπής της ΕΔΑ. Λόγου χάρη, ενώ έχει αποφασιστεί στη σύσκεψη να μη γίνει, «προς το παρόν», πανελλα­δική σύσκεψη της ΕΔΑ, γιατί δεν θεωρούνται ώριμες οι συνθήκες, στις 13 Νοεμβρίου, η Δημοκρατική γράφει τα αντίθετα: Ότι χκύριο θέμα στη σύσκεψη ήταν η οργάνωση πανελλαδικής συνδιασκέψεως και ότι εξουσιοδοτήθηκε «παμψηφεί» η Δ.Ε. να καθορίσει την ημερήσια διάταξη. Το ΚΚΕ, που έχει τον έλεγχο της πλειοψηφίας των οργανωμένων μελών της ΕΔΑ, θέλει να οργα­νωθεί συνδιάσκεψη, έστω και βιαστικά, για να προωθήσει τη θέ­ση του στην ηγεσία και στη στελέχωση του νέου συνασπισμού της Αριστεράς.

Η τακτική αυτή του ΚΚΕ είναι φυσικό να προκαλεί αγανά­κτηση και απογοήτευση στους ιδρυτικούς παράγοντες της ΕΔΑ, που, ο ένας μετά τον άλλο, αρχίζουν ν'αποσύρονται, αφήνοντας ελεύθερο το έδαφος στα κομμουνιστικά στελέχη να εφαρμόσουν τις εντολές του κόμματος τους. Ο Σταύρος Ηλιόπουλος γράφει, στις 13 Νοεμβρίου, στον Πασαλίδη, που βρίσκεται στη Θεσσαλο­νίκη: «Η σύσκεψη πραγματοποιήθηκε την περασμένη Κυριακή και στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας Δημοκρατική δημοσιεύο­νται πληροφορίες (...). Το περιεχόμενο όμως του σχετικού δημο­σιεύματος προκαλεί κατάπληξη και αγανάκτηση σε κάθε στοι­χειωδώς τίμιο άνθρωπο, γιατί αποτελεί πλήρη διαστρέβλωση της πραγματικότητας (...). Το ότι λοιπόν αμέσους ύστερα από μια τέ­τοια κριτική, άρχισε η Δημοκρατική «να διαστρεβλώνει όλη την αλήθεια πάνω στις συζητήσεις και στις αποφάσεις τέτοιας σημα­ντικής συσκέψεως, δεν μπορεί να αφήνει καμία απολύτως αμφι­βολία ότι η τακτική αυτή αποτελεί μελετημένη και συνειδητή περιφρόνηση προς όλους τους συσκεφθέντες και επιβεβαιώνει τη διαμαρτυρία κάποιου από τους συσκεφθέντες, ότι μέσα στην ΕΔΑ υπάρχει μια πολιτική παρέα που κάνει ό,τι της αρέσει». (Από το προσωπικό αρχείο του Στ.Ηλιόπουλου.)

Οι ανακοινώσεις για την ανακάλυψη των ασυρμάτων φυσικό ήταν να προκαλέσουν συγκίνηση στους κόλπους της Αριστεράς. Ηγετικοί παράγοντες της ΕΔΑ, όπως ο I.Πασαλίδης, ο Μιχ.Κύρ­κος. ο Στ.Ηλιόπουλος, βλέπουν ότι οι προσπάθειες τους να νο­μιμοποιηθεί ολόκληρη η Αριστερά τινάζονται στον αέρα από τη συνέχιση, με ευθύνη της ηγεσίας του ΚΚΕ, μεθόδων που ταιριά­ζουν μόνο σε πολεμική περίοδο.

Παρ'όλ'αυτά, μπορούμε να πούμε ότι οι αποκαλύψεις για τους ασυρμάτους φέρνουν, στην αρχή τουλάχιστον, αντίθετα απο­τελέσματα στους κόλπους της Αριστεράς. Δημιουργούν μια τάση των μη κομμουνιστών ηγετικών παραγόντων της Αριστεράς να δείξουν την αλληλεγγύη τους προς το ΚΚΕ, γιατί θεωρούν αυτό που συμβαίνει και την εκμετάλλευση του από τη Δεξιά, επίθεση εναντίον ολόκληρου του προοδευτικού και δημοκρατικού κόσμου και προσπάθεια να ματαιωθούν τα ειρηνευτικά μέτρα του Πλα­στήρα, έστω και περικομμένα. Έτσι, στη Δημοκρατική δημοσιεύε­ται άρθρο του προέδρου της ΕΔΑ, I.Πασαλίδη, που υπογραμμί­ζει ότι, όταν μια ιδεολογία και ένα κόμμα διώκονται, φυσικό είναι οι οπαδοί του να καταφεύγουν στις κρύπτες και στις κατακόμ­βες, όπως οι πρώτοι χριστιανοί. Και ο Μιχάλης Κύρκος, που έχει ήδη δηλώσει, ότι θ'αποχωρήσει από την ΕΔΑ, ξαναρχίζει τις συ­ζητήσεις για στενή συνεργασία με το κόμμα της Αριστεράς. Έτσι, στις 21 Νοεμβρίου, δηλαδή εφτά μέρες μετά τις ανακοινώσεις για τους ασυρμάτους, γράφει στο Ημερολόγιο του:

«Ο Γαβριηλίδης ήρθε στο σπίτι κατά τις 10 π.μ. Μου είπε, ότι έλαβε γνώσιν της επιστολής μου και είναι σύμφωνος. Μου προσέθεσε, ότι θα μου στείλουν απάντησιν έγγραφον». (Ανέκδοτο Ημερολόγιο Μιχ.Κύρκου, σελίδες χειρό­γραφου 4-5.)

Τα βασικά σημεία της εφτασέλιδης επιστολής που έχει στείλει στον πρόεδρο της ΕΔΑ, Πασαλίδη, ο Μιχ.Κύρκος τα έχει εκ θέσει σε σύσκεψη φίλων του:

«...Επρότεινα τα κατωτέρω: α) Η ΕΔΑ θα παραμείνει συ­νασπισμός κομμάτων, β) Ο αγών της θα γίνεται μόνον μέ­σα στα νόμιμα πλαίσια και αυτό θα περιφρουρηθεί πάση θυσία και εναντίον παντός, ο οποίος τυχόν θα επιχειρούσε να τον εκτρέψη με οποιοδήποτε τρόπο. Η νομιμότης πρέ­πει να γίνη πίστις για όλους, φίλους και αντιπάλους, γ) Η ΕΔΑ καθορίζει μόνη την πολιτική της, απολύτως αδέσμευ­τη...».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Μέτωπο και ασύρματοι

Αλλά ας δούμε πώς καθόριζε στη συνέχεια η απόφαση της 2ης Ολομέλειας τις επιδιώξεις του ΚΚΕ:

«Το κίνημά μας – συνέχιζε - μέσα σε πολύπλοκες και δύ­σκολες τοπικές και διεθνείς συνθήκες, πραγματοποίησε, βασικά, κανονικά και χωρίς τρανταγμούς, το πέρασμα από τον ένοπλο στον πολιτικό αγώνα (...). Το βασικό, κεντρι­κό πολιτικό καθήκον μας σήμερα είναι να σταθεί το κίνη­μά μας πρωτοπόρο και να δώσει όλες του τις δυνάμεις για να'ρθουν σ’επαφή, συμφωνία και συνεργασία όλες οι πα­τριωτικές και δημοκρατικές δυνάμεις, οργανώσεις, κόμματα και παράγοντες του τόπου για να φτιάσουν κοινό μέ­τωπο και να παλέψουν ενάντια στον αμερικάνικο νόμο και την αμερικανοδουλεία, ενάντια στον αμερικάνικο πόλεμο και την αποικιοποίηση, αφανισμό και εξευτελισμό, ενάντια στη φασιστική απειλή του Παπάγου (...). Για την πατρίδα είναι σήμερα ζήτημα ζωής ή θανάτου να ενωθούν όλες οι δημοκρατικές, πατριωτικές και εθνικές δυνάμεις της χώ­ρας σε μια δύναμη για να σωθεί από τον κίνδυνο πολεμι­κής καταστροφής απ' την "Αστραπή" και το Βορειοα­τλαντικό Σύμφωνο, για να διατηρηθεί η ειρήνη και να εξασφαλιστεί η ζωή του λαού. Αυτή η ένωση θα είναι το ΕΑΜ του νέου λαϊκού αγώνα για τη ζωή, την ειρήνη, τη λευτεριά και την εθνική ανεξαρτησία (...). Πιο πλατιά και μα­ζική οργάνωση των οικονομικών αγώνων της εργατικής τά­ξης, των υπαλλήλων και των άλλων στρωμάτων στις πόλεις (επαγγελματίες, διανοούμενοι κ.λ.π.), της αγροτιάς, όλου του εργαζόμενου λαού (...). Και όλοι μαζί, λαός και στρα­τός, θα ματαιώσουμε τα σχέδια των ιμπεριαλιστών και των λακέδων τους. Θα ματαιώσουμε το ετοιμαζόμενο μακε­λειό (...). Και, αν τολμήσουν οι ιμπεριαλιστές ν'αντιπαραταχθούν στην ομόθυμη αυτή θέληση λαού και στρατού και να μας οδηγήσουν στη σφαγή, λαός και στρατός θα εί­ναι έτοιμοι να στρέψουν τα όπλα αντίστροφα».

Αυτό το νέο σύνθημα - «τα όπλα αντίστροφα» - που είναι απομίμηση του συνθήματος του Λένιν της περιόδου του Α' Παγκο­σμίου Πολέμου, να στρέψουν οι στρατιώτες τα όπλα εναντίον των δικών τους κυβερνήσεων, και μπαίνει στη θέση του αποτυχημένου «τα όπλα παρά πόδα» -, εκλαϊκεύει τώρα με ιεραποστολική μανία η εξόριστη ηγεσία του ΚΚΕ - με αποφάσεις, προκηρύξεις, ειδικές εκπομπές του ραδιοσταθμού «Ελεύθερη Ελλάδα» στο λεγόμενο «Φροντιστήριο του Αγωνιστή» κ.λ.π. Τέλος, βασικό κα­θήκον στις οργανώσεις του, το ΚΚΕ βάζει την ανασυγκρότηση των κομματικών του δυνάμεων.

Αφού λοιπόν τέτοιος είναι ο νέος προσανατολισμός του ΚΚΕ - «πέρασμα από τον ένοπλο στον πολιτικό μαζικό αγώνα», στροφή στη «μαζική δουλειά», «δημοκρατικό και πατριωτικό μέτω­πο» -, τι θέλει τους ασυρμάτους και άλλα παρόμοια μέσα, που εκθέτουν σε θανάσιμους κινδύνους όχι μόνο τα στελέχη του, αλλά και τους ίδιους τους μηχανισμούς του και - το κυριότερο - την προσπάθεια για συμμετοχή και πάλι της Αριστεράς στη νόμιμη πολιτική ζωή της χώρας; Η ηγεσία του δεν αντιλαμβάνεται πως μ'αυτό τον τρόπο διακυβεύει τις πολιτικές της προσπάθειες, εκθέτει τις οργανώσεις, που μόλις ανασυγκροτεί, σε θανάσιμα χτυπήματα, ανατινάζει τις συμμαχίες του και απομακρύνει από κοντά του τα πιο μετριοπαθή στοιχεία της Αριστεράς, αλλά και από φόβο ή διαφωνία σημαντικό μέρος των οπαδών του;

Ασφαλώς, η αντιφατική γραμμή είναι ένα από τα χαρακτηρι­στικά της πολιτικής του Ζαχαριάδη. Εξάλλου, οι μέθοδοι αυτές - ασύρματοι κ.λ.π. - είναι υπολείμματα της νοοτροπίας της περιό­δου του Εμφυλίου Πολέμου και δείχνουν ανικανότητα προσαρ­μογής στη νέα κατάσταση. Φανερό όμως επίσης είναι ότι, όπως φαίνεται και από την απόφαση της 2ης Ολομέλειας, η ηγεσία του ΚΚΕ, όπως και ο Στάλιν, την περίοδο αυτή του έντονου Ψυχρού Πολέμου (οι μάχες στην Κορέα συνεχίζονται), φοβάται το ενδε­χόμενο να ξεσπάσει μια νέα παγκόσμια σύρραξη. Και προσπα­θεί να είναι έτοιμη για ν'αντιμετωπίσει μια τέτοια κατάσταση, που δεν την αποκλείει και για το άμεσο μέλλον. Η θέση του, φυ­σικά, σε μια τέτοια περίπτωση, θα είναι στο πλευρό των σοσιαλι­στικών χωρών, κατά του NATO και της επίσημης ελληνικής πολι­τικής. Έτσι εξηγείται και το σύνθημα «τα όπλα αντίστροφα». Βέβαια, οι μέθοδοι αυτές θ'αποδειχτούν όχι μόνο ατελέσφορες, αλλά και επιζήμιες για το αριστερό κίνημα στη χώρα μας. Πά­ντως, δεν είναι το πρώτο στην Ελλάδα παράδειγμα διωκόμενου κόμματος που αντιδρά στην επίσημη εξωτερική πολιτική με αυ­τό τον τρόπο. Όσα έχουν, από παλιά, ή πρόσφατα, αποκαλυφθεί για τη δράση των βασιλικών το 1916-20, σε συνεργασία με τη γερ­μανική πρεσβεία και τις υπηρεσίες του Βερολίνου, αποτελούν ένα άλλο προηγούμενο. Ο εξωτερικός προσανατολισμός της χώρας προκάλεσε όχι μόνο μία φορά την αιτία εθνικού διχασμού με καταστροφικές συνέπειες. Τώρα, στη διάσταση για την εξωτερι­κή πολιτική, έχουν προστεθεί και ο ιδεολογικός φανατισμός και η εντονότερη κοινωνική σύγκρουση.