ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Νυχτερινές επιχειρήσεις

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης Νοεμβρίου, δυνάμεις της αστυνομίας και της χωροφυλακής με επικεφαλής τον υπουργό Εσωτερικών Κ.Ρέντη, τους αστυνομικούς διευθυντές I.Πανόπουλο, Δ.Βρανόπουλο και Τσαούση και τους διοικητές της χωροφυλα­κής, Σωτόπουλο, Τσιτούρα και Τζανετάκο, εξαπολύουν ταυτό­χρονη έφοδο στη βίλα της Γλυφάδας και στο τετράγωνο των οδών Λυκούργου – Δημητρακοπούλου - Κρέμου και Μενελάου στην Καλλιθέα, όπου έχει εντοπιστεί ο δεύτερος ασύρματος. Αλλες ομά­δες της αστυνομίας και της χωροφυλακής ενεργούν εφόδους σε σπίτια της περιοχής πρωτευούσης και πιάνουν δεκάδες θεωρού­μενους ύποπτους.

Στη βίλα της Γλυφάδας, βρίσκουν τη σύζυγο του Αργυριάδη, Κατερίνα Δάλλα, που στην αρχή τους δηλώνει πως ο άντρας της λείπει. Αργότερα ομολογεί, ότι ο Ηλίας Αργυριάδης είναι εκεί και τους υποδείχνει την κρύπτη:

«Εις μίαν γωνίαν του μαγειρείου – γράφουν οι εφημερίδες με βάση τις αστυνομικές ανακοινώσεις - υπήρχε ένα τρα­πέζι από τσιμέντο, του οποίου αι δυο πλευραί εστηρίζοντο εις τον τοίχον. Κάτω από το κενόν του τραπεζιού αυτού και εις το δεξιόν μέρος του τοίχου υπήρχε μια μυστική θύ­ρα από μπετόν, η οποία εκινείτο με ρόδες. Έρποντες οι αστυνομικοί επίεσαν ειδικόν ελατήριον και μέρος του τοί­χου υπεχώρησε προς το εσωτερικόν ενός μικρού δωματίου. Τούτο ήτο ένα είδος προχώλ διαστάσεων 3X3 1/2 μέτρων. Εις τον απέναντι ακριβώς τοίχον υπήρχε, παρομοία ακρι­βώς με την πρώτην, θύρα κινουμένη με τον ίδιον τρόπον, η οποία έφερε εις ένα μεγαλύτερον δωμάτιον διαστάσεων 4X5. Όταν οι αστυνομικοί εισήλθον εντός αυτού, εύρυν κοιμώμενον εις ένα ντιβάνι τον Αργυριάδην και αντίκρισαν αμέσως τους ασυρμάτους. Ήσαν δύο ασύρματοι ισχυράς τάσεως, ως διεπιστώθη, με κεραίαν η οποία εξήρχετο από τον σωλήνα αερισμού του δωματίου. Εντός του ιδίου δωματίου υπήρχον πολλά ράφια με έγγραφα και αρχεία τα οποία κατεσχέθησαν. Επίσης κατεσχέθη και ο κρυπτο­γραφικός κώδιξ των εκπομπών (...) υπήρχε και μικρόν τυπογραφείον. Κατά την έρευναν, ελάχιστα χρήματα ευρέ­θησαν τα οποία και κατεσχέθησαν. Ο Αργυριάδης ουδεμίαν αντίστασιν έφερε και παρεδόθη εις τους αστυνομικούς». (Το Βήμα, 15 Νοεμβρίου 1951.)

Μαζί με τον Αργυριάδη, οι αστυνομικοί οδηγούν στην Ασφά­λεια και την Κατερίνα Δάλλα. Σε λίγες μέρες όμως την αφήνουν ελεύθερη.

Στην Καλλιθέα, οι αστυνομικοί, βοηθούμενοι από τα ραδιογωνιόμετρα και από ειδικούς στρατιωτικούς, εντοπίζουν ορι­σμένα σπίτια στου Χαροκόπου, αλλά δεν κατορθώνουν εκείνη τη νύχτα να βρουν τον άλλο ασύρματο, που λειτουργεί ως την τε­λευταία στιγμή. Παραμένουν όμως αστυνομικές δυνάμεις στην περιοχή και συνεχίζουν τις έρευνές τους. Ιδιαίτερα επιμένουν να ερευνούν το σπίτι όπου μένουν ο επιπλοποιός Καλούμενος και η οικογένεια του. Ανακρίνουν τον Καλούμενο, τη γυναίκα του, τις δύο κόρες τους, 22 και 20 χρόνων, και το μικρό γιο τους, 14 χρονών, που τους απομονώνουν σε χωριστά δωμάτια. Επειδή όμως, παρά τις ανακρίσεις και τις έρευνες, δεν έχουν κατορθώσει να βρουν τον ασύρματο, καλούν κατά το μεσημέρι της 15ης Νοεμβρίου, ειδικό συνεργείο του στρατού.

«Περί την 2αν απογευματινήν - αναφέρει το Βήμα της 16ης Νοεμβρίου - ο επικεφαλής του προσωπικού του συνερ­γείου αξιωματικός ηθέλησε να εισέλθη εις το πλυσταριό διά να συνέχιση την έρευναν. Τότε επρόσεξε ότι εις την βάσιν του σκαλοπατιού υπήρχε μια πρόσθετη κορνίζα τσι­μέντου (...). Αφηρέθη τότε η πρόσθετη κορνίζα και εφάνη μια μικρή οπή. Εις την οπήν αυτήν ο αξιωματικός πέ­ρασε μιαν ξύλινην ράβδον (...). Ο αξιωματικός αντελήφθη ότι η ράβδος είχε χτυπήσει επί ανθρωπίνου σώματος (...). Εκάλεσε τον άγνωστον να παραδοθή, αλλ'αυτός απήντησεν αρνητικώς.

-   Δεν παραδίδομαι ζωντανός, είπε.

Ειδοποιήθηκαν αμέσως ο υπουργός των Εσωτερικών κ.Ρέντης, οι κ.κ.Πανόπουλος, διευθυντής της αστυνομίας παρά τω υπουργείω, Βρανόπουλος και Τσαούσης, οι οποίοι έσπευσαν επιτόπου. Τόσον ο κ.υπουργός όσον και ανώ­τεροι αξιωματικοί εκάλεσαν και πάλι τον άγνωστον να εξέλθη από την κρύπτην, αλλ'αυτός ηρνήθη.

-    Δώστε μου μια προθεσμία, είπε. Αφήστε με ένα τέ­ταρτο.

Του έδωσαν την ζητηθείσαν προθεσμίαν. Αλλά μετ'ολίγα λεπτά ήρχισαν να εξέρχωνται καπνοί από την μι­κράν οπήν του υπογείου. Ήτο φανερόν ότι ο άγνωστος έκαιε έγγραφα (...). Εγένετο προς στιγμήν σκέψις να τον φονεύσουν διά να μην προφθάση να καταστρέψη τα "χαρ­τιά" (...). Αλλά επεκράτησεν η γνώμη ότι προτιμώτερον διά την αστυνομίαν θα ήτο να περιέλθη αυτός ζωντανός εις χείρας της. Ειδοποιήθη πάντως διά κάθε ενδεχόμενον και ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Αθηνών, κ.Παπαγιάννης, όστις έφθασε περί την 4.30 απογευματινήν (...). Ο κ.Παπαγιάννης προσεπάθησε να πείση τον άγνωστον να παραδοθή.

-    Πέρασε το τέταρτο, του είπε, που ζήτησες ως προθε­σμία. Έβγα έξω.

-   Δεν παραδίδομαι, υπήρξεν η απάντησις».

Κατά την εξιστόρηση των γεγονότων από την εφημερίδα, ο ει­σαγγελέας του δίνει τότε προθεσμία μίας ώρας, προειδοποιώντας τον ότι, αλλιώς, τα όργανα θα πυροβολήσουν. Εκείνος όμως δεν δίνει καμιά απάντηση. Τα αστυνομικά όργανα κάνουν διάφορες προσπάθειες να μπουν στην κρυπτή, αλλά διαπιστώνουν ότι εί­ναι αδύνατο:

«Ολίγον μετά την 5ην απογευματινήν - συνεχίζει η εξιστό­ρηση - ηκούσθη ένας πυροβολισμός προερχόμενος από την κρύπτην. Εγένετο αμέσως αντιληπτόν ότι ο κομμουνιστής επροτίμησε να αυτοκτονήση παρά να συλληφθή ζωντανός. Εκλήθη τότε το στρατιωτικόν συνεργείον, το οποίον με σκαπάνας και κατόπιν πολλού κόπου επέτυχε να καταστρέψη το τσιμεντένιο σκαλοπάτι του πλυσταριού, το οποίον ήτο και η θύρα της κρύπτης. Όταν ο κ.Ρέντης, ο εισαγγελεύς και οι αστυνομικοί εισήλθον εις την κρύπτην, ευρέθη­σαν προ του εκτάδην κειμένου αγνώστου, όστις έφερε τραύ­μα διά σφαίρας εις τον αριστερόν κρόταφον».

Όπως ανακοινώθηκε, ο ασυρματιστής ανέπνεε ακόμα, όταν τον βρήκαν σωριασμένο μέσα στην κρύπτη. Τον μετέφεραν στο Νοσοκομείο Νέας Ιωνίας, όπου του έκαμαν εγχείριση και του αφαίρεσαν τη σφαίρα από το κρανίο, αλλά την άλλη μέρα ξεψύ­χησε. Ο ασυρματιστής ήταν ο Νικόλας Βαβούδης. Είχε συλληφθεί και φυλακιστεί το 1932 για κομμουνιστική δραστηριότητα. Απέδρασε από τις φυλακές το 1934. Διέφυγε στη Σοβιετική Ένωση, όπου φοίτησε σε σχολή στελεχών. Αργότερα, επέστρεψε κρυφά στην Ελλάδα.

Ενώ συνεχίζονται οι ανακρίσεις και οι συλλήψεις (ανάμεσα στους άλλους, η Ασφάλεια έπιασε τον στρατιώτη Φιλ.Λαζαρίδη, γιο του συνδικαλιστή και μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Κώστα Λαζαρίδη, που είχε εκτελεστεί στην Κατοχή από τους Γερμανούς), δημοσιεύονται αντιφατικές πληροφορίες γύρω από την υπόθεση των ασυρμάτων. Λόγου χάρη, πληροφορίες προερχόμενες από τις αστυνομικές Αρχές ανέφεραν ότι επί δυόμισι χρόνια η Ασφάλεια ήξερε για τον ασύρματο Βαβούδη από συνεργάτη του ασυρματιστή, που είχε εξαγοραστεί και τους παρέδιδε και τα ραδιοσήματα. Πιο αληθοφανής όμως φαίνεται η άλλη πληροφορία, που δημοσιεύεται επίσης στις εφημερίδες, ότι δηλαδή οι Αρχές Ασφαλείας, από τον Γενάρη του 1950, έχουν υποψιαστεί ότι το ΚΚΕ διαθέτει ασύρματο στην Ελλάδα, γιατί, τότε, ο ράδιο σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» μετέδωσε ότι αεροπλάνο ξεκίνησε για την Κέρκυρα για να παραλάβει τον Τζον Θεοτόκη και να τον μεταφέρει στην Αθήνα, μία ώρα αφού πραγματικά το αεροσκά­φος είχε φύγει (εφημερίδες, 17,18 Νοεμβρίου 1951 κ.λπ.).

Οπωσδήποτε, αν οι Αρχές Ασφαλείας έχουν από καιρό, όπως φαίνεται, εντοπίσει τον έναν ασύρματο τουλάχιστον γιατί δεν τον πιάνουν; Μόνο για να παρακολουθήσουν καλύτερα και να επι­σημάνουν όλες τις διασυνδέσεις του ΚΚΕ; Ή και γιατί φύλαγαν την ανακάλυψή τους για την κατάλληλη πολιτικά στιγμή; Και μήπως αυτή η στιγμή, που η κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου ετοι­μάζεται να φέρει στη Βουλή τα «μέτρα επιεικείας», στα οποία αντιδρούν η Δεξιά και ο ΙΔΕΑ, κρίθηκε η πιο κατάλληλη;

Στις 22 Νοεμβρίου, η γυναίκα του ενός από τους δύο ασυρματιστές, του Ηλία Αργυριάδη, η Κατερίνα Δάλλα, αυτοκτονεί. Ήπιε στο σπίτι της - όπως ανακοίνωσαν οι αστυνομικές Αρχές - εκατό δισκία αντεμπρίνης, έπαθε παράκρουση και έπεσε από το παράθυρο στο εσωτερικό της αυλής. Είναι ο δεύτερος νεκρός στην τραγική αυτή υπόθεση, προτού ακόμα ν'αρχίσει η δίκη (εφημε­ρίδες. 23 Νοεμβρίου).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Η Ασφάλεια πιάνει τον Δημ.Μπάτση

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις που κάνουν την ημέρα εκείνη και τις επόμενες οι αστυνομικές Αρχές, από το 1950 είχαν διαπιστώ­σει ότι ο ραδιοσταθμός του ΚΚΕ «Ελεύθερη Ελλάδα», που βρι­σκόταν στο εξωτερικό, μετέδιδε γεγονότα που μόλις πριν από μία ή δύο ώρες είχαν συμβεί στην Ελλάδα. Από τη διαπίστωση αυτή είχαν βγάλει το συμπέρασμα ότι θα έπρεπε να υπάρχει ασύρμα­τος στην Αθήνα που να επικοινωνεί με την έξω ηγεσία του ΚΚΕ. Από την παρακολούθηση ενός παλιού κομμουνιστή διαπίστωσαν - κατά τις ανακοινώσεις πάντα των ίδιων των αστυνομικών Αρχών - ότι κάτι το ύποπτο συνέβαινε στη βίλα της Γλυφάδας «Αύρα» (Αρτέμιδος 43), όπου έμενε ένας γνωστός στη γειτονιά ως φιλή­συχος πτηνοτρόφος, ο Ηλίας Αργυριάδης. Παρακολούθησαν τη βίλα με ραδιογωνιόμετρα και εξακρίβωσαν ότι πραγματικά από την «Αύρα» γίνονταν εκπομπές ραδιοσημάτων προς τη Σόφια και το Βουκουρέστι. Παρακολουθούσαν μήνες τις εκπομπές αυ­τές. Ταυτόχρονα, παρακολουθούσαν τα πρόσωπα που πήγαιναν στη βίλα.

Το μεσημέρι της 23ης Οκτωβρίου, αστυνομικοί της Ασφάλειας Πειραιά πιάνουν στην οδό Σοφοκλέους τον δικηγόρο και οικονο­μολόγο Δημήτρη Μπάτση. Παρά το γεγονός ότι ήταν γνωστός για τις μαρξιστικές του αντιλήψεις, συγγραφέας του βιβλίου «Η βα­ριά βιομηχανία στην Ελλάδα» - που οι βασικές του διαπιστώσεις έχουν επιβεβαιωθεί -, γραμματέας της αριστερών τάσεων επι­στημονικής εταιρείας ΕΠ-ΑΝ (Επιστήμη - Ανασυγκρότηση) και διευ­θυντής του περιοδικού Ανταίος, ο Μπάτσης δεν έχει πιαστεί και εκτοπιστεί στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Γιος ναυάρχου, παλιού βασιλόφρονα, με ευρύτατες κοινωνικές σχέσεις, κοσμικός τύπος ο ίδιος, είχε παντρευτεί κόρη υπουργού του Λαϊκού Κόμ­ματος, που την χώρισε αργότερα. Πρόσφατα τότε έχει παντρευ­τεί τη νεαρότατη κόρη βιομηχάνου Λίλιαν.

Το μεσημέρι λοιπόν εκείνο ο Μπάτσης εξαφανίζεται. Η είδη­ση για «μυστηριώδη» εξαφάνιση του γράφεται στις εφημερίδες. Τη μεθεπομένη, το Υπουργείο Εσωτερικών ανακοινώνει:

«Ο φερόμενος ως εξαφανισθείς δικηγόρος Δημήτριος Μπάτσης, διευθυντής του περιοδικού Ανταίος, συνελήφθη υπό της Γενικής Ασφαλείας Πειραιώς, όπου και κρατείται. Ούτος ενέχεται εις υπόθεσιν διά την οποίαν διενεργείται ανάκρισις».

Κανένας δεν μπορούσε τότε να φανταστεί ότι η ανακοίνωση αυτή ήταν κάτι σαν προαγγελτήριο θανάτου του νέου επιστήμο­να. Τώρα, στις 14 Νοεμβρίου 1951, η αστυνομία ανακοινώνει ότι, από την ημέρα που πιάστηκε ο Μπάτσης, ο ασύρματος της βίλας «Αύρα» είχε διακόψει τις εκπομπές του για δέκα μέρες. Οι Αρχές Ασφαλείας υποψιάστηκαν ότι υπήρχε και άλλος ασύρματος. Πραγματικά, με τη βοήθεια - κατά τις ίδιες πάντα ανακοινώσεις - των μηχανημάτων του αμερικανικού αεροπλανοφόρου «Φραγκλίνος Ρούσβελτ», που είχε καταπλεύσει στο Φάληρο, συγχρόνων ραδιογωνιομέτρων και ενός ελικοπτέρου των Αμερικανών, εντοπί­στηκε κι άλλος ασύρματος, στην Καλλιθέα.

Είναι φανερό ότι η σύλληψη του Μπάτση συνδέεται από τις Αρχές Ασφαλείας με τους ασυρμάτους. Αλλά τέτοια σύνδεση, άμεση τουλάχιστον, δεν πρόκειται ν'αποδειχτεί ούτε στη δίκη. Ο Μπάτσης είχε συνεχή επαφή με το ΚΚΕ, αλλά έκανε άλλη κομ­ματική δουλειά (ενδιάμεσος για την αποστολή οικονομικών ενι­σχύσεων από το εξωτερικό στο εδώ κλιμάκιο της Κεντρικής Επιτροπής του Κόμματος κ.λ.π.). Το πιο πιθανό είναι πως αγνοούσε κι ότι υπήρχαν ασύρματοι.



ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ασύρματοι

Στις 14 Νοεμβρίου 1951 το βράδυ, οι δημοσιογράφοι πληροφο­ρούνται από την αστυνομία ότι, τις πρώτες πρωινές ώρες της ημέρας εκείνης, έχουν γίνει πολλές συλλήψεις κομμουνιστών σε Αθή­να, Πειραιά και προάστια κι ότι έχουν ανακαλυφτεί και ασύρματοι του ΚΚΕ. Αργά τη νύχτα, ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης, που, λίγες ώρες νωρίτερα, έχει συνεργασία με τον πρωθυπουργό, κα­λεί τους δημοσιογράφους και τους επιβεβαιώνει τις πληροφορίες. Τους λέει ότι την προηγούμενη νύχτα έγιναν αιφνιδιαστικές έρευ­νες που απέβλεπαν «εις την ανακάλυψιν παρανόμου μηχανισμού ενεργούντος κατασκοπίαν εις βάρος του κράτους εκ μέρους του εχθρού». Και ότι «πράγματι, εις την Γλυφάδα ανευρέθη εγκατάστασις ασυρμάτου, κατεσχέθησαν δύο συσκευαί ασυρμάτου και άλλο υλικόν».

Τη στιγμή, δηλαδή, που η κυβέρνηση ετοιμάζεται να αναγγεί­λει συγκεκριμένα «μέτρα επιεικείας», έρχονται στη δημοσιότη­τα πληροφορίες και στοιχεία για εντατική δραστηριότητα του ΚΚΕ και ανοίγει φάκελος «κατασκοπευτικής δραστηριότητας» στελε­χών του. Ο υπουργός Εσωτερικών, από την πρώτη στιγμή, όπως είδαμε, μιλά για κατασκοπία «εις βάρος του κράτους εκ μέρους του εχθρού». Βέβαια, κανένας δεν κατονομάζει τον «εχθρό», αλ­λά όλοι καταλαβαίνουν ότι πρόκειται για τη Σοβιετική Ένωση και τις εξαρτώμενες από αυτήν «Λαικές Δημοκρατίες». Τελειώνο­ντας τη νυχτερινή εκείνη συνέντευξή του, ο υπουργός Εσωτερι­κών, που πριν από λίγο έχει προεξοφλήσει πως το αδίκημα είναι κατασκοπία, δηλώνει:

«... εάν η πράξις των συλληφθέντων χαρακτηρισθεί ως κα­τασκοπία, θα δικασθούν από το τακτικόν στρατοδικείον. Πάντως, αρμοδία να κρίνη επ'αυτού είναι η δικαστική Αρχή».

Ενώ, δηλαδή, οι θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις για τη δραστηριότητα του ΚΚΕ βγαίνουν από την πόρτα, ξαναγυρίζουν από το παράθυρο. Είναι φανερό ότι οι νικητές του Εμφυλίου Πολέμου, τουλάχιστον η Δεξιά, δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους. Ανησυχούν ότι χωρίς τον φόβο των στρατοδικείων και των εκτελέσεων, το αριστερό κίνημα θα φουντώσει πάλι ή ότι, οπωσδήποτε, θα χάσουν το μονοπώλιο της εξουσίας. Η «υπόθεση κα­τασκοπίας» δημιουργεί οξύτητα στην πολιτική ζωή. Και αυτό εξυ­πηρετεί τη Δεξιά, τον ΙΔΕΑ και όλους τους άλλους παράγοντες που επιδιώκουν να χρεοκοπήσει η ειρηνευτική πολιτική του Πλα­στήρα. Ο έμπειρος υπουργός Εσωτερικών κ.Ρέντης, που αντιλαμβάνεται την αντίφαση, δηλώνει, την ίδια εκείνη νύχτα, στους δημοσιογράφους:

«Το πρόγραμμα της ειρηνεύσεως εις το οποίον αποβλέπει η κυβέρνησις αφορά την εκκαθάρισιν του παρελθόντος και είναι πρόγραμμα αποβλέπον εις την αφαίρεσιν κάθε επι­χειρήματος το οποίον θα ηδύνατο να δηλητηριάση την πολιτικήν ζωήν του τόπου. Αλλά, όπως είχε τονίσει και κατά την προεκλογικήν περίοδον ο αρχηγός της Προοδευτικής Ενώσεως και ήδη πρωθυπουργός κ.Πλαστήρας, εφαρμόζοντες τοιαύτην πολιτικήν, θα είμεθα εξάλλου αμείλικτοι απέναντι εκείνων εναντίον των οποίων θα υπάρξουν στοι­χεία ότι εμμένουν εις παράνομον δράσιν εναντίον του κρά­τους. Και διά τούτο πάσα δράσις συντελουμένη από του σχηματισμού της σημερινής κυβερνήσεως και εντεύθεν θα κριθεί μετά ηυξημένης αυστηρότητος. Ουδέν μέτρον επιει­κείας θα ισχύσει απέναντι εκείνων οι οποίοι εξηκολούθησαν και εξακολουθούν το αντεθνικόν έργον. Η λειτουργία παρανόμου μηχανισμού και η διαβίβασις εμπιστευτικών και μυστικών πληροφοριών διά κρυπτογραφημάτων εις το εξωτερικόν αποτελεί πράξιν στρεφομένην εναντίον της ασφαλείας της χώρας και εναντίον των υπευθύνων τοιούτων ενεργειών θα λειτουργήσει ο Νόμος χωρίς περιορισμόν και από τα αρμόδια διά τοιαύτας πράξεις δικαστήρια. Επι­φυλάσσομαι να απονείμω την ευαρέσκειάν μου προς τους αξιωματικούς των Σωμάτων Ασφαλείας, οίτινες διά της δραστηριότητος των και της ικανότητος των επέτυχον να ανατρέφουν τα σχέδια του εχθρού».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

A.N. 375 περί κατασκοπίας

Η δίκη λοιπόν συνεχίζεται με τις απολογίες των κατηγορουμένων.

Ο Μπελογιάννης, η Ιωαννίδου, ο Δρομάζος ο Γραμμένος και μερικοί ακόμα κατηγορούμενοι υπερασπίζονται την πολιτική του κόμματος τους. Άλλοι όμως κατηγορούμενοι δηλώνουν «μεταμέλεια» για να αποφύγουν τις συνέπειες. Στις 8 Νοεμβρίου, ο β.επίτροπος αγορεύει και προτείνει ποινές βαρύτατες: για 12 θά­νατο, για 6 ισόβια, για εφτά 20 χρόνια ειρκτή κ.λ.π. Αλλά ο β.επί­τροπος ζητά και κάτι ακόμα που, από κάθε άποψη, είναι ακόμα βαρύτερο: Να ασκηθεί εναντίον ορισμένων κατηγορουμένων δίω­ξη για κατασκοπία. Για πρώτη φορά ακούγεται επίσημα, σε δι­καστήριο μάλιστα, μια τέτοια πρόταση: Να δικάζονται οι κομ­μουνιστές για κατασκοπία. Σ'όλη τη διάρκεια του αιματηρού Εμφυλίου Πολέμου του 1946 - 49, οι ένοπλοι του Δημοκρατικού Στρατού και τα στελέχη του ΚΚΕ που συλλαμβάνονται δικάζο­νται σε θάνατο ή και σε άλλες, ελαφρότερες ποινές, αλλά πάντα με βάση τον νόμο 509 ή το Γ ψήφισμα. Σε θάνατο, με τον Α.Ν. 509 καταδικάστηκε τα τέλη του 1950 και εκτελέστηκε στις 5 Μαρτίου του 1951 και ένας νέος κομμουνιστής, ο Νίκος Νικηφορίδης, γιατί κυκλοφορούσε την έκκληση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ειρή­νης και συγκέντρωσε υπογραφές.

Και όμως, φαίνεται πως η πρόταση να εφαρμοστεί εναντίον των κομμουνιστών ο Α.Ν. 375 δεν ήταν και τόσο καινούργια. Με­τά ένα μήνα, στις 12 Δεκεμβρίου 1951, η Εστία θα γράψει:

«...Από ετών ήδη αι κυβερνήσεις των φαυλοκρατών και των συνοδοιπόρων είχαν κατ'επανάληψιν ειδοποιηθεί αφ'ενός μεν να δικάζουν τους πράκτορας του εχθρού κατά τους 10 μήνας καθ'ότι δεν συνεδριάζει η Γενική Συνέλευσις του ΟΗΕ, αφ'ετέρου δε ΝΑ ΦΡΟΝΤΙΖΟΥΝ ώστε η πα­ραπομπή των να γίνεται επί κατασκοπία, δεδομένου ότι και εις αυτήν ακόμη την Αμερικήν, οι ερυθροί που δικάζο­νται και καταδικάζονται ως κατάσκοποι, υφίστανται ασυ­ζητητί την ΕΣΧΑΤΗΝ ΤΩΝ ΠΟΙΝΩΝ, χωρίς ουδεμία δια­μαρτυρία να εγερθή».

Στις 15 Νοεμβρίου, το Έκτακτο Στρατοδικείο βγάζει την από­φαση του: Δώδεκα καταδικάζονται σε θάνατο - ανάμεσα τους ο Ν.Μπελογιάννης, η Έλλη Ιωαννίδου, ο παλιός κομμουνιστής Γραμμένος κ.λ.π .-, τρεις σε ισόβια και άλλοι σε μικρότερες ποινές. Όλοι, πιστεύουν πως καμιά θανατική καταδίκη δεν θα εκτελεστεί. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει ότι τα έκτακτα στρατοδικεία θα καταργηθούν και όλες οι ως τότε θανατικές καταδίκες θα μετατρα­πούν σε ισόβια. Έπειτα υπάρχει και το δικαίωμα για αναθεώρη­ση. Πριν από λίγες μέρες, ο υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου έχει ανακοινώσει ότι τα αναθεωρητικά στρατοδικεία, ως τις 10 Οκτωβρίου, έχουν εξετάσει 571 αιτήσεις θανατοποινιτών (σε σύ­νολο 1.958 επιζώντων, καταδικασμένων σε θάνατο από έκτακτα στρατοδικεία και από κακουργοδικεία). Από αυτούς απάλλαξαν 124, επέβαλαν και πάλι ποινή θανάτου σε 75, ισόβια σε 28 και στους υπόλοιπους άλλες, μικρότερες ποινές, από φυλάκιση ως ειρκτή. Επίσης, απάλλαξαν 90 ισοβίτες και 215 καταδικασμένους σε μικρότερες ποινές. Και αυτά, ενώ έχουν αναθεωρηθεί ως τό­τε μόνο 2.335 αποφάσεις σε σύνολο ακόμα πολιτικών κρατουμέ­νων 20 περίπου χιλιάδων... (εφημερίδες, 6 Νοεμβρίου).

Είναι λοιπόν πολύ μικρές οι πιθανότητες να εκτελεστούν οι κομμουνιστές, που καταδικάστηκαν σε θάνατο από το Έκτακτο Στρατοδικείο. Ν.Μπελογιάννης, Έλλη Ιωαννίδου, Γραμμένος κ.λ.π. Αλλά ο σοβαρότερος κίνδυνος για εκτελέσεις τώρα προέρ­χεται από αλλού: Από την αιφνίδια αναβίωση του Α.Ν. 375 περί κατασκοπίας και την ανοιχτά διακηρυσσόμενη πρόθεση να χρησιμοποιηθεί ο νόμος αυτός για νέα δίκη των ίδιων κατηγορουμέ­νων ή μερικών από αυτούς.

Ο Α.Ν. 375 έχει θεσπιστεί το 1936 από τη δικτατορία Μεταξά, με την προοπτική και πιθανότητα να εκραγεί παγκόσμιος πόλε­μος. Προβλέπει ποινή θανάτου για τα αδικήματα κατασκοπίας και σε περίοδο ειρήνης, και αρμοδιότητα των στρατοδικείων και για πολίτες στις περιπτώσεις παραβάσεων του νόμου αυτού.

Τον Αύγουστο του 1950, κυρώνεται ο νέος Ποινικός Κώδικας που καταργεί τους ειδικούς νόμους. Την κατασκοπία την τιμω­ρεί με κάθειρξη σε ειρηνική περίοδο και με ισόβια ή θάνατο μό­νο «εν καιρώ πολέμου» (άρθρο 148). Ο νέος Ποινικός Κώδικας θα ίσχυε από την 1η Ιανουαρίου 1951. Ύστερα από αξίωση της τότε στρατιωτικής ηγεσίας (αρχιστράτηγος Παπάγος), την τε­λευταία μέρα του 1950, ψηφίζεται ο νόμος 1612, με τον οποίο πρόσθεταν στον Ποινικό Κώδικα διάταξη, που πρόβλεπε τη διατή­ρηση παράλληλα και του Α.Ν. 375/1936. Έτσι, δημιουργείται η περίεργη και τραγελαφική νομική κατάσταση να διατηρεί ο ίδιος κώδικας δύο διαφορετικές διατάξεις για το ίδιο αδίκημα. (Ελλη­νικός Ποινικός Κώδιξ. άρθρο 471, εδ. 6, έκδοση I. Ζαχαρόπου­λου, σ. 199.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

« Προς αποφυγήν της επιθέσεως...»

Υστερα από αρκετές μέρες, ο υπουργός Αμύνης Σακελλαρίου δί­νει στη Βουλή, με λόγια χαρακτηριστικά για τον ρόλο του ως το­ποτηρητή σε μια υποτιθέμενη ειρηνευτική κυβέρνηση, την ακό­λουθη εκδοχή για τα γεγονότα:

«Ως γνωρίζετε, προ ολίγων ημερών, ενώπιον του Εκτάκτου Στρατοδικείου Αθηνών, εγένετο η δίκη των προδοτών Μπε­λογιάννη και λοιπών. Επειδή η Εθνική Αντιπροσωπεία μας η ευρισκομένη εις Ουάσιγκτον θα υφίστατο ίσως την επίθεσιν του σλαβικού μπλοκ, η κυβέρνησις εξέφρασε την επιθυμίαν, προς αποφυγήν της επιθέσεως αυτής, εάν υπήρχε δυνατότης, να διακοπή η δίκη αυτή. Σημειωθήτω ότι κατ'εμέ η παραπομπή της ομάδος αυτής των κομμουνιστών εις το Έκτακτον Στρατοδικείον ήτο σφάλμα. Εγώ, εάν ήμουν υπουργός, την υπόθεσιν αυτήν θα την έστελνα εις το τακτικόν στρατοδικείον. Ούτως όμως εχόντων των πραγμάτων, εκάλεσα τους αρμοδίους μου συμβούλους και ηρώτησα, εάν θα υπήρχε δυνατότης, χωρίς να φανώμεν ότι μειούμεν την Δικαιοσύνην ή ειδικώς τα πρόσωπα των στρατοδικών (...) να διακοπή η δίκη. Μου συνέστησαν ότι υπήρχε τρόπος προς τούτο, εάν εχωρίζετο η δίκη. Μετά εκάλεσα τα μέλη του πε­ρί ου ο λόγος στρατοδικείου και τους εξώρκισα να με βοηθήσουν προς εύρεσιν μιας λύσεως, ώστε να μη δώσωμεν εις τους εχθρούς μας του εξωτερικού όπλα να βάλουν εναντίον μας. Μόλις είπον τούτο, εις εκ των κυρίων αυτών, δι'ον επερωτήθην προ καιρού και μάλιστα ηρνήθην τότε να προσκο­μίσω τον φάκελλόν του εις τον επερωτώντα, έξαλλος ηγέρθη και, με θεατρικάς χειρονομίας, μου είπεν ότι δύναται χάριν της Πατρίδος να πέση αυτήν την στιγμήν, όχι όμως να διακόψη την δίκην. Κατόπιν τούτου, αφέθησαν ελεύθεροι να συνεχίσουν την δίκην, επειδή όμως εφοβούμην ότι τα διαμειφθέντα εις το γραφείον μου ίσως διεδίδοντο, επέστησα την προσοχην πάντων, όπως, προς το συμφέρον της Πατρί­δος, η ανωτέρω πρότασίς μου παραμείνη μυστική».

Ο Σακελλαρίου αναφέρει κατόπιν πως υποχρεώθηκε να πα­ραπέμψει τον πρόεδρο και τα μέλη του στρατοδικείου στο Ανα­κριτικό Συμβούλιο. (Ο πρόεδρος του στρατοδικείου θα τιμωρη­θεί με εξάμηνη αργία «διά παράβασιν στρατιωτικής εχεμύθειας και τιμής».) Η συζήτηση γενικεύεται ύστερα από έντονη παρέμ­βαση του Π.Κανελλόπουλου, που υποστήριξε ότι η κυβέρνηση, με την ανάμειξή της στη δίκη Μπελογιάννη, «εν συνδυασμώ με τα μέτρα επιεικείας δημιουργεί νοσηράν κατάστασιν, εκ της οποίας έχουν πτοηθεί οι εθνικόφρονες και γενικώς ο ελληνικός λαός». Παίρνουν μέρος στη συζήτηση οι Ρέντης, Βαρβούτης, Παπασπύρου κ.λ.π. και διαβάζονται έγγραφα των αντιπροσωπειών της Ελλάδας στον ΟΗΕ από το 1949, που ζητούν να διακόπτονται οι δίκες κομμουνιστών και οι εκτελέσεις στις περιόδους που συνέρ­χεται η Γενική Συνέλευση

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δίκη Μπελογιάννη

Στις 22 Οκτωβρίου, πέντε μέρες δηλαδή πριν ν'αναλάβει η νέα κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου, αρχίζει στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών μία από τις μεγαλύτερες δίκες στελεχών και μελών του ΚΚΕ για παράβαση του Α.Ν.509, για προσπάθεια δηλαδη ν'ανασυγκροτηθεί το Κόμμα. Οι κατηγορούμενοι είναι 94 κι ανάμεσα τους ο Νίκος Μπελογιάννης, η Έλλη Ιωαννίδου, ο δημοσιογράφος Στάθης Δρομάζος, αρχισυντάκτης του Δημοκρατικού κ.λ.π. Πρόεδρος του δικαστηρίου είναι ο αντισυνταγματάρχης της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Ανδρέας Σταυρόπουλος. Μέλη οι Ν.Κομιανός, ταγματάρχης, Γ.Παπαδόπουλος (ο κατοπινός αρχηγός της Χούντας και δικτάτορας), Γ.Κοράκης, ταγματάρχης, και Θ.Κυριακόπουλος, λοχαγός.

Η δίκη αυτή δημιουργεί πολλά προβλήματα στη νέα κυβέρνηση, γιατί απειλεί να ανατρέψει την πολιτική της για την ειρήνευση. Αρχίζει τη στιγμή που έχει εξαγγελθεί η συμφωνία ΕΠΕΚ Φιλελευθέρων για κατάργηση των εκτάκτων στρατοδικείων και παραπομπή των παραβάσεων του Α.Ν.509 στα πενταμελή εφε­τεία. Και προμηνύει θανατικές καταδίκες τη στιγμή που η κυ­βέρνηση ετοιμάζεται να μετατρέψει όλες τις ποινές των θανατοποινιτών για πολιτικά αδικήματα σε ισόβια δεσμά. Και, το χειρότερο, δημιουργεί κλίμα αναμοχλεύσεως των παθών, την ώρα που η κυβέρνηση επιδιώκει τον κατευνασμό και τη συμφιλίωση.

Η κυβέρνηση κάνει τη σκέψη να διακόψει τη δίκη στο Έκτα­κτο Στρατοδικείο. Την πρόταση την κάνουν οι υπουργοί Δικαιοσύνης και Εσωτερικών, Δ.Παπασπύρου και Κ.Ρέντης. Την δέχεται και ο βασιλικός υπουργός Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου. Σε σύσκεψη των τριών αρμόδιων υπουργών, του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και των διευθυντών Στρατιωτικής Δικαιοσύνης, στις 2 Νοεμβρίου, την εισηγείται ο ίδιος ο Σακελλαρίου. Διαπιστώνεται όμως ότι δεν υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για να ρυθμιστεί νομοθετικά το θέμα και εξάλλου θα είναι έντονη η αντίδραση του Τύπου της Δεξιάς, των παπαγικών και των εμπνεόμενων από τον ΙΔΕΑ στρατιωτικών. Η λύση που προκρίνεται, είναι να ζητήσουν από το ίδιο το στρατοδικείο να διακόψει τη δίκη. Καλούν τον πρόεδρο του Εκτάκτου Στρατοδικείου, αντισυνταγματάρχη Σταυρόπουλο, στο Υπουργείο Αμύνης. Εκείνος, που έχει πληροφορηθεί τι τον θέλουν, παίρνει μαζί του και τα άλλα μέλη του στρατοδικείου και προτού να ξεκινήσει, γράφει ένα σημείωμα στη γυναίκα του: «Αν δεν γυρίσω, να ξέρεις ότι έπεσα εκτελών το προς την πατρί­δα καθήκον μου».

Στα Παλιά Ανάκτορα, στο γραφείο του υπουργού Αμύνης, ο Σακελλαρίου ανακοινώνει στον Σταυρόπουλο ότι είναι κυβερνη­τική εντολή να διακόψει το δικαστήριο τη δίκη για εθνικούς λόγους. Ο αντισυνταγματάρχης απαντά στον υπουργό ότι όσο αυ­τός είναι πρόεδρος του στρατοδικείου δεν πρόκειται να διακόψει τη δίκη. Αν όμως η κυβέρνηση επέμενε, θα ήταν πρόθυμος να αυ­τοκτονήσει. ..

Με αυτό τον μελοδραματικό τρόπο, ο αντισυνταγματάρχης, γνωρίζοντας, ότι «έχει πλάτες», αντιστέκεται στον υπουργό - και μάλιστα σ'έναν υπουργό που ήταν εντολοδόχος και τοποτηρη­τής του βασιλιά. Ο ΙΔΕΑ δίνει τη μάχη του.

Η κυβέρνηση υποχωρεί. Ο υπουργός Αμύνης Σακελλαρίου δη­λώνει την άλλη μέρα ότι η δίκη θα συνεχιστεί, αλλά και δεν θα γί­νει άλλη προτού να λυθεί το ζήτημα των εκτάκτων στρατοδικείων. Έτσι, ο «σκληρός» πρόεδρος του στρατοδικείου δεν χρειάστηκε να αυτοκτονήσει. Αλλά οι εφημερίδες της Δεξιάς, που έμαθαν την ίδια μέρα όλα τα συμβάντα, αφιερώνουν ολόκληρες στήλες για να τα εξιστορήσουν και να τα χρωματίσουν μελοδραματικά, κα­τηγορώντας ταυτόχρονα τον Πλαστήρα ότι είναι προστάτης των κομμουνιστών και τους βοηθά να ανασυγκροτηθούν.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντεπίθεση της Δεξιάς

Από τα πρώτα βήματα της η νέα κυβέρνηση συναντά ισχυ­ρές και σχεδιασμένες αντιδράσεις του κρατικού μηχανισμού και της Δεξιάς, ιδιαίτερα στην πολιτική της για την ειρή­νευση της χώρας. Ορισμένοι υποστηρίζουν βάσιμα πως η μάχη για την ειρήνευση έχει για πολλά χρόνια χαθεί, από τη στιγμή που ξέ­νοι και ελληνικοί παράγοντες τορπίλισαν, τον Αύγουστο του 1950, την πρώτη κοινοβουλευτική κυβέρνηση Πλαστήρα. Ανεξάρτητα από τον ρόλο που έπαιξαν άλλοι παράγοντες (Αμερικανοί, Ανά­κτορα, ΙΔΕΑ κ.λ.π.), την πολιτική του Πλαστήρα και μαζί και την έννοια του Κέντρου ως ξεχωριστής παρατάξεως την κατέστρε­ψαν τότε οι Σοφοκλής Βενιζέλος και Γεώργιος Παπανδρέου, που ήταν ακόμα περισσότερο δεξιοί παρά κεντρώοι. Μαζί με την ειρήνευση χάθηκε τότε για πολλά χρόνια η δυνατότητα ν'αποκτή­σει το Κέντρο μια ξεχωριστή ταυτότητα και φυσιογνωμία στην πολιτική ζωή της χώρας.

Σχετικά με το θέμα αυτό, ο πρώην υπουργός I.Ζίγδης, σε μια συζήτηση μας το 1973, είπε, ανάμεσα σε άλλα:

«Πράγματι, με τον τορπιλισμόν της πολιτικής ειρηνεύσεως του Πλαστήρα το 1950 απωλέσθη μια μεγάλη ευκαιρία. Εάν εδίδετο τότε Γενική Αμνηστία, τουλάχιστον δι'όσους ήσαν εις το εσωτερικόν, ο τόπος θα επέστρεφε ταχέως εις την ομαλότητα, δεν θα υπήρχε δε το χάσμα της χαμένης γενεάς. Διότι ήσαν οι άριστοι των Ελλήνων που επήγαν και επολέμησαν στα βουνά κατά την Κατοχην και ενεπλάκησαν εις τας αντιθέτους οργανώσεις».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πρώτες βολές για την «εσωτερική ασφάλεια»

Την 1η Νοεμβρίου, η κυβέρνηση παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής: 131 υπέρ, 114 κατά (112 του Συναγερμού και 2 του Λαϊ­κού Κόμματος). Ο Μπαλτατζής, ο μοναδικός εκπρόσωπος του κόμματος του στη Βουλή, δηλώνει ότι αρνείται ψήφο. Απουσιά­ζουν δύο συναγερμικοί, καθώς και όλοι οι βουλευτές της ΕΔΑ, που βρίσκονται ακόμα στο στρατόπεδο της εξορίας ή στις φυλακές.

Στις 8 Νοεμβρίου, το πρωί, φτάνει στον Άγιο Ευστράτιο ένα περιπολικό του στόλου. Οι εφτά πολιτικοί εξόριστοι που έχουν εκλεγεί βουλευτές, ειδοποιούνται να ετοιμαστούν αμέσως να φύ­γουν για την Αθήνα: Από το στρατόπεδο συγκεντρώσεως στη Βου­λή. Η Φρουρά Χωροφυλακής διατάσσει τους άλλους εξορίστους να μείνουν στις χαράδρες, μέσα και γύρω από τις σκηνές τους, και να μην κατέβουν στην παραλία. Υπάρχει διαταγή του υπουργείου να απαγορευτούν οι εκδηλώσεις. Οι εφτά διαμαρτύρονται για τον τρόπο της μεταφοράς τους. Αφού τους επιτρέπουν να πάνε στην Αθήνα – λένε -, πρέπει να τους επιτρέψουν να επιβιβαστούν στο πλοίο της γραμμής. Η διοίκηση της Φρουράς Χωροφυλακής απαντά ότι αυτές είναι οι κυβερνητικές διαταγές. Και αργότερα, ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης, στον οποίο επίσης θα διαμαρ­τυρηθούν, απαντά ότι αυτό γίνεται για την ασφάλειά τους...

Νύχτα φτάνει στην Αθήνα το περιπολικό με τους εφτά βου­λευτές. Έχει ρυθμιστεί έτσι η πορεία του και ο χρόνος που θα φτάσει, ώστε να εμποδιστούν τυχόν εκδηλώσεις της Αριστεράς στον Πειραιά. Κανένας δεν ξέρει την ώρα που θα φτάσει. Στρατιωτικό μυστικό. Την άλλη μέρα πηγαίνουν στη Βουλή και παραλαβαίνουν από την αρμόδια υπηρεσία τις βουλευτικές τους ταυ­τότητες και τα σήματα. Πρέπει τώρα να ορκιστούν. Βουλευτές της Δεξιάς προσπαθούν να πείσουν τους άλλους συναδέλφους τους, του Συναγερμού και των Φιλελευθέρων, να μην προσέλθουν στη συνεδρίαση της Βουλής, ώστε να μην υπάρξει απαρτία ως την ημέρα που θα συνέλθει το Εκλογοδικείο, το οποίο, όπως πιστεύουν, θα ακυρώσει την εκλογή των εξόριστων. Η κίνηση αυτή όμως δεν βρίσκει απήχηση στην ηγεσία του Συναγερμού. Και ο πρόεδρος της Βουλής Δ.Γόντικας δηλώνει:

«Η Βουλή δεν μπορεί να αρνηθή την ορκωμοσίαν των, αφού ανεκηρύχθησαν από τα πρωτοδικεία». (Εφημερίδες, 12 Νοεμβρίου 1951.)

Έτσι, στις 12 Νοεμβρίου, προσέρχονται στη Βουλή εφτά από τους δέκα βουλευτές της ΕΔΑ. Διατηρούν ακόμα την ιδιότητα του εξορίστου: Βρίσκονται στην Αθήνα με 15θήμερη «άδεια», χωρίς να έχει τυπικά διακοπεί καν η εκτόπιση τους. Είναι οι περισσό­τεροι γνωστά ονόματα: Ο Κώστας Γαβριηλίδης, παλιός αγροτι­κός ηγέτης, αρχηγός του Αγροτικού Κόμματος, του συνεργαζό­μενου με το ΚΚΕ από την εποχή του Μεσοπολέμου. Ο στρατηγός Στέφανος Σαράφης, στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ κατά την Κατοχή. Ο στρατηγός Χατζημιχάλης, της Κεντρικής Επιτροπής του ΕΛΑΣ. Οι δικηγόροι Μανώλης Πρωιμάκης, από τους ηγέτες του Πολιτικού Συνασπισμού του ΕΑΜ μετά την Απελευθέρωση, και Ηλίας Ηλιού, και οι δύο παλαιοί παπαναστασιακοί. Ο πρώην καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης Γιάν­νης Ιμβριώτης. Ο συνδικαλιστής του Βόλου Νίκος Τσόχας.

Η ορκωμοσία τους γίνεται με όλους τους τύπους και μέσα σε απόλυτη ησυχία. Μόνο για μια στιγμή διακόπτει την ησυχία μια κραυγή: «Αίσχος. Οι αρχηγοί του εγκλήματος εις την Βουλήν...». Αυτός που φωνάζει, είναι ο βουλευτής του Συναγερμού Θ.Ταμβακάς, πρώην επίτροπος εκτάκτων στρατοδικείων. «Έξω εσύ», απαντά κάποιος βουλευτής της Αριστεράς στον Ταμβακά, που, από την έδρα του επιτρόπου, έχει ζητήσει τη θανατική καταδίκη δεκάδων αριστερών, πολλοί από τους οποίους οδηγήθηκαν τελι­κά στα εκτελεστικά αποσπάσματα. Τα κουδούνια και οι παρα­τηρήσεις του προέδρου της Βουλής ξαναφέρνουν και πάλι την τά­ξη στο Σώμα. Τα σοβαρά επεισόδια που προανάγγελλαν ορισμένοι ότι θα γίνονταν κατά την ορκωμοσία των εξόριστων βουλευτών της ΕΔΑ, δεν σημειώθηκαν. Εξάλλου, ο ίδιος ο αρχηγός της Δε­ξιάς, ο Παπάγος, είχε πριν λίγο παραδεχτεί ότι η ορκωμοσία εί­ναι νομότυπη. Ταυτόχρονα όμως έριξε και τις πρώτες βολές κα­τά της ειρηνευτικής πολιτικής του Πλαστήρα.

Πραγματικά, μόλις αρχίζει η συνεδρίαση της Βουλής, την ημέ­ρα εκείνη - οι εφτά εξόριστοι βουλευτές έχουν προσέλθει και έχουν καταλάβει τις θέσεις τους πίσω από τον Κ.Τσαλδάρη, που επι­μένει να κάθεται στην πρώτη σειρά της αριστερής πτέρυγας -, ο αρχηγός του Συναγερμού σηκώνεται και κάνει την ακόλουθη δή­λωση από μέρους του κόμματος του:

«Ο Ελληνικός Συναγερμός δεν πρόκειται να ελέγξη τον πρόεδρον της Βουλής επί του θέματος της ορκωμοσίας, διό­τι φρονεί, ότι η Βουλή δεν πρόκειται να μεταβληθή εις Εκλογοδικείον. Επειδή όμως το θέμα τούτο εφάπτεται του γενικωτέρου προβλήματος της εσωτερικής ασφαλείας της χώρας, ο Ελληνικός Συναγερμός επιφυλάσσεται να αναζητήση τας πολιτικάς ευθύνας της κυβερνήσεως εν καιρώ. Και, κατά συνέπειαν, καλούμεν την κυβέρνησιν, όπως αποσαφήνιση το ταχύτερον ενώπιον της Εθνικής Αντιπροσω­πείας την επί του ζητήματος της εσωτερικής ασφαλείας της χώρας πολιτικήν της, επί του οποίου οφείλω να προσθέσω ότι η ανησυχία της κοινής γνώμης δεν είναι μόνον έκδηλος αλλά και εύλογος».

Είναι φανερό ότι ο Συναγερμός δεν έχει τη δυνατότητα να προ­βάλει «βέτο» στην ορκωμοσία των βουλευτών της ΕΔΑ. Και έχει αναθέσει στον αρχηγό της να ρίξει μόνο μερικές βολές προπαρασκευαστικές για τη γενικότερη αντεπίθεση της Δεξιάς που θ'αρχίσει σε λίγο.

Ο έμπειρος στις κοινοβουλευτικές μάχες και καθόλου ευάλω­τος στο σημείο αυτό, τουλάχιστον από τη Δεξιά, υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης, γνωστός αντικομμουνιστής και από τους πρωτεργάτες της δημιουργίας των «αναμορφωτηρίων Μακρονήσου», δεν αφήνει χωρίς απάντηση τη δήλωση του Παπάγου. Τονίζει λοιπόν - και με το δίκιο του - ότι στο σημείο αυτό έχει δικαίωμα να «επαίρεται» ότι στο θέμα αυτό δεν μπορεί να υπάρξει επίκριση εναντίον του ούτε για το παρελθόν ούτε για το παρόν. Και αξιώ­νει από τον Παπάγο να μιλήσει συγκεκριμένα. Ο Παπάγος δεν εί­ναι έτοιμος για μια τέτοια κοινοβουλευτική μάχη. Ουτε πείρα έχει, ουτε στοιχεία για ν'αποδείξει τους ισχυρισμούς για ανησυχίες της κοινής γνώμης. Περιορίζεται λοιπόν να απαντήσει ότι δεν έκαμε καμιά επίκριση. Αλλά ο Ρέντης δεν υποχωρεί. Επιμένει, αφού ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολιτεύσεως μιλά για εύλογο ανησυχία κ.λ.π., να προσκομίσει συγκεκριμένα στοιχεία. Αλλά εκείνη τη στιγ­μή, βγάζει από τη δύσκολη θέση τον στρατάρχη ο στρατηγός: 0 Πλαστήρας παρεμβαίνει για να πει ότι πρόκειται για παρεξήγηση, ότι «ο αξιότιμος αρχηγός του Ελληνικού Συναγερμού ωμίλησε κα­θαρά» και ότι δεν υπήρξε καμιά επίκριση. Και καταλήγει:

«Αλλά νομίζω ότι και εις την μακράν αυτήν στοιχειώδη, ας είπωμεν, επίκρισιν, η κυβέρνησις θα δώσει διασαφήσεις αργότερον καταθέτουσα οριστικά νομοσχέδια και άλλα μέ­τρα διάφορα, εκ των οποίων νομίζω ότι και η αντιπολί­τευση, ο Ελληνικός Συναγερμός, θα ικανοποιηθεί».

Και παρακαλεί «να θεωρηθή το ζήτημα λήξαν». Ο πρωθυπουργός δεν κάνει, ασφαλώς, αυτή την παρέμβαση μόνο από αβρότητα και προσωπική συμπάθεια προς τον Παπά­γο. Το πιθανότερο είναι ότι έχει την αφέλεια να πιστεύει πως για την ειρήνευση, που την θεωρεί θέμα εθνικό και έργο της ζωής του, θα εξασφαλίσει τη συνεργασία του στρατάρχη. Μήπως κι ο ίδιος ο Παπάγος και ο Μαρκεζίνης δεν έχουν εξαγγείλει πολιτική «λήθης του παρελθόντος»; Το γεγονός ότι εκείνες ακριβώς τις μέρες οι εφημερίδες της Δεξιάς έχουν εξαπολύσει φοβερή εκστρατεία και παρουσιάζουν την κυβέρνηση Πλαστηρα - Βενιζέλου ότι «παραδί­δει την χώραν εις τον κομμουνισμόν», δεν του λέει, φαίνεται, τί­ποτε. ..

Αλλά στη συζήτηση παρεμβαίνει αμέσως ένας άλλος φιλελεύ­θερος, ο «άνευ χαρτοφυλακίου» υπουργός Γ.Βαρβούτης. Τονί­ζει ο Βαρβούτης ότι, αν ο Παπάγος εννοεί ότι θα ζητηθούν ευθύ­νες από την κυβέρνηση γιατί βρίσκονται στη Βουλή βουλευτές της ΕΔΑ, «τούτο είναι συνταγματικώς και πολιτικώς απαράδεκτον». Και συνεχίζει:

«Φρονώ, και δεν φαντάζομαι ότι έχει αντίθετον γνώμην ο Ελληνικός Συναγερμός, ότι δεν είναι δυνατόν να ζητηθούν ευθύναι, διότι μερίς του ελληνικού λαού έστειλεν (ορισμέ­νους αντιπροσώπους ενταύθα. Ούτοι δεν ήλθον με την θέλησιν της κυβερνήσεως. Διαφωνούμεν και ημείς ριζικώς με την πολιτικήν την οποίαν εκπροσωπούν οι αντιπρόσωποι της ΕΔΑ. Αλλά εκείνο το οποίον πρέπει να τονισθή και επί του οποίου πιστεύω ότι θα είναι ομόφωνος η γνώμη της Βουλής, είναι ότι αποκλειστικόν εισιτήριον διά την είσοδον εις την αίθουσα αυτήν είναι η θέλησις των εκλογέων και ο τίτλος ανακηρύξεως των βουλευτών υπό των νομίμων δι­καστηρίων της χώρας. Αν η θέλησις αύτη εξεδηλώθη νομί­μως και εγκύρως, θα αποφασίσει κυριαρχικούς το Εκλογοδικείον, συμφώνως προς τα διατάξεις του Συντάγματος. Η κυβέρνησις και η Βουλή δεν έχει δικαίωμα να επέμβη εις την κρίσιν των δικαστηρίων. Εάν ο αρχηγός του Ελληνικού Συναγερμού συμφωνή εις την άποψιν αυτήν, δεν υπάρχει κανένα ζήτημα και παρακαλώ να διασαφηνισθή τούτο».

Η τοποθέτηση του θέματος από τον Βαρβούτη είναι συνταγ­ματικά άψογη. Στον Παπάγο δεν μένει κανένας δρόμος διαφυ­γής. Σηκώνεται από τη θέση του και λέει:

- Μάλιστα, συμφωνώ.

Έτσι, πριν από την ορκωμοσία των βουλευτών της ΕΔΑ, ο Συ­ναγερμός έχει υποχρεωθεί να ομολογήσει ότι, στο θέμα αυτό, δεν έχει περιθώρια για πολεμική κατά της κυβερνήσεως. Και ο Ρέντης, φυσικά, δεν παραλείπει να εκμεταλλευτεί την απάντηση που έχουν αποσπάσει ο ίδιος και ο Βαρβούτης από τον Παπάγο. Σε δηλώ­σεις του στις εφημερίδες την άλλη μέρα υπογραμμίζει το γεγονός ότι ο αρχηγός του Συναγερμού δεν υιοθετεί την πολεμική του Τύ­που της Δεξιάς για τα «θέματα ασφαλείας».

Χαρακτηριστικό, πάντως, για τις αντιδράσεις υπηρεσιών και άλλων παραγόντων και στα πιο στοιχειώδη μέτρα ειρηνεύσεως είναι και το γεγονός ότι πολιτικοί κρατούμενοι που αθωώνονται από τα δικαστήρια ή παίρνουν χάρη, παραδίνονται από τις φυ­λακές στην Ασφάλεια και τους στέλνουν αμέσως εξορία. Ο Ρέ­ντης υποχρεώνεται να εκδώσει σχετική διαταγή να σταματήσει η τακτική αυτή που. όπως δηλώνει στον Τύπο ο υπουργός Εσωτερικών, «δεν ήτο δυνατόν να συνεχισθή, διότι ενεφάνιζε τας επιτροπάς ασφαλείας διαφωνούσας προς την δικαστικήν εξουσίαν, η οποία έχει και το δικαίωμα του εκτοπισμού, και προς την προνομίαν του βασιλέως περί απονομής χάριτος. (Εφημερίδες. 7 Νοεμ­βρίου 1951.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ανακατατάξεις και αλληλοκατηγορίες

Η ανάμειξη του Παπάγου στην πολιτική και η ίδρυση του Ελλη­νικού Συναγερμού φέρνει σοβαρές ανακατατάξεις στα άλλα αστι­κά κόμματα. Το ΛΕΚ, όπως είδαμε, αυτοδιαλύθηκε και οι ηγέτες και βουλευτές του προσχώρησαν στον Συναγερμό. Το ίδιο και to Νέον Κόμμα του Σπ.Μαρκεζίνη. Ο Τσαλδάρης, που βλέπει να διαλύεται το Λαϊκό Κόμμα, εξαπολύει έντονη επίθεση κατά του Συναγερμού. Η Αριστερά αντιμετωπίζει το κόμμα του Παπάγου ως φιλοδικτατορική κίνηση της Δεξιάς και το χαρακτηρίζει νέο-φασιστικό. Αλλά και ο Σοφοκλής Βενιζέλος κατηγορεί τώρα τον Παπάγο γιατί εγκατάλειψε τον στρατό, όπου - κατά την άποψη του αρχηγού των Φιλελευθέρων - ήταν πολύ χρήσιμος:

«Ανεξαρτήτως των αγαθών προθέσεων του κ.Παπάγου - δηλώνει ο Βενιζέλος στις 4 Αυγούστου -, την ανάμειξή του στην πολιτική θα εκμεταλλευθούν ανεύθυνα εξτρεμιστικά στοιχεία της Άκρας Δεξιάς ως και η Ακρα Αριστερά. Θα δημιουργηθούν ως εκ τούτου και πάλιν οξύτης, φανατισμοί και προκαταλήψεις».

Το κόμμα του Παπανδρέου διαλύεται επίσης. Αλλοι βουλευτές και πολιτευτές του καταφεύγουν στον Συναγερμό (Λ.Μακκάς κ.λ.π.), άλλοι στην ΕΠΕΚ (Δ.Χατζηγιάννης κ.λ.π.). Ο ίδιος ο Γ.Παπανδρέου, αφού δεν φέρνουν αποτέλεσμα οι προσπάθειές του να τον δεχτούν στον Συναγερμό, επειδή αντιδρούν ορισμένοι, παράγοντες, αποφασίζει να κατέβει και πάλι μόνος στις εκλογές με τη σημαία του μισοδιαλυμένου πια Δημοκρατικού Σοσιαλιστι­κού Κόμματος. Σε μακρές δηλώσεις του, χαρακτηρίζει «εχθρούς του τόπου» και τα δύο παλαιά κόμματα (Φιλελευθέρων και Λαϊ­κό), γιατί «εις την ιδική των δράσιν, καθώς και εις την ιδικήν των αδράνειαν οφείλεται η κακοδαιμονία και η παρακμή του πολιτικού βίου της χώρας». Κατηγορεί τον Βενιζέλο και το Συγκρότη­μα Λαμπράκη ότι υπονόμευσαν το έργο του ως υπουργού Συ­ντονισμού. Εσωτερικών, Παιδείας κ.λπ., και τα επιτεύγματά του στους τομείς αυτούς (σύμβαση Πτολεμάίδας, «ισοπολιτεία στην ύπαιθρο», προστασία σιτοπαραγωγών, Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών κ.λ.π.). Τέλος, χαρακτηρίζει «εθνικούς άνδρες» και τον Πλαστήρα και τον Παπάγο, εκφράζει όμως τον φόβο ότι τα «κινηματά» τους δεν θα ωφελήσουν τον τόπο, αλλά θα προκαλέσουν επικίνδυνη πόλωση (εφημερίδες. 4 Αυγούστου).

Ήρεμος και σχεδόν ευχαριστημένος για την ανάμειξη του Παπάγου στην πολιτική παρουσιάζεται ο στρατηγός Πλαστήρας:

 «Πιστεύω - δηλώνει, αμέσως μετά την αναγγελία του στρα­τάρχη για την ανάμειξη του στην πολιτική ο αρχηγός της ΕΠΕΚ - ότι ο κ.Παπάγος καλώς έπραξε να πολιτευθή. Κατ'αυτόν τον τρόπον δίδει ο ίδιος τέλος εις την υφισταμένη από πολλού αμφιβολίαν αν θα κατέλθη εις τον πολιτικόν στίβον. Όσον αφορά εις την αλλαγήν εις την οποίαν ο κ.Παπάγος ανεφέρθη διά των χθεσινών πρώτων πολιτικών δηλώσεών του, προσωπικώς είμαι ευτυχής διότι ενεστερνίσθη το σύνθημα του πολιτικού αγώνος της ΕΠΕΚ. Θα προ­κύψει καλόν διά τον τόπον αν το σύνθημα τούτο το εφαρμόσουν κόμματα, είτε ταύτα θα ευρεθούν εις την κυβέρνησιν είτε μείνουν εις την αντιπολίτευσιν».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Εξόριστοι, υποψήφιοι

Πριν από την ίδρυση της ΕΔΑ, η κυβέρνηση Βενιζέλου έχει πλη­ροφορίες από την Ασφάλεια ότι η Αριστερά θα υποβάλει στις εκλογές τις υποψηφιότητες ορισμένων προσωπικοτήτων και στε­λεχών της που είναι εκτοπισμένοι στον Άγιο Ευστράτιο. Αναφέ­ρονται μάλιστα τα ονόματα του στρατηγού Στέφανου Σαράφη, που, ως παλιός βενιζελικός, έχει ακτινοβολία στον φιλελεύθερο κόσμο και ως στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ κατά την Κατοχή στους ΕΑΜίτες, του αρχηγού του ΕΑΜικού Αγροτικού Κόμματος Κώστα Γαβριηλίδη, του δικηγόρου Ηλία Ηλιού κ.λ.π. Η κυβέρνη­ση σπεύδει τότε να περάσει στον εκλογικό νόμο διάταξη, σύμ­φωνα με την οποία οι εκτοπισμένοι δεν έχουν το δικαίωμα του εκλέγειν.

Παρ'όλ'αυτά, μετά την ίδρυση της ΕΔΑ, οι εκπρόσωποι του Δημοκρατικού Συναγερμού αξιώνουν να είναι υποψήφιοι όχι μό­νον εξόριστοι, αλλά και υπόδικοι, όπως ο Νίκος Μπελογιάννης, και πολιτικοί κατάδικοι, όπως ο Νίκανδρος Κεπέσης, και κατα-διωκόμενοι, όπως ο Νίκος Πλουμπίδης. Την αξίωση αυτή υπο­στηρίζουν, με εκπομπές από το εξωτερικό, και ο ραδιοσταθμός του ΚΚΕ «Ελεύθερη Ελλάδα». Είναι αξίωση του Ν.Ζαχαριάδη και του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ. Το ζήτημα που δημιουργήθηκε από την επιμονή του Ζαχαριάδη για τις υποψηφιότητες συγκλονίζει την ΕΔΑ και παρ'ολίγον να προκαλέσει τη διάλυσή της από τις πρώτες μέρες. Οι άλλοι παράγοντες της ΕΔΑ αντι­δρούν κυρίους στην πρόταση να είναι υποψήφιοι οι Μπελογιάννης και Πλουμπίδης.

Αντιδρούν επίσης μερικά από τα στελέχη του ΚΚΕ που έχουν βγει από την εξορία και είναι νόμιμα. Φοβούνται ότι έτσι θα δο­θούν επιχειρήματα για να διαλυθεί η ΕΔΑ, σαν συνδεδεμένη με τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ (βλέπε και Πότη Παρασκευοπούλου, στο ίδιο, σ. 55.) Σε μια σύσκεψη στο σπίτι του στρατηγού Μάντακα, στην οδό Δεινοκράτους, φέρνει το θέμα από μέρους του Δημοκρατικού Συναγερμού ο Δ.Μαριόλης. Ο Πασαλίδης διατυπώ­νει αμέσως τις αντιρρήσεις του και, σχεδόν δακρύζοντας, λέει:

-  Τι πάτε να κάνετε; Να καταστρέψετε μια δουλειά που μό­λις αρχίσαμε;

Και ο Μιχάλης Κύρκος:

-   Τα τινάζετε όλα στον αέρα. Εγώ δεν υπογράφω αυτές τις υποψηφιότητες. Καλύτερα, αν θέλετε, να βάλουμε υποψήφιο τον ίδιο τον Ζαχαριάδη.

Ο Μαριόλης επιμένει. Λέει μάλιστα πως, αν δεν μπει υποψή­φιος ο Μπελογιάννης θα αποχωρήσει αυτός. Ο Σπηλιόπουλος και ο Μάντακας συμφωνούν. Ο Μάντακας, συγκινημένος, λέει:

-  Δεν μπορώ να ξεχάσω τον αγώνα που έκανα μ'αυτούς τους συντρόφους στα βουνά. Δε μπορώ να μην τους υποστηρίξω.

Οι άλλοι όμως επιμένουν να μην μπουν οι υποψηφιότητες, για­τί θα διακινδυνεύσει η νομιμότητα της ΕΔΑ. Ο Ζάκκας δηλώνει ότι αποχωρεί:

-   Επιτέλους, λέει, είναι ευκαιρία ν'απαλλαγώ απ'αυτό το άγχος.

Πραγματικά αποχωρεί και δεν παίρνει πια μέρος στις συσκέ­ψεις της ΕΔΑ. Αλλά και οι άλλοι διακόπτουν τις συνεννοήσεις με τον Δημοκρατικό Συναγερμό, που είναι ο φορέας των επισήμων απόψεων του ΚΚΕ. Εκείνο το ίδιο βράδυ, στο τέλος της δραμα­τικής συνεδρίασης, ο Γιάννης Κοκορέλλης, της Ενώσεως Δημο­κρατικών Αριστερών, προτείνει να δοθεί στον Τύπο ανακοίνωση, ότι ο Δημοκρατικός Συναγερμός αποχώρησε από την ΕΔΑ. Η ανα­κοίνωση συντάσσεται, αλλά δεν δίνεται τελικά στις εφημερίδες. Για μία βδομάδα όμως επικρατεί διάλυση.

Στο διάστημα αυτό, το κομματικό γραφείο των πολιτικών κρα­τουμένων των φυλακών Αβέρωφ, που έχει εξελιχθεί σε τρίτο κα­θοδηγητικό κέντρο του ΚΚΕ στην Αθήνα και έχει την αξίωση να έχει τον κύριο λόγο στα πράγματα της Αριστεράς, υποβάλλει την ιδέα να συγκροτηθεί ένα νέο, εικονικό πολιτικό σχήμα, για να ασκηθεί πίεση στους μη κομμουνιστές παράγοντες της ΕΔΑ. Πραγματικά, δυο δικηγόροι, μέλη του Δημοκρατικού Συναγερμού, καταθέτουν δήλωση ότι ιδρύουν το κόμμα Ένωσις Λαϊκού Αγώνος (ΕΛΑ).

Τελικά, με μεσολαβητικές προσπάθειες του Πασαλίδη, οι διά­φοροι παράγοντες και ομάδες της ΕΔΑ καταλήγουν σε συμφω­νία: Ο Δημοκρατικός Συναγερμός δέχεται να μην μπουν οι υπο­ψηφιότητες των Μπελογιάννη και Πλουμπίδη, αλλά και οι άλλοι συμφωνούν να εκτεθούν ορισμένοι πολιτικοί εξόριστοι και κρα­τούμενοι. Στο μεταξύ, γίνονται συνεννοήσεις, με τον ασύρματο, ανάμεσα στους Ζαχαριάδη και Πλουμπίδη. Ο Ζαχαριάδης δέχεται να μην μπουν υποψήφιοι οι Πλουμπίδης και Μπελογιάννης, αφού υπάρχει κίνδυνος να αποχωρήσει από την ΕΔΑ ο Μιχάλης Κύρκος. Τελικά, υποβάλλονται υποψηφιότητες των εξόριστων στρατηγών Σαράφη και Χατζημιχάλη, του Κώστα Γαβριηλίδη, του Ηλία Ηλιού, των συνδικαλιστών Κ.Λυκούρη, Ν.Τσόχα και Ν.Χαραγκιώνη, του καθηγητή Ιμβριώτη και των κρατουμένων στις φυλακές Μανώλη Γλέζου, Νίκανδρου Κεπέση και Μάνθου Τσιμπουκίδη.

Η συμφωνία για τις υποψηφιότητες δεν σημαίνει ότι σταμα­τούν οι διαφωνίες και διαμάχες στον νέο συνασπισμό της Αρι­στεράς. Ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» από το Βουκου­ρέστι - δηλαδή ο Ζαχαριάδης και το πολιτικό γραφείο του ΚΚΕ - παρεμβαίνουν συνεχώς στον προεκλογικό αγώνα, με καθημερι­νές εκπομπές, με τις οποίες προβάλλονται οι υποψηφιότητες των εξόριστων και των φυλακισμένων, καθώς και ορισμένων άλλων στελεχών του ΚΚΕ και, αντίθετα, καταπολεμούνται, με υβριστι­κούς χαρακτηρισμούς, άλλοι παράγοντες της ΕΔΑ (I.Κοκορέλλης, Δ.Παπαγιάννης κ.λ.π.). Ορισμένα από τα ελάχιστα στελέχη του ΚΚΕ ή της ΕΠΟΝ που έχουν απολυθεί ως άρρωστοι από τη Μακρόνησο ή τις φυλακές, προωθούνται στους συνδυασμούς της ΕΔΑ. Έτσι, εμφανίζονται οι υποψηφιότητες των Αντώνη Μπριλλάκη, Βασίλη Εφραιμίδη, Παναγιώτη Κατερίνη, του χημικού Γιάν­νη Φιλίνη κ.λπ.

Η διαμάχη στους κόλπους της ΕΔΑ δυναμώνει τις τελευταίες μέρες των εκλογών. Είναι ουσιαστικά αγώνας του ΚΚΕ να επι­βάλει τη γραμμή του, τον καθοδηγητικό του ρόλο και τα στελέχη του στον νέο σχηματισμό της Αριστεράς. Ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα», σε συνεχείς εκπομπές του, «προειδοποιεί» τους οπαδούς της Αριστεράς για τους «προδότες», τους «χαφιέδες», τους «πράκτορες», τους «συνθηκολόγους», τους «ύποπτους», που έχουν «διεισδύσει» στις γραμμές της ΕΔΑ. Στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις κυκλοφορούν προκηρύξεις με παρόμοιο περιε­χόμενο. Αποκορύφωση της εκστρατείας αυτής και της διαμάχης είναι η προεκλογική συγκέντρωση της ΕΔΑ στην πλατεία Κάνιγκος. Ομιλητές στη συγκέντρωση έχουν οριστεί οι Μιχάλης Κύρ­κος, Γ.Σπηλιόπουλος, Δ.Μαριόλης και I.Κοκορέλλης.

Όταν έρχεται η σειρά του Κοκορέλλη να μιλήσει, του κόβουν το μικρόφωνο. Το παίρνει, σε λίγο, ο Β.Εφραιμίδης, που λέει ότι φέρνει τον χαιρετισμό των φυλακισμένων. Είναι ένας έμμεσος τρόπος να δείξει, ότι αυτός είναι αυθεντικότερος εκφραστής του ΚΚΕ. Βέβαια, οι χιλιάδες οπαδοί της Αριστεράς που είναι συγκεντρωμένοι στην Πλατεία Κάνιγκος και χειροκροτούν και φω­νάζουν συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας, σε μια τόσο επικίνδυ­νη ακόμα για τους αριστερούς περίοδο, δεν γνωρίζουν τη διαπάλη που γίνεται στην αίθουσα της Λέσχης Τρικούπη, όπου βρίσκονται οι ομιλητές, οι άλλοι παράγοντες της ΕΔΑ και τα μικρόφωνα.

Στις 31 Αυγούστου μιλά από τον Ραδιοσταθμό Αθηνών, στη σειρά των προεκλογικών ομιλιών εκπροσώπων των κομμάτων, ο στρατηγός Νεόκοσμος Γρηγοριάδης, ως εκπρόσωπος της ΕΔΑ. Η ομιλία του, που έχει εγκριθεί από την ηγεσία της ΕΔΑ, προκαλεί την οργή του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ, γιατί περιέχει ορι­σμένες διακηρύξεις για την ελληνικότητα και την ακεραιότητα της ελληνικής Μακεδονίας, αντίθετες με την απόφαση της Ε' Ολομέ­λειας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ (1949), στην οποία ο Ζα­χαριάδης είχε επαναφέρει το σύνθημα της Γ Διεθνούς για «αυ­τοδιάθεση των Σκλαβομακεδόνων». Για να μην προκληθεί νέα διάσπαση, και μάλιστα λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, ο Ι. Πασαλίδης υποχρεώνεται να δηλώσει ότι ο Ν.Γρηγοριάδης δεν μί­λησε ως εκπρόσωπος της ΕΔΑ, αλλά εξέφρασε προσωπικές του απόψεις (εφημερίδες, 1 Σεπτεμβρίου 1951).

Στο μεταξύ, έχει ενταθεί η διαμάχη και ανάμεσα στην ΕΔΑ και το ΣΚΕΛΔ, που κατεβαίνει μόνο του στις εκλογές. Στις 30 Αυ­γούστου, ο Ηλίας Τσιριμώκος, απαντώντας στις επιθέσεις της Ακρας Αριστεράς, κατηγορεί την ΕΔΑ ότι υπακούει στα συνθή­ματα του ΚΚΕ, που «το εργατικόν και λαϊκόν κίνημα της χώρας επλήρωσε ακριβά τα μέχρι σήμερα εξτρεμιστικά λάθη του» και τη χαρακτηρίζει «θολόν πολιτικό κατασκεύασμα» (εφημερίδες, 31 Αυγούστου 1951).