ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πυροβολισμοί μέσα στη νύχτα

Αλλά οι σκευωροί, που επιδιώκουν ταυτόχρονα να βοηθήσουν ν'ανατραπεί η κυβέρνηση Πλαστήρα, να προετοιμάσουν την επιτυ­χία Παπάγου και την προώθηση των σκοπών του ΙΔΕΑ, αλλά και να επιβάλουν κλίμα τρομοκρατίας μέσα στην Αεροπορία εξο­ντώνοντας κάθε πιθανό αντίπαλο των σχεδίων τους, δημιουργούν το κατάλληλο κλίμα και έξω από το δικαστήριο. Μια νύχτα, το αεροδρόμιο του Τατοΐου και η γύρω περιοχή αναστατώνονται. Οι σκοποί έχουν δει σκιές να κινούνται μέσα στο σκοτάδι. Αρχίζουν να πυροβολούν. Γίνεται αμέσως κινητοποίηση. Φωτοβολίδες φω­τίζουν την περιοχή. Περίπολοι την χτενίζουν. Δεν βρίσκουν τίπο­τε. Το συμπέρασμα είναι ότι κάποια ζώα θα πλησίασαν στα φυ­λάκια (εφημερίδες, 10 Σεπτεμβρίου 1952). Ίσως πάλι να ήταν κάποια σκηνοθεσία των ίδιων των σκευωρών, που ήθελαν να επη­ρεάσουν και τη δίκη. Παρόμοια επεισόδια θα σημειωθούν σε λί­γες μέρες στο αεροδρόμιο της Λάρισας και αλλού (εφημερίδες, 13 Σεπτεμβρίου). Στο μεταξύ, στο αεροδικείο, συνεχίζονται οι απολογίες των κατηγορουμένων. Ο απόστρατος αντισμήναρχος Μεταξάς απολογείται περίπου μία ώρα. Αναφέρεται στη δράση του, λέει ότι υπήρξε πάντα διώκτης των κομμουνιστών. Και το­νίζει ότι είναι θύμα σκευωρίας και ότι θέλουν να τον εξοντώσουν, γιατί, με τον νόμο 3302, που είχε συντάξει ως προσωπάρχης του Υπουργείου Αεροπορίας, έχει αποκτήσει πολλούς εχθρούς.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Η δίκη της Αεροπορίας

Στις 22 Αυγούστου, αρχίζει η δίκη. Η αίθουσα του Αεροδικείου, στην οδό Σταδίου, είναι κατάμεστη. Πολλοί οι κατηγορούμενοι. Στην πρώτη σειρά οι σμηναγοί Παναγουλάκης και Ζαφειρόπουλος και ο υποσμηναγός Θεοδωρίδης, ωχρός, σχεδόν αμίλητος, μ'ένα πρόσωπο παιδικό και βαθιά μελαγχολία. Ακολουθούν στα εδώλια και άλλοι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί, όλοι με τις στολές τους. Στα τελευταία, οι απόστρατοι και οι πολίτες κατηγορούμενοι. Ανά­μεσα τους, ο μόνος μεσόκοπος κατηγορούμενος, ο αντισμήναρχος Θ.Μεταξάς, κοντός, νευρώδης, με όψη βασανισμένη. Έχει μεγά­λες συμπάθειες, αλλά και εχθρούς στην Αεροπορία. Έχει «κυνη­γήσει» ανίκανους και μερικούς λαθρεμπόρους από το Σώμα. Και, με τη μόρφωση και την ικανότητα του, θεωρείται από τους φιλό­δοξους ΙΔΕΑτες επικίνδυνος αντίπαλος, γιατί, κάποια στιγμή, οι κυ­βερνήσεις Κέντρου μπορεί να τον επαναφέρουν στην ενέργεια και να τον τοποθετήσουν αρχηγό της Αεροπορίας. Τι καλύτερη ευκαι­ρία λοιπόν για να εξουδετερωθεί από το να ενοχοποιηθεί και να καταδικαστεί, αυτός ο αντικομμουνιστης, σαν αρχηγός «κομμου­νιστικής συνωμοσίας»;

Όταν θ'αρχίσει η διαδικασία, θα πλανιώνται στο δικαστήριο κι οι σκιές δύο άλλων κατηγορουμένων: του νεαρού Ακριβογιάννη, που χαρακτηρίζεται «απών» και χωρίζεται γι'αυτόν η διαδι­κασία, και του καθηγητή Μαθηματικών Χρ.Δάδαλη, που «πέθα­νε» στη διάρκεια των προανακρίσεων.

Τριάντα οχτώ μάρτυρες κατηγορίας, κάπου 20-25 οι συνήγο­ροι, κι ανάμεσά τους πασίγνωστα ονόματα: Αβραάμ, Τσουκαλάς, Τούντας. Βαρικόπουλος, Μικρουλέας... Δημοσιογράφοι, αξιω­ματικοί της Αεροπορίας, συγγενείς των κατηγορουμένων κατα­κλύζουν τη μικρή αίθουσα. Αεροδίκες είναι, εκτός από τους δύο που αναφέραμε, και ο σμήναρχος Κ.Μαργαρίτης και οι αντι­σμήναρχοι Γ.Αντωνάκος και Ε.Κανελλάκης, βασιλικός επίτρο­πος ο αντισμήναρχος Κ.Παπαγεωργόπουλος. Οι Κ.Μαργαρίτης και Γ.Αντωνάκος θα γίνουν αργότερα, σ'άλλη περίοδο ο ένας και σ'άλλην ο άλλος, αρχηγοί του ΓΕΑ. Ο Αντωνάκος, που θα το­ποθετηθεί αρχηγός του ΓΕΑ τον Γενάρη του 1964, θα βοηθήσει τη Χούντα να επιβληθεί στις 21 Απριλίου 1967. Τον Κ.Μαργαρίτη (αρχηγό του ΓΕΑ στην περίοδο 1956-62) θα καταγγείλουν αργό­τερα οι τότε κατηγορούμενοι ως έναν από τους κύριους οργανω­τές της εναντίον τους σκευωρίας (Το Βήμα, 5 και 6 Μαΐου 1977).

Οι κατηγορίες εναντίον των αξιωματικών και υπαξιωματικών και των πολιτών κατηγορουμένων, βαρύτατες. Ο Α.Ν. 375 απει­λεί τους κατηγορούμενους, τουλάχιστον τους κυριότερους, με θά­νατο. Πρώτος μάρτυρας, ο διοικητής της Σχολής Αεροπορίας Αντ.Βλαντούσης. (Του πήραν τη διοίκηση τον Απρίλη του 1952 και την έδωσαν στον αρχηγό τότε του Α' Κλάδου του ΓΕΑ, σμήναρχο Κ.Μαργαρίτη, τον αεροδίκη στην ίδια υπόθεση.) Ήταν φανερή από την κατάθεση του η προσπάθεια του Βλαντούση να είναι «εν τά­ξει» με τους προϊσταμένους του, αλλά και με τη συνείδησή του. Να επιβαρύνει όσο του γινόταν λιγότερο τους συναδέλφους του, χωρίς όμως να προκαλέσει και την οργή των πραγματικών, εκεί­νη την εποχή, κυρίων της Πολεμικής μας Αεροπορίας. Εξάλλου, φαίνεται πως κι ο ίδιος, παρά τις καλές του προθέσεις, έχει πα­γιδευτεί από τους σκευωρούς και έχει πιστέψει πως κάποιες «δολιοφθορές» έγιναν από κάποια «κομμουνιστική οργάνωση».

Μήπως και οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι, όταν βασανίζονταν στο Παλαιό Φάληρο ή στο Τατόι, δεν πίστευαν, ο καθένας για τον εαυ­τό του, ότι, από κάποιο λάθος ή παρεξήγηση, έχουν εμπλακεί σε μια υπόθεση, για την οποία όλοι οι άλλοι πιθανότατα να είναι ένο­χοι; Και μόνο στη δίκη κατάλαβαν πια ότι, από την αρχή ως το τέ­λος, ήταν μια σκευωρία;

Ο Βλαντούσης λοιπόν καταθέτει:

Επίτροπος: Ποίοι εκ των κατηγορουμένων φρονείτε ότι ενέχονται εις την υπόθεσιν;

Μάρτυς: Γνωρίζω ότι ο Γαλανός εφέρετο ως αριστερών φρονημάτων...

Επίτροπος: Πώς εξηγείτε την διαγωγήν του Παναγουλάκη και των άλλων, η οποία ενεφανίζετο ως άμεμπτη;

Μάρτυς: Όσοι μολύνονται από το μικρόβιον του κομ­μουνισμού, αποβάλλουν κάθε ίχνος ανθρωπισμού και δύ­νανται να χρησιμοποιήσουν οιονδήποτε μέσον ή τακτικήν διά να επιτύχουν τους σκοπούς των. Ο Παναγουλάκης π.χ. έδειχνε ζήλον εις την Σχολήν. Δεν αποκλείεται όμως να εγίνετο αυτό εκ μέρους του διά να καλύψη συνωμοτικά σχέδια.

Πρόεδρος: Θεωρείτε τους κατηγορουμένους ικανούς να διαπράξουν τας πράξεις διά τας οποίας κατηγορούνται;

Μάρτυς: Δεν γνωρίζω.

Όλοι οι κατηγορούμενοι, όσοι έχουν δεχτεί στην προανάκρι­ση ότι έχουν πάρει μέρος σε δολιοφθορές ή σε «κομμουνιστική οργάνωση», αναιρούν τις καταθέσεις τους ως προϊόντα βίας και καταναγκασμού. Ο αρχηγός του ΓΕΑ Κελαιδής, που εξετάζεται ως μάρτυρας κατηγορίας στις 30 Αυγούστου, καταθέτει πως δεν ασκήθηκε καμιά πίεση στους κατηγορούμενους και ότι, όταν πή­γε κι ο ίδιος και τους επισκέφθηκε στα κρατητήρια, του ομολόγησαν μόνοι τους τις «πράξεις» τους.

Ένας από τους κατηγορούμενους που κατηγορείται για δο­λιοφθορά (συγκεκριμένα, ότι έβαλε ταινίες κηροπάνου στη μη­χανή αεροπλάνου που «ντεραπάρισε» και έπαθε ζημιές κατά την προσγείωση), ο αρχισμηνίας Γαλανός, έχει παραδεχτεί στην προανάκριση το κατηγορητήριο. Στον συνήγορο του όμως έχει πει ότι είναι όλα ψέματα και ότι υποχρεώθηκε να υπογράψει «ομολογίες» με φρικτά βασανιστήρια. Στο δικαστήριο αρνείται την ενοχή του. Ξαφνικά, όμως, όταν τον καλεί το δικαστήριο πρώτο ν'απολογηθεί, αφηγείται πως «έκανε δολιοφορές» σε συνεργασία με τους κατηγορούμενους αρχισμηνίες Παπαντωνίου και Κοντογεωργάκη και με τον ιδιώτη Κοντό, επαναλαμ­βάνει δηλαδή όσα αναφέρουν οι γραπτές «ομολογίες» του. Ο συνήγορος του, Τούντας, κατάπληκτος από την ξαφνική μετα­στροφή του πελάτη του αποχωρεί από τη δίκη. Στο δικαστήριο γίνεται σεισμός. Οι σκευωροί, που κινούν τα νήματα, περιμέ­νουν τώρα ότι και οι άλλοι κατηγορούμενοι θα επαναλάβουν τις «ομολογίες» τους. Αντίθετα, όμως, οι Κοντογεωργάκης, Κοντός και Παπαντωνίου αρνούνται τα πάντα και αρχίζουν να αφη­γούνται τα βασανιστήρια που τους έκαναν στην προανάκριση για να «ομολογήσουν» ανύπαρκτα εγκλήματα.

Ακολουθούν τις άλλες μέρες οι απολογίες των Παναγουλάκη, Ζαφειρόπουλου και Λεμπέση. Αρνούνται και αυτοί οποιαδήπο­τε σχέση με οργανώσεις και δολιοφθορές, και καταγγέλλουν βα­σανιστήρια και πιέσεις. Ο δικηγόρος Αβραάμ διαμαρτύρεται, ότι ο β.επίτροπος πήγε στη διάρκεια της δίκης στο κελί του Πανα­γουλάκη. Μέσα στο δικαστήριο επικρατεί ένταση, ενώ στους δια­δρόμους κινούνται οι βασανιστές και προσπαθούν και τώρα να ασκήσουν πίεση στους κατηγορουμένους και σε μάρτυρες. (Ο Γ.Μαδεμλής αφηγείται ότι τη δίκη παρακολουθούσε αδιάκοπα ο αντισμήναρχος Καρακίτσος, διευθυντής τότε του Α2 του ΓΕΑ, με προϊστάμενο τον Κ.Μαργαρίτη. Παρέα με τον Καρακίτσο πα­ρακολουθούσαν τη δίκη και τρεις Αμερικανοί. Μια μέρα, καθώς ο Μαδεμλής πήγαινε συνοδεία για την τουαλέτα του δικαστηρίου, σε μια διακοπή της δίκης, ο Καρακίτσος τον πλησίασε και του είπε: «Πάψε να φωνάζεις και να διαμαρτύρεσαι. Εσύ θα αθωωθείς».)

Ο Γαλανός, σε έκθεση που έγραψε το 1955, στις φυλακές, με τον τίτλο «Η Αλήθεια», αφηγείται:

«Την 14ην Ιανουαρίου 1952 το πρωί και κει που εργαζό­μουν μέχρι της 8.30 η ώρα μέσα σε ένα Σπιτφάιρ της Σχο­λής Αεροπορίας (Τατόι), όπου υπηρετούσα ευσυνείδητα ως έφεδρος αρχισμηνίας μηχανοσυνθέτης (...) βρέθηκα ξαφνικά και ανύποπτος κατά τις 10η ώρα το πρωί στα υπόγεια του Παλαιού Φαλήρου, όπου έπειτα από φρικτά βασανιστήρια υπέκυψα μετά τριήμερον να υπογράψω ψευ­δή κατάθεσιν, ότι δήθεν εγώ έβαλα, για να κάνω δολιο­φθορά. κηροταινίες στο 620 αεροπλάνο Χάρβαρντ, το οποίο την 19ην Σεπτεμβρίου 1951 έπαθε κατά την δοκιμαστικήν του πτήσιν έπειτα από δίωρον επιθεώρησιν ατύχημα από κηροταινίες. Και εν συνεχεία έως την 29ην Ιανουαρίου, έπει­τα από νέα βασανιστήρια υπέκυψα να υπογράψω και άλ­λες ψευδείς καταθέσεις, μίαν διά τον επισμηνίαν (απόστρατον) Α.Κοντόν και άλλες διά τους αρχισμηνίες Αθαν.Παπαντωνίου και Αλ.Κοντογεωργάκην, ότι δήθεν αυτοί με παρέσυραν, και άλλα ψεύδη. Και τελικά όλαι αυταί αι ψευδείς καταθέσεις αντιγράφησαν στα μέσα Φεβουαρίου σε μία ολόκληρη κατάθεσιν, την οποίαν και υπέγραψα και αυτήν και η οποία βρίσκεται εις την δικογραφίαν. Όπως είδα και κατήγγειλα εις το αεροδικείον, και η ημερομηνία της καταθέσεως αυτής είναι ψευδής και προχρονολογημέ­νη. Με αυτόν τον τρόπον, ενώ απεδείκνυα ότι τίποτε από αυτά δεν είναι αλήθεια και συνεχώς φώναζα και έκλαιγα ότι είμαι αθώος. Αφού δε με έκαμαν σωματικόν και ψυχικόν ράκος, εξαναγκάσθηκα, διότι δεν άντεχα άλλο, να υπο­γράψω την δήθεν ομολογία μου...».

Αφού εξιστορεί την «εθνικόφρονα» δράση του και βεβαιώνει πως και αυτός και ολόκληρη η οικογένειά του ήταν πάντα αντικομμουνιστές, εξιστορεί πώς τη μέρα της δήθεν «δολιοφθοράς» στο Χάρβαρντ αρρώστησε και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο, και συνεχίζει: «Μου έλεγαν: "Έκανες τον άρρωστο διά να λείπης και να έχης άλλοθι. Όσον διά τις κηροταινίες πρόφθασες και τις έβαλες πριν φύγης". Μα το αεροπλάνο άρχισε να επιθεωρήται αφού έφυγα, διαμαρτυρόμουνα και αποδείκνυα την αθωότητά μου. Δεν ήθελαν την αλήθεια. Ήθελαν οπωσδήποτε να παραδέχομαι αυτά που αυτοί ήθελαν και έλεγαν (...). Ήταν η ώρα 10 το πρωί όταν φθάσαμε στη βάση του Φαλήρου, όπου και το Αερονομείον. Μεί­ναμε κάμποσο εκεί και έπειτα μας μετέφεραν απέναντι και μας κατέβασαν στα υπόγεια του ΚΕΔΗ. Εκεί με πήραν πρώτον και με οδήγησαν στο πρώτον αριστερά δωμάτιο, όπου μέσα ήταν και οι Θέμελης και Μητσάκος. Μου έκαμαν σωματικήν έρευνα, μου πή­ραν ό,τι είχα επάνω μου και έπειτα με μετέφεραν στο διπλανό δωμάτιο για μισή ώρα και μετά εις το τέταρτον, όπου με άφησαν μόνον μου. Στο διάστημα αυτό, κάπου τρεις ώρας, άκουγα σχε­δόν συνεχώς, με μικρά μόνον διαλείμματα ησυχίας σπαρακτικές φωνές και κλάματα. Άκουσα να λένε ότι ήταν 5 η ώρα το από­γευμα, ήρθε ο υποσμηνίας Κολοκυθάς και μας άνοιξε, και με μετέφερε στο πρώτο δωμάτιο. Εκεί ήταν ο Μητσάκος και ο Θέμελης». [Σημ.: Ο Μητσάκος, αντισμήναχοςτο 1952, είχε πρωτο­στατήσει, όπως έχει καταγγελθεί, σε μια άλλη σκευωρία το 1947, ως επισμηναγός, πάλι με τον Θέμελη και τον Σμαήλο στενούς συνεργάτες του. Η σκευωρία του 1947 κατέληξε, ύστερα από βα­σανιστήρια, στην καταδίκη αξιωματικών και στην εκτέλεση του σμηνία Κυριακάκη. (Βλέπε επιστολή Κ.Καραίνδρου, στο Βήμα, 19 Μαρτίου 1977.) Ο Μητσάκος, λοιπόν, και οι στενοί συνεργάτες του, αξιωματικοί Θέμελης και Σμαήλος, όχι μόνο ήταν άνθρωποι του ΙΔΕΑ - όπως καταγγέλλεται -, αλλά είχαν πείρα σε κατασκευή υποθέσεων «δολιοφθορών» και «κομμουνιστικών οργανώσεων» από το τίποτε.]

Συνεχίζοντας ο Γαλανός γράφει ότι επανέλαβε στην κατάθε­ση του όσα είχε πει και σε προηγούμενες, ότι δηλαδή δεν γνώρι­ζε τίποτε για δολιοφθορές κ.λ.π. Και συνεχίζει:

«Αφού υπέγραψα την κατάθεσιν αυτήν, σηκώνεται όρθιος ο Μητσάκος και μου λέει "Να τα αφήσεις αυτά και να μας πης για τις ταινίες", ενώ με άρχισαν ξαφνικά στα σκαμπί­λια και συνέχεια να με βαρούν και οι δύο μαζί στο σώμα, βρίζοντας συνεχώς χυδαία. Εγώ προς στιγμήν τα έχασα και τους έλεγα γιατί με κτυπάν και με βρίζουν έτσι, και αυτοί μου έλεγαν ότι θα μάθω αργότερα. Σταμάτησαν και με διέταξαν να βγάλω τα παπούτσια μου και τα ρούχα μου. Διαμαρτυρήθηκα γι'αυτό, αλλά άρχισαν να με κτυ­πάν πάλι και έτσι υπάκουσα στις διαταγές τους. Με διέ­ταξαν κατόπιν να ξαπλώσω κάτω, εγώ δεν ξάπλωσα, και άρχισαν να με ξαναχτυπάν με ένα συρματόσχοινο και με ένα ελαστικόν σχοινίον (σαντό). Με έρριξαν κάτω και με πατούσαν όπου έφθαναν, με κτυπούσαν βρίζοντας με τον προστυχότερο τρόπο. Αφού κουράστηκαν, κάλεσαν μέσα και έναν υποσμηνία, ονόματι Βάσο, ο οποίος με κτύπαγε με μεγάλη λύσσα. Αυτό κράτησε αρκετή ώρα μέχρι που λιποθύμησα. Όταν συνήλθα, ήμουν βρεγμένος και σε μια καρέκλα ακουμπισμένος... Όταν δε με κτυπούσαν, και επειδή φώναζα, έβαλαν σε κίνηση ένα αυτοκίνητο έξω ακρι­βώς από το κλειστό παράθυρο του δωματίου και μια μοτοσυκλέττα. Αφού συνήλθα λίγο, είδα ότι έτρεχαν αίματα από το πρόσωπο μου και τα πόδια μου. Τους είπα γιατί με έκαναν έτσι και αυτά μου είπαν ότι θα περάσουν και μου έλεγαν να τους πω για ταινίες. Τους είπα ότι δεν έχω ιδέα και ότι δεν γνωρίζω γιατί ταινίες μου μιλάν και ζήτη­σα να τις δω. Δεν μου τις έδειχναν, αλλά επέμεναν να ρω­τούν ποιος τις έβαλε στο αεροπλάνο».

Επειδή ο Γαλανός επέμενε πως δεν είχε σχέση με δολιοφθο­ρές και κηροταινίες, συνέχισαν τα βασανιστήρια, τον άγριο ξυλο­δαρμό και τον υποχρέωσαν να πηδά ξυπόλητος πάνω σε χαλίκια ώσπου έπεσε αναίσθητος. Τη νύχτα, τον υπέβαλαν σε αϋπνία. Την άλλη μέρα πάλι βασανιστήρια, ώσπου και πάλι λιποθύμησε. Όταν συνήλθε, του ζητούσαν, με την απειλή πως θα τον σκοτώ­σουν, να υπογράψει πως έβαλε κηροταινίες στο σύστημα προσγειώσεως του Χάρβαρντ.

«Τότε τους ξαναζήτησα να τις δω, γιατί δεν ήξερα τι ται­νίες ήταν. Αυτοί αρνήθηκαν και μου είπαν ότι ο Λαύκαρης και οι άλλοι σμηνίται κατέθεσαν ότι εγώ τις έβαλα. Ζήτησα να τους φέρουν μπροστά μου. και σε λίγο τους έφεραν (Κινιάκο, Καραβασίλη, Καρίγιαννη). Τους είπα να πουν την αλήθεια. Αυτοί είπαν ότι δεν γνωρίζουν τίποτε. Μετά μου έφεραν και τον Λαύκαρη, ο οποίος ήταν πολύ κτυπη­μένος. Τότε του λέω: "Λαύκαρη, να πης όλη την αλήθεια, διότι βλέπεις πως είμαι και αύριο θα με σκοτώσουν. Όταν έφυγα, είχαμε αρχίσει επιθεώρηση; Είχαμε επιθεωρήσει το σύστημα; "Μου λέει 'όχι'". "Πέστα στον κ.Μητσάκο". Ση­κώνεται όρθιος ο Μητσάκος και του λέει: "Τι λες, βρε;". Ξαναμιλάει ο Λαύκαρης και λέει ότι δεν θυμάται. Τότε ο Μητσάκος παίρνει την κατάθεση του από το τραπέζι, του δίνει ένα χαστούκι και του τη βάζει μέσα στα μούτρα, λέ­γοντας του: "Τι υπέγραφες εδώ, βρε; Θα σε βάλω μέσα επί ψευδορκία". Τρέμων τότε αυτός και κλαίων απαντά: "Ό,τι έχω γράψει είναι αλήθεια"».

Ύστερα από νέα βασανιστήρια, υποχρεώνεται και ο Γαλανός να υπογράψει, και με την απειλή του θανάτου, ότι πραγματικά έβαλε κηροταινίες στο αεροπλάνο:

«Είδα – γράφει - ότι όλες μου οι προσπάθειες να αποδεί­ξω την αλήθεια και την αθωότητά μου ήταν μάταιες και έπρεπε να είμαι ένοχος, αφού αυτοί το ήθελαν. Δεν μπό­ρεσα να αντέξω άλλο και τους ξαναζήτησα να δω τις ται­νίες. Τότε, μου τις έβγαλαν από ένα φάκελλο και πριν τις δω με ρώτησαν πόσες είναι. Εγώ φυσικά δεν ήξερα. Τους είπα μία, μετά δύο. Τότε, μου λένε "με δύο ασφαλίζει το σύστημα". Ζητώ και πάλι να τις δω, μου δίνουν μία και μου λένε ότι είναι περισσότερες από δύο. Τους είπα ότι είναι ίσως τρεις και συμφωνήσαμε στις τέσσαρες. Όταν δε τις είδα εξεπλάγην διότι δεν πήγαινε το μυαλό μου σε αυτές τις ταινίες, αλλά νόμιζα ότι ήταν μαύρη πισοταινία ηλε­κτρολόγου. Αυτοί είδαν την έκπληξίν μου και γέλασαν».

Δεν έφθανε όμως στους σκευωρούς και βασανιστές ότι είχαν μετατρέψει ένα μικροατύχημα σε «σαμποτάζ» και είχαν κατασκευάσει, με την ωμή βία και την απειλή του θανάτου, και τους «ενόχους». Θα έπρεπε τώρα να αποδείξουν ότι τις «δο­λιοφθορές» τις έκανε κάποια κομμουνιστική οργάνωση. Για να τον κάνουν μάλιστα να καταλάβει πως δεν είχε καμιά ελπίδα από πουθενά να σωθεί, τον παρουσίασαν στον «αρχηγό», δη­λαδή στον Κελαιδή, που όμως δεν δέχτηκε να ακούσει την αλή­θεια, αλλά του σύστησε ό,τι έχει να το πει στον Μητσάκο... Έτσι, ανάγκασαν τον Γαλανό να «ομολογήσει» ότι ήταν σε κομμου­νιστική οργάνωση με τους Κοντό, Παπαντωνίου και Κοντογεωργάκη και αποφάσισαν τις «δολιοφθορές». Με την κατάθεση του ενός και με τις ίδιες μεθόδους (ξυλοδαρμό, ορθοστασία, αϋπνία, απειλές για θάνατο κ.λ.π.) υποχρέωναν και τους άλλους να «ομο­λογήσουν». Στα βασανιστήρια - όπως γράφει ο Γαλανός - έπαιρ­νε μέρος τώρα και ο σμηναγός Σμαήλος. Επειδή ο Γαλανός, στην αρχή της δίκης, είπε πως είναι αθώος, την παραμονή της απο­λογίας τους, του άσκησαν νέες πιέσεις και απειλές για να τον αναγκάσουν να επιβεβαιώσει τις καταθέσεις που του είχαν κα­τασκευάσει.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Βασανίζονται...»

Στο μεταξύ, η υπόθεση της Αεροπορίας εξελίσσεται σε πολιτι­κό πρόβλημα πρώτου μεγέθους. Προτού αρχίσει η δίκη, ορι­σμένες κυβερνητικές εφημερίδες αρχίζουν να καταγγέλλουν, με στοιχεία που τους δίνουν οι συνήγοροι των κατηγορουμένων αξιωματικών, ότι γίνονται αποτρόπαια βασανιστήρια εις βάρος των πελατών τους, ότι πρόκειται για σκευωρία και ότι η υπό­θεση δεν έχει καμιά σχέση με κομμουνιστική οργάνωση. Αλλά πώς είναι δυνατόν να πρόκειται για σκευωρία, πώς είναι νοητό να γίνονται βασανιστήρια, όταν μάλιστα την όλη υπόθεση επο­πτεύει ένας έμπειρος αξιωματικός, Κρητικός, φίλος του Βενιζέ­λου, ο αρχηγός του ΓΕΑ και πρώην υφυπουργός (στην υπηρε­σιακή Θεοτόκη και στην πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου το 1950), που μάλιστα έχει επισκεφτεί τον υπουργό Αμύνης Γ.Μαύρο και τον έχει ενημερώσει για τα «σαμποτάζ» στην Αεροπορία και τις συλλήψεις; Κανένας από τους αρμοδίους στην κυβέρνηση ή τους συμβούλους τους δεν έχει προσέξει μερικές «συμπτώσεις» στη δραστηριότητα του Κελαιδή, όπως, λόγου χάρη, ότι, όταν ήταν υφυπουργός Αεροπορίας, αποστράτευσε τον αντισμήναρχο Θ.Μεταξά, που τώρα έχει συλληφθεί και παραπέμπεται σαν αρ­χηγός της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στον στρατό. Ή ότι ο Κελαιδής, όπως προκύπτει από το πόρισμα Ζωζωνάκη. ήταν σε στενή επαφή με τους κινηματίες του ΙΔΕΑ τη νύχτα της 30ής - 31ης Μαΐου 1951.

Έτσι, η κυβέρνηση του Κέντρου πιστεύει πως όσα γράφει ο φιλικός της Τύπος για βασανιστήρια και σκευωρία είναι υπερβο­λές και ότι πραγματικά πρόκειται για μια υπόθεση «κομμουνι­στικής συνωμοσίας» στην Αεροπορία. Μήπως, όπως έχει τονίσει στις πρώτες σχετικές δηλώσεις του ο αντιπρόεδρος Σοφ.Βενιζέ­λος, οι κομμουνιστές δεν προσπαθούν να διεισδύσουν παντού, σε όλους τους στρατούς των δυτικών κρατών; Τώρα, τι σχέση μπο­ρεί να έχουν με τους κομμουνιστές ο αντισμήναρχος Θ.Μεταξάς, γνωστός αντικομμουνιστής, ή αξιωματικοί με πλούσια δράση κα­τά τον Εμφύλιο Πόλεμο στις επιχειρήσεις κατά των ανταρτών, εγκωμιαστικές εκθέσεις από τους κατοπινούς διώκτες τους (Κε­λαιδή, Κ.Μαργαρίτη) και παράσημα, όπως οι υποσμηναγοί Γ.Μαδεμλής, Γ.Θεοδωρίδης κ.λ.π., κανένας από τους κυβερνητι­κούς αρμόδιους δεν είναι σε θέση να το σκεφτεί και να το εξετά­σει τις ώρες εκείνες.

Μερικές όμως βδομάδες πριν από τη δίκη, ένας δικηγόρος, από τους πολιτευτές τότε των Φιλελευθέρων, ο Άγγελος Τσου­καλάς, επισκέπτεται τον υπουργό Γ.Μαύρο και του παραπονιέ­ται πως δεν αφήνουν τους δικηγόρους να δουν τους πελάτες τους που κρατούνται στις φυλακές Τατοΐου.

-   Είναι πρωτοφανές αυτό που γίνεται, διαμαρτύρεται ο Τσου­καλάς.

Ο Γ.Μαύρος καλεί τον Κελαϊδή και του ζητά εξηγήσεις. Εκεί­νος επικαλείται «λόγους ασφαλείας». Συμμορφώνεται όμως με την εντολή του υπουργού και επιτρέπει να επισκεφθούν οι συνή­γοροι τους πελάτες τους στις φυλακές Τατοίου. Αλλά, ύστερα από δύο μέρες, ο Τσουκαλάς πηγαίνει πάλι στο γραφείο του υπουργού, πολύ ταραγμένος αυτή τη φορά:

-    Γιώργο, βασανίζονται, βασανίζονται φρικτά, λέει στον υπουργό.

Ο Γ.Μαύρος δεν βρίσκει άλλο τρόπο να αντιδράσει. Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση του Κέντρου δεν ελέγχει την κα­τάσταση. Εκείνο τον καιρό, όπως έχουμε δει, ο Συναγερμός σφυροκοπά καθημερινά την κυβέρνηση, με κατηγορίες ότι... έχει δια­λύσει τις ένοπλες δυνάμεις κτλ.

-   Να τα πείτε στη δίκη, πέστε τα όλα, απαντά στον συνήγορο ο υπουργός, θα έχετε τη δική μου συμπαράσταση.

Και μέσα του πιστεύει, πως ο πρόεδρος του Αεροδικείου, σμή­ναρχος Γ.Κουντούρης, και ακόμα περισσότερο ο αεροδίκης, σμή­ναρχος Γ.Δούκας, είναι εγγύηση ότι στη δίκη θα «λάμψει η αλή­θεια», όποια κι αν είναι.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Έκρηξη στον Ναύσταθμο

Ενώ πιέζεται από παντού, η κυβέρνηση του Κέντρου δέχεται τώ­ρα και νέα πλήγματα από ύποπτα ατυχήματα ή ευθύνες άλλων. Τη νύχτα της 30ής - 31ης Αυγούστου, μεγάλη έκρηξη συγκλονίζει τον Ναύσταθμο. Έχει ανατιναχτεί η εκεί αποθήκη πυρομαχικών του Πολεμικού Ναυτικού. Δεκατρείς νεκροί και 41 τραυματίες αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και άντρες του Πολεμικού Ναυτικού είναι ο τρομερός απολογισμός.

Επειδή η έκρηξη γίνεται νύχτα Σαββάτου, οι εφημερίδες δεν προλαβαίνουν να γράψουν τίποτε το πρωί της Κυριακής. Αλλά τη Δευτέρα και Τρίτη ο συναγερμικός Τύπος ξεσπαθώνει: Είναι σαμποτάζ των κομμουνιστών και μία ακόμα απόδειξη ότι τα πά­ντα έχουν διαβρωθεί από τον κομμουνισμό, εξαιτίας της «εθνι­κώς υπόπτου» κυβερνήσεως! Ο υπουργός Αμύνης Γ.Μαύρος, το βράδυ της Δευτέρας 1ης Σεπτεμβρίου, εξηγεί στη Βουλή ότι δεν έχουν τηρηθεί από τους υπεύθυνους οι κανόνες για την αποθή­κευση εκρηκτικών υλών - δεν υπάρχουν οι κανονικές αποστάσεις ανάμεσα στις διάφορες αποθηκευμένες ύλες, έχουν τοποθετηθεί πυρομαχικά που απαγορεύεται να συναποθηκεύονται κ.λ.π. - και όταν ξέσπασε η πυρκαγιά ο αρμόδιος αξιωματικός δεν διέταξε να απομακρυνθούν οι άντρες.

Οι υπεύθυνες εξηγήσεις του υπουργού δεν φτάνουν για να πεί­σουν τον συναγερμικό Τύπο να σταματήσει τη μυθολογία για κομ­μουνιστική συνωμοσία κτλ. Ύστερα από πέντε μέρες, παραιτεί­ται ο υποναύαρχος Κώνστας και στη θέση του τοποθετείται ο υποναύαρχος Λάπας. Ύστερα από δέκα μέρες αντιστράτηγος Μπαλοδήμος, στον οποίο έχει αναθέσει η κυβέρνηση διοικητική έρευνα για την έκρηξη στο Ναύσταθμο, παραδίνει το πόρισμά του: Καταλογίζει ευθύνες για αμέλεια στον υποναύαρχο Κύρη, που δεν ήξερε τι ακριβώς υπήρχε στην αποθήκη. Ύστερα από ένα μήνα, οι υποναύαρχοι Κώνστας και Κύρης αποστρατεύονται.

Είναι πολύ πιθανόν ότι, αναθέτοντας τη διοικητική έρευνα στον αντιστράτηγο Μπαλοδήμο - δεξιό μεν και φιλοβασιλικό, αλλά έντι­μο και αντίθετο με τη συνωμοτική οργάνωση του ΙΔΕΑ - η κυβέρ­νηση έκοψε τη δυνατότητα για σκευωρία και στο Ναυτικό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πύρρειος νίκη

Η ψηφοφορία στη Βουλή γίνεται το βράδυ της 22ας Αυγούστου. Οι βουλευτές του Κέντρου στο σύνολο τους δείχνουν ότι δεν επη­ρεάστηκαν από τις δηλώσεις Πιουριφόυ. Και ψηφίζουν «όχι» στην πρόταση μομφής του Συναγερμού. Η μόνη αποστασία που ση­μειώνεται από τις κυβερνητικές τάξεις είναι του δημοσιογράφου και βουλευτή Φιλελευθέρων Γερ.Λύχνου. Παρόντες στην ψηφοφορία είναι 255. (Ένας φιλελεύθερος και δύο συναγερμικοί βου­λευτές απουσιάζουν δικαιολογημένα.) Υπέρ της κυβερνήσεως ψηφίζουν 127, εναντίον 118 (113 του Συναγερμού, 2 Λαϊκοί και τρεις που έχουν αποχωρήσει από τους Φιλελεύθερους: Χούτας, Ιωάννου και Λύχνος). Η ΕΔΑ αρνείται ψήφο και καταθέτει σχε­τική δήλωση. Αποχή κάνουν και οι ανεξάρτητοι Μπαλτατζής και Mπέντης.

Η κυβέρνηση έχει σημειώσει κοινοβουλευτική νίκη. Αλλά νίκη πύρρειο. Έχει χάσει την πλειοψηφία της Βουλής. Αντιμετωπίζει την άγρια πολεμική του Συναγερμού και μεγάλου τμήματος του κρατικού μηχανισμού. Ο Παπάγος, με δηλώσεις του, ζητά την πα­ραίτηση της. Και ο Παπανδρέου την χαρακτηρίζει «εθνικώς ύποπτον». Ο κυβερνητικός Τύπος επικρίνει εντονότατα τον Πιουρι­φόυ για την ανοιχτή του επέμβαση στα εσωτερικά της χώρας μας. Ο Πλαστήρας απευθύνει έκκληση στις φιλικές του εφημερίδες να σταματήσουν τις προσωπικές επιθέσεις κατά του Πιουριφόυ και να σεβαστούν το πρόσωπο του Αμερικανού πρεσβευτή.

Η κυβέρνηση έχει πληροφορίες ότι η αμερικανική βοήθεια για τον επόμενο χρόνο θα περιοριστεί σε 80 εκατ.δολάρια. Γι'αυτό αναθέτει στον υπουργό Αμύνης Γ.Μαύρο να περιορίσει τη θη­τεία σε 24 μήνες, όπως προβλέπουν οι σχετικοί νόμοι. Ο Πλαστή­ρας κάνει γνωστή την κυβερνητική αυτή απόφαση με επιστολή του στον Πιουριφόυ. Στις 20 Αυγούστου, φτάνει και πάλι στην Αθήνα ο ναύαρχος Κάρνεϋ και έχει αμέσως συνομιλία με τον Βε­νιζέλο και τον Μαύρο για το θέμα της στρατιωτικής θητείας. Οι Αμερικανοί δυσφορούν.

Αλλά. όπως είδαμε, και τα Ανάκτορα είναι τώρα δυσαρεστη­μένα με την κυβέρνηση. Στις 30 Αυγούστου, ο Γ.Βεντήρης στέλ­νει στον Σοφ.Βενιζέλο την ακόλουθη επιστολή:

«...Ο βασιλεύς παραμένει με την εντύπωσν της δηλώσεώς σου, καθ'ην η σημερινή κυβέρνησες δεν είναι δυνατόν να συνέχιση την εφαρμογήν των οικονομικών μέτρων με τό­σον στενήν και ασταθή πλειοψηφίαν. Δεδομένου δε ότι αι προσπάθειαι διά τον καταρτισμόν Υπουργείου Συνασπι­σμού θεωρούνται από τούδε μάταιαι, η A.M. αναμένει την ψήφισιν του εκλογικού νόμου, οπότε, δι'ιδικής σου πρω­τοβουλίας, θα του δοθή ευκαιρία να θέση τέρμα εις την περίοδον της κρίσεως, ήτις, υφίσταται μετά την αποσκίρτησιν των φιλελευθέρων βουλευτών».

Με άλλα λόγια, ο Βεντήρης καλεί τον Βενιζέλο από μέρους του βασιλιά να προκαλέσει παραίτηση της κυβερνήσεως μόλις ψηφι­στεί το εκλογικό νομοσχέδιο, που έχει ήδη κατατεθεί στη Βουλή και προβλέπει πλειοψηφικό αλλού με₍στενή και αλλού με ευρεία περιφέρεια. Και ο Βεντήρης συνεχίζει:

«Ήδη, από της ψήφου εμπιστοσύνης και της καταθέσεως του νομοσχεδίου περί εκλογικού συστήματος, ο βασιλεύς έχει την εντύπωσιν ότι αι συζητήσεις παρατείνονται προς τον σκοπόν της παραμονής της κυβερνήσεως εις την Αρχήν, ενώ ο ίδιος είναι εκτεθειμένος ενώπιον της κοινής γνώμης ως αδρανών... Εκπληρών την βασιλικήν εντολήν, την συ­νοδεύω με ιδικήν μου παράκλησιν όπως, ανεξαρτήτως της προτιμήσεώς σου διά το εκλογικόν σύστημα, διατηρήσης την πρωτοβουλίαν προς αποφασιστικήν και ραγδαίαν έξοδον εκ μίας καταστάσεως, ήτις είναι αδύνατον να παραταθή επί πολύ. Επαναλαμβάνω τέλος την επιθυμίαν του βασιλέως όπως το ζήτημα των στρατιωτικών δαπανών και της θητείας μελετηθή εκ μέρους των αρμοδίων στρατιωτι­κών Αρχών με όλην την προσοχήν και την φροντίδα, την οποία απαιτεί η υψίστη σοβαρότης της περιπτώσεως αυ­τής». (Δαφνή, στο ίδιο. σ. 508-9.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οξύτητα

Η συζήτηση στη Βουλή συνεχίζεται ως τις 22 Αυγούστου. Και παίρ­νει σοβαρή οξύτητα. Γίνονται και αναδρομές στο παρελθόν για την πολιτεία της Δεξιάς: Ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης διαβάζει εκθέσεις (του στρατηγού Στανωτά από την Πελοπόννησο κ.λ.π.) για τη δράση των παρακρατικών οργανώσεων της Δεξιάς σε διάφορες περιοχές της χώρας από το 1945 ως το 1950.

Οξύτατη είναι και η απάντηση του υπουργού Συντονισμού στις επικρίσεις του Συναγερμού για την οικονομική πολιτική της κυ­βερνήσεως. Ο Γ.Καρτάλης κατηγορεί τη συναγερμική αντιπολίτευση ότι γίνεται σύμμαχος των δυνάμεων και συμφερόντων που αγωνίζονται για να διατηρηθεί το καθεστώς της σπατάλης και της ασύδοτης κερδοσκοπίας εις βάρος του λαού. Αναφέρει ότι τα κρα­τικά έσοδα το 1951-52 είναι κατά 60% ανώτερα από εκείνα που πραγματοποιήθηκαν το 1949-50 και 30% από το 1950-51, χωρίς να αυξηθούν οι φορολογίες.

«Συμπίεσις των πιστώσεων εγένετο -συνεχίζει ο Καρτά­λης - εις εκείνους τους κλάδους, οι οποίοι ηυνοήθησαν περισσότερον εις το παρελθόν. (...) Η ρευστοποίησις των με­γάλων παγωμένων πιστώσεων προς βιομηχάνους και εμπόρους αποτελεί την άλλην προσπάθειαν της κυβερνή­σεως. Αι περισσότεραι επιχειρήσεις αι οποίαι είχον τοιαύ­τας ανεξοφλήτους οφειλάς είναι γνωστόν ότι επραγματοποίησαν σημαντικώτατα κέρδη κατά το παρελθόν. (...) Υπάρχουν άφθονοι ενδείξεις συμμαχιών και ανοχής των Τραπεζών μετά των ενδιαφερομένων επιχειρηματιών, ακό­μη και καταστρατήγησις εκ μέρους των ιδίων των εμπορι­κών Τραπεζών. (...) Εις τας εισαγωγάς διά την ανασυγκρότησιν εσημειώθη καθυστέρησις 10 εκατ.δολαρίων, οφειλομένη εις την άρνησιν των Αμερικανών να εγκρίνουν το θερμοηλεκτρικόν εργοστάσιον της Πτολεμαΐδος και το εργοστάσιον αζώτου».

Αφού αναφέρει ότι έχουν διατεθεί 933 δισεκατομμύρια δραχ­μές για την ανασυγκρότηση και ότι η Αμερικανική Αποστολή πιέ­ζει να μειωθεί η νομισματική κυκλοφορία κατά 250 δισ., τονίζει ότι μοναδική λύση για την ελληνική οικονομία είναι να ελαττωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες και να μειωθεί η στρατιωτική θητεία κατά δύο χρόνια. (Φτάνει ακόμα τους 27 μήνες.)

«Όταν εις άλλας χώρας ασυγκρίτως πλουσιωτέρας λαμ­βάνονται τοιαύται αποφάσεις - υπογραμμίζει ο Καρτάλης -, διερωτάται κανείς ποία άλλη διέξοδος απομένει διά την Ελλάδα, της οποίας η οικονομία κάμπτεται οπό το βάρος των αμυντικών δαπανών».

Οι απόψεις αυτές του υπουργού Συντονισμού δεν αρέσουν στους Αμερικανούς. Γι'αυτό, παρόλο ότι εκτιμούν τις ικανότη­τες και την κατάρτιση του Καρτάλη, θα προτιμούσαν να τον έβλε­παν να φεύγει από την κυβέρνηση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ελληνοβουλγαρικό επεισόδιο

Η διεθνής κατάσταση, που εξακολουθεί να είναι τεταμένη, ευνοεί δεξιές κυβερνήσεις στη Δύση. Στην Κορέα, συνεχίζονται ατελείω­τες συζητήσεις για την ανακωχή και, παρόλο ότι κι οι δύο πλευρές έχουν παραιτηθεί από την επιδίωξη της τελικής νίκης, οι μά­χες από καιρό σε καιρό ξαναρχίζουν. Στην Ινδοκίνα, μαίνεται ο πόλεμος ανάμεσα στους Βιετμίνχ και τον γαλλικό στρατό. Η γαλ­λική αυτοκρατορία δέχεται πλήγματα και στην Τυνησία, που επι­μένει να την κρατά στην κυριαρχία της.

Στις 26 Μαΐου, υπογράφεται στην Μπον η συμφωνία για τον τερματισμό της κατοχής των Δυτικών στη Γερμανία, Τα στρα­τεύματα παραμένουν, αλλά οι ανώτεροι διοικητές ΗΠΑ, Αγγλίας και Γαλλίας μετονομάζονται σε πρεσβευτές στην κυβέρνηση Αντενάουερ. Η συμφωνία επιτρέπει τον επανεξοπλισμό της Γερμα­νίας. Την άλλη μέρα, υπογράφεται στο Παρίσι συμφωνία ανάμε­σα σε Δ.Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Μπενελούξ για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας και Ευρωπαϊκού Στρατού. Οι συμφωνίες αυτές εξοργίζουν τη Σοβιετική Ένωση, που ζει πά­ντα με τον φόβο μήπως αναβιώσει η γερμανική δύναμη. Η Μό­σχα απειλεί πάλι με αποκλεισμό του Βερολίνου.

Στα Βαλκάνια, συνεχίζονται οι προσπάθειες της δυτικής δι­πλωματίας για ένα τριμερές σύμφωνο. Οι σχέσεις της Ελλάδας με τους βόρειους γείτονες, εκτός από τη Γιουγκοσλαβία, εξακολουθούν να είναι τεταμένες.

Στις 10 το πρωί της 25ης Ιουλίου, βουλγαρικά στρατιωτικά τμή­ματα καταλαμβάνουν τη νησίδα Γάμα στον Έβρο και πυροβολούν κατά ελληνικού αποσπάσματος, με αποτέλεσμα τον φόνο ενός αν­θυπασπιστή της χωροφυλακής και δύο οπλιτών των TEA και τον τραυματισμό τεσσάρων άλλων (ενός χωροφύλακα και τριών TEA). Οι ελληνικές μεθοριακές Αρχές διαμαρτύρονται στις βουλγαρικές, αλλά παίρνουν την απάντηση ότι οι νησίδες του Έβρου ανήκουν στη Βουλγαρία. Ο Γ.Μαύρος, που εκείνες τις μέρες έχει αναλά­βει και τυπικά το Υπουργείο Αμύνης (από υφυπουργός έγινε υπουργός), βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αν διέτασσε απόβαση ελ­ληνικών τμημάτων για να εκδιωχθούν οι Βούλγαροι από τη νησί­δα, υπήρχε κίνδυνος να γίνει σύρραξη, και εξάλλου θα αντιδρού­σε το NATO που ήθελε ν'αποφευχθεί κάθε εμπλοκή στα Βαλκάνια. Είναι Κυριακή και ο Βενιζέλος λείπει σε περίχωρο της Αθήνας. Αναλαμβάνοντας την ευθύνη ν'αντιμετωπίσει την κατάστα­ση, ο Γ.Μαύρος συμφωνεί με τους αρχηγούς των Επιτελείων (Τσακαλώτο και Γρηγορόπουλο) στο ακόλουθο σχέδιο: Στις 7 το πρωί της άλλης μέρας, θα αρχίσει βομβαρδισμός της νησίδας με όλμους και πυροβολικό. Τα πυρά θα πρέπει να είναι καταιγι­στικά, ώστε να μην μπορεί να μείνει τίποτε ζωντανό πάνω στη νησίδα και τα βουλγαρικά τμήματα να υποχρεωθούν ν'αποσυρ­θούν. Ο βομβαρδισμός πρέπει να έχει τελειώσει πριν από τις 8, γιατί την ώρα εκείνη περνά το Σεμπλόν και μπορεί να σημειω­θεί κανένα ατύχημα.

Νωρίς το πρωί την άλλη μέρα, χτυπά το τηλέφωνο στο σπίτι του Γ.Μαύρου στη Ν.Ερυθραία. Είναι ο Βενιζέλος:

- Τι συμβαίνει στον Έβρο; λέει ο αντιπρόεδρος στον υπουρ­γό. Με ξύπνησε ο Πιουριφόυ. Τον ειδοποίησαν από το NATO ότι εκεί πάνω γίνονται επιχειρήσεις.

Ο Μαύρος δίνει ραντεβού με τον Βενιζέλο και τον Πιουριφόυ για τις 8 η ώρα να συνεννοηθούν. Την ώρα αυτή η «επιχείρηση» στον Έβρο έχει τελειώσει. Ο Πιουριφόυ φωνάζει πως το NATO έχει αναστατωθεί.

Τα βουλγαρικά τμήματα αποσύρονται από τη νησίδα, αλλά η Βουλγαρία διαμαρτύρεται στον ΟΗΕ για «ελληνικές προκλητικές ενέργειες».

Ο ΟΗΕ στέλνει στη νησίδα παρατηρητές.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Υπόθεση Αεροπορίας

Η υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αεροπορία, τραγική στις συνέπειες της, θα συγκλονίζει τη χώρα για αρκετά χρόνια. Η υπόθεση αυτή - που ονομάστηκε από συνηγόρους των κατηγορουμένων, αλλά και από εφημερίδες κεντρώες και φιλοσυναγερμικές «υπόθεσις Ντρέυφους» και που, παρόλο ότι έχουν περάσει περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια, δεν έχει εντελώς ξεκαθαριστεί ακόμα - αρχίζει από τον Σεπτέμβρη του 1951 με τη σύλληψη μερικών αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αε­ροπορίας. Αλλά στη δημοσιότητα αρχίζει να έρχεται μόλις τον Απρίλη του 1952, σε εποχή που αποκορυφώνεται η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως του Κέντρου με κύρια κα­τηγορία «την διάβρωσιν τοον ενόπλων δυνάμεων από τον κομμουνισμόν». Τότε αρχίζουν να γράφουν οι εφημερίδες, κυρίως οι συναγερμικές, για την «αποκαλυφθείσαν κομμουνιστικήν συνωμοσίαν εις την Αεροπορίαν». Στις 16 Απριλίου, με διαταγή του «ασκούντος την ποινικήν αγωγήν εις το διαρκές στρατοδικείον της Αεροπορίας, απηγορεύθη οιαδήποτε δημοσίευσις σχε­τικώς με την αποκαλυφθείσαν δράσιν κομμουνιστικής οργανώ­σεως εις την Β.Αεροπορίαν και με την υπόθεσιν του αγνοουμένου αεροσκάφους Χάρβαρντ, επί των οποίων ενεργείται ήδη ένορ­κος προανάκρισις».

Παρά την απαγόρευση, ο συναγερμικός Τύπος εξακολουθεί να θορυβεί γύρω από την υπόθεση. «Αποκαλύπτει» μάλιστα με μεγάλους τίτλους ότι ο μαθητής της Σχολής Αεροπορίας Νίκος Ακριβογιάννης, που έχει εξαφανιστεί με το αεροπλάνο τύπου «Χάρβαρντ», παρόλο ότι «ήτο κομμουνιστής», έχει πάρει πι­στοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων από τον διοικητή της χωροφυλακής Βόλου, ως πολιτικός φίλος του Γ.Καρτάλη. Ο υπουρ­γός Συντονισμού, που ο Βόλος είναι η ιδιαίτερη εκλογική του περιφέρεια, αντιδρά αμέσως. Εξακριβώνει από την αρμόδια υπη­ρεσία του Υπουργείου Εσωτερικών ότι ο Ακριβογιάννης έχει πά­ρει πιστοποιητικό από τη χωροφυλακή της Θεσσαλονίκης, όπου έχει γεννηθεί, και όχι από τον Βόλο. Η Αστυνομική Διεύθυνση Θεσ­σαλονίκης τού το έδωσε, αφού διαπίστωσε ότι δεν είχε ποτέ κα­μιά σχέση με οργανώσεις της Αριστεράς. Το ΓΕΑ ανακοινώνει ότι ο Ακριβογιάννης έχει πάρει πιστοποιητικό φρονημάτων και από τη Θεσσαλονίκη και από τον Βόλο, αλλά πολύ προτού να αναλά­βει η κυβέρνηση Πλαστήρα.

Αλλά ήταν πραγματικά κομμουνιστής ή είχε οποιαδήποτε σχέ­ση με την Αριστερά ο νεαρός, 23 χρόνων τότε, μαθητής της Σχο­λής Αεροπορίας; Και είχε φύγει με το αεροπλάνο του για την Αλβανία, όπως αναφέρει το κατηγορητήριο, ή έχει πέσει στη θά­λασσα και έχει ταφεί για πάντα στον βυθό, όπως υποστηρίζουν άλλοι; Κι αν έχει φύγει στην Αλβανία, ποιοι τον έστειλαν εκεί; Οι κομμουνιστές; Και για ποιο λόγο; Τι συμφέρον είχαν; Και είχαν καμιά σχέση με το ΚΚΕ και την Αριστερά και οι άλλοι κατηγο­ρούμενοι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ιδιώτες ή ήταν θύμα­τα σκευωρίας;

Τα ερωτήματα αυτά, που σε λίγο θα τα θέσουν οι συνήγοροι των κατηγορουμένων, ο Τύπος και θα συνταράσσουν για πολλά χρόνια τη Βουλή, τον πολιτικό κόσμο και την κοινή γνώμη, δεν απασχολούν τότε ούτε τους ηγέτες του Κέντρου ούτε τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως, που εναντίον της κυρίως στρέ­φεται η σκευωρία. Πώς να φανταστεί, λόγου χάρη, ο Σοφοκλής Βε­νιζέλος ότι, με αρχηγό μάλιστα του ΓΕΑ έναν εμφανιζόμενο σαν δήθεν φίλο των Φιλελευθέρων, τον αντιπτέραρχο Εμ.Κελαιδή, θα μπορούσαν να εξυφάνουν οι συνδεδεμένοι, πιθανότατα με τον ΙΔΕΑ και τη CIA, σκευωροί μια τέτοια συνωμοσία εναντίον συνα­δέλφων τους, με σκοπό να πλήξουν την κυβέρνηση του Κέντρου, να αποδείξουν πως θα έπρεπε να σταματήσουν τα «μέτρα επιει­κείας» απέναντι στους κομμουνιστές, να προετοιμάσουν το έδα­φος για την πλήρη επικράτηση της Δεξιάς και, ταυτόχρονα, να στε­ρεώσουν τη δική τους θέση στην ηγεσία της Αεροπορίας και να εξοντώσουν τους πιθανούς αντιπάλους τους;

Έτσι, η κυβέρνηση του Κέντρου - που λίγες μέρες ύστερα από τη νίκη του στις εκλογές άρχισε να εξυφαίνεται η σκευωρία στην Αεροπορία - δέχεται περίπου σαν δεδομένο ότι πραγματι­κά ανακαλύφτηκε «κομμουνιστική συνωμοσία» στην Αεροπο­ρία. Και η «γραμμή αμύνης» της απέναντι στις επιθέσεις που δέχεται όχι μόνο από τον συναγερμικό, αλλά και από τον... αμε­ρικανικό Τύπο, ότι αφήνει να διαβρώνονται οι ένοπλες δυνάμεις από τον κομμουνισμό, είναι ότι... η ανακάλυψη της συνωμοσίας των κομμουνιστών στην Αεροπορία θα έπρεπε να εγγραφεί στο ενεργητικό της...

Έτσι. ο Σοφοκλής Βενιζέλος δηλώνει, στις 18 Απριλίου 1952, ότι:

«Εις όλας τας χώρας, τα κομμουνιστικά κόμματα καταβάλλουν συστηματικώς προσπαθείας διεισδύσεως εις τον στρατόν. Τούτο συμβαίνει και εις την Ελλάδα. Η κυβέρνησις εν τούτοις παρακολουθεί τας ενεργείας των και τας πατάσσει εν τη γενέσει των».

Και ο Πλαστήρας:

«...Παρακολουθούμεν αγρύπνως κάθε ύποπτον σημείον, το εξουδετερούμεν και το πατάσσομεν (...) είμεθα ακλονήτως αποφασισμένοι να μην επιτρέψωμεν εις κανέναν να κινήση τον δάκτυλόν του εις βάρος της εθνικής ασφαλείας, εσωτερικής και εξωτερικής...».

Παρόμοιες δηλώσεις κάνουν και ο υφυπουργός Αμύνης Γ.Μαύρος και ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης.

Το βούλευμα βγαίνει στις 15 Ιουλίου. Παραπέμπονται ως ένο­χοι στην υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αερο­πορία είκοσι οι:

Θεοφάνης Μεταξάς, αντισμήναρχος της Αεροπορίας σε αποστρατεία, Ν.Δότζογλου, επισμηναγός. Ηλίας Παναγουλάκης και Ελ.Ζαφειρόπουλος. σμηναγοί, Γ.Θεοδωρίδης και Γ.Μαδεμλής, υποσμηναγοί, Π.Λεμπέσης, ανθυποσμηναγός, Αθ.Παπαντωνίου, Γ.Γαλανός, Αλ.Κοντογεωργάκης, Αν.Χριστοφής και Ευ.Καραγιάννης, αρχισμηνίες, I.Ντίνος, επισμηνίας, I.Γολεμάτης, σμηνίας, Ν.Ακριβογιάννης, έφεδρος δόκιμος χειριστής, Φ.Τσώκος, αυτοκινητιστής, Γερ.Κατηφόρης και Αμφ.Μοσχονάς, υπάλληλοι του εργοστασίου αεροπλάνων, Χρ.Δάδαλης, καθηγητής των Μαθηματικών, και Αθ.Κοντός, πρώην επισμηνίας.

Κατά το βούλευμα, η δράση της «κομμουνιστικής οργανώσεως» έχει αρχίσει στην Αεροπορία από το 1950, αλλά συγκεκρι­μένες πράξεις σαμποτάζ έγιναν τον Σεπτέμβρη του 1951. Οι κα­τηγορούμενοι, κατά το βούλευμα, εκτελούσαν εντολές της ευρισκόμενης στο εξωτερικό ηγεσίας του ΚΚΕ.

«Εις εκτέλεσιν των δοθεισών εις αυτούς εντολών - συνεχί­ζει σχετική με το βούλευμα ανακοίνωση του ΓΕΑ, που δη­μοσιεύεται στις εφημερίδες της 16ης Ιουλίου 1952 -, προέβησαν ούτοι εις τας κάτωθι εγκληματικάς πράξεις: Επί 9 αεροσκαφών προξένησαν βλάβας διά τοποθετήσεως εις ευπαθή σημεία των ξένων σωμάτων, με αποτέλεσμα να παραμείνουν ταύτα εκτός ενεργείας μέχρι της επισκευής των, εις τρόπον ώστε να δημιουργηθή επιβράδυνσις της εκ­παιδεύσεως. Ήλθον εις επαφήν, συνεννόησιν και συνεργασίαν με τους εντεταλμένους καθοδηγητάς και διαφωτιστάς του ΚΚΕ και παρέσχον εις αυτούς πληροφορίας περί του αριθμού και του τύπου των αεροσκαφών της Σχολής Αεροπορίας, περί του αριθμού των εν αυτή υπηρετούντων αξιωματικών, μαθητών και λοιπού προσωπικού και των εκτελουμένων πτήσεων (...). Επροξένησαν βλάβας εις τους ηλεκτρικούς μηχανισμούς αεροσκαφών "Χάρβαρντ", υπα­γομένων εις το 2ο Σμήνος Εκπαιδεύσεως. Ενήργησαν επί της μηχανικής λειτουργίας της βακτηρίας τροχού ουράς, προκαλούντες ούτω εκτροπήν του αεροσκάφους κατά την προσγείωσιν. Επέφερον μείωσιν της αποδόσεως της εκπαιδεύσεως, λόγω του ότι τα αεροσκάφη, με τας φθοράς τας οποίας υφίσταντο, δεν εχρησιμοποιούντο διά πτήσεις και παρέμενον εκτός ενεργείας (...). Απέρριπτον επίσης εις υπερβολικόν ποσοστόν μαθητάς εις βάρος του προγραμματισθέντος να εξέλθη εξ εκάστης σειράς αριθμού».

Κατά την ανακοίνωση της ΓΕΑ πάντα και σύμφωνα με το βού­λευμα, κεντρικός σκοπός της οργανώσεως ήταν.

«...να εκμηδενίση την συντελουμένην εκπαίδευσιν χειρι­στών εις την Σχολήν Αεροπορίας και να δημιουργήση δυσπιστίαν εις τους συμμάχους Αμερικανούς ως προς την ικα­νότητα του όπλου να απορροφήση και αξιοποίηση το εις το εγκριθέν πρόγραμμα προβλεπόμενον να χορηγηθή νέον υλικόν και να κλονίση την εμπιστοσύνην τούτων ως προς το ιπτάμενον προσωπικόν της ΕΒΑ».

Οι κατηγορίες αυτές είναι αρκετές, με την τότε κατάσταση, για να οδηγήσουν τους κατηγορούμενους στο εκτελεστικό από­σπασμα. Αλλά, όπως θα δούμε, τα "στοιχεία, στα οποία τις έχουν στηρίξει οι σκευωροί της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αε­ροπορία, είναι σαθρά. Γι'αυτό, στη διάρκεια των προανακρίσεων, κατασκευάζεται από τους ίδιους σκευωρούς και ένα σοβαρότε­ρο επεισόδιο: «φυγάδευση αεροσκάφους στην Αλβανία». Έτσι, η ανακοίνωση του ΓΕΑ συνεχίζει:

«...εις συνάντησιν λαβούσαν χώραν την 6ην Απριλίου 1952, εις την επί της οδού Πουλίου 11 οικίαν του ιδιώτου καθη­γητού Χ.Δάδαλη, μεταβιβάζεται η εντολή εις τον Ν.Ακριβογιάννην να απογειωθή διά του εκπαιδευτικού αεροσκά­φους και να προσγειωθή κατόπιν επί καθορισθέντος χώρου εις Αλβανίαν. Πράγματι, την επομένην, 7ην Απριλίου 1952, ο Ακριβογιάννης διευκολυνθείς υπό τινός των συγκατηγορουμένων του, απεγειώθη. προσγειωθείς εις περιοχην Τιρίκα, πλησίον Αγίων Σαράντα. Ο αποδράσας Ν.Ακριβογιάννης, υιός αντισυνταγματάρχου εν αποστρατεία, καταταγείς εις τον στρατόν και εν συνεχεία εις την Αεροπορικήν Σχολήν Εφέδρων Αξιωματικών κατόπιν εξετάσεων, εφέρετο εθνικών φρονημάτων (...). Ως εκ των υστέρων απε­καλύφθη εκ της προανακρίσεως, ούτος κατά την διάρκειαν της Κατοχής και μετά την Απελευθέρωσιν είχε σημειώσει εις την περιοχην του Βόλου και εις Θεσσαλονίκην έντονον κομμουνιστικήν δράσιν...».

Οι δύο φερόμενοι ως κύριοι δράστες του επεισοδίου αυτού, του σοβαρότερου της κατηγορίας, δεν πρόκειται να παρουσια­στούν στη δίκη. Ο Ακριβογιάννης γιατί - κατά το βούλευμα - έχει αποδράσει στην Αλβανία. Και ο καθηγητής Χ.Δάδαλης, που - κα­τά το βούλευμα - «μετεβίβασε την εντολήν» στον Ακριβογιάννη, πέθανε κατά τη διάρκεια των προανακρίσεων. Παραμένουν μό­νο οι υποσμηναγοί Γ.Μαδεμλής. που κατηγορείται ότι συνόδευ­σε με το αεροπλάνο του τον Ακριβογιάννη ως ένα σημείο, και Γ.Θεοδωρίδης.

Ο αντισμήναρχος σε αποστρατεία Θ.Μεταξάς, που κατηγο­ρείται ότι έχει δώσει στον σμηναγό Ηλία Παναγουλάκη την εντο­λή να δημιουργήσει κομμουνιστική οργάνωση στην Αεροπορία, έχει διατελέσει προσωπάρχης στο ΓΕΑ, διοικητής της Σχολής Αε­ροπορίας το 1948 και έχει φήμη άτεγκτου στο καθήκον του και αντικομμουνιστη. Αλλά, για να ολοκληρωθεί το κατηγορητήριο, είναι ανάγκη να βαπτιστεί και αυτός, όπως και άλλοι «αξιωματι­κοί της Αεροπορίας, «κομμουνιστής».

Είναι φυσικό, λοιπόν, με όλα αυτά τα δεδομένα, τις βαρύτα­τες κατηγορίες και τα ερωτηματικά, να αναμένεται με μεγάλο εν­διαφέρον η δίκη στο Αεροδικείο, που ορίζεται για τα τέλη Αυ­γούστου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιθέσεις στην Ελληνική Αστυνομία

Δύο υποθέσεις στην Ελλάδα - διαμάχη ανάμεσα σε ανώτερους αστυνομικούς και η γνωστή «συνωμοσία» στην Αεροπορία - συν­δέθηκαν, την εποχή εκείνη, τουλάχιστον από ορισμένους, με τη διαπάλη Ουάσιγκτον και Λονδίνου για την επιρροή στη χώρα μας και, γενικότερα, στη Μεσόγειο. Για τη διαμάχη στην αστυνομία υπάρχουν μερικές ενδείξεις ότι, πιθανότατα σε κάποια κατοπινή φάση της, είχε κάποια σχέση με τη διαπάλη αυτή των δύο συμ­μάχων. Για την υπόθεση όμως της Αεροπορίας, που ακόμα και σήμερα, παρά τις τόσες ανακρίσεις και δίκες, παραμένει σκοτει­νή. η εκδοχή αυτή δεν έχει καθόλου αποδειχτεί.

Στη διάρκεια των ανακρίσεων και της δίκης των Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π., εκδηλώθηκε έντονη αντίθεση ανάμεσα στον διευ­θυντή της αστυνομίας στο Υπουργείο Εσωτερικών I.Πανόπουλο, που, όπως είδαμε, τον εκτιμούσαν ιδιαίτερα οι αμερικανικές υπη­ρεσίες, και τον διευθυντή της αστυνομίας Αθηνών Δ.Βρανόπουλο.

(Τον επόμενο χρόνο, όπως θα δούμε, θα ξεσπάσει διαμάχη του I.Πανόπουλου και με τον τότε αρχηγό της Αστυνομίας Πόλεων Άγγε­λο Έβερτ, γνωστό για τους δεσμούς του με τους Άγγλους και τις υπηρεσίες που πρόσφερε στην Κατοχή στον συμμαχικό αγώνα.)

Ο Δ.Βρανόπουλος κατηγορεί τον I.Πανόπουλο ότι έχει ιδρύσει υπεραστυνομία, ότι αγνοεί την αστυνομική ιεραρχία και ότι στην υπόθεση Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π. διενεργούσε ανακρίσεις, έκα­νε ανακοινώσεις, διέτασσε συλλήψεις ή απολύσεις, χωρίς να παίρ­νει υπόψη του τις αρμόδιες αστυνομικές Αρχές. Επειδή δημιουρ­γείται σοβαρή κατάσταση στην ηγεσία της αστυνομίας και η διένεξη έρχεται στη δημοσιότητα, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης αναθέτει στον αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ.Κόλλια (τον κα­τοπινό εισαγγελέα και «πρωθυπουργό» της δικτατορίας) να κάμει ανακρίσεις. Ο Κόλλιας, στο πόρισμά του, απορρίπτει τις κατηγο­ρίες του Δ.Βρανόπουλου. ότι ο Πανόπουλος είχε συγκροτήσει ομά­δα εμπίστων του αστυνομικών, και επιρρίπτει ευθύνες στον διευ­θυντή της Αστυνομίας Αθηνών για τα δημοσιεύματα του Τύπου περί υπεραστυνομίας. Αντίθετα, δικαιώνει την άποψη του Πανόπουλου, ότι ο Βρανόπουλος έχει τάση για αυτοδιαφήμιση. Και αφού διαπι­στώνει ότι τις διαμάχες ανάμεσα στους Δ.Βρανόπουλο και I.Πανόπουλο πληρώνουν οι υφιστάμενοι τους, ο Κ.Κόλλιας καταλήγει:

«Εις εποχήν καθ'ην ο κομμουνισμός προβάλλει και ήδη ως πάντοτε με ηνωμένας δυνάμεις κατά της δημοσίας τάξεως, οι φρουροί ταύτης σπαράσσονται από χαμαιζήλους αντι­θέσεις και αναλίσκονται εις εξύφανσιν ανυποστάτων κα­τηγοριών». (Εφημερίδες, 4 και 11 Μάιου 1952.)

Μετά το πόρισμα Κόλλια, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέ­ντης ζητά να απομακρυνθούν από την αστυνομία τόσο ο Πανό­πουλος όσο και ο Βρανόπουλος, καθώς και ο τότε αρχηγός της αστυνομίας Σαμπάνης. Ο Βενιζέλος είναι σύμφωνος, αλλά ο Πλα­στήρας δεν δίνει τη συγκατάθεση του. Στο μεταξύ, έχει εκδηλω­θεί και έντονο ενδιαφέρον των Αμερικανών, που ιδιαίτερα επι­μένουν ότι πρέπει να παραμείνει ο I.Πανόπουλος. Το Βήμα γράφει σχετικά, στις 15 Μαΐου 1952:

«Ενδεχόμενη απομάκρυνσις του κ.Πανοπούλου θα προ­καλέσει δυσφορίαν εις τους ενταύθα Αμερικανούς, οι οποίοι ήδη προέβησαν εις ανεπισήμους συστάσεις προς την κυβέρνησιν επί του θέματος».

Η διαμάχη στην αστυνομία,παρ'ολίγον να προκαλέσει κυ­βερνητική κρίση. Στην υπόθεση ανακατεύονται ο επιτετραμμέ­νος των ΗΠΑ Γιοστ, ο Γ.Βεντήρης και άλλοι. Ο Πλαστήρας τελικά δέχεται να θέσει η κυβέρνηση σε διαθεσιμότητα τους Πανόπουλο και Βρανόπουλο. Μετά είκοσι μέρες, φεύγοντας για το εξωτερικό, ο άρρωστος πρωθυπουργός αξιώνει από τον Βενιζέλο να επαναφέρει τον Βρανόπουλο στη θέση του.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πατριωτική έξαψη στην Κύπρο

Η κυβέρνηση, σύμφωνα και με τις αμερικανικές υποδείξεις, προ­σπαθεί να κρατήσει το Κυπριακό στο πλαίσιο της Ελληνοβρετα­νικής συμμαχίας και φιλίας. Αλλά η πίεση του Μακαρίου και των άλλων Κυπρίων ηγετών, καθώς και των οργανώσεων και της νε­ολαίας στην Ελλάδα για προσφυγή στον ΟΗΕ δυναμώνει. Στις 25 Απριλίου, γίνεται στη Λευκωσία η Παγκύπριος Εθνοσυνέλευση. Μιλώντας προς τους 600 αντιπροσώπους, ο Μακάριος λέει, ανά­μεσα σε άλλα:

«...θα συνεχίσωμεν τον αδιάλλακτον ενωτικόν αγώνα και εάν αι περιστάσεις το καλέσουν, θα βαδίσωμεν επί πλέον αδιαλλάκτου γραμμής. Θ'απορρίψωμεν οιανδήποτε προσφοράν Συντάγματος. Ουδέποτε θα συνθηκολογήσωμεν, ούτε θα δεχθώμεν μέσην λύσιν. Θ'απομονώσωμεν τους λιποτάκτας και θα καταβάλαψεν πάσαν προσπάθειαν όπως η ελληνική κυβέρνησις εγείρει το Κυπριακόν ενώ­πιον του ΟΗΕ, εάν δε δεν πράξη τούτο, δεν θα απογοητευθώμεν, ούτε θα ησυχάσωμεν, διότι έχομεν και άλλα μέ­σα διεξαγωγής του αγώνος. Εν ανάγκη, θα φθάσομεν ως τα άκρα, κηρύσσοντες πολιτικήν ανυπακοής και άρνησιν καταβολής των φόρων, βέβαιοι ότι θα νικήσωμεν διότι το δίκαιον είναι μαζί μας».

Η Εθνοσυνέλευση εγκρίνει ομόφωνα ψήφισμα για την ένωση με την Ελλάδα.

Η πατριωτική έξαψη στην Κύπρο έχει άμεσο αντίχτυπο στην Ελλάδα. Η προεδρευόμενη από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Πα­νελλήνια Επιτροπή Ενώσεως Κύπρου (ΠΕΕΚ) ορίζει για τις 8 Μάιου μεγάλο συλλαλητήριο στην πλατεία Συντάγματος. Η κυ­βέρνηση το απαγορεύει.

Τελικά, το συλλαλητήριο πραγματοποιείται στην Ομόνοια. Με απόφαση της ΠΕΕΚ και της ΑΔΕΔΥ, όλα τα δημόσια γραφεία κλεί­νουν στις 11 το πρωί. Από τις 10, οι Καμπάνες των εκκλησιών χτυ­πούν χαρμόσυνα. Από νωρίς, αρχίζουν να γεμίζουν κόσμο τα Προ­πύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα προαύλια των σχολών, ο χώρος μπροστά από την Αρχιεπισκοπή. Κατά τις 11.30 αρχίζουν να βαδίζουν συνταγμένοι φοιτητές, υπάλληλοι, εργάτες προς την Ομόνοια. Στις 12.30 κλείνουν και τα εμπορικά καταστήματα. Η Ομόνοια και οι γύρω δρόμοι έχουν κατακλυστεί από δεκάδες χι­λιάδες λαού που φωνάζει ρυθμικά συνθήματα: «Κύπρος», «Ένω­ση» κ.λ.π. Τα πολυάριθμα πλακάτ γράφουν: «Το Κυπριακόν εις τον ΟΗΕ», «Η κυβέρνησις να ζητήση επίσημα την Κύπρο», «Φί­λοι της Ελλάδος είναι μόνον όσοι θέλουν Ένωσιν» κ.λ.π.

Στη συγκέντρωση μιλά από το ξενοδοχείο «Μπάγκειον» ο Αρχιε­πίσκοπος Σπυρίδων. Στο ψήφισμα, που εγκρίνεται, εκφράζεται η αγανάκτηση των διαδηλωτών για τον χλιαρό τρόπο με τον οποίο έχουν αντιμετωπίσει όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις το Κυπριακό. Αφού ψάλουν τον Εθνικό μας Ύμνο, τα πλήθη αρχίζουν να δια­λύονται. Οι νέοι όμως ανεβαίνουν διαδηλώνοντας την οδό Πανεπι­στημίου και άλλοι τη Σταδίου. Φοιτητές έχουν ρίξει το σύνθημα «στην αγγλική πρεσβεία». Στο ύψος ôçò οδού Κοραή, τους ανα­κόπτουν ζώνες αστυνομικών. Προσπαθούν να τις διασπάσουν και ακολουθεί σύρραξη. Οι αστυνομικοί χτυπούν με τα κλομπ, ενώ αντλίες καταβρέχουν τους διαδηλωτές. Οι φοιτητές απαντούν με ξύλα και πέτρες. Τραυματίζονται αρκετοί διαδηλωτές και αστυνομικοί, και ανάμεσα τους και αστυνομικός διευθυντής. Οι συ­γκρούσεις επεκτείνονται σε ολόκληρο σχεδόν το κέντρο της Αθή­νας και κρατούν ως τις 2 το απόγευμα (εφημερίδες, 9 Μαΐου 1952).