ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οι ψήφοι των αριστερών

Το αποτέλεσμα των εκλογών θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το πού θα πάνε οι ψήφοι των αριστερών ψηφοφόρων. Το εκλογικό σύστημα που καθιέρωσε η κυβέρνηση, με αξίωση των Αμερικα­νών, δημιουργεί διλήμματα στην Αριστερά αλλά και στο Κέντρο. Επιδίωξη του Κέντρου είναι να απορροφήσει όλους, αν γίνεται, τους ψηφοφόρους της Αριστεράς. (Ένα σημαντικό μέρος, από απογοήτευση για την πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ και τις ήττες ή εξαιτίας τοπικών συνθηκών ή από την πεποίθηση ότι αυτή είναι τώρα η καλύτερη τακτική, ψηφίζει σταθερά, από το 1950, την ΕΠΕΚ.) Το 10% περίπου των ψηφοφόρων που έχουν μείνει πιστοί στην Αριστερά μπορεί να κρίνει αποφασιστικά το προς τα πού θα γείρει η πλάστιγγα. Γι'αυτό, το Κέντρο, που τους τελευταίους μήνες έχει δώσει δείγματα στροφής προς τα δεξιά, τώρα προ­βάλλει ιδιαίτερα το ειρηνευτικό του έργο. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου δίνει στη δημοσιότητα, έναν περίπου μήνα πριν από τις εκλογές, στοιχεία για τον αριθμό των πολιτι­κών κρατουμένων που έχουν απολυθεί από την κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου, δηλαδή από την 1η Νοεμβρίου 1951. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, ως την 1η Σεπτεμβρίου 1952 ο αριθμός των κρατουμένων είχε περιοριστεί από 19.385 σε 11.935. Έχουν δη­λαδή απολυθεί περίπου 7.500, με τις αναθεωρήσεις των δικών και με τα μέτρα ειρηνεύσεως - απολύσεις υπό όρον κ.λ.π. Ο Δ.Παπασπύρου θυμίζει επίσης ότι, πριν από μερικούς μήνες, η κυβέρ­νηση του Κέντρου έχει καταργήσει τις φυλακές των Γιούρων, «όπου, την 1η Νοεμβρίου 1951, εκρατούντο 5.426 κατάδικοι υπό σκηνάς και κατά τρόπον δυσφημούντα την χώραν μας έναντι του πολιτισμένου κόσμου». (Εφημερίδες, 19 Οκτωβρίου 1952.)

Και στη μεγάλη, αλλά κατώτερη από του Παπάγου, συγκέντρωση του Κέντρου, στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο Πλαστήρας δίνει την υπόσχεση ότι θα ολοκληρώσει την ειρήνευση με αμνη­στία «διά να μην υπάρχη πλέον εις την χώραν μας κανείς εξόρι­στος, φυλακισμένος ή παυμένος από την θέσιν του διά λόγους πολιτικούς». (Εφημερίδες, 15 Νοεμβρίου 1952.)

Και στο Κέντρο επικρατεί η προβολή των αρχηγών περισσότε­ρο από κάθε προσπάθεια για συστηματική οργάνωση σύγχρονων κομμάτων αρχών. Ο Πλαστήρας είναι ο θρυλικός «μαύρος καβα­λάρης» της Μικρασίας και της Δημοκρατίας, ο καλός φίλος των προ­σφύγουν, των κατατρεγμένοι και ολόκληρου του λαού, ο ειρηνευ­τής. Αυτό όμως το σύμβολο είναι τώρα αρκετά ξεθωριασμένο από την αρρώστια και τη φθορά της εξουσίας, τις υποχωρήσεις στις αξιώ­σεις των Αμερικανών, των Ανακτόρων, της Δεξιάς (εκτέλεση Μπε­λογιάννη κ.λ.π., έντονη αντιπληθωριστική πολιτική, υπόθεση Αερο­πορίας κ.λ.π.) και από τις επιθέσεις από όλες τις πλευρές. Στο άλλο μεγάλο κόμμα του Κέντρου, στους Φιλελευθέρους, κυριαρχεί και πάλι το όνομα Βενιζέλος. Ο γιος του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο Σοφοκλής, είναι επίσης με το όνομά του ένα σύμβολο. Αν και ο ίδιος δεν στερείται από προσόντα ενός πολιτικού της σειράς, η επιβολή του στους βουλευτές του Κόμματος των Φιλελευθέρων και κυρίως στους Κρητικούς οφείλεται βασικά στη βενιζελική παράδοση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προσχωρήσεις στον Συναγερμό

Μόλις προκηρύσσονται οι εκλογές, αρχίζουν προσχωρήσεις ση­μαντικών παραγόντων του Κέντρου, κυρίως των Φιλελευθέρων, στον Συναγερμό. Πρώτος, ο πρώην συνιδρυτής της ΕΠΕΚ, που προσχώρησε αργότερα στους Φιλελευθέρους, Εμ.Τσουδερός, εξηγεί, με τρία άρθρα του στο Βήμα, για ποιους λόγους θα συνεργαστεί με τον Παπάγο. Στις 19 Οκτωβρίου, δημοσιεύεται δια­κήρυξη 24 πρώην υπουργών, βουλευτών και πολιτευτών, με φι­λελεύθερη προέλευση, υπέρ του Συναγερμού. Οι 24, που ανάμεσά τους είναι οι Εμ.Τσουδερός. Στ.Μερκούρης, Κ.Αδαμόπουλος, Γ.Λύχνος, Δ.Ιωάννου, Χρ.Σολωμονίδης, Χαρ.Ψαρρός, Γ.Εξη­ντάρης, Ι.Μελάς, Π.Λεβαντής, Κ.Γιαβάσογλου, Θ.Κιζάνης κ.λ.π., υποστηρίζουν ότι η χώρα χρειάζεται ισχυρή κυβέρνηση και ότι ο Συναγερμός είναι

«κοινοβουλευτική και δημοκρατική οργάνωσις με σαφώς καθίορισμένας απόψεις υπέρ του ελληνικού λαού εν τω συνόλω του και με ευρείαν κοινωνικήν πολιτικήν υπέρ των καθέκαστα εργαζομένων τάξεων εις όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητος».

Η ομάδα αυτή των πολιτικών και πολιτευτών δέχεται ισχυρή επιρροή από τον Δημήτρη Λαμπράκη, βασικό παράγοντα, όπως είδαμε, στην προετοιμασία του νέου κόμματος της Δεξιάς. Την προηγούμενη μέρα. Το Βήμα, σε κύριο άρθρο του με τον τίτλο «Ο πολυκομματικός αρλεκίνος», έχει επιτεθεί κατά του Κέντρου, γιατί θα δεχτεί στους συνδυασμούς του παράγοντες της παλιάς Δεξιάς, όπως τους Κ.Τσαλδάρη και Θ.Τουρκοβασίλη, και της Αριστεράς, όπως τους Σβώλο και Τσιριμώκο.

Ύστερα από δύο μέρες, άλλοι έντεκα πρώην υπουργοί, βου­λευτές και πολιτευτές με φιλελεύθερη προέλευση προσχωρούν επίσης στον Συναγερμό (Παντ.Ροζάκης, Χρ.Παπασταύρου κ.λ.π.). Ταυτόχρονα, ανακοινώνεται ότι ο Γ.Παπανδρέου θα πάρει μέ­ρος στον συνδυασμό του Ελληνικού Συναγερμού στην Αχαΐα και οι φίλοι του βουλευτές Έξαρχος στα Τρίκαλα, Μαλιάκας στη Λέ­σβο κ.λ.π. Προσχωρούν επίσης στον Ε.Σ. ο εφοπλιστής και πολι­τευόμενος Π.Νομικός, ο πρώην υπουργός Γ.Βοραζάνης κ.λπ. Δεν έχει βέβαια πετύχει απόλυτα το σχέδιο του Σπ.Μαρκεζίνη, να περιλάβει ο Ε.Σ. βασικά πολιτικά στελέχη από την Άκρα Δε­ξιά ως τη μετριοπαθή Αριστερά, οπωσδήποτε όμως το κόμμα του Παπάγου έχει αξιόλογη συμμετοχή πρώην παραγόντων του Κέ­ντρου. Βέβαια, το χρώμα και τη φυσιογνωμία στον Συναγερμό τα δίνουν ο αρχηγός του, που έχει κινηθεί πάντα στον χώρο της Άκρας Δεξιάς (κίνημα 1935 για επαναφορά δυναστείας, αρχηγός του ΓΕΣ στη δικτατορία κ.λ.π.) και οι επιτελείς του (Μαρκεζίνης, Κανελλόπουλος, Στεφανόπουλος), που ανήκουν επίσης στη Δε­ξιά. Αλλά η προσχώρηση του Τσουδερού και του Παπανδρέου, καθώς και δεκάδων πρώην υπουργών και πολιτευτών με φιλε­λεύθερη προέλευση και σημαντική επιρροή, θα βαρύνει στην εκλο­γική πλάστιγγα.

Λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, σημειώνεται και ένα ακό­μα ευνοϊκό - συμβολικά περισσότερο παρά ουσιαστικά -γεγονός για τον Συναγερμό: τις προεδρικές εκλογές των Ηνωμένων Πολι­τειών θριαμβεύει ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων, στρατηγός Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Το κύριο σύνθημά του, που τον βοήθησε να συγκεντρώσει 32 εκατομμύρια απέναντι σε 27 του Δημοκρα­τικού Αντλάι Στήβενσον, ήταν ότι θα κλείσει την πληγή της Κο­ρέας, «απ'όπου χάνονται το αίμα και η τιμή».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προς εκλογές

Από τη στιγμή που ψηφίζεται ο νέος εκλογικός νόμος, οι Αμερι­κανοί βιάζονται να απαλλαγούν από την κυβέρνηση του Κέντρου. Ο Πλαστήρας τούς έχει προσφέρει το εκλογικό σύστημα, με το οποίο, όπως πιστεύουν, θα ανεβάσουν στην εξουσία μια σταθε­ρή, αντικομμουνιστική και ευθυγραμμισμένη με τις επιθυμίες της Ουάσιγκτον, κυβέρνηση. Η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπί­ζει την Ελλάδα κυρίως σαν ένα οχυρό κατά της Σοβιετικής Ένω­σης και των εξαρτημένων από αυτή σοσιαλιστικών χωρών. Ο Πιουριφόυ, μόλις φτάνει με άδεια στη Νέα Υόρκη, δηλώνει ότι η Ελλάδα έχει δέκα μεραρχίες «αίτινες δύναται να αποσταλούν εις το πε­δίον της μάχης εντός 24 ωρών». Προσθέτει ότι «θεωρεί τούτο ως σημαντικόν κατόρθωμα εις χώραν με 7.500.000 μόνον κατοίκους. Τούτο – συνεχίζει - έχει επίσης μεγάλην σπουδαιότητα λόγω του ρόλου τον οποίον παίζει η Ελλάς εις την διατήρησιν της σταθερότητος εις τα Βαλκάνια». Καταλήγοντας, υπογραμμίζει ότι η ατμό­σφαιρα είναι ευνοϊκή για μια συνεργασία Ελλάδας – Γιουγκοσλαβίας - Τουρκίας και τονίζει:

«Οι Έλληνες είναι λαός ο οποίος γνωρίζει τι είναι κομ­μουνισμός. Και όχι μόνο δύνανται να αντισταθούν εναντίον αυτού, αλλά και έχουν την θέλησιν να αντισταθούν». (Το Βήμα, 7 Οκτωβρίου 1952.)

Την ίδια μέρα, δημοσιεύεται τους Τάιμς της Νέας Υόρκης μυστική έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών για την κατάστα­ση στην Ελλάδα. Στην έκθεση κατηγορείται η κυβέρνηση του Κέ­ντρου για ανικανότητα στα οικονομικά και διοικητικά θέματα και για συμβιβασμούς με την Άκρα Αριστερά στα πολιτικά (στο ίδιο).

Στο μεταξύ, η διεθνής κατάσταση έχει παρουσιάσει επιδεί­νωση. Στην Κορέα μαίνονται πάλι οι μάχες. Στις Ηνωμένες Πολι­τείες οργιάζει ο μακαρθισμός. Ο κόσμος εξακολουθεί να ζει με το φάσμα ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου.

Με την πίεση των Αμερικανών και των Ανακτόρων (ο βασιλιάς έχει εκδηλώσει και πάλι τη δυσαρέσκεια του προς την κυβέρνηση, αρνούμενος να ορκίσει τον Σάββα Παπαπολίτη υπουργό της Παι­δείας στη θέση του I.Μιχαήλ που πέθανε), ο Πλαστήρας και ο Βε­νιζέλος αποφασίζουν και «εισηγούνται» να γίνουν εκλογές. Στις 10 Οκτωβρίου διαλύεται η Βουλή και ο βασιλιάς αναθέτει στον ει­σαγγελέα του Αρείου Πάγου Δ.Κιουσόπουλο να σχηματίσει υπη­ρεσιακή κυβέρνηση. Οι εκλογές ορίζονται για τις 16 Νοεμβρίου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιδράσεις και σάλος

Το άρθρο αποκάλυψε μια πτυχή της ελληνικής τραγωδίας, αλλά και έγινε αφορμή να εκδηλωθούν οι ιδεολογικές αντιθέσεις μέσα στους κόλπους του Κέντρου. Προκάλεσε ιδιαίτερα έντονες αντι­δράσεις των Φιλελευθέρων και των Ανακτόρων. Το ίδιο πρωί, ο Γ.Βεντήρης συναντιέται με τους Βενιζέλο και Ρέντη. Ύστερα από συνομιλία του και με τον Πλαστήρα, ο Βενιζέλος δηλώνει:

«Εφόσον θεωρείται κυβερνητική η δημοσιεύσασα το άρθρον εφημερίς, είμαι υποχρεωμένος να αποδοκιμάσω την τοιαύτην αρθρογραφίαν».

Επίσης, ο Πλαστήρας δηλώνει:

«Αι εφημερίδες είναι ελεύθεραι να γράφουν, αλλά και η κυβέρνησις επίσης υποχρεωμένη να εξηγηση ότι δεν εκ­φράζουν τας γνώμας της. Εν προκειμένω είμαι σύμφωνος με την δήλωσιν του κ.αντιπροέδρου».

Την αντίθεση τους με το άρθρο εκφράζουν και οι Αμερικανοί. (Ο Πιουριφόυ έχει φύγει για την Αμερική.) Από την άλλη πλευ­ρά. όμως, δεκατρείς βουλευτές της ΕΠΕΚ συγχαίρουν την Αλλα­γή - για το άρθρο της (Γ.Αναγνωστόπουλος, Δημ.Θεοχαρίδης, Ν.Ιντζές, Γ.Μελανίδης, Αρ.Πάλλης, Γ.Τζωρτζής, I.Χρυσοχόος, Αθ.Κουνούπης, Στ.Τσιαπάρας, Α.Ανωγειανάκης, Γ.Ξηρός, Γ.Βα­σιλειάδης, Μιχ.Κύρκος), ενώ οι υπουργοί Γ.Γρηγορίου και Χρ.Ευελπίδης, με δηλώσεις τους, το επιδοκιμάζουν (Προοδευτική Αλλαγή. 30 Σεπτεμβρίου 1952).

Ο Βενιζέλος, την άλλη μέρα, ύστερα από σύσκεψη του Κόμ­ματος των Φιλελευθέρων, δηλώνει:

«Το Κόμμα των Φιλελευθέρων αποδοκιμάζει ανεπιφυλά­κτως τους ύμνους οι οποίοι διετυπώθησαν κατά τας τε­λευταίας ημέρας υπέρ του ΕAM. Είναι αναμφισβήτητον ότι κατ'αρχάς το ΕΑΜ περιέλαβε σημαντικόν μέρος ιδεολό­γων πατριωτών, οι οποίοι είναι άξιοι τιμής. Μεταγενεστέ­ρως όμως η οργάνωσις αύτη υπεδουλώθη κατά τοιούτον τρόπον εις το ΚΚΕ και προεκάλεσε τοιαύτας συμφοράς διά το έθνος, ώστε να μη δύναται να γίνη δεκτόν ότι εις την ιστορίαν των αγώνων του ελληνισμού έχουν θέσιν οι αγώ­νες του ΕΑΜ εν τω συνόλω των...».

Για το ίδιο θέμα κάνει μακρές δηλώσεις και ο Γ.Παπανδρέου, που υποστηρίζει τις γνωστές απόψεις του εναντίον του ΕΑΜ. Στην Αλλαγή δημοσιεύεται άρθρο του Ν.Πλαστήρα, με τον τίτλο «Το ΕΑΜ και το έθνος». Ο αρχηγός της ΕΠΕΚ υποστηρίζει ότι η ορ­γάνωση

«υπήρξε πολύ ευρυτέρα του ΚΚΕ. Και, εις την αρχήν, εί­χε τον χαρακτήρα μιας πραγματικής οργανώσεως Αντι­στάσεως. Πολύ ταχέως όμως εδέσποσεν αυτής το ΚΚΕ και έκτοτε, υπό την διακριτικήν πρώτα και ωμήν κατόπιν καθοδήγησίν του, έπραξεν μόνον ό,τι συνέφερε εις το ΚΚΕ. Και το συμφέρον του ΚΚΕ απεδείχθη αντίθετον προς το συμφέρον του έθνους».

Η συζήτηση επεκτείνεται σε ολόκληρο τον Τύπο και κρατά αρκετές μέρες, πράγμα που δείχνει πόσο τα συγκλονιστικά γε­γονότα της περιόδου 1941 - 49 βαραίνουν ακόμα στη ζωή του έθνους.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και... «ζήτω το ΕΑΜ»

Στις 27 Σεπτεμβρίου, ενδέκατη επέτειο από την ίδρυση του Εθνι­κού Απελευθερωτικού Μετώπου, η εφημερίδα Προοδευτική Αλλα­γή δημοσιεύει ενυπόγραφο άρθρο του διευθυντή της, Νίκου Παπαπολίτη, αδελφού του υπουργού και από τα ηγετικά στελέχη της ΕΠΕΚ, Σάββα Παπαπολίτη (και οι δύο ανήκαν στην Κατοχή στην ΕΛΔ του Τσιριμώκου), με τον τίτλο: «Το ΕΑΜ»:

«Αυτό ήταν το ΕΑΜ - έγραφε ανάμεσα σε άλλα ο Ν.Παπαπολίτης. Το μεγαλύτερο ελληνικό λαϊκό δημιούργημα. Και, όπως εμείς πιστεύουμε, το μεγαλύτερο παγκόσμιο δημιούργημα σε σύγκριση με τις ντόπιες συνθήκες κάθε χώρας. Δεν πέρασε πολύς καιρός και το ΕΑΜ έγινε κτήμα και βίωμα του λαού μας. Και γι'αυτό κυριάρχησε πάνω στον κατακτητή κι έγινε ο τρόμος του, ο βραχνάς του (...). Δεν πρόκειται να υμνήσουμε του ΕΑΜ τα κλέη. Την υψηλόφρονα αποφασιστικότητα των παιδιών του λαού μας απέναντι στα εκτελεστικά αποσπάσματα των τριών κατακτητών. Ούτε την αντοχή τους, αντοχή μαρτύρων, μπρο­στά στα ανείπωτα βασανιστήρια που τους επέβαλλε η θηριώδης κακουργία του κατακτητού. Oπως την απαράμιλλη εφευρετικότητα του μυαλού των, για ν'αντιμετωπίζουν την περίτεχνη οργάνωσι της φασιστικής κατασκοπίας (...). Καλύτερα από κάθε περιγραφή ομιλούν τα ίδια τα γεγο­νότα (...) ομιλούν τα ίδια τα κείμενα του Συμμαχικού στρα­τηγείου, στις διαταγές του οποίου ήταν εντεταγμένες οι λαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις και που αποτελούν έναν αλη­θινό ύμνο για τη στρατιωτική δράσι και τις επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ και την ανεκτίμητη συμβολή του στην επιτυχία του δεύτερου αγώνος των συμμαχικών στρατιωτικών δυνά­μεων στην Αφρική και κατόπιν στην απόβασι στην Ιταλία (...). Σήμερα, που μπαίνουμε στην αρχή του 12ου χρόνου, το εθνικό και λαϊκό μας καθήκον μάς επιβάλλει να αποστρέφουμε το πρόσωπο από όλους όσους θέλησαν, εκμε­ταλλευόμενοι τις υπερβολές και τα σφάλματα ενός λαϊκού κινήματος, να συκοφαντήσουν και να περιυβρίσουν ή, με οποιοδήποτε πρόσχημα, να εκμεταλλευθούν αυτό το υψη­λό σύμβολο του πνεύματος της αυτοθυσίας που χαρακτη­ρίζει τον λαό μας, της αγάπης και της αφοσιώσεως προς την πατρίδα (...). Και ύστερα να θυμηθούμε πως πολλοί από τους δημιουργούς αυτού του κλέους της σύγχρονης Ελλάδος ζουν μεταξύ μας δυστυχισμένοι, περιφρονημένοι, διωγμένοι από την κακία και τα πάθη των ανθρώπων (...). Σήμερα, με την ευκαιρία της ιστορικής επετείου, ας τιμή­σουμε όλοι το ΕΑΜ: ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΑΜ».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντικομμουνισμός

Αυτές τις μέρες, η κυβέρνηση, είτε για ν'αποδείξει ότι δεν ευ­σταθούν οι εναντίον της κατηγορίες για συνοδοιπορία με την Αρι­στερά είτε γιατί θέλει να εξουδετερώσει την ΕΔΑ ως αντίπαλο του Κέντρου στις εκλογές, δείχνει ζωηρή αντικομμουνιστική δραστη­ριότητα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, με απόφαση της Επιτροπής Ασφαλείας Αττικής, διαλύεται η οργάνωση νεολαίας της ΕΔΑ, ΕΔΝΕ, με βάση τον Α.Ν. 509. Ο γραμματέας της, Πότης Παρασκευόπουλος, και είκοσι ακόμα στελέχη της εκτοπίζονται.

Στο υπουργικό συμβούλιο γίνεται και πάλι συζήτηση για διά­λυση της ΕΔΑ. Ο Βενιζέλος, σε συζήτηση του με τους δημοσιο­γράφους, αναφέρει πως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το ενδεχό­μενο να περιλάβει στον εκλογικό νόμο διάταξη που να υποχρεώνει τους υποψήφιους, για να ανακηρυχτούν, να κάνουν δήλωση ότι αποκηρύσσουν τον κομμουνισμό.

Τις μέρες αυτές, παραπέμπονται στο Πενταμελές Εφετείο για παράβαση του Α.Ν. 509, εβδομήντα ένα στελέχη και μέλη του ΚΚΕ, κυρίως ναυτεργάτες. Ταυτόχρονα, επικηρύσσονται σαν ληστές δύο στελέχη του ΚΚΕ (οι Ευθύμιος Μπράτσος και Σταύρος Καράς), που έχουν μπει παράνομα στην Ελλάδα από το εξωτερικό.

Για να μη λείψει και το μακάβριο και πένθιμο στοιχείο από την ελληνική πολιτική ζωή, στις 29 Σεπτεμβρίου πεθαίνει στο στρα­τόπεδο του Αγίου Ευστρατίου, όπου, όπως έχουμε δει, μετεκτοπίστηκε, παρόλο ότι ήταν σοβαρά άρρωστος μετά την ακύρωση της εκλογής του ως βουλευτή της ΕΔΑ, ο αγροτικός ηγέτης (πρώ­ην αρχηγός του συνεργαζόμενου με το ΚΚΕ Αγροτικού Κόμμα­τος) Κώστας Γαβριηλίδης. Η σορός του μεταφέρεται στην Αθή­να και θάβεται στο Γ Νεκροταφείο, στην Κοκκινιά.

Ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης ενισχύει την αντικομμουνιστική εκστρατεία με ανακοινώσεις για κάποια περίεργη «κομμουνιστική οργάνωση», που σχεδίαζε να... ανατινάξει τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Άλλοι όμως παράγοντες του Κέ­ντρου, και κυρίως η αριστερή πτέρυγα της ΕΠΕΚ και όσοι βου­λευτές στηρίζονται στις ΕΑΜικές ψήφους, αντιδρούν στην πολι­τική αυτή. Ο Καρτάλης, π.χ., δηλώνει πως είναι εντελώς αντίθετος σε κάθε σκέψη για διάλυση της ΕΔΑ.

«Τούτο - προσθέτει ο υπουργός Συντονισμού - και πολιτι­κώς άσκοπον και νομικώς αστήρικτον θα ήτο». (Εφημερί­δες, 26 Σεπτεμβρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οικονομικά και κοινωνικά μέτρα

Καθώς τελειώνει ο βίος της, η κυβέρνηση του Κέντρου δοκιμάζει να προωθήσει μερικά κοινωνικά και οικονομικά μέτρα. Καταρ­τίζει νομοσχέδιο για επέκταση των κοινωνικών ασφαλίσεων στους αγρότες, τελικά όμως το εγκαταλείπει. Μια πρόταση νόμου για το θέμα αυτό έχει καταθέσει στις αρχές του 1951 ο Αλέξανδρος Σβώλος. Τον Ιούλιο του 1951,137 βουλευτές, πάλι με πρωτοβου­λία του Σβώλου και ύστερα από ενέργειες της επιτροπής του ει­δικού αγροτικού συνεδρίου που έχει πραγματοποιηθεί στις Σέρ­ρες, έχουν υπογράψει πρόταση στη Βουλή να προταχθεί η συζήτηση του σχετικοί) νομοσχεδίου που έχει ετοιμάσει το Υπουργείο Γεωρ­γίας. Αλλά και τότε και το φθινόπωρο του 1952 η συζήτηση ανα­βάλλεται. Μεσολαβούν οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις και το θέ­μα μένει, για δέκα ακόμα χρόνια, στις προεκλογικές μόνο διακηρύξεις των κομμάτων.

Με νομοσχέδιο που ψηφίζει η Βουλή, γίνονται μερικές απαλ­λοτριώσεις αγροκτημάτων υπέρ των ακτημόνων αγροτών. Επί­σης, υπογράφεται σύμβαση, με την οποία η Εκκλησία παραχωρεί από την περιουσία της 150 χιλιάδες στρέμματα αγρούς και 600 χι­λιάδες στρέμματα βοσκοτόπους (μοναστηριακές εκτάσεις) για την αποκατάσταση των ακτημόνων. Το κράτος παραχωρεί στην Εκκλησία για αποζημίωση διάφορα οικόπεδα και οικήματα στην περιοχή Αττικής.

Αυτά φυσικά τα μέτρα δεν είναι ικανά να εξαλείψουν τη δυ­σφορία των αγροτών για την οικονομική κατάσταση και την ανε­παρκή προστασία των προϊόντων τους. Στις 14 Σεπτεμβρίου, γίνονται σε ολόκληρη σχεδόν τη χώρα μεγάλα αγροτικά συλ­λαλητήρια. Ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο (Κόρινθο, Κιάτο, Ξυ­λόκαστρο κτλ.) χιλιάδες διαδηλωτές, με μαύρες σημαίες και πλα­κάτ («Ραγιάδες της γης, ξυπνάτε» κ.λ.π.) ζητούν προστασία της σταφίδας και εξασφάλιση της εξαγωγής της, καλλιεργητικά δά­νεια, πάταξη των κερδοσκόπων. Τα άλλα αιτήματα των αγροτών είναι: να συνεχιστεί η συγκέντρωση του σταριού, να κατοχυρω­θούν οι τιμές ασφαλείας, να δοθούν πριμ στους καπνοπαραγω­γούς κτλ.

Η κυβέρνηση έχει καταρτίσει κι ένα τετράχρονο πρόγραμμα ανασυγκροτήσεως, που προβλέπει συμπλήρωση των έργων εξη­λεκτρισμού με κατασκευή του υδροηλεκτρικού εργοστασίου Αχελώου, του θερμικού της Πτολεμαίδας κ.λ.π. Οι Αμερικανοί όμως εξακολουθούν να είναι αντίθετοι με την εκτέλεση μεγάλων έργων ανασυγκροτήσεως, προβάλλοντας πάντα την ανάγκη αντιπληθω­ριστικής πολιτικής. Ο αρχηγός της Αποστολής, Λάπαμ, αποχω­ρώντας από την Ελλάδα (στη θέση του μένει ο Μπάροους), δηλώνει ότι η Αποστολή δεν συμφωνεί με την κυβέρνηση να γίνουν δαπάνες για νέα έργα ανασυγκροτήσεως και ότι πρέπει να χρησιμοποιηθούν όλα τα διαθέσιμα κονδύλια του λογαριασμοί) δραχ­μών ανασυγκροτήσεως για να τελειώσουν τα έργα που έχουν ήδη αρχίσει.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Αόρατοι χείρες»

Στο αεροδικείο. συνεχίζονται οι απολογίες των κατηγορουμένων. Ο αρχισμηνίας Χριστοφής καταθέτει ότι όλες οι βλάβες στα αε­ροπλάνα οφείλονται σε τεχνικούς λόγους, σε ατέλειες των αερο­σκαφών. Γι'αυτό τα ατυχήματα, και ύστερα από τη σύλληψη των δήθεν «δολιοφθορέων» της ανύπαρκτης «κομμουνιστικής οργα­νώσεως», συνεχίζονται. (Πραγματικά, σχεδόν κάθε δέκα - δεκα­πέντε μέρες σημειώνονται αυτή την περίοδο ατυχήματα σε πο­λεμικά αεροπλάνα. Βλέπε εφημερίδες, 11.13 Σεπτεμβρίου κ.λπ.)

Στη διάρκεια της διαδικασίας, ο συνήγορος Άγγ.Τσουκαλάς φωνάζει μέσα στο δικαστήριο:

- Αόρατοι χείρες κινούνται ακόμη γύρω από αυτήν την υπόθεσιν.

Και η φράση αυτή θα συνοδεύει για πολλά χρόνια τα υπο­μνήματα των συνηγόρων, τα άρθρα των εφημερίδων και τις αγο­ρεύσεις βουλευτών που θα αναφέρονται στη συνταρακτική αυτή υπόθεση.

Στις 12 Σεπτεμβρίου, αγορεύει ο β.επίτροπος. Προτείνει θα­νατικές καταδίκες για έξι κατηγορουμένους, τους Παναγουλάκη, Παπαντωνίου, Μαδεμλή, Γαλανό, Μεταξά και Θεοδωρίδη. Ισό­βια για πέντε, τους Ζαφειρόπουλο, Λεμπέση, Κοντογεωργάκη, Κοντό και Ντίνου. Είκοσι χρόνια για τον Χριστοφή και 18 για τον Τσώκο.

Ο συνήγορος του Μεταξά τονίζει, στην αγόρευσή του, ότι η κατηγορία κατά του πελάτη του κατασκευάστηκε από τους προ­σωπικούς του εχθρούς. Και αναφέρει το παράδειγμα δύο μαρτύρων κατηγορίας που έχουν αποστρατευτεί με τον νόμο 3302, τον οποίο είχε καταρτίσει ο Θ.Μεταξάς ως προσωπάρχης του Υπουργείου Αεροπορίας (ευνοούσε όσους προέρχονταν από τη Σχολή Ικάρων και έβαζε σε δεύτερη μοίρα τους αξιωματικούς της Αεροπορίας που είχαν κάνει μετάταξη από τον στρατό ή το ναυ­τικό). Ο Άγγ.Τσουκαλάς, στην αγόρευσή του, μιλά για νέα υπό­θεση Ντρέυφους.

Στις 17 Σεπτεμβρίου, το αεροδικείο βγάζει την απόφαση του. Καταδικάζει σε θάνατο δύο, τους Παναγουλάκη και Θεοδωρίδη, σε ισόβια δεσμά τέσσερις, τους Θ.Μεταξά, τον υποσμηναγό Γ.Μαδεμλή, τον αρχισμηνία Παπαντωνίου και τον Κοντό· σε 20 χρό­νια ειρκτή τέσσερις, τους Ζαφειρόπουλο, Λεμπέση, Κοντογεωρ­γάκη και Ντίνου· σε 10 χρόνια τους Χριστοφή και Γαλανό. Η κύ­ρια κατηγορία εναντίον τους είναι παράβαση του Α.Ν. 375 περί κατασκοπίας.

Αλλά, με την καταδίκη των θυμάτων της σκευωρίας, δεν τε­λειώνει η «υπόθεση της Αεροπορίας». Μάλλον τώρα αρχίζει, για­τί έχει ήδη γίνει πολιτικό θέμα. Στον αγώνα που έχουν αρχίσει οι εφημερίδες του Κέντρου (βλέπε Αλλαγή, Ελευθερία, Ελληνική Ημέρα, Αυγούστου και Σεπτεμβρίου 1952), προσχωρεί τώρα και το Βήμα, φιλοσυναγερμικό την περίοδο αυτή, που ως τότε υπο­στήριζε την επίσημη εκδοχή για δολιοφθορές και κομμουνιστική συνωμοσία στην Αεροπορία. Στις 13 Σεπτεμβρίου, προτού δηλα­δή να εκδοθεί η απόφαση του αεροδικείου. Το Βήμα γράφει:

«Αληθινά καταπληκτικά, αλλά και περίεργα πράγματα φαίνεται ότι εξακολουθούν να συμβαίνουν εις την δίκην των αεροπόρων. Τα καταγγελθέντα περί βασανιστηρίων εις βάρος των κατηγορουμένων (...) ουδένα αρμόδιον συνεκίνησαν μέχρι της στιγμής. Το λεχθέν, εξάλλου, ότι τα διενεργήσαντα την προανάκρισιν πρόσωπα είναι διαβεβλημένα και ύποπτα δεν διεψεύσθη έως τώρα από κανέ­ναν, το οποίον σημαίνει ότι αληθεύει».

Αφού αναφέρεται στην περίπτωση του Μεταξά και στην κα­ταγγελία του Τσουκαλά για «αοράτους χείρας», συνεχίζει:

«Όλα αυτά όμως αποδεικνύουν ότι, με κάθε παρερχομένην ημέραν, η υπόθεσις συνεχώς διαβάζεται. Αν είναι τού­το κατόρθωμα σατανικού κομμουνιστικού ελιγμού ή αν είναι αποτέλεσμα προσωπικών εχθροτήτων και αντιθέ­σεων που από ετών διαβιβρώσκουν την Βασιλικήν Αεροπορίαν...».

Στο ίδιο φύλλο δημοσιεύει επιστολή του βουλευτή και πρώην υπουργού της Αεροπορίας, Πέτρου Ευριπαίου, ο οποίος γράφει:

«Λυπούμαι, διότι ασθενών δεν μπόρεσα να προσέλθω αυ­θορμήτως μάρτυς εις την δίκην της Αεροπορίας, διότι διατελέσας υπουργός κατά την περίοδον 1945-1946 έτυχε να έχω προσωπάρχην της Αεροπορίας τον κ.Θ.Μεταξάν. Μου εδόθη η ευκαιρία καθ'όλον το διάστημα της υπουργίας μου να εκτιμήσω τον άτεγκτον και δίκαιον χαρακτήρα του (...). Ούτε εις κομμουνιστικήν κίνησιν ανεμείχθη ποτέ, αλ­λά τουναντίον υπήρξεν αμείλικτος διώκτης του κομμουνισμού και του λαθρεμπορίου (...)».

Στις 16 Σεπτεμβρίου, το Βήμα δημοσιεύει επιστολή «παλαιού αεροπόρου», ο οποίος, αφού επισημαίνει ευθύνες του αρχηγού του ΓΕΑ για την κατάσταση στην Αεροπορία, όπως είχε, κατά τη γνώμη του, προκύψει από τη δίκη, συνεχίζει:

«Εις την Σχολήν Αεροπορίας μετά τα γεγονότα αυτά ετοποθετήθη διοικητής, χωρίς να δικαιολογήται λόγω του βαθμού του -πιθανώς διά να ανταμειφθή διά την γενομένην ωραίαν προανάκρισιν -, αντισμήναρχος ο οποίος είχε καταδικασθεί από το στρατοδικείον εις 4 1/2 μηνών φυλάκισιν "επί υφαιρέσει κατεσχημένων χρημάτων και λαθρε­μπορία", και ο οποίος -αδιαφόρως εάν κατ' έφεσιν απηλ­λάγη... λόγω πλήρους συγχύσεως ή βλακείας - είναι πάντοτε διοικητικώς ένοχος και διαβεβλημένος...».

Το πρόσωπο που καταγγέλλει ο «παλαιός αεροπόρος» είναι ο επικεφαλής των βασανιστηρίων, αντισμήναρχος Μητσάκος.

Στις 18 Σεπτεμβρίου ανακοινώνεται ότι ο υπουργός Αμύ­νης Γ.Μαύρος ανέθεσε σε αντιστράτηγο της Στρατιωτικής Δι­καιοσύνης να κάμει ανακρίσεις για τα βασανιστήρια. Αλλά, για πολλές ακόμα βδομάδες και μετά την καταδίκη τους, τα θύ­ματα της σκευωρίας εξακολουθούν να κρατούνται στις φυλα­κές Τατοΐου, να βρίσκονται, δηλαδή, στη διάθεση των βασανι­στών τους και να μη μεταφέρονται σε κανονικές φυλακές, παρά τις διαμαρτυρίες των συνηγόρων τους, τα δημοσιεύματα ορι­σμένων εφημερίδων και τις σχετικές διαταγές που έχει δώσει η κυβέρνηση.

Η υπόθεση της Αεροπορίας θα εξακολουθήσει, όπως θα δού­με, ν'απασχολεί για πολλά χρόνια ακόμα τον Τύπο, τη Βουλή, την κυβέρνηση και την κοινή γνώμη. Θα την κληρονομήσει ο Συναγερμός, που θα την παραδώσει αργότερα, χωρίς να κάνει σπου­δαία πράγματα για να την διαλευκάνει, στη συνέχειά του, στην ΕΡΕ του Καραμανλή. Και τα ερωτηματικά θα μείνουν ως σήμε­ρα για το τι ήταν ακριβώς η υπόθεση αυτή. Ένας ξένος μελετη­τής της πρόσφατης ελληνικής Ιστορίας δίνει την ακόλουθη ερμη­νεία γι' αυτή την τραγική υπόθεση:

«Στην πραγματικότητα, φαίνεται ότι επρόκειτο για ένα είδος ρυθμίσεως παλαιών προσωπικών λογαριασμών, η οποία απέβλεπε στην αποβολή από την Βασιλική Αερο­πορία ωρισμένων αξιωματικών φιλελευθέρων τάσεων (η εκκαθάριση των δημοκρατικών αξιωματικών στην Αερο­πορία δεν είχε, φαίνεται, προχωρήσει τόσο βαθιά όσο στα άλλα όπλα)». (Μεϋνώ, στο ίδιο. σ. 468.)

Είναι μια εξήγηση που φωτίζει μία πλευρά από την υπόθεση. Η εξόντωση του Θ.Μεταξά, επικίνδυνου αντιπάλου του Κελαιδή και των άλλων υπεύθυνων για τη σκευωρία, ήταν ασφαλώς ένας στόχος. Δεν μπορούμε όμως να είμαστε βέβαιοι, γιατί δεν προκύπτει καθαρά από τα στοιχεία αν αυτό τον στόχο τον είχαν τάξει από την αρχή οι συνωμότες ή τον όρισαν στην πορεία, όταν με τις «ομολογίες» που αποσπούσαν με τα βασανιστήρια, τους «άνοιξε η όρεξη» να διευρύνουν τον κύκλο των «ενόχων» της ανύπαρκτης «κομμουνιστικής συνωμοσίας». Και οι περισσότε­ροι από τους άλλους αξιωματικούς, τους «εν ενεργεία», που ενο­χοποίησαν, ήταν «φιλελευθέρων τάσεων» χωρίς όμως κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πολιτική. Ενέπλεξαν όμως και αρκετούς συντηρητικότατους και φιλομοναρχικούς. Έτσι τους «βόλευε» να κάνουν για να υφάνουν τον ιστό της ανύπαρκτης κομμουνιστικής συνωμοσίας στην Αεροπορία. Εκείνο που αναμφισβήτητα προ­κύπτει, είναι ότι τα θύματα της σκευωρίας ήταν όλοι σχεδόν γεν­ναίοι και ικανοί αξιωματικοί και δεν ανήκαν στην κλίκα του «αρ­χηγού» και των άλλων σκευωρών. Ήταν λοιπόν πιθανότατο μια μέρα να ανέβαιναν ψηλότερα σε ηγετικές θέσεις της Αεροπορίας. Αλλά ο ΙΔΕΑ και οι Αμερικανοί, που επεδίωκαν να ελέγχουν από­λυτα τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, προτιμούσαν τους εθελό­δουλους από τους γενναίους. Όπως πάντα όλοι οι προτέκτορες.

Βραχυπρόθεσμα, σκοπός της σκευωρίας ήταν να δημιουργή­σει ζητήματα στην κυβέρνηση του Κέντρου, να την υπονομεύσει, να δείξει ότι ήταν απαραίτητη για την εθνική ασφάλεια η επι­κράτηση του Συναγερμού. Μακροπρόθεσμα, να επιβάλει τον από­λυτο έλεγχο του ΙΔΕΑ στην Αεροπορία. Όπως έχουμε δει, ο Κελαιδής ήταν σε επαφή με τους κινηματίες του τη νύχτα της 30ής - 31ης Μαΐου 1951. Ο Κ.Μαργαρίτης, που διοικούσε τη Σχο­λή Αεροπορίας στην κρίσιμη για τη σκευωρία περίοδο Απριλίου - Μαΐου 1952 και ήταν δικαστής στη δίκη της Αεροπορίας, θα γίνει αρχηγός του ΓΕΑ (1956-62). Ένας ακόμα αεροδίκης, ο Αντωνάκος, θα γίνει αρχηγός της Αεροπορίας το 1964, ύστερα από μια νέα μικρή «υπόθεση Αεροπορίας». Ο Αντωνάκος θα ακινητο­ποιήσει την Αεροπορία την ημέρα του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου. Ένας από εκείνους που τα θύματα της σκευωρίας κα­τηγορούν ως πρωτεργάτες των βασανιστηρίων, ο σμηναγός Σκαρμαλιωράκης. θα παρουσιαστεί, ταξίαρχος της Αεροπορίας το 1967, στο πλευρό της Χούντας.

Αν το κίνημα του Μαΐου 1951 ήταν η πρώτη δοκιμή των ΙΔΕΑτών για την επιβολή δικτατορίας του ΙΔΕΑ, τα βασανιστήρια, η κα­τασκευή ενόχων και η απόσπαση «ομολογιών» στην υπόθεση Αε­ροπορίας, όλος ο μηχανισμός συντριβής της ανθρώπινης προσω­πικότητας, είναι ο ίδιος που θα εφαρμόσει η ΕΣΑ του Ιωαννίδη. Υπάρχει όμως και ένα στοιχείο που κάνει την «υπόθεση Αεροπορίας» ανεπανάληπτη. Απ'ό,τι μπορεί κανείς να θυμηθεί, σ'όλες τις περιπτώσεις στην περίοδο της δικτατορίας, οι κατηγο­ρίες κατασκευάζονταν από τον μηχανισμό της ΕΣΑ, με βάση όμως κάποια, έστω και μικρά, πραγματικά γεγονότα, δηλαδή μια εκ­δήλωση αντιστασιακής δραστηριότητας. Στην υπόθεση της Αε­ροπορίας όλα κατασκευάστηκαν από την αρχή. Οι ίδιοι οι σκευωροί ονόμασαν «δολιοφθορές» ασήμαντα και συνηθισμένα ατυχήματα, παρουσίασαν ταινίες κηροπάνου, που στην πραγ­ματικότητα κανένας δεν είχε τοποθετήσει στους μηχανισμούς αεροπλάνων, μετέβαλαν σε κομμουνιστές γνωστούς αντικομμουνιστές αξιωματικούς και τους υποχρέωσαν ύστερα να αλληλοενοχοποιούνται, μετέβαλαν νέους ανθρώπους σε ανθρώπινα ράκη, σακάτεψαν και σκότωσαν. Ίσως υπάρχει μόνο μία ακόμα υπόθεση που θα θυμίζει σε μικρογραφία εκείνη της Αε­ροπορίας: Το «σαμποτάζ» που κατασκεύασε το 1963 ο - συ­νταγματάρχης τότε - Γ.Παπαδόπουλος στον Έβρο. Η ομοιότη­τα μαρτυρεί ίσως αρκετά και για την κοινή πηγή που ενέπνεε τους κατασκευαστές των δύο υποθέσεων.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Απόδραση» Ακριβογιάννη

Ο αυτοκινητιστής Τσώκος καταθέτει ότι μαζί με τον Ακριβογιάννη είχαν πάει σε μια κομμουνιστική «γιάφκα» και εκεί ο υπο­σμηναγός Θεοδωρίδης συνέστησε στον νεαρό δόκιμο πιλότο να φύγει για την Αλβανία. Ο Θεοδωρίδης, στην απολογία του. λέει ήρεμα, με ύφος κάπως απόκοσμου ανθρώπου αφιερωμένου στα θεία, ότι δεν γνώρισε ποτέ του ούτε τον Ακριβογιάννη ούτε τον Τσώκο. Ο Θεοδωρίδης έχει υποστεί τα φοβερότερα βασανιστή­ρια. Του έχουν κάψει το πέλμα για να «ομολογήσει» και κινδυ­νεύει να χάσει το πόδι του.

Ο υποσμηναγός Γ.Μαδεμλής, που κατηγορείται ότι συνόδευσε τον Ακριβογιάννη ως τα σύνορα, καταθέτει ότι όλα είναι ψέματα και ότι αυτός βρισκόταν εκείνη την ώρα στο αεροδρόμιο, όπως προκύπτει από τα επίσημα βιβλία. Πρόσφατα, ο Γ.Μαδεμλής, με επιστολή του στο Βήμα (17 Μαρτίου 1977, έρευνα Πάνου Λουκάκου για την υπόθεση της Αεροπορίας), αφηγήθηκε, ανάμεσα σε άλλα, τα ακόλουθα:

«Μετά από πολυετή υπηρεσία σε πολεμικές μονάδες στην Ελλάδα και στη Μέση Ανατολή, υπηρετούσα στη Σχολή Αεροπορίας στο Τατόι ως εκπαιδευτής πτήσεων και ως αποκλειστικός δοκιμαστής των αεροσκαφών της. Στα υπό­γεια του Φαλήρου και στις φυλακές Τατοΐου αυτή την επο­χή οι βασανισταί σκευωρούν για να "μοντάρουν" την γνω­στή υπόθεση των αεροπόρων. Στις 29 Μαρτίου 1952, οι σκευωροί ανακριταί, με μία ψευδή και καθ'υποβολήν κα­τάθεση του Παναγουλάκη εναντίον μου, ανοίγουν τον δρό­μο της τραγικής μου περιπετείας χωρίς όμως και να ενερ­γούν τη σύλληψή μου (...). Μία δηλαδή ακόμη τρανή απόδειξις ότι οι ανακριταί εγνώριζαν ότι η "δήθεν κατάθεσις Παναγουλάκη" ήταν ιδικόν των κατασκεύασμα. Στις 7 Απριλίου 1952, εξαφανίζεται ο Ακριβογιάννης - μαθητής της Σχολής Αεροπορίας -, κι όμως παραμένω ελεύθερος, πετώ και ως σμηναγός Ασφαλείας κρατώ το αεροδρόμιο στα χέρια μου ως και τις φυλακές. Αυτό διαρκεί μέχρι την 29ην Απριλίου 1952. Την ημέρα αυτή, μόλις κατέβηκα από μία δοκιμαστική πτήση, με δόλο και βία, οι εγκληματίες ανακριτές με ενέκλεισαν, παρά τις διαμαρτυρίες μου, στις φυλακές του αεροδρομίου χωρίς καμιά δικαιολογία ή εξή­γηση για την ενέργειά τους αυτή. Μετά από διήμερη αυ­στηρή απομόνωση, με μόνη συντροφιά τα βογγητά και τα ουρλιαχτά του ετοιμοθάνατου Δαδαλή, μου είπαν ότι το όνομά του ανεφέρετο στην κατάθεση Παναγουλάκη. Η πε­ρίφημος αυτή κατάθεση Παναγουλάκη, αποσπασθείσα κατόπιν φρικτών βασανιστηρίων και καθ' υποβολήν των ανα­κριτών (...) υπήρξε μόνον η αφετηρία της τραγωδίας μου, διότι καθ'οδόν, λίγες μέρες προ της δίκης (...) εξύφαναν και νέαν σκευωρίαν υπό τον τίτλον "συνοδεία Ακριβογιάννη εις Αλβανίαν". Οι λόγοι που επέβαλαν την κατασκευή ενός ενόχου συνοδείας του Ακριβογιάννη είναι πολύ φανε­ροί. Έπρεπε να δώσουν την ευχέρεια στο Αεροδικείο που αυτοί εξουσίαζαν - το έλεγαν άλλωστε οι βασανιστές στην ανάκριση "Εμείς θα είμαστε στην έδρα" - να επιβάλη ποι­νές με τον Νόμο 375/36 – κατασκοπία - για να μην έχουν το δικαίωμα οι καταδικασθέντες να προσφύγουν σε ανα­θεωρητικό δικαστήριο κι έτσι να είναι πάντα απόλυτα σί­γουροι ότι το έγκλημά των δεν θα αποκαλυφθή. Την εντολή γι'αυτό την έδωσε ο ίδιος ο αρχηγός της Αεροπορίας, στις 18 Ιουλίου 1952, ήτοι μετά από δυόμισι μήνες από της συλλήψεώς μου, προς τον επισμηναγό Δημακόπουλο (...). Ο Δημακόπουλος φαντάζεται την συνοδεία, υπο­βάλλει το πόρισμά του στο αφεντικό του εν σπουδή - για­τί βρισκόμαστε ήδη στις παραμονές της δίκης - και κατόπιν προσπαθεί να στηρίξη τον μύθο του με υπ'αυ­τού κατασκευασθείσες καταθέσεις ψευδομαρτύρων, με πλαστογραφίες εγγράφων που διεπιστώθησαν (...). Με το φανταστικό πόρισμά του, ο Δημακόπουλος με φέρνει αυθαίρετα να πετώ την ίδια ώρα που πετούσε ο δόκιμος Ακριβογιάννης και να προσγειώνομαι στο αεροδρόμιο Τα­τοΐου πολύ αργότερα από την ώρα της παύσεως εργασίας, δηλαδή 14.15, ενώ η τελευταία μου προσγείωση την ημέ­ρα εκείνη έγινε στις 12.54 ώρα, σύμφωνα με το επίσημο βιβλίο του πύργου ελέγχου...».

Αλλά ο Ακριβογιάννης είχε πραγματικά φύγει για την Αλβα­νία - και για ποιο σκοπό; Κανένας δεν πίστεψε ποτέ στα σοβα­ρά την κατηγορία ότι κάποια κομμουνιστική οργάνωση τον έστει­λε... στον Εμβέρ Χότζα για να... μεταφέρει κάποιο σημείωμα. Για πάρα πολλά χρόνια επικρατούσε η εντύπωση πως κάποιο ατύχημα θα είχε συμβεί στον νεαρό δόκιμο, θα έπεσε κάπου, σε χαράδρα ή σε θάλασσα, με το αεροπλάνο του και χάθηκε. Και οι σκευωροί της Αεροπορίας χρησιμοποίησαν το ατύχημα για να κατασκευάσουν υπόθεση κατασκοπίας και να δώσουν υπόστα­ση στην τόσο ετοιμόρροπη υπόθεση «κομμουνιστικής συνωμοσίας» που είχαν χαλκεύσει. Αλλά τον Μάρτη του 1976, ο από­στρατος ταξίαρχος Αεροπορίας Β.Δέδες, πρώην διευθυντής ασφαλείας πτήσεων του ΓΕΑ, υποβάλλει απόρρητο υπόμνημα, στο οποίο, με πλήθος στοιχεία, υποστηρίζει πως τον Ακριβογιάννη τον έστειλαν στην Αλβανία οι σκευωροί (Μητσάκος, Σκαρμαλιωράκης κ.λ.π.) με «εθνική αποστολή», στην πραγματικότητα όμως για να στοιχειοθετήσουν κατηγορία κατασκοπίας εναντίον των κρατουμένων και βασανιζομένων από τους ίδιους συναδέλ­φων τους αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αεροπορίας. Και. όπως περίμεναν και ήθελαν οι σκευωροί, οι Αλβανοί καταδίκα­σαν και τουφέκισαν τον νεαρό δόκιμο ως κατάσκοπο της Ελλά­δας. Στο μεταξύ, στα βασανιστήρια στο Φάληρο, οι σκευωροί σκότωσαν τον καθηγητή Δάδαλη, που τον παρουσίαζαν σαν τον μυστηριώδη κομμουνιστή καθοδηγητή «Κώστα», που έδωσε την εντολή στον Ακριβογιάννη να πάει στην Αλβανία. Έτσι, χάθηκαν οι δύο ουσιαστικοί μάρτυρες και θύματα της πλεκτάνης. Κατά το υπόμνημα Δέδε, σκηνοθέτες της τραγικής και σατανικής αυτής πλεκτάνης ήταν ο τότε σμηναγός - και αργότερα υποπτέραρχος και γενικός γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού κατά τη δι­κτατορία της Χούντας - Αντ.Σκαρμαλιωράκης, ο Μητσάκος, ο Καρακίτσος, ο Δημακόπουλος, που συνόδευσαν τον Ακριβογιάν­νη με ένα Ντακότα στην πτήση του προς την Αλβανία, ενώ τε­λευταίος που έδωσε οδηγίες στο αεροδρόμιο στον νεαρό δόκιμο ήταν ο εκπαιδευτής του, ένας σμηναγός - νομάρχης στη δικτατο­ρία και τώρα απόστρατος ταξίαρχος. «Καθοδηγητής» του Σκαρμαλιωράκη, του επικεφαλής του Α2 της Σχολής Αεροπορίας, ήταν - κατά το υπόμνημα Δέδε - ο τότε σταθμάρχης της CIA στην Ελλά­δα, Ελληνοαμερικανός Τομ Καραμεσίνης, και άμεσος προϊστά­μενος ο αντισμήναρχος Καρακίτσος.

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στο αεροδικείο, τον Σεπτέμβριο του 1952.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πυροβολισμοί μέσα στη νύχτα

Αλλά οι σκευωροί, που επιδιώκουν ταυτόχρονα να βοηθήσουν ν'ανατραπεί η κυβέρνηση Πλαστήρα, να προετοιμάσουν την επιτυ­χία Παπάγου και την προώθηση των σκοπών του ΙΔΕΑ, αλλά και να επιβάλουν κλίμα τρομοκρατίας μέσα στην Αεροπορία εξο­ντώνοντας κάθε πιθανό αντίπαλο των σχεδίων τους, δημιουργούν το κατάλληλο κλίμα και έξω από το δικαστήριο. Μια νύχτα, το αεροδρόμιο του Τατοΐου και η γύρω περιοχή αναστατώνονται. Οι σκοποί έχουν δει σκιές να κινούνται μέσα στο σκοτάδι. Αρχίζουν να πυροβολούν. Γίνεται αμέσως κινητοποίηση. Φωτοβολίδες φω­τίζουν την περιοχή. Περίπολοι την χτενίζουν. Δεν βρίσκουν τίπο­τε. Το συμπέρασμα είναι ότι κάποια ζώα θα πλησίασαν στα φυ­λάκια (εφημερίδες, 10 Σεπτεμβρίου 1952). Ίσως πάλι να ήταν κάποια σκηνοθεσία των ίδιων των σκευωρών, που ήθελαν να επη­ρεάσουν και τη δίκη. Παρόμοια επεισόδια θα σημειωθούν σε λί­γες μέρες στο αεροδρόμιο της Λάρισας και αλλού (εφημερίδες, 13 Σεπτεμβρίου). Στο μεταξύ, στο αεροδικείο, συνεχίζονται οι απολογίες των κατηγορουμένων. Ο απόστρατος αντισμήναρχος Μεταξάς απολογείται περίπου μία ώρα. Αναφέρεται στη δράση του, λέει ότι υπήρξε πάντα διώκτης των κομμουνιστών. Και το­νίζει ότι είναι θύμα σκευωρίας και ότι θέλουν να τον εξοντώσουν, γιατί, με τον νόμο 3302, που είχε συντάξει ως προσωπάρχης του Υπουργείου Αεροπορίας, έχει αποκτήσει πολλούς εχθρούς.