ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Συνθήκες των εκλογών

Οι εκλογές γίνονται, στις 16 Νοεμβρίου 1952, χωρίς σοβαρά επει­σόδια, με ησυχία σε ολόκληρη την Ελλάδα. Εφτά μέρες πριν από τις εκλογές, έχει διατάξει η κυβέρνηση να αφοπλιστούν τα TEA νότια από τον Αλιάκμονα. Και στους υποψήφιους της ΕΔΑ δίνε­ται η δυνατότητα να περιοδεύσουν σε ολόκληρη τη χώρα και να εκθέσουν το πρόγραμμά τους. Βέβαια, τα γεγονότα του 1944 - 1949, ο Εμφύλιος Πόλεμος, ασκούν ακόμα την επίδρασή τους και η ύπαρξη στρατοπέδων πολιτικών εξόριστων, χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων στις φυλακές, τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρο­νημάτων, η αστυνομοκρατία, η στρατοκρατία ιδιαίτερα στις πα­ραμεθόριες περιοχές, οι πρόσφατες ακόμα εκτελέσεις είναι ατού στα χέρια της Δεξιάς.

Πάντως, τυπικά, ο εκλογικός αγώνας γίνεται με ίσους όρους. Στην ΕΔΑ έχει επιτραπεί να εκθέσει τις απόψεις της και από το ρα­διόφωνο. Τελικά όμως η ομιλία ματαιώνεται. Η κυβέρνηση έκανε περικοπές στον λόγο του στρατηγού Σαράφη, που θα μιλούσε από μέρους της Αριστεράς, και η ΕΔΑ αρνείται να τις δεχτεί. Από τις 26 Οκτωβρίου, κυκλοφορεί, ύστερα από κυβερνητική άδεια, το δημο­σιογραφικό όργανο της ΕΔΑ, η Αυγή, καθημερινά. (Η Αυγή έχει αρχίσει να εκδίδεται, με κυβέρνηση Κέντρου, στα τέλη Αυγούστου, ως βδομαδιάτικη εφημερίδα.) Δικαιολογώντας την απόφαση της ΕΔΑ να παρουσιάσει παντού συνδυασμούς, ο στρατηγός Σαράφης, στον προεκλογικό λόγο του στον Πειραιά, λέει ανάμεσα σε άλλα:

«.. .τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτου που εγ­γυάται το Σύνταγμα καταπατούνται. Ακόμα και στις ιδιω­τικές επιχειρήσεις, για να βρη κανείς εργασία, χρειάζεται πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Το Μακρονήσι και τα Γιούρα, ο Αϊ-Στράτης και το Τρίκερι, όπου κρατούνται οι αγωνιστές της Εθνικής Αντιστάσεως, εξακολουθούν να υπάρχουν, παρ'όλες τις υποσχέσεις που έδωσαν τα κόμ­ματα στις περασμένες εκλογές, η δε διαβίωσις των κρα­τουμένων είναι υπό τις δυσμενέστερες συνθήκες. Στρατο­δικεία εξακολουθούν να λειτουργούν και νέες εκτελέσεις έγιναν. Τα αγροτικά μας προϊόντα, καπνός, σταφίδα και λοιπά, μένουν απούλητα στις αποθήκες, γιατί στις μεν δυ­τικές χώρες έχουν τον αθέμιτο συναγωνισμό των προϊό­ντων των χωρών αυτών, ενώ στις ανατολικές χώρες δεν μας αφήνουν να τα εξαγάγωμεν εκείνοι που μας δίνουν την βοήθεια (...). Πείνα και δυστυχία υπάρχει σ'όλες τις ερ­γαζόμενες τάξεις (...). Η οικονομική ολιγαρχία του τόπου προσπαθεί να θησαυρίσει ακόμα περισσότερο, χωρίς να συγκινείται από το δράμα του λαού (...). Το 50% και πλέον του προϋπολογισμού πάει σε στρατιωτικές δαπάνες (...). Θέλουν (σ.σ.: εννοούσε τα κόμματα του Κέντρου) τις ψή­φους της ΕΔΑ χωρίς καμιά εγγύηση, ότι θα ληφθούν τα απα­ραίτητα μέτρα για την δημιουργία μιας καλλίτερης ζωής. Όπως ψήφισαν το πλειοψηφικό παρά την γνώμη των πε­ρισσοτέρων υπουργών και βουλευτών τους, που ήσαν υπέρ του αναλογικού (...) και το'καναν γιατί το ζήτησαν οι ξέ­νοι, για τον ίδιο λόγο δεν δέχτηκαν τις προτάσεις μας».

Οπωσδήποτε, η απόφαση του ΚΚΕ και της ΕΔΑ για ανεξάρ­τητους συνδυασμούς σε ολόκληρη τη χώρα ευνοεί τον Συναγερ­μό, που η νίκη του είναι πια σχεδόν βέβαιη. Χαρακτηριστικό εί­ναι ένα επεισόδιο που γίνεται στη Φιλαδέλφεια, τις παραμονές των εκλογών:

«Προχθές το βράδυ συνελήφθησαν επ'αυτοφώρω ο αστυ­νομικός διευθυντής Ιω.Καραχάλιος, ανήκων εις ειδικήν εμπιστευτικήν υπηρεσίαν αντικομμουνιστικής δράσεως, ένας ανθυπασπιστής της χωροφυλακής και ένας ενωματάρχης με πολιτικήν περιβολήν, καθ'ην στιγμήν διένεμαν εις την Νέαν Φιλαδέλφειαν πλαστάς προκηρύξεις που συ­νιστούσαν εις τους αριστερούς να μαυρίσουν τον Πλαστήραν και να ψηφίσουν "ατόφιο" το ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ. Και οι μεν συλληφθέντες ΑΠΟΔΕΔΕΙΓΜΕΝΩΣ όχι μόνον δεν εί­ναι οπαδοί της ΕΔΑ, αλλά και αποτελούν στελέχη του παπαγισμού». (Προοδευτική Αλλαγή, 17 Νοεμβρίου 1952.)

Βέβαια, όταν οι χωροφύλακες εξακρίβωσαν την πραγματική ταυτότητα αυτών των περίεργων «οπαδών της ΕΔΑ», τους άφη­σαν ελεύθερους.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Τι Πλαστήρας, τι Παπάγος»

Ο Νίκος Ζαχαριάδης, παρά την τραγική ήττα, στην οποία έχει οδη­γήσει το ελληνικό αριστερό κίνημα, εξακολουθεί να έχει την εύ­νοια του σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Στα μέσα Οκτω­βρίου, έχει πραγματοποιηθεί στη Μόσχα το 19ο Συνέδριο του σοβιετικού Κόμματος, που είναι το πρώτο μεταπολεμικό. (Και το τελευταίο, που θα πάρει μέρος ο Στάλιν.) Ο Ζαχαριάδης, που αντιπροσωπεύει στο Συνέδριο το ΚΚΕ, αναλύεται σε διθυραμβι­κούς ύμνους για τον «Μεγάλο Στάλιν», τον «προστάτη της Ελλά­δας», που «η μεγάλη του καρδιά αισθάνεται τα βάσανα και τις προσδοκίες του λαού μας» και που «οι Ελληνίδες μητέρες προ­σεύχονται στον Θεό να τους κόβει μέρες και να του δίνει χρόνια», (εφημερίδες, 14-20 Οκτωβρίου 1952.) 0 Ζαχαριάδης, λοιπόν, με το αναμφισβήτητο κύρος που του δίνει η υποστήριξη της Μόσχας, επιβάλλει τελικά στην ΕΔΑ τη γραμμή του της ανεξάρτητης κα­θόδου, που την εκφράζει με το σύνθημα «Τι Πλαστήρας, τι Πα­πάγος, όλοι οι σκύλοι μια γενιά». Στις 21 Οκτωβρίου, ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» μεταδίδει το «εκλογικό πρόγραμμα του ΚΚΕ και του ΑΚΕ». Στην εκπομπή, εμπνευσμένη από τον Ζα­χαριάδη, αναφέρονται, ανάμεσα σε άλλα, τα εξής:

«Δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Πλαστήρα και Παπάγου. Και οι δύο είναι λακέδες της αμερικανοκρατίας. Ο Πλα­στήρας και ο Παπάγος είναι οι δύο όψεις του αμερικανικού νομίσματος (...). Ο Πλαστήρας είναι πιο επικίνδυνος από τον Παπάγο, γιατί εμφανίζεται με δημοκρατική μάσκα».

Ο Ζαχαριάδης, κατά τη γνωστή τακτική του, συνδυάζει τις επι­θέσεις και τις ύβρεις με νέες προτάσεις προς τον Πλαστήρα για συνεργασία. Έτσι, σε συνέντευξή του προς τον ραδιοσταθμό «Ελεύθερη Ελλάδα», αναφέρει ότι ισχύουν πάντα οι προτάσεις του ΚΚΕ για «συνεργασία και με τον Πλαστήρα»:

«Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που του επροτείναμε συνεργασία, συνεχίζει. Αλλά την απέρριπτε πάντοτε, διό­τι ήθελε να είναι κρυφή, προφασιζόμενος ότι η φανερή συνεργασία θα ζημίωνε (...). Εάν δέχεται τούτο ο Πλαστή­ρας, ο Παπάγος θα ταφεί και εμείς θα του ξεχάσουμε τον Μπελογιάννη (..,). Του Πλαστήρα του παρουσιάζεται μια τελευταία ευκαιρία ν'απόδειξη ότι είναι δημοκράτης. Αλλιώς, θα πέσει σαν αντιδημοκράτης και αντιπατριώτης, γιατί όλοι οι πατριώτες θα ψηφίσουν Ειρήνη – Δημοκρατία -  Ανεξαρτησία».

Σύμφωνα με τη γραμμή του Ζαχαριάδη, στην οποία είναι σύμ­φωνος και ο πρόεδρος της, I.Πασαλίδης, η ΕΔΑ κατεβάζει συν­δυασμούς σε ολόκληρη την Ελλάδα, αδιαφορώντας αν έτσι χαρί­ζει τη βέβαιη νίκη στον Συναγερμό. Στους συνδυασμούς βάζει και πάλι πολιτικούς κρατουμένους (Μανώλη Γλέζο κ.λπ.) και εξορίστους. Επειδή μέσα στους κόλπους της διοικούσας επιτροπής γί­νονται εντονότερες οι αντιρρήσεις για ανεξάρτητη κάθοδο της ΕΔΑ σε όλες τις περιφέρειες (ορισμένοι προτείνουν τη συμβιβαστική λύση να κατεβάσει η ΕΔΑ συνδυασμούς μόνο σε 3 - 4 περιφέρειες και στις υπόλοιπες να υποστηρίξει το Κέντρο), οι εκπρόσωποι του ΚΚΕ διαβεβαιώνουν πως, την τελευταία στιγμή, θα γίνει κά­ποιος «ελιγμός», ώστε να σωθεί η κατάσταση και να μη θριαμβεύσει η Δεξιά. Συγκεκριμένα, «ψιθυρίζουν» ότι ο Ζαχαριάδης θα συμφωνήσει η ΕΔΑ να αποσύρει από τις περισσότερες περι­φέρειες τους συνδυασμούς της και να μείνει συμβολικά σε ελάχι­στες. Τις διαβεβαιώσεις αυτές των εκπροσώπων του ΚΚΕ για «ελιγμό» τις πιστεύει και ο Ηλιού και τις διαμηνύει στους Πλα­στήρα και Βενιζέλο.

Τελικά, όμως, δεν γίνεται κανένας ελιγμός. Αντίθετα, η επίθε­ση της Αριστεράς κατά του Πλαστήρα μέρα με τη μέρα σκληραί­νει, καθώς πλησιάζουν οι εκλογές. Τα συνθήματα που επικρατούν και στις προεκλογικές συγκεντρώσεις της ΕΔΑ στον Πειραιά (13 Νοεμβρίου) και στην πλατεία Ομονοίας στην Αθήνα (14 Νοεμβρίου) είναι «Μαύρο στους μαύρους Πλαστήρα - Παπάγο κτλ. Ο μόνος «ελιγμός», που γίνεται την τελευταία στιγμή, είναι η «γραμμή» να προσθέτουν οι ψηφοφόροι της ΕΔΑ στην Αθήνα στα δικά τους ψηφοδέλτια και τα ονόματα δύο κεντρώων υποψηφίων: του Αγγέ­λου Τσουκαλά (ήταν συνήγορος του Μπελογιάννη) και του Ηλία Μπρεδήμα. Αλλά και το τέχνασμα αυτό δεν απέδωσε τίποτε.

Ο Ηλιού, δυσαρεστημένος για την εμμονή της ηγεσίας της Αρι­στεράς στην τακτική τής ανεξάρτητης καθόδου σε ολόκληρη την Ελλάδα, αποφασίζει να αποχωρήσει από τη διοικούσα επιτροπή της ΕΔΑ. Ο στρατηγός Σαράφης, με γράμμα του, του ζητά να μην επιμείνει στην απόφασή του. Πάντως, μετά τις εκλογές, για με­γάλο διάστημα, ο Ηλιου δεν θα παίρνει μέρος στη λειτουργία και στις αποφάσεις της διοικούσας επιτροπής. (Τότε, η διοικούσα της ΕΔΑ ήταν ό,τι σήμερα η εκτελεστική της επιτροπή, δηλαδή το πο­λιτικό της γραφείο. Σήμερα, η διοικούσα είναι το αντίστοιχο της Κεντρικής Επιτροπής άλλων κομμάτων.)

Είναι η πρώτη φορά, στις εκλογές του 1952, που στην Ελλάδα, μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, δημιουργούνται σοβαρές διαφωνίες ανά­μεσα στους κομμουνιστές του εσωτερικού για θέματα πολιτικής γραμμής και τακτικής. Ως εκείνη τη στιγμή, διαφωνίες και ρήγμα­τα υπάρχουν μόνο ανάμεσα στους ηγέτες του ΚΚΕ στο εξωτερικό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δίλημμα της Αριστεράς

Η καθιέρωση του πλειοψηφικού δημιουργεί μεγάλο δίλημμα και έντονες συζητήσεις και διαφωνίες στους κόλπους της Αριστεράς. Είναι φανερό πως, με το εκλογικό σύστημα της «στενοευρείας», η ΕΔΑ έχει ελάχιστες ελπίδες να βγάλει έστω και έναν βουλευτή. Τι θα κάνει λοιπόν; Αν δεν καταρτίσει καθόλου συνδυασμούς, υπάρχουν πιθανότητες να πάρει την πλειοψηφία το Κέντρο. Αν κατέβει σε όλες ή στις περισσότερες εκλογικές περιφέρειες, είναι βέβαιο ότι θα επικρατήσει ο Συναγερμός. Από τη στάση της Αριστεράς εξαρτιέται, λοιπόν, σε μεγάλο βαθμό, το αποτέλεσμα των εκλογών.

Ο Ζαχαριάδης, από την πρώτη στιγμή, διακηρύσσει τη θέση ότι δεν θα δώσει το ΚΚΕ υποστήριξη στο Κέντρο «άνευ όρων». Μό­νο αν οι Πλαστήρας - Βενιζέλος δεχτούν συνεργασία με κοινό πρό­γραμμα και συμμετοχή αριθμού υποψηφίων αριστερών στους συν­δυασμούς θα μπορεί να γίνει λόγος για όχι ξεχωριστή κάθοδο της ΕΔΑ στις εκλογές. Είναι όμως σχεδόν βέβαιο ότι η ηγεσία του Κέ­ντρου δεν θα δεχτεί ανοιχτή σύμπραξη με την Αριστερά. Τι θα γί­νει λοιπόν σ'αυτή την περίπτωση; Η ΕΔΑ θα βοηθήσει, με την ξε­χωριστή κάθοδο της, στη νίκη του Συναγερμού, δηλαδή της Δεξιάς;

Στους κόλπους της ΕΔΑ έχουν αρχίσει ζωηρές συζητήσεις και διαφωνίες. Κάθε πλευρά παραθέτει τα επιχειρήματά της:

-   Θα γίνουμε ουρά του Κέντρου, λένε οι υποστηρικτές της ανεξάρτητης καθόδου. Θα εξαφανίσουμε το ξεχωριστό πρόσωπο του κόμματος; Θα υποστηρίξουμε τους Πλαστήρα - Βενιζέλο, που σκότωσαν τον Μπελογιάννη;

-    Θα χαρίσουμε τη νίκη στη Δεξιά; αντιτάσσουν οι διαφω­νούντες με τη γραμμή του Ζαχαριάδη και του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ. Θα βοηθήσουμε να επικρατήσουν τα σχέδια των Αμερικανών;

Τελικά, η θέση του Ζαχαριάδη, «τι Πλαστήρας, τι Παπάγος», επηρεάζει την πλειοψηφία των στελεχών στην Ελλάδα. Η επιβο­λή της ηγεσίας του ΚΚΕ στην ΕΔΑ είναι ήδη γεγονός. Στη διοικούσα επιτροπή της ΕΔΑ μόνο ο Ηλίας Ηλιού υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει να κατεβάσει πουθενά συνδυασμούς η Αριστερά και να δώσει τις ψήφους της στο Κέντρο.

- Δεν έχουμε καμιά δυνατότητα να πάρουμε σε καμιά περιφέρεια την απόλυτη πλειοψηφία. Δεν πρόκειται να βγά­λουμε ούτε έναν βουλευτή. Γιατί λοιπόν να διασπάσουμε τις δημοκρατικές δυνάμεις; υποστηρίζει ο Ηλιου.

Τις ίδιες απόψεις στην κοινοβουλευτική ομάδα της ΕΔΑ υπο­στηρίζει μόνο ο βουλευτής Λέσβου Γ.Σίμος. Οι άλλοι έχουν ευ­θυγραμμιστεί με τη γραμμή Ζαχαριάδη. Οι Αντώνης Μπριλλάκης και Βασίλης Εφραιμίδης, που είναι, στην κοινοβουλευτική ομάδα, οι κύριοι εκφραστές των θέσεων του ΚΚΕ, υποστηρίζουν ότι υπάρ­χουν πολλές πιθανότητες να πάρει η ΕΔΑ την πλειοψηφία σε πε­ριφέρειες, όπως ο Πειραιάς, η Μυτιλήνη κ.λ.π. Μαζί τους συμφω­νούν και ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ι.Πασαλίδης και ο στρατηγός Στ.Σαράφης. Τη γραμμή Ζαχαριάδη υπερασπίζουν, είτε γιατί την πι­στεύουν είτε από κομματική πειθαρχία, τα βασικά κομμουνιστι­κά στελέχη που βρίσκονται έξω από τις φυλακές, όπως, ο Μιλ­τιάδης Ζαχαράτος, ο Νίκος Κισκύρας κ.λ.π.

Και φυσικά η γραμμή Ζαχαριάδη επιβάλλεται στην ΕΔΑ, πα­ρά τις διαφωνίες και μερικών ακόμα στελεχών, όπως ο Τάσος Κουλαμπάς, ο Γιώργος Βασιλόπουλος, ο Θανάσης Τσουπαρόπουλος, ο Κώστας Τσαλόγλου κ.λ.π.

Στις 23 Οκτωβρίου, ο Πασαλίδης επισκέπτεται τον Πλαστήρα και του προτείνει εκλογική συνεργασία ΕΠΕΚ - ΕΔΑ. Του δίνει και σημείωμα με σχέδιο για κοινό πρόγραμμα που προτείνει η ΕΔΑ και αναφέρεται στην «άνοδο του βιοτικού επιπέδου του λαού, την κατασφάλιση της εθνικής ανεξαρτησίας, τη δημοκρατία» κ.λ.π. Ο Πλαστήρας απορρίπτει τις προτάσεις της ΕΔΑ για ανοι­χτή συνεργασία. Λέει όμως στον Πασαλίδη ότι δέχεται να υπο­δείξει η ΕΔΑ πέντε όχι πολύ γνωστά πρόσωπα της Αριστεράς για να τα περιλάβει στους συνδυασμούς του Κέντρου. Αλλά η ΕΔΑ δεν δέχεται κρυφή συνεργασία. Θέλει φανερή και ισότιμη. (Αυγή, 28 Οκτωβρίου και 1 Νοεμβρίου 1952, Το Βήμα, 1 Νοεμ­βρίου.) Η ΕΔΑ προσπαθεί, παράλληλα, να πετύχει τοπικές συ­νεργασίες με στελέχη της ΕΠΕΚ. Το κατορθώνει μόνο στη Λέ­σβο, όπου ο βουλευτής της ΕΠΕΚ Δ.Γαληνός συγκροτεί μεικτό συνδυασμό από πολιτευτές των δύο κομμάτων με την επωνυ­μία Πατριωτική Ένωσις Λαού Λέσβου». Στην αρχή, ο Πλαστή­ρας δίνει την έγκρισή του για τη συμφωνία αυτή. Ύστερα από λίγες μέρες, όμως, αποδοκιμάζει τον Γαληνό και τον διαγράφει από την ΕΠΕΚ. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύονται στον Τύπο, ο Πλαστήρας αποκήρυξε τη συνεργασία ΕΠΕΚ - ΕΔΑ στη Λέσβο, ύστερα από έντονο διάβημα των Αμερικανών. (Το Βή­μα, 28 και 29 Οκτωβρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οι ψήφοι των αριστερών

Το αποτέλεσμα των εκλογών θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το πού θα πάνε οι ψήφοι των αριστερών ψηφοφόρων. Το εκλογικό σύστημα που καθιέρωσε η κυβέρνηση, με αξίωση των Αμερικα­νών, δημιουργεί διλήμματα στην Αριστερά αλλά και στο Κέντρο. Επιδίωξη του Κέντρου είναι να απορροφήσει όλους, αν γίνεται, τους ψηφοφόρους της Αριστεράς. (Ένα σημαντικό μέρος, από απογοήτευση για την πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ και τις ήττες ή εξαιτίας τοπικών συνθηκών ή από την πεποίθηση ότι αυτή είναι τώρα η καλύτερη τακτική, ψηφίζει σταθερά, από το 1950, την ΕΠΕΚ.) Το 10% περίπου των ψηφοφόρων που έχουν μείνει πιστοί στην Αριστερά μπορεί να κρίνει αποφασιστικά το προς τα πού θα γείρει η πλάστιγγα. Γι'αυτό, το Κέντρο, που τους τελευταίους μήνες έχει δώσει δείγματα στροφής προς τα δεξιά, τώρα προ­βάλλει ιδιαίτερα το ειρηνευτικό του έργο. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου δίνει στη δημοσιότητα, έναν περίπου μήνα πριν από τις εκλογές, στοιχεία για τον αριθμό των πολιτι­κών κρατουμένων που έχουν απολυθεί από την κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου, δηλαδή από την 1η Νοεμβρίου 1951. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, ως την 1η Σεπτεμβρίου 1952 ο αριθμός των κρατουμένων είχε περιοριστεί από 19.385 σε 11.935. Έχουν δη­λαδή απολυθεί περίπου 7.500, με τις αναθεωρήσεις των δικών και με τα μέτρα ειρηνεύσεως - απολύσεις υπό όρον κ.λ.π. Ο Δ.Παπασπύρου θυμίζει επίσης ότι, πριν από μερικούς μήνες, η κυβέρ­νηση του Κέντρου έχει καταργήσει τις φυλακές των Γιούρων, «όπου, την 1η Νοεμβρίου 1951, εκρατούντο 5.426 κατάδικοι υπό σκηνάς και κατά τρόπον δυσφημούντα την χώραν μας έναντι του πολιτισμένου κόσμου». (Εφημερίδες, 19 Οκτωβρίου 1952.)

Και στη μεγάλη, αλλά κατώτερη από του Παπάγου, συγκέντρωση του Κέντρου, στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο Πλαστήρας δίνει την υπόσχεση ότι θα ολοκληρώσει την ειρήνευση με αμνη­στία «διά να μην υπάρχη πλέον εις την χώραν μας κανείς εξόρι­στος, φυλακισμένος ή παυμένος από την θέσιν του διά λόγους πολιτικούς». (Εφημερίδες, 15 Νοεμβρίου 1952.)

Και στο Κέντρο επικρατεί η προβολή των αρχηγών περισσότε­ρο από κάθε προσπάθεια για συστηματική οργάνωση σύγχρονων κομμάτων αρχών. Ο Πλαστήρας είναι ο θρυλικός «μαύρος καβα­λάρης» της Μικρασίας και της Δημοκρατίας, ο καλός φίλος των προ­σφύγουν, των κατατρεγμένοι και ολόκληρου του λαού, ο ειρηνευ­τής. Αυτό όμως το σύμβολο είναι τώρα αρκετά ξεθωριασμένο από την αρρώστια και τη φθορά της εξουσίας, τις υποχωρήσεις στις αξιώ­σεις των Αμερικανών, των Ανακτόρων, της Δεξιάς (εκτέλεση Μπε­λογιάννη κ.λ.π., έντονη αντιπληθωριστική πολιτική, υπόθεση Αερο­πορίας κ.λ.π.) και από τις επιθέσεις από όλες τις πλευρές. Στο άλλο μεγάλο κόμμα του Κέντρου, στους Φιλελευθέρους, κυριαρχεί και πάλι το όνομα Βενιζέλος. Ο γιος του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο Σοφοκλής, είναι επίσης με το όνομά του ένα σύμβολο. Αν και ο ίδιος δεν στερείται από προσόντα ενός πολιτικού της σειράς, η επιβολή του στους βουλευτές του Κόμματος των Φιλελευθέρων και κυρίως στους Κρητικούς οφείλεται βασικά στη βενιζελική παράδοση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προσχωρήσεις στον Συναγερμό

Μόλις προκηρύσσονται οι εκλογές, αρχίζουν προσχωρήσεις ση­μαντικών παραγόντων του Κέντρου, κυρίως των Φιλελευθέρων, στον Συναγερμό. Πρώτος, ο πρώην συνιδρυτής της ΕΠΕΚ, που προσχώρησε αργότερα στους Φιλελευθέρους, Εμ.Τσουδερός, εξηγεί, με τρία άρθρα του στο Βήμα, για ποιους λόγους θα συνεργαστεί με τον Παπάγο. Στις 19 Οκτωβρίου, δημοσιεύεται δια­κήρυξη 24 πρώην υπουργών, βουλευτών και πολιτευτών, με φι­λελεύθερη προέλευση, υπέρ του Συναγερμού. Οι 24, που ανάμεσά τους είναι οι Εμ.Τσουδερός. Στ.Μερκούρης, Κ.Αδαμόπουλος, Γ.Λύχνος, Δ.Ιωάννου, Χρ.Σολωμονίδης, Χαρ.Ψαρρός, Γ.Εξη­ντάρης, Ι.Μελάς, Π.Λεβαντής, Κ.Γιαβάσογλου, Θ.Κιζάνης κ.λ.π., υποστηρίζουν ότι η χώρα χρειάζεται ισχυρή κυβέρνηση και ότι ο Συναγερμός είναι

«κοινοβουλευτική και δημοκρατική οργάνωσις με σαφώς καθίορισμένας απόψεις υπέρ του ελληνικού λαού εν τω συνόλω του και με ευρείαν κοινωνικήν πολιτικήν υπέρ των καθέκαστα εργαζομένων τάξεων εις όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητος».

Η ομάδα αυτή των πολιτικών και πολιτευτών δέχεται ισχυρή επιρροή από τον Δημήτρη Λαμπράκη, βασικό παράγοντα, όπως είδαμε, στην προετοιμασία του νέου κόμματος της Δεξιάς. Την προηγούμενη μέρα. Το Βήμα, σε κύριο άρθρο του με τον τίτλο «Ο πολυκομματικός αρλεκίνος», έχει επιτεθεί κατά του Κέντρου, γιατί θα δεχτεί στους συνδυασμούς του παράγοντες της παλιάς Δεξιάς, όπως τους Κ.Τσαλδάρη και Θ.Τουρκοβασίλη, και της Αριστεράς, όπως τους Σβώλο και Τσιριμώκο.

Ύστερα από δύο μέρες, άλλοι έντεκα πρώην υπουργοί, βου­λευτές και πολιτευτές με φιλελεύθερη προέλευση προσχωρούν επίσης στον Συναγερμό (Παντ.Ροζάκης, Χρ.Παπασταύρου κ.λ.π.). Ταυτόχρονα, ανακοινώνεται ότι ο Γ.Παπανδρέου θα πάρει μέ­ρος στον συνδυασμό του Ελληνικού Συναγερμού στην Αχαΐα και οι φίλοι του βουλευτές Έξαρχος στα Τρίκαλα, Μαλιάκας στη Λέ­σβο κ.λ.π. Προσχωρούν επίσης στον Ε.Σ. ο εφοπλιστής και πολι­τευόμενος Π.Νομικός, ο πρώην υπουργός Γ.Βοραζάνης κ.λπ. Δεν έχει βέβαια πετύχει απόλυτα το σχέδιο του Σπ.Μαρκεζίνη, να περιλάβει ο Ε.Σ. βασικά πολιτικά στελέχη από την Άκρα Δε­ξιά ως τη μετριοπαθή Αριστερά, οπωσδήποτε όμως το κόμμα του Παπάγου έχει αξιόλογη συμμετοχή πρώην παραγόντων του Κέ­ντρου. Βέβαια, το χρώμα και τη φυσιογνωμία στον Συναγερμό τα δίνουν ο αρχηγός του, που έχει κινηθεί πάντα στον χώρο της Άκρας Δεξιάς (κίνημα 1935 για επαναφορά δυναστείας, αρχηγός του ΓΕΣ στη δικτατορία κ.λ.π.) και οι επιτελείς του (Μαρκεζίνης, Κανελλόπουλος, Στεφανόπουλος), που ανήκουν επίσης στη Δε­ξιά. Αλλά η προσχώρηση του Τσουδερού και του Παπανδρέου, καθώς και δεκάδων πρώην υπουργών και πολιτευτών με φιλε­λεύθερη προέλευση και σημαντική επιρροή, θα βαρύνει στην εκλο­γική πλάστιγγα.

Λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, σημειώνεται και ένα ακό­μα ευνοϊκό - συμβολικά περισσότερο παρά ουσιαστικά -γεγονός για τον Συναγερμό: τις προεδρικές εκλογές των Ηνωμένων Πολι­τειών θριαμβεύει ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων, στρατηγός Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Το κύριο σύνθημά του, που τον βοήθησε να συγκεντρώσει 32 εκατομμύρια απέναντι σε 27 του Δημοκρα­τικού Αντλάι Στήβενσον, ήταν ότι θα κλείσει την πληγή της Κο­ρέας, «απ'όπου χάνονται το αίμα και η τιμή».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προς εκλογές

Από τη στιγμή που ψηφίζεται ο νέος εκλογικός νόμος, οι Αμερι­κανοί βιάζονται να απαλλαγούν από την κυβέρνηση του Κέντρου. Ο Πλαστήρας τούς έχει προσφέρει το εκλογικό σύστημα, με το οποίο, όπως πιστεύουν, θα ανεβάσουν στην εξουσία μια σταθε­ρή, αντικομμουνιστική και ευθυγραμμισμένη με τις επιθυμίες της Ουάσιγκτον, κυβέρνηση. Η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπί­ζει την Ελλάδα κυρίως σαν ένα οχυρό κατά της Σοβιετικής Ένω­σης και των εξαρτημένων από αυτή σοσιαλιστικών χωρών. Ο Πιουριφόυ, μόλις φτάνει με άδεια στη Νέα Υόρκη, δηλώνει ότι η Ελλάδα έχει δέκα μεραρχίες «αίτινες δύναται να αποσταλούν εις το πε­δίον της μάχης εντός 24 ωρών». Προσθέτει ότι «θεωρεί τούτο ως σημαντικόν κατόρθωμα εις χώραν με 7.500.000 μόνον κατοίκους. Τούτο – συνεχίζει - έχει επίσης μεγάλην σπουδαιότητα λόγω του ρόλου τον οποίον παίζει η Ελλάς εις την διατήρησιν της σταθερότητος εις τα Βαλκάνια». Καταλήγοντας, υπογραμμίζει ότι η ατμό­σφαιρα είναι ευνοϊκή για μια συνεργασία Ελλάδας – Γιουγκοσλαβίας - Τουρκίας και τονίζει:

«Οι Έλληνες είναι λαός ο οποίος γνωρίζει τι είναι κομ­μουνισμός. Και όχι μόνο δύνανται να αντισταθούν εναντίον αυτού, αλλά και έχουν την θέλησιν να αντισταθούν». (Το Βήμα, 7 Οκτωβρίου 1952.)

Την ίδια μέρα, δημοσιεύεται τους Τάιμς της Νέας Υόρκης μυστική έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών για την κατάστα­ση στην Ελλάδα. Στην έκθεση κατηγορείται η κυβέρνηση του Κέ­ντρου για ανικανότητα στα οικονομικά και διοικητικά θέματα και για συμβιβασμούς με την Άκρα Αριστερά στα πολιτικά (στο ίδιο).

Στο μεταξύ, η διεθνής κατάσταση έχει παρουσιάσει επιδεί­νωση. Στην Κορέα μαίνονται πάλι οι μάχες. Στις Ηνωμένες Πολι­τείες οργιάζει ο μακαρθισμός. Ο κόσμος εξακολουθεί να ζει με το φάσμα ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου.

Με την πίεση των Αμερικανών και των Ανακτόρων (ο βασιλιάς έχει εκδηλώσει και πάλι τη δυσαρέσκεια του προς την κυβέρνηση, αρνούμενος να ορκίσει τον Σάββα Παπαπολίτη υπουργό της Παι­δείας στη θέση του I.Μιχαήλ που πέθανε), ο Πλαστήρας και ο Βε­νιζέλος αποφασίζουν και «εισηγούνται» να γίνουν εκλογές. Στις 10 Οκτωβρίου διαλύεται η Βουλή και ο βασιλιάς αναθέτει στον ει­σαγγελέα του Αρείου Πάγου Δ.Κιουσόπουλο να σχηματίσει υπη­ρεσιακή κυβέρνηση. Οι εκλογές ορίζονται για τις 16 Νοεμβρίου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιδράσεις και σάλος

Το άρθρο αποκάλυψε μια πτυχή της ελληνικής τραγωδίας, αλλά και έγινε αφορμή να εκδηλωθούν οι ιδεολογικές αντιθέσεις μέσα στους κόλπους του Κέντρου. Προκάλεσε ιδιαίτερα έντονες αντι­δράσεις των Φιλελευθέρων και των Ανακτόρων. Το ίδιο πρωί, ο Γ.Βεντήρης συναντιέται με τους Βενιζέλο και Ρέντη. Ύστερα από συνομιλία του και με τον Πλαστήρα, ο Βενιζέλος δηλώνει:

«Εφόσον θεωρείται κυβερνητική η δημοσιεύσασα το άρθρον εφημερίς, είμαι υποχρεωμένος να αποδοκιμάσω την τοιαύτην αρθρογραφίαν».

Επίσης, ο Πλαστήρας δηλώνει:

«Αι εφημερίδες είναι ελεύθεραι να γράφουν, αλλά και η κυβέρνησις επίσης υποχρεωμένη να εξηγηση ότι δεν εκ­φράζουν τας γνώμας της. Εν προκειμένω είμαι σύμφωνος με την δήλωσιν του κ.αντιπροέδρου».

Την αντίθεση τους με το άρθρο εκφράζουν και οι Αμερικανοί. (Ο Πιουριφόυ έχει φύγει για την Αμερική.) Από την άλλη πλευ­ρά. όμως, δεκατρείς βουλευτές της ΕΠΕΚ συγχαίρουν την Αλλα­γή - για το άρθρο της (Γ.Αναγνωστόπουλος, Δημ.Θεοχαρίδης, Ν.Ιντζές, Γ.Μελανίδης, Αρ.Πάλλης, Γ.Τζωρτζής, I.Χρυσοχόος, Αθ.Κουνούπης, Στ.Τσιαπάρας, Α.Ανωγειανάκης, Γ.Ξηρός, Γ.Βα­σιλειάδης, Μιχ.Κύρκος), ενώ οι υπουργοί Γ.Γρηγορίου και Χρ.Ευελπίδης, με δηλώσεις τους, το επιδοκιμάζουν (Προοδευτική Αλλαγή. 30 Σεπτεμβρίου 1952).

Ο Βενιζέλος, την άλλη μέρα, ύστερα από σύσκεψη του Κόμ­ματος των Φιλελευθέρων, δηλώνει:

«Το Κόμμα των Φιλελευθέρων αποδοκιμάζει ανεπιφυλά­κτως τους ύμνους οι οποίοι διετυπώθησαν κατά τας τε­λευταίας ημέρας υπέρ του ΕAM. Είναι αναμφισβήτητον ότι κατ'αρχάς το ΕΑΜ περιέλαβε σημαντικόν μέρος ιδεολό­γων πατριωτών, οι οποίοι είναι άξιοι τιμής. Μεταγενεστέ­ρως όμως η οργάνωσις αύτη υπεδουλώθη κατά τοιούτον τρόπον εις το ΚΚΕ και προεκάλεσε τοιαύτας συμφοράς διά το έθνος, ώστε να μη δύναται να γίνη δεκτόν ότι εις την ιστορίαν των αγώνων του ελληνισμού έχουν θέσιν οι αγώ­νες του ΕΑΜ εν τω συνόλω των...».

Για το ίδιο θέμα κάνει μακρές δηλώσεις και ο Γ.Παπανδρέου, που υποστηρίζει τις γνωστές απόψεις του εναντίον του ΕΑΜ. Στην Αλλαγή δημοσιεύεται άρθρο του Ν.Πλαστήρα, με τον τίτλο «Το ΕΑΜ και το έθνος». Ο αρχηγός της ΕΠΕΚ υποστηρίζει ότι η ορ­γάνωση

«υπήρξε πολύ ευρυτέρα του ΚΚΕ. Και, εις την αρχήν, εί­χε τον χαρακτήρα μιας πραγματικής οργανώσεως Αντι­στάσεως. Πολύ ταχέως όμως εδέσποσεν αυτής το ΚΚΕ και έκτοτε, υπό την διακριτικήν πρώτα και ωμήν κατόπιν καθοδήγησίν του, έπραξεν μόνον ό,τι συνέφερε εις το ΚΚΕ. Και το συμφέρον του ΚΚΕ απεδείχθη αντίθετον προς το συμφέρον του έθνους».

Η συζήτηση επεκτείνεται σε ολόκληρο τον Τύπο και κρατά αρκετές μέρες, πράγμα που δείχνει πόσο τα συγκλονιστικά γε­γονότα της περιόδου 1941 - 49 βαραίνουν ακόμα στη ζωή του έθνους.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και... «ζήτω το ΕΑΜ»

Στις 27 Σεπτεμβρίου, ενδέκατη επέτειο από την ίδρυση του Εθνι­κού Απελευθερωτικού Μετώπου, η εφημερίδα Προοδευτική Αλλα­γή δημοσιεύει ενυπόγραφο άρθρο του διευθυντή της, Νίκου Παπαπολίτη, αδελφού του υπουργού και από τα ηγετικά στελέχη της ΕΠΕΚ, Σάββα Παπαπολίτη (και οι δύο ανήκαν στην Κατοχή στην ΕΛΔ του Τσιριμώκου), με τον τίτλο: «Το ΕΑΜ»:

«Αυτό ήταν το ΕΑΜ - έγραφε ανάμεσα σε άλλα ο Ν.Παπαπολίτης. Το μεγαλύτερο ελληνικό λαϊκό δημιούργημα. Και, όπως εμείς πιστεύουμε, το μεγαλύτερο παγκόσμιο δημιούργημα σε σύγκριση με τις ντόπιες συνθήκες κάθε χώρας. Δεν πέρασε πολύς καιρός και το ΕΑΜ έγινε κτήμα και βίωμα του λαού μας. Και γι'αυτό κυριάρχησε πάνω στον κατακτητή κι έγινε ο τρόμος του, ο βραχνάς του (...). Δεν πρόκειται να υμνήσουμε του ΕΑΜ τα κλέη. Την υψηλόφρονα αποφασιστικότητα των παιδιών του λαού μας απέναντι στα εκτελεστικά αποσπάσματα των τριών κατακτητών. Ούτε την αντοχή τους, αντοχή μαρτύρων, μπρο­στά στα ανείπωτα βασανιστήρια που τους επέβαλλε η θηριώδης κακουργία του κατακτητού. Oπως την απαράμιλλη εφευρετικότητα του μυαλού των, για ν'αντιμετωπίζουν την περίτεχνη οργάνωσι της φασιστικής κατασκοπίας (...). Καλύτερα από κάθε περιγραφή ομιλούν τα ίδια τα γεγο­νότα (...) ομιλούν τα ίδια τα κείμενα του Συμμαχικού στρα­τηγείου, στις διαταγές του οποίου ήταν εντεταγμένες οι λαϊκές στρατιωτικές δυνάμεις και που αποτελούν έναν αλη­θινό ύμνο για τη στρατιωτική δράσι και τις επιχειρήσεις του ΕΛΑΣ και την ανεκτίμητη συμβολή του στην επιτυχία του δεύτερου αγώνος των συμμαχικών στρατιωτικών δυνά­μεων στην Αφρική και κατόπιν στην απόβασι στην Ιταλία (...). Σήμερα, που μπαίνουμε στην αρχή του 12ου χρόνου, το εθνικό και λαϊκό μας καθήκον μάς επιβάλλει να αποστρέφουμε το πρόσωπο από όλους όσους θέλησαν, εκμε­ταλλευόμενοι τις υπερβολές και τα σφάλματα ενός λαϊκού κινήματος, να συκοφαντήσουν και να περιυβρίσουν ή, με οποιοδήποτε πρόσχημα, να εκμεταλλευθούν αυτό το υψη­λό σύμβολο του πνεύματος της αυτοθυσίας που χαρακτη­ρίζει τον λαό μας, της αγάπης και της αφοσιώσεως προς την πατρίδα (...). Και ύστερα να θυμηθούμε πως πολλοί από τους δημιουργούς αυτού του κλέους της σύγχρονης Ελλάδος ζουν μεταξύ μας δυστυχισμένοι, περιφρονημένοι, διωγμένοι από την κακία και τα πάθη των ανθρώπων (...). Σήμερα, με την ευκαιρία της ιστορικής επετείου, ας τιμή­σουμε όλοι το ΕΑΜ: ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΑΜ».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντικομμουνισμός

Αυτές τις μέρες, η κυβέρνηση, είτε για ν'αποδείξει ότι δεν ευ­σταθούν οι εναντίον της κατηγορίες για συνοδοιπορία με την Αρι­στερά είτε γιατί θέλει να εξουδετερώσει την ΕΔΑ ως αντίπαλο του Κέντρου στις εκλογές, δείχνει ζωηρή αντικομμουνιστική δραστη­ριότητα. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, με απόφαση της Επιτροπής Ασφαλείας Αττικής, διαλύεται η οργάνωση νεολαίας της ΕΔΑ, ΕΔΝΕ, με βάση τον Α.Ν. 509. Ο γραμματέας της, Πότης Παρασκευόπουλος, και είκοσι ακόμα στελέχη της εκτοπίζονται.

Στο υπουργικό συμβούλιο γίνεται και πάλι συζήτηση για διά­λυση της ΕΔΑ. Ο Βενιζέλος, σε συζήτηση του με τους δημοσιο­γράφους, αναφέρει πως η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το ενδεχό­μενο να περιλάβει στον εκλογικό νόμο διάταξη που να υποχρεώνει τους υποψήφιους, για να ανακηρυχτούν, να κάνουν δήλωση ότι αποκηρύσσουν τον κομμουνισμό.

Τις μέρες αυτές, παραπέμπονται στο Πενταμελές Εφετείο για παράβαση του Α.Ν. 509, εβδομήντα ένα στελέχη και μέλη του ΚΚΕ, κυρίως ναυτεργάτες. Ταυτόχρονα, επικηρύσσονται σαν ληστές δύο στελέχη του ΚΚΕ (οι Ευθύμιος Μπράτσος και Σταύρος Καράς), που έχουν μπει παράνομα στην Ελλάδα από το εξωτερικό.

Για να μη λείψει και το μακάβριο και πένθιμο στοιχείο από την ελληνική πολιτική ζωή, στις 29 Σεπτεμβρίου πεθαίνει στο στρα­τόπεδο του Αγίου Ευστρατίου, όπου, όπως έχουμε δει, μετεκτοπίστηκε, παρόλο ότι ήταν σοβαρά άρρωστος μετά την ακύρωση της εκλογής του ως βουλευτή της ΕΔΑ, ο αγροτικός ηγέτης (πρώ­ην αρχηγός του συνεργαζόμενου με το ΚΚΕ Αγροτικού Κόμμα­τος) Κώστας Γαβριηλίδης. Η σορός του μεταφέρεται στην Αθή­να και θάβεται στο Γ Νεκροταφείο, στην Κοκκινιά.

Ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης ενισχύει την αντικομμουνιστική εκστρατεία με ανακοινώσεις για κάποια περίεργη «κομμουνιστική οργάνωση», που σχεδίαζε να... ανατινάξει τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Άλλοι όμως παράγοντες του Κέ­ντρου, και κυρίως η αριστερή πτέρυγα της ΕΠΕΚ και όσοι βου­λευτές στηρίζονται στις ΕΑΜικές ψήφους, αντιδρούν στην πολι­τική αυτή. Ο Καρτάλης, π.χ., δηλώνει πως είναι εντελώς αντίθετος σε κάθε σκέψη για διάλυση της ΕΔΑ.

«Τούτο - προσθέτει ο υπουργός Συντονισμού - και πολιτι­κώς άσκοπον και νομικώς αστήρικτον θα ήτο». (Εφημερί­δες, 26 Σεπτεμβρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οικονομικά και κοινωνικά μέτρα

Καθώς τελειώνει ο βίος της, η κυβέρνηση του Κέντρου δοκιμάζει να προωθήσει μερικά κοινωνικά και οικονομικά μέτρα. Καταρ­τίζει νομοσχέδιο για επέκταση των κοινωνικών ασφαλίσεων στους αγρότες, τελικά όμως το εγκαταλείπει. Μια πρόταση νόμου για το θέμα αυτό έχει καταθέσει στις αρχές του 1951 ο Αλέξανδρος Σβώλος. Τον Ιούλιο του 1951,137 βουλευτές, πάλι με πρωτοβου­λία του Σβώλου και ύστερα από ενέργειες της επιτροπής του ει­δικού αγροτικού συνεδρίου που έχει πραγματοποιηθεί στις Σέρ­ρες, έχουν υπογράψει πρόταση στη Βουλή να προταχθεί η συζήτηση του σχετικοί) νομοσχεδίου που έχει ετοιμάσει το Υπουργείο Γεωρ­γίας. Αλλά και τότε και το φθινόπωρο του 1952 η συζήτηση ανα­βάλλεται. Μεσολαβούν οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις και το θέ­μα μένει, για δέκα ακόμα χρόνια, στις προεκλογικές μόνο διακηρύξεις των κομμάτων.

Με νομοσχέδιο που ψηφίζει η Βουλή, γίνονται μερικές απαλ­λοτριώσεις αγροκτημάτων υπέρ των ακτημόνων αγροτών. Επί­σης, υπογράφεται σύμβαση, με την οποία η Εκκλησία παραχωρεί από την περιουσία της 150 χιλιάδες στρέμματα αγρούς και 600 χι­λιάδες στρέμματα βοσκοτόπους (μοναστηριακές εκτάσεις) για την αποκατάσταση των ακτημόνων. Το κράτος παραχωρεί στην Εκκλησία για αποζημίωση διάφορα οικόπεδα και οικήματα στην περιοχή Αττικής.

Αυτά φυσικά τα μέτρα δεν είναι ικανά να εξαλείψουν τη δυ­σφορία των αγροτών για την οικονομική κατάσταση και την ανε­παρκή προστασία των προϊόντων τους. Στις 14 Σεπτεμβρίου, γίνονται σε ολόκληρη σχεδόν τη χώρα μεγάλα αγροτικά συλ­λαλητήρια. Ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο (Κόρινθο, Κιάτο, Ξυ­λόκαστρο κτλ.) χιλιάδες διαδηλωτές, με μαύρες σημαίες και πλα­κάτ («Ραγιάδες της γης, ξυπνάτε» κ.λ.π.) ζητούν προστασία της σταφίδας και εξασφάλιση της εξαγωγής της, καλλιεργητικά δά­νεια, πάταξη των κερδοσκόπων. Τα άλλα αιτήματα των αγροτών είναι: να συνεχιστεί η συγκέντρωση του σταριού, να κατοχυρω­θούν οι τιμές ασφαλείας, να δοθούν πριμ στους καπνοπαραγω­γούς κτλ.

Η κυβέρνηση έχει καταρτίσει κι ένα τετράχρονο πρόγραμμα ανασυγκροτήσεως, που προβλέπει συμπλήρωση των έργων εξη­λεκτρισμού με κατασκευή του υδροηλεκτρικού εργοστασίου Αχελώου, του θερμικού της Πτολεμαίδας κ.λ.π. Οι Αμερικανοί όμως εξακολουθούν να είναι αντίθετοι με την εκτέλεση μεγάλων έργων ανασυγκροτήσεως, προβάλλοντας πάντα την ανάγκη αντιπληθω­ριστικής πολιτικής. Ο αρχηγός της Αποστολής, Λάπαμ, αποχω­ρώντας από την Ελλάδα (στη θέση του μένει ο Μπάροους), δηλώνει ότι η Αποστολή δεν συμφωνεί με την κυβέρνηση να γίνουν δαπάνες για νέα έργα ανασυγκροτήσεως και ότι πρέπει να χρησιμοποιηθούν όλα τα διαθέσιμα κονδύλια του λογαριασμοί) δραχ­μών ανασυγκροτήσεως για να τελειώσουν τα έργα που έχουν ήδη αρχίσει.