ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Τορπιλίζεται πάλι η ειρήνευση

Η κυβέρνηση Πλαστήρα επιχειρεί, μέσα σ αυτή την ατμόσφαιρα, να εφαρμόσει ένα μικρό έστω μέρος από το πρόγραμμα της για την ειρήνευση της χώρας. Ταυτόχρονα με τις συλλήψεις και τις δί­κες, αρχίζει να απολύει, όπως είδαμε, κυρίως με τη μορφή των αδειών, μερικές εκατοντάδες εξορίστους που κρατούνται από το 1946-48, χωρίς να υπάρχει εναντίον τους καμιά συγκεκριμένη κατηγορία. Σύμφωνα με τους επίσημους αριθμούς που ανακοίνω­σε ο υπουργός Εσωτερικών, στις 14 Ιανουαρίου, παραμένουν στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη 1.600 πολιτικοί εξόριστοι από τους 2.830 που ήταν στις αρχές Νοεμβρίου 1951. Και στο Τρίκερι μέ­νουν 210 εκτοπισμένες γυναίκες από τις 460 που βρήκε η νέα κυ­βέρνηση Πλαστήρα (εφημερίδες, 15 Ιανουαρίου 1952).

Αλλά και αυτός ο ρυθμός των απολύσεων κρίνεται υπερβολι­κός από τους Αμερικανούς. Ο Πιουριφόυ κάνει σχετικά διαβή­ματα στον Πλαστήρα και στον Βενιζέλο. Ο αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως υιοθετεί τις αμερικανικές απόψεις και ανακοινώνει ότι ζήτησε από τον πρωθυπουργό και τον υπουργό τον Εσωτερικών να σταματήσει η χορήγηση αδειών και να συγκροτηθούν επιτρο­πές για να κρίνουν ποιοι θα πρέπει να απολυθούν και ποιοι θα μείνουν στα στρατόπεδα. Ο υπουργός, την ίδια μέρα, δηλώνει ότι συγκροτούνται επιτροπές από εκπροσώπους της Αστυνομίας Πόλεων και της χωροφυλακής. Όλ'αυτά σημαίνουν πως η απόλυση των εξόριστων, που είναι ένα από τα βασικά σημεία του προε­κλογικού προγράμματος της ΕΠΕΚ, ουσιαστικά σταματά. Τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και οι εκτοπίσεις θα διατηρηθούν μία ακόμα δεκαετία.

Οπωσδήποτε, αυτή τη στιγμή, οι Αμερικανοί, που θέλουν να φέρουν στην εξουσία τον Παπάγο, και η Δεξιά πετυχαίνουν δύο στόχους: Ανακόπτουν την ενίσχυση της Αριστεράς και την τόνωση του ηθικού των οπαδών της, που φέρνει η προοπτική να καταργη­θούν οι διοικητικές εκτοπίσεις, και, ταυτόχρονα, πλήττουν την ΕΠΕΚ που παρουσιάζεται και πάλι ανακόλουθη προς τις επαγγελίες της.

Στο διάστημα αυτό και με την ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί κυρίως με την αποκάλυψη των ασυρμάτου και των ραδιοσημάτων, η κυβέρνηση δεν κατορθώνει να προωθήσει ούτε τα περιορισμένα «μέτρα επιεικείας» που έχει προετοιμάσει. Ο Πλαστήρας καταλαβαίνει ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει από τα χέρια του. Σε αντιπροσωπεία της ΕΔΑ - από τους I.Πασαλίδη, Τ.Κουλαμπά κ.λ.π. - που τον επισκέπτεται για να διαμαρτυρηθεί γιατί σταμάτησαν οι απολύσεις πολιτικών εξόριστων, ο Πλαστήρας θα πει:

-   Ουου, θα πάθετε κι άλλα. Θα σας κλείσουν και τη Δημο­κρατική, θα σας διαλύσουν και την ΕΔΑ.

Οι εκπρόσωποι της ΕΔΑ τον ρωτούν:

-   Και ποιοι θα τα κάμουν αυτά. κ.πρόεδρε; Εσείς δεν εί­στε πρωθυπουργός της χώρας;

- Ξέρτε σεις, ξέρτε σεις. Πιουριφούηδες, σκοτεινές δυ­νάμεις...

Μέσα σ'αυτή τη θύελλα, ο παλιός στρατιώτης δεν χάνει το χιούμορ του ούτε και την αισιοδοξία του. Σε συνέντευξή του σε ξένους δημοσιογράφους δηλώνει:

«Εάν είχον απόλυτον δύναμιν, τα μέτρα της επιεικείας θα ήσαν ευρύτερα διά την σημερινήν κατάστασιν, αλλά δεν ημπο­ρώ να προχωρήσω περισσότερον, διότι τα ανθρώπινα ρυθ­μίζονται σύμφωνα με τας πολιτικάς καταστάσεις των επο­χών. Οιασδήποτε δυσχερείας και εάν συναντήσωμεν εις τον δρόμον μας, μία των κυριωτέρων μας ασχολιών θα είναι να ειρηνεύσωμεν τον τόπον αυτόν, διότι πιστεύω ότι μετά την ειρήνευσιν και μόνον είναι δυνατόν να ανασυγκροτηθή εκ βά­θρων ο τόπος αυτός». (Εφημερίδες, 17 Ιανουαρίου 1952.)

Ο Πλαστήρας θα διατηρήσει την αισιοδοξία του, ακόμα κι όταν, σε λίγο, η αρρώστια του θα τον κάνει να σωριαστεί σωματικό ερείπιο.

Τα ραδιοσήματα που δημοσιεύονται στις εφημερίδες, οι πλη­ροφορίες για ενδεχόμενη διάλυση της ΕΔΑ, οι προετοιμασίες για νέα μεγάλη δίκη, στο ταχτικό στρατοδικείο αυτή τη φορά, ηγετι­κών στελεχών του ΚΚΕ για κατασκοπία, οι συνεχιζόμενες συλλή­ψεις, προμηνύουν τον σάλο που θ'ακολουθήσει. Στις 8 Ιανουα­ρίου, ο δικηγόρος Δ.Μπάτσης μεταφέρεται στο Υπουργείο Εσωτερικών, όπου τον ανακρίνει προσωπικά ο ίδιος ο υπουργός με τη βοήθεια και των ανώτερων αστυνομικών διευθυντών Πανόπουλου, Λιαρομάτη και Ρακιτζή. Τη σχετική πληροφορία την δημοσιεύουν την άλλη μέρα οι εφημερίδες. Είναι πραγματικά κάτι το ασυνήθιστο ένας υπουργός να ανακρίνει κρατούμενο, με την κατηγορία μάλιστα της κατασκοπίας. Σε λίγες μέρες, γίνεται γνω­στή η σύλληψη ενός νέου στην ηλικία γιατρού της Αθήνας. Η κα­τηγορία εναντίον του είναι ότι έχει και αυτός επαφές με τον πα­ράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και προσωπικά με τον Νίκο Πλουμπίδη. Ανακοινώνεται επίσης η σύλληψη μιας ηθοποιού, ενός κτηματία κ.λπ.

Στις 16 Ιανουαρίου, ο υπουργός των Εσωτερικών δηλώνει στον Κ.Γαβριηλίδη, που τον επισκέφτηκε για να ζητήσει να συνεχι­στούν οι απολύσεις των εξόριστων, ότι υπάρχουν υπόνοιες πως η ΕΔΑ έχει επαφή με τον Ζαχαριάδη. Του προσθέτει ότι, όταν θα διαπιστωθεί το γεγονός με συγκεκριμένα στοιχεία, θα εφαρμο­στεί εναντίον της ΕΔΑ ο νόμος. Την άλλη μέρα. ο Μιχ.Κύρκος σημειώνει στο Ημερολόγιο του:

«Σήμερα είδα τον Γρ.Κασιμάτη στο υπουργείο του. Μου είπε ότι οι Αμερικανοί επενέβησαν με εντονώτατο διάβη­μα υπέρ των αξιωματικών. Κατόπιν αυτού εγκαταλείπε­ται από την κυβέρνησι η παραπομπή σε δίκη. Μου είπε επίσης ότι σφοδρό διάβημα έκαναν οι Αμερικανοί για την απόλυση των εξόριστων! Το σοβαρώτερο είναι ότι μου απε­κάλυψε ότι η κυβέρνησις βαδίζει να διαλύσει την ΕΔΑ και να την διώξη "επί κατασκοπία". Υπάρχει, μου είπε, ένα προηγούμενο στη Γαλλία στον τελευταίο πόλεμο: Τον ρώτησα: "Έτσι δα, χωρίς στοιχεία, θα τολμήσουν;" Η απάντησίςτου ήταν: "Φαίνεται πως έχουν στοιχεία"».

Στις 19 Ιανουαρίου, όργανα της Γενικής Ασφάλειας, με εντο­λή του υπουργού Εσωτερικών και με βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών, σφραγίζουν τα γραφεία των εφημερίδων Δημοκρατική της ΕΔΑ και Φρουροί της Ειρήνης (βδομαδιάτικη), της νεολαίας της. Ταυτόχρονα συλλαμβάνονται και επανεκτοπίζονται ο γενι­κός γραμματέας της ΕΔΑ Κώστας Γαβριηλίδης, ο στρατηγός Στέ­φανος Σαράφης, ο καθηγητής Γιάννης Ιμβριώτης, ο Μανώλης Πρωιμάκης και ο Ν.Τσόχας - και οι πέντε έχουν εκλεγεί βουλευτές, αλλά, όπως είδαμε, η εκλογή τους ακυρώθηκε -, και άλλα στελέ­χη της Αριστεράς.

Την ίδια μέρα, ο Ρέντης ανακοινώνει ότι παραπέμπονται στο Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών: ερήμην, η «εκτός Ελλάδος» ηγε­σία του ΚΚΕ και, «κατ'αντιμωλίαν», οι Ν.Μπελογιάννης, Έλλη Ιωαννίδου, Ν.Μπάτσης, Ηλίας Αργυριάδης. Ν.Καλούμενος, Μα­ρία Καλούμενου, Χ.Τουλιάτος, Στέργιος Γραμμένος, Φιλοποίμην Λαζαρίδης. Δ.Καλοφωλιάς, Μαρία Καλλέργη, κ.λ.π. Ο υπουργός των Εσωτερικών, σε μακρές δηλώσεις του αναφέρει ότι μαζί με τους ασυρμάτους βρέθηκε και πλούσιο υλικό (ραδιοτηλεγραφήματα της ηγεσίας του ΚΚΕ προς το εδώ κλιμάκιο και αντίστροφα κ.λ.π.), υποστηρίζει ότι ο ψυχρός και θερμός πόλεμος διεξάγεται από πολίτες του ίδιου κράτους με τη μορφή κόμματος και προ­σθέτει ότι από τα στοιχεία:

«Αποκαλύπτεται πλήρως ότι η οργάνωσις και διεύθυνσις του λεγομένου Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος έχει την βάσιν της έξω των συνόρων της χώρας, χρηματοδο­τείται εκείθεν και διευθύνεται μέχρι των ελαχίστου λε­πτομερειών έξωθεν. Το εχθρικόν κέντρον του εξωτερικού ιδρύει, χρηματοδοτεί και καθοδηγεί τον κομμουνιστικόν Τύπον της Ελλάδος, ορίζει τους διευθυντάς αυτού και με­ριμνά διά την εξεύρεσιν και αμοιβήν των ανταποκριτών εις το εξωτερικόν. Μετά την τοποθέτησιν εκτός νόμου του λεγομένου Κομμουνιστικού Κόμματος, η εξωτερική εχθρική ηγεσία καθορίζει την κεκαλυμμένην εμφάνισιν του Κομμουνιστικού Κόμματος εις την πολιτικήν ζωήν του τόπου, ορίζει το έμβλημα και τα κύρια μέλη κατά την συγκρότησιν των συνδυασμών. Χρηματοδοτεί την προεκλογικήν κίνησιν και διορίζει τους κοινοβουλευτικούς ηγέτες της ομάδος εις την Βουλήν. Διευθύνει μέχρι των ελα­χίστων λεπτομερειών τας κινήσεις του κόμματος (...). Θα είναι συνεπώς πρωτότυπος η διεξαχθησομένη εις το τακτικόν στρατοδικείον δίκη, αλλά και διδακτική δι'όλας τας χώρας, όσαι δεν εδοκίμασαν ακόμη την ένοπλον δράσιν της στρατιωτικής οργανώσεως, η οποία ονομάζεται μεν πολιτικόν κόμμα, αποτελεί όμως εις την πραγματικότητα εχθρικόν στρατόν φανατισμένον και πειθαρχούντα, έτοιμον να δράση εις την πρώτην διαταγήν έξωθεν».

Το Βήμα συμπληρώνει το ρεπορτάζ για τις συλλήψεις με πλη­ροφορίες για τη στάση των Αμερικανών:

«Είμεθα εις θέσιν να γνωρίζωμεν – γράφει - ότι η απαγόρευσις της εκδόσεως της Δημοκρατικής ευρίσκει απολύ­τως συμφώνους τους Αμερικανούς και θεωρείται υπ'αυ­τών ως μία απόδειξις της αποφάσεως της κυβερνήσεως να αντιταχθή μετά σθένους εις την κομμουνιστικήν απειλήν (...). Τονίζεται σχετικώς ότι επί του προκειμένου η κυβέρνησις έχει δράσει κατά σώφρονα τρόπον και ότι έχει ενισχύσει την θέσιν της (...) εις όλας τας μη κομμουνιστι­κός χώρας θεωρείται ήδη απολύτως αναγκαία η λήψις μέ­τρων εναντίον του κομμουνιστικού Τύπου». (Το Βήμα, 20 Ιανουαρίου 1952.)

Οι Αμερικανοί παίρνουν δραστήριο μέρος και στις ανακρίσεις των κατηγορουμένων στην υπόθεση Μπελογιάννη. Ο αρχηγός του κλιμακίου της CΙA Τομ Καραμεσίνης βρίσκεται σε στενή επαφή με την ΚΥΠΕ (Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών-Ερευνών) και τη Γενική Ασφάλεια, τις καθοδηγεί και μαθαίνει στους αξιωμα­τικούς και πράκτορές τους την αμερικανική «τεχνική» των ανα­κρίσεων, των ψυχολογικών πιέσεων κ.λπ. Ο υπαρχηγός του, Ρόμπερτ Ντρίσκολ, ανακατεύεται άμεσα στις ανακρίσεις Ελλήνων κομμουνιστών και χρησιμοποιεί ακόμα και βασανιστήρια. Αυ­τός είναι που «ανέκρινε» χωριστά τον Νίκο Μπελογιάννη και την Έλλη Ιωαννίδου. (Βλ. Πότη Παρασκευόπουλου, στο ίδιο, σ. 104, Π. Μπακογιάννη. «Στα άδυτα των μυστικών υπηρεσιών», Το Βήμα, 14 Ιουνίου 1977, Αντί, τ. 73 κ.λπ.)

Για αρκετές βδομάδες συνεχίζονται οι δηλώσεις και ανακοι­νώσεις στον Τύπο γύρω από τη θέση της ΕΔΑ, την πιθανότητα να διαλυθεί, τις σχέσεις της με το ΚΚΕ κ.λ.π. Είναι φανερό ότι το πρό­βλημα σταθμίζεται με πολιτικά και όχι με νομικά κριτήρια. Για­τί, αν το θέμα ήταν μόνο νομικό και δικαστικό, η κυβέρνηση θα μπορούσε να προχωρήσει στη διάλυση της ΕΔΑ με τα ίδια «στοι­χεία» με βάση τα οποία έκλεισε τις εφημερίδες της.

Στο διάστημα αυτό, η κυβέρνηση συνεχίζει να δίνει στη δημο­σιότητα και το περιεχόμενο ραδιοσημάτων, τα οποία αποκαλύ­πτουν εντολές που έδινε η ηγεσία του ΚΚΕ από το εξωτερικό στα εδώ στελέχη για το ποιους πρέπει να επιβάλουν στην ηγεσία της ΕΔΑ, στη διεύθυνση της Δημοκρατικής, υποψήφιους στις εκλογές κ.λ.π. Ως τις παραμονές της δίκης τα ραδιοσήματα που δημο­σιεύονται αφορούν συνεννοήσεις ανάμεσα στην ηγεσία του ΚΚΕ και στο κλιμάκιο της Κεντρικής Επιτροπής στην Ελλάδα σχετικά με πολιτικά, οργανωτικά και οικονομικά θέματα του κόμματος τους και της ΕΔΑ. Μόνο δύο μέρες πριν από τη δίκη δίνονται στη δημο­σιότητα ορισμένα ραδιοσήματα με πληροφορίες για στρατιωτικά θέματα (οχυρώσεις στην Καλαμάτα, αποθήκες με πυρομαχικά στο Γουδί, αντιαεροπορικά παρατηρητήρια στην Πάρο κ.λ.π.).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και οι Αμερικανοί

Την έντονη αντίδρασή τους για την αντικατάσταση του Κιτριλά­κη εκδηλώνουν και οι Αμερικανοί. Εκπρόσωπος της αμερικανι­κής πρεσβείας εκφράζει κατάπληξη για την ενέργεια του Σακελλαρίου:

«Οι αρμόδιοι Αμερικανοί – λέει - θεωρούν τον αντιστράτηγον Κιτριλάκην πάντοτε ως έναν άριστον αξιωματικόν».

Ο Αμερικανός επιτετραμμένος Γιοστ επισκέπτεται την ίδια μέρα τον Πλαστήρα και του ζητεί εξηγήσεις. (Ο Πιουριφόυ λεί­πει, αυτές τις μέρες, στην Αμερική.) Για τον ίδιο λόγο, ο Γιοστ κά­νει διαβήματα στους υπουργούς Βαρβούτη, αναπληρωτή Εξωτε­ρικών, και Ρέντη, Εσωτερικών.

Η αντίθεση των Αμερικανών προς την κυβέρνηση έχει αρχίσει πια να επιβεβαιώνεται από τα πιο έγκυρα όργανα του αμερικα­νικού Τύπου. Ο Κρίστιαν Σάιανς Μόνιτορ, στην ανταπόκριση του, στην οποία αναφερθήκαμε, καταφέρεται επίσης κατά του βασι­λιά για την εχθρότητά του προς τον Παπάγο και προσθέτει:

«Διά να υποβοηθήση δε την υπονόμευσιν του κ.Παπάγου, ο βασιλεύς δυνατόν, ως λέγεται, να έχη εξασθενήσει και την ιδικήν του θέσιν, ενσπείρων σύγχυσιν και διχόνοιαν και εις το βασιλικόν στρατόπεδον. Οι παρατηρηταί θεωρούν τούτο ως επικίνδυνον διά μίαν χώραν όπου τα δημοκρατι­κά αισθήματα είναι ισχυρά και όπου ο λαός έχει εκθρονί­σει τρεις βασιλείς εις διάστημα ολιγώτερον του αιώνος.

Πολλά διακεκριμένα πρόσωπα των Αθηνών καταφέρονται κατά της βασιλίσσης Φρειδερίκης, την οποίαν χαρακτηρί­ζουν ως φιλόδοξον και την κατηγορούν ότι εξωθεί τον σύζυγόν της να διαδραματίση πλέον θετικόν πολιτικόν ρόλον. Η ζημία την οποίαν ο βασιλεύς έχει προξενήσει εις την υπόθεσίν του διά του αποκλεισμού του στρατάρχου Παπάγου καθρεπτίζεται εις την παρούσαν πολιτική κατάστασιν της χώρας. Αντί μιας ισχυράς κυβερνήσεως, οι Έλληνες κυ­βερνώνται σήμερον από μιαν κυβέρνησιν συνασπισμού, υπό τον στρατηγόν Πλαστήρα, παλαίμαχον δημοκρατικόν ηγέτην (...). Η θέσις της μοναρχίας θα καθίστατο σταθερωτέρα με έναν φιλομοναρχικόν ηγέτην». (ΤοΒήμα. 26 Ια­νουαρίου 1952.)

Οι απειλές ακόμα και για εκθρόνιση του βασιλιά είναι φανερές και, πιθανότατα, καθοδηγημένες.

Στο μεταξύ, Αμερικανοί και άλλοι παράγοντες συνεχίζουν τις προσπάθειες για συμφιλίωση του βασιλιά με τον Παπάγο. Στις Φεβρουαρίου, ο Παύλος και η Φρειδερίκη παραθέτουν φιλικό προγεύμα στον Παπάγο και στη σύζυγο του στα Ανάκτορα. Παρ'όλα αυτά, η αντίθεση συνεχίζεται.

Στις 6 Μαρτίου, δημοσιεύεται στους Τάιμς της Νέας Υόρκης άρθρο του διπλωματικού συνεργάτη τους, Λώρενς, που έχει επισκεφτεί πρόσφατα την Ελλάδα. Το άρθρο εκφράζει την αντίθεση των Αμερικανών στον βασιλιά και στην κυβέρνηση του Κέντρου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα:

«Οι επίσημοι αμερικανικοί κύκλοι εκφράζουν διαρκώς μεγαλυτέραν ανησυχίαν από σειράν γεγονότων στην Ελλάδα, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν στην διάλυσιν της ενότη­τας και στην κατάπτωσι του λαού και των 10 εξαιρέτων ελ­ληνικών μεραρχιών (...). Οι φόβοι προέρχονται από τας ενεργείας μιας ομάδος ανακτορικών υπαλλήλων περί τον Παύλον και την βασίλισσαν Φρειδερίκην, οίτινες εξακο­λουθούν να εκδηλούν την αντιπάθειάν των προς τον στρατάρχην Παπάγον (...). Το όνομα του βασιλέως συνεδέθη με τινάς των τελευταίων μεταθέσεων και απομακρύνσεων ανωτέρων αξιωματικών του στρατού και των σωμάτων ασφα­λείας, οίτινες διάκεινται φιλικώς προς τον στρατάρχην (...). Το ρήγμα μεταξύ βασιλέως και του τέως αρχιστρατήγου έχει σήμερον διευρυνθεί. (Το Βήμα, 7 Μαρτίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Επίθεση του Συναγερμού

Μόλις εξασφαλίζεται η αμνηστία, ο Συναγερμός εξαπολύει επίθεση εναντίον του μέτρου: Κατηγορεί την κυβέρνηση ότι, με αυτό τον τρόπο, θέλει να εκθέσει τους στρατιωτικούς αυτούς και την προκαλεί να κάνει τη δίκη. Στο μεταξύ, ο Παπάγος έχει αρχίσει πολιτική περιοδεία στην Πελοπόννησο, όπου εκφωνεί σε συγκεντρώσεις δριμύτατους λόγους κατά της κυβερνήσεως και προσωπικά εναντίον του τοποτηρητή των Ανακτόρων, υπουργού Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου, και της ηγεσίας του στρατού. Στο λόγο του στη Σπάρτη λέει, ανάμεσα σε άλλα, ότι διαγράφονται «μέγιστοι, κίνδυνοι διά την ησυχίαν, την ασφάλειαν, το μέλλον του τόπου» και ότι «το ηθικόν του στρατού, όταν εξέλιπεν η εμπιστοσύνη προς την ηγεσίαν του, απειλείται». Κατηγορεί επίσης την κυβέρνηση ότι θέλει να διαλύσει τα TEA, για να «προετοιμάση τον τέταρτον γύρον» και την προκαλεί σε εκλογική αναμέτρηση.

Οι λόγοι αυτοί του αρχηγού του Συναγερμού προκαλούν έντονες απαντήσεις των Πλαστήρα και Βενιζέλου, που κατηγορούν τον Παπάγο ότι «τραυματίζει βαρέως το στράτευμα», δυσφημεί την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, που ο ίδιος έχει τοποθετήσει, και υπερασπίζεται τα TEA γιατί τα θέλει «όργανον νο­θεύσεως του φρονήματος του λαού» (εφημερίδες, 17 και ΙΗ Ιανουαρίου 1952).

Η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως γίνεται ακόμα εντονότερη, όταν ο υπουργός Αμύνης απομακρύνει τον αντιστράτηγο Στέλιο Κιτριλάκη από τη θέση του γενικού επιθεωρητή του στρατού, με την αιτιολογία τις σχέσεις του με τον ΙΔΕΑ που διαπίστωσε το πόρισμα Ζωζωνάκη. (Έχει γραφεί μάλιστα στις εφημερίδες ότι ο Κιτριλάκης ήταν ο αόρατος αρχηγός του ΙΔΕΑ με το ψευδώνυμο «Κρόνος».) Το Βήμα γράφει πως ο Σακελλαρίου απομάκρυνε τον Κιτριλάκη χωρίς να το γνωρίζουν οι Πλαστήρας και Βενιζέλος. Και ρωτά: «Ποίος και εξ ονόματος τί­νος κυβερνά την Ελλάδα;». (Το Βήμα, 30 Ιανουαρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αμνηστία για τον ΙΔΕΑ

Παρά τη βελτίωση όμως του κλίματος των σχέσεων Ανακτόρων στρατάρχη, οι ουσιαστικές διαφορές παραμένουν: το στρατιωτι­κό, το εκλογικό, οι παρεμβάσεις του Παύλου και, ιδιαίτερα, της Φρειδερίκης στα πολιτικά πράγματα. Ο Παπάγος ζητά αμνηστία για τους κινηματίες του ΙΔΕΑ. Η κυβέρνηση τους έχει παραπέμ­ψει σε δίκη με την κατηγορία της «εσχάτης προδοσίας». Το κα­τηγορητήριο αναφέρει ότι «ήγειραν τα όπλα κατά της πατρίδος και εις πρόσκλησιν των νομίμων και φυσικών αρχηγών του στρα­τεύματος, αντιστρατήγων Γρηγοροπούλου και Μπαλοδήμου, δεν κατέθεσαν ταύτα, δηλώσαντες απεριφράστως ότι υπακούουν μόνο εις τον αρχηγόν των, τον παραιτηθέντα αρχιστράτηγον». (Εφημερίδες, 28 Δεκεμβρίου 1951.)

Οι σχετικές ανακρίσεις έχουν ανατεθεί στον σύμβουλο της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, που παίρνει κατάθεση και από τον Παπανδρέου. Ο αρχηγός του Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος καταθέτει ότι παλαιότερα, τον επισκέπτονταν τακτικά αξιωματικοί του ΙΔΕΑ και τους συγχάρηκε για «τον υψηλόν τους πατριωτισμόν». Ο ΙΔΕΑ - είπε ο Παπανδρέου - είχε κίνητρο τη σωτηρία της πατρίδος, γι'αυτό δεν θα έπρεπε να γίνει δίωξη κατά των μελών του. Το κίνημα – πρόσθεσε - ήταν κολάσιμη πράξη, αλλά τιμωρήθηκε με την αποστράτευση (εφημερίδες, 10 Ιανουαρίου 1952).

Τις μέρες εκείνες, δημοσιεύεται, στη βδομαδιάτικη εφημερίδα του Γ.Παπανδρέου το ακόλουθο σχόλιο:

«Ο υπουργός της Εθνικής Αμύνης εδήλωσεν ότι εις την πε­ρίπτωσιν του στρατιωτικού συνδέσμου ΙΔΕΑ θα εφαρμο­σθεί ο νόμος. Και ανεγράφη ότι θα έπρεπε κυρίως να διωχθή και ο υποτιθέμενος αρχηγός του συνδέσμου, στρατάρχης Παπάγος. Λάθος. Εις την περίπτωσιν του ΙΔΕΑ καθώς και εις όλας τας αναλόγους περιπτώσεις τα κριτήρια δεν ημπορούν να είναι τυπικά-νομικά. Θα πρέπει να είναι πολιτικά-εθνικά. Τι συμφέρει τον στρατόν και το έθνος. Με αυστηράν εφαρμογήν των τυπικών-νομικών κριτηρίων του νόμου θα πρέπει ασφαλώς κατηγορούμενοι να είναι όλοι οι αξιωματικοί οι οποίοι μετείχον εις τον σύνδεσμον, δη­λαδή η μεγάλη πλειοψηφία των. Και η ελαχίστη ποινή των θα πρέπει να είναι η εκδίωξις από τον στρατόν, του οποίου τους θεμελιώδεις κανονισμούς είχον παραβιάσει με την ίδρυσιν του παραστρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει επί­σης κατηγορούμενος να είναι ο στρατάρχης Παπάγος, ο οποίος και αν δεν ηγήθη, πάντως εγνώριζε την ύπαρξιν του στρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει ακόμη να είναι και όλος ο πολιτικός κόσμος, ο οποίος εδέχετο τας επιτροπάς του συνδέσμου χωρίς να τας καταγγείλει εις την κυβέρνησιν και την Δικαιοσύνην. Αλλά θα πρέπει κατ'εξοχήν να είναι κατηγορούμενος ο σημερινός αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως κ. Σ.Βενιζέλος και ο υπουργός Εθνικής Αμύ­νης ναύαρχος Σακελλαρίου, οι οποίοι όχι μόνον εδέχθησαν, αλλά και συνεχάρησαν και ενεθάρρυναν τας επιτροπάς του ΙΔΕΑ. Αλλά τότε ποίον θα είναι το αποτέλεσμα; Η διάλυσις του στρατού. Ιδού διατί δεν ημπορούν να χρησιμοποι­ηθούν τα τυπικά-νομικά, αλλά μόνον τα πολιτικά-εθνικά κριτήρια, τα οποία υπαγορεύουν εν ονόματι των συμφε­ρόντων του στρατού και του έθνους τον τερματισμόν της δικαστικής διώξεως διά το παρελθόν. Η προσοχή της κυ­βερνήσεως πρέπει να συγκεντρωθή ολόκληρη εις το παρόν και εις το μέλλον. Οφείλει να επαγρυπνήση όπως εκριζωθή πάσα οργάνωσις, παλαιά ή νέα. από τον στρατόν, επι­βαλλομένων προς τούτο αμείλικτων κυρώσεων». (Εφημε­ρίδες. 6 Ιανουαρίου 1952.)

Οι τελευταίες φράσεις του δημοσιεύματος βρίσκονται σε αντίφαση με τα προηγούμενα. Γιατί, αν η κυβέρνηση έδειχνε επιεί­κεια απέναντι στον ΙΔΕΑ, που τον κατηγορούσε ότι είχε οργανώ­σει το πρόσφατο κίνημα και ότι εξακολουθούσε να αναπτύσσει συνωμοτική δραστηριότητα, πως θα επέβαλλε την πειθαρχία στον στρατό; Δεν είναι περίεργο ότι τις απόψεις αυτές τις διατύπωνε πολιτικός που, σε ολόκληρη τη ζωή του. διακήρυσσε την πίστη του στο κράτος του νόμου, στο κράτος δικαίου και στον κοινοβουλευτισμό. Ο Γ. Παπανδρέου είχε στο παρελθόν συζητήσεις με τον ΙΔΕΑ. Και εκείνη τη στιγμή διαπραγματευόταν με τον Συναγερμό για να εξασφαλίσει την επανεκλογή του στην επόμενη Βουλή. Αλλά, όπως και αλλού σημειώσαμε, αυτή η στάση ανοχής, αν όχι συνενοχής και συναλλαγής των περισσοτέρου πολιτικών ηγετών, απέναντι στον ΙΔΕΑ και, γενικά, στις αναμείξεις των στρατιωτικών στα πολιτικά μας πράγματα εξηγεί πολλά για τις κατοπινές εξελίξεις στη χώρα μας.

Να σταματήσει η δίωξη των κινηματιών αξιώνει από τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, με επανειλημμένα διαβήματά του, και ο Αμε­ρικανός πρεσβευτής. Σχετική με το πιεστικό αυτό αίτημα των Αμερικανών και του Παπάγου είναι η συνομιλία του βασιλιά με τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, στις 8 Ιανουαρίου, στα Ανάκτορα, και με τον Πιουριφόυ ύστερα από δύο μέρες. Μετά τη συνομιλία του με τον Πιρουφόυ, ο βασιλιάς καλεί στα Ανάκτορα τον υπουρ­γό Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου. Φαίνεται μάλιστα πως τις μέρες αυ­τές κυκλοφορούν φήμες και επικρατεί ανησυχία ότι μπορεί να γί­νει νέο κίνημα του ΙΔΕΑ, με σκοπό να ματαιωθεί η δίκη. Ο Πλαστήρας απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις δημοσιογράφοι λέει πως η κυβέρνηση είναι κυρία της καταστάσεως και αποκλεί­εται να γίνει κίνημα. Την ίδια μέρα, όμως, ο ναύαρχος Σακελλαρίου φεύγει για τη Μακεδονία, για να επιθεωρήσει τις φρουρές (εφημερίδες. 9-12 Ιανουαρίου 1952).

Η κυβέρνηση, πιεζόμενη από πολλές πλευρές να σταματήσει, τη δίωξη για το κίνημα της 30ής-31ης Μαΐου και τον ΙΔΕΑ, προκρίνει την ακόλουθη τακτική: Να δημοσιεύσει το πόρισμα της ανακρίσεως και το βούλευμα της παραπομπής των κινηματιών στο στρατοδικείο, ώστε να πληροφορηθεί η κοινή γνώμη την έκτα­ση της συνωμοσίας, αλλά ταυτόχρονα να αμνηστεύσει τα σχετικά αδικήματα. Έτσι, στις 25 Ιανουαρίου, δημοσιεύονται το πό­ρισμα του εισηγητή, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, το παραπεμπτικό βούλευμα του διοικητή της ΑΣΔΑΝ, στρατηγού Βασιλά, και το διάταγμα για αμνήστευση των αδικημάτων.

Το διάταγμα της αμνηστίας έχει μόνο ένα άρθρο με δύο εδά­φια και ορίζει:

«1. Αμνηστεύονται τα απλά και σύνθετα αδικήματα τα τελεσθέντα εν Ελλάδι από του Απριλίου 1949 μέχρι Αυγού­στου 1951 υπό στρατιωτικών παντός βαθμού, Σώματος ή όπλου και αναγόμενα ή οπωσδήποτε σχετιζόμενα α) προς την σύμπηξιν εν Αθήναις και αλλαχού κατά το ως άνω χρονικόν διάστημα οργανώσεως εν τω στρατεύματι υπό τον τίτλον ΙΔΕΑ και συμμετοχήν εις αυτήν, δι'ης επεζητήθη ίνα δι'ομαδικής απείθειας και στάσεως κατευθυνθούν κατά τας αντιλήψεις των συμμετεχόντων εις αυτήν δυναμικώς τα πολιτικά και στρατιωτικά πράγματα του κράτους, β) προς την εκδηλωθείσαν κατά την νύχτα της 30ής-31ης Μαΐου στάσιν, επί τω εν τη προηγουμένη παραγράφω σκοπόν».

Στο δεύτερο εδάφιο ορίζεται ότι δεν περιλαμβάνονται στην αμνηστία τα πειθαρχικά παραπτώματα τα σχετιζόμενα με τα αμνηστευόμενα αδικήματα. Στην εισηγητική του έκθεση ο τό­τε υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου αναφέρεται στην αποκάλυψη της οργανώσεως και στην επιστολή Γωγούση και συνεχίζει:

«Ο κολασμός ώφειλε να επέλθη βαρύς, ήτοι ανάλογος προς το αδίκημα, εφ'όσον δικαστικώς εβεβαιώθη ότι οι υπό δίωξιν αξιωματικοί εκινούντο όχι μόνον όταν έδρα ενόπλους ο κομμουνισμός, αλλά και μετά την ανάληψιν της αρχιστρατηγίας υπό του κ.Παπάγου, περιβληθέντος απεριορίστους εξουσίας προς συντριβήν του, ακόμη δε και μετά την ολο­σχερή ήτταν του εχθρού.

Αν αι παρελθούσαι και παρούσαι περιστάσεις ήσαν άλλαι, η κυβέρνησις δεν θα εδίσταζεν εις την μέχρι τέλους εφαρμογήν του νόμου. Υπό τας σημερινάς όμως συνθήκας εσκέφθημεν και αποφασίσαμεν διαφόρως. Διότι η κυβέρνησις δεν νομίζει συγχωρημένον να ριφθούν εις τας φυλακάς πολεμισταί αξιωματικοί, οίτινες αρχικώς συνεσπειρώθησαν προς αποτελεσματικωτέραν δράσιν κατά των κομμουνιστών, και αν ακόμη βραδύτερον υπερέβησαν τον σκοπόν τούτον, δεν είναι, επαναλαμβάνομεν, ψυχολογικώς ανεκτή τοιαύτη αυστηρότης, όταν η ιδία ημών κυβέρνησις έχει ως πρόγραμμα την διά της επιεικείας, της διαλλακτικότητος και της συγγνώμης μεταχείρισιν των πολιτών ή στρατιωτικών εκείνων, οίτινες ύψωσαν τα όπλα κατά της πατρίδος των...». (Εφημερίς Κυβερνήσεως, φύλλον 17.)

Με την αμνήστευση των κινηματιών του ΙΔΕΑ, η κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου ανοίγει ουσιαστικά τον δρόμο για να συνεχιστεί η δράση του Συνδέσμου στις ένοπλες δυνάμεις και για νέες συνωμοσίες.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αγγλικά αντίποινα

Η αγγλική κυβέρνηση βρίσκει αμέσως την ευκαιρία να εκδικηθεί την ελληνική γιατί, έστω και μόνο, ανέχτηκε να ανακινηθεί το Κυ­πριακό στον ΟΗΕ. Ο Βενιζέλος έχει επιδιώξει να εκλεγεί η Ελλά­δα μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Πιστεύει ότι δεν θα συνα­ντήσει σοβαρές αντιδράσεις, δεδομένου ότι το Ελληνικό Ζήτημα έχει χάσει την οξύτητά του, και μάλιστα, στις 24 Νοεμβρίου, με απόφαση της Πολιτικής Επιτροπής, καταργείται η Βαλκανική Επι­τροπή του ΟΗΕ. Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν την υποψηφιότητα της Ελλάδας.

Παρά τις προσδοκίες του Βενιζέλου, εκδηλώνεται έντονη αντί­δραση της Σοβιετικής Ενώσεως, που υποστηρίζει την υποψηφιό­τητα της Λευκορωσίας. Ο Βισίνσκυ, με τη γνωστή βιαιότητα των λόγων του, απειλεί ακόμα και με αποχώρηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας, αν η Ελλάδα εκλεγεί μέλος του. Ταυτόχρονα, η σοβιετική και άλλες αντιπροσωπείες χωρών της Ανατολικής Ευρώ­πης, της Λατινικής Αμερικής κ.λ.π. έχουν εντείνει την εκστρατεία τους στον ΟΗΕ για να σταματήσουν οι θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις στην Ελλάδα, να καταργηθούν τα στρατόπεδα συ­γκεντρώσεως κ.λ.π. Παρ'όλ'αυτά, η Ελλάδα έχει πολλές ελπί­δες να εκλεγεί μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, γιατί οι Ηνω­μένες Πολιτείες έχουν ακόμα μεγάλη επιρροή στη Γενική Συνέλευση και, γενικά, οι Δυτικοί διαθέτουν τη συντριπτική πλει­οψηφία. Ξαφνικά όμως εκδηλώνεται αντίθεση της αγγλικής και της γαλλικής αντιπροσωπείας εναντίον της ελληνικής υποψηφιό­τητας. Η επίσημη δικαιολογία για τη στάση αυτή των δύο συμ­μάχων μας είναι ότι, χάρη στην ύφεση κι επειδή υπάρχει από την ίδρυση του ΟΗΕ «συμφωνία κυρίων» να εκλέγεται και ένα μη μέ­λος του Συμβουλίου Ασφαλείας από το σοσιαλιστικό στρατόπε­δο, πρέπει να υποστηριχτεί η Λευκορωσία. Πραγματικά, η αγγλική κυβέρνηση, αυτή την περίοδο, συνεχίζει τις προσπάθειες των Εργατικών για τη διεθνή ύφεση, καταβάλλοντας ιδιαίτερες, προσπάθειες για να σταματήσει ο πόλεμος στην Κορέα. (Στις 27 Νοεμβρίου, έγινε συμφωνία ανακωχής και καθορίστηκε ο 38ος πα­ράλληλος ως γραμμή διαχωρισμοί) των δυνάμεων Βόρειας και Νό­τιας Κορέας.)

Φυσικά, παρά τις επίσημες δικαιολογίες, η στάση της Αγγλίας - και της Γαλλίας, που είναι αλληλεγγύη με τη Μ.Βρετανία στα θέματα τα σχετικά με τις αποικίες - συνδέεται και με την ανακί­νηση του Κυπριακού. Στην πρώτη ψηφοφορία, που γίνεται στις (1 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα δεν συγκεντρώνει την απαραίτητη πλειοψηφία. Πολλές αντιπολιτευόμενες αλλά και κυβερνητικές εφημε­ρίδες ζητούν ν'αποσυρθεί η υποψηφιότητα της χώρας μας, γιατί προκαλεί εχθρότητες εις βάρος της Ελλάδας χωρίς κανένα ου­σιαστικό όφελος. Την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο υπουργός Συντονισμού Γ.Καρτάλης. Ο Βενιζέλος όμως επιμένει. Στις 13 Δεκεμβρίου, σε αλλεπάλληλες ψηφοφορίες, η Ελλάδα παίρνει πλειοψηφία, αλλά δεν κατορθώνει να συγκεντρώσει τα απαιτού­μενα 2/3 των ψήφων. Ο Βενιζέλος επισκέπτεται τον Ήντεν στο Λονδίνο και τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Σουμάν στο Παρί­σι. Τελικά, στις 20 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 ψή­φους απέναντι σε 16 της Λευκορωσίας και γίνεται μέλος του Συμ­βουλίου Ασφαλείας.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Εκδηλώσεις στην Ελλάδα

Η συζήτηση του Κυπριακού στον ΟΗΕ έχει προκαλέσει έξαψη και στην Ελλάδα. Στις 22 Νοεμβρίου, παρά την κυβερνητική απαγό­ρευση, χιλιάδες σπουδαστές συγκεντρώνονται, με πρόσκληση της Πανσπουδαστικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνος, στο προαύλιο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αφού εγκρίνουν ψήφισμα προς τον ΟΗΕ για την αυτοδιάθεση της Κύπρου, οι σπουδαστές κινούνται σε διαδήλωση προς τον Άγνωστο Στρατιώτη. Στην οδό Πανεπι­στημίου, κατορθώνουν να διασπάσουν την αστυνομική ζώνη. άλ­λες όμως δυνάμεις της αστυνομίας, με αντλίες, τους διαλύουν. Ομάδες φοιτητών συνεχίζουν να συγκρούονται με την αστυνομία σε Ομόνοια, πλατεία Δημαρχίας κ.λ.π. Αρκετοί νέοι μεταφέρονται τραυματισμένοι στα νοσοκομεία.

Η αντιπολίτευση επικρίνει την κυβέρνηση για τη βίαιη διάλυση των διαδηλωτών. Ο υπουργός των Εσωτερικών Ρέντης δηλώνει, ότι «τα θέματα της εθνικής πολιτικής δεν δύνανται να αποτελούν αντικείμενον διαχειρίσεως από το πεζοδρόμιον». Προσθέτει ότι έχει δοθεί εντολή στα όργανα της τάξεως να διαλύσουν τη δια ­δήλωση με ήπια μέσα και ότι, αν ορισμένοι «παρεξετράπησαν, θα τιμωρηθούν».

Την άλλη μέρα. ο Π. Κανελλόπουλος φέρνει το θέμα στη Βου­λή. Επικρίνει την κυβέρνηση, γιατί απαγόρευσε το συλλαλητήριο και γιατί η αστυνομία το διάλυσε βίαια, και συνεχίζει:

«Πρέπει επί τέλους αι κυβερνήσεις να συνηθίσουν και να μάθουν ότι ζώμεν εις δημοκρατίαν και δεν είναι επιτετραμμένον να παρεμποδίζηται η εκδήλωσις της εθνικής βουλήσεως και συνειδήσεως των Ελλήνων πολιτών, και δη των νέων».

Στη συζήτηση παίρνει μέρος και ο Στ.Στεφανόπουλος, που, ανάμεσα σε άλλα. λέει:

«Παρέστην αυτόπτης μάρτυς των λαβόντων χώραν εκτρό­πων και διεπίστωσα με οδύνην και αγανάκτησιν πόσον αδι­καιολόγητος, διά να μην είπω βάρβαρος, ήτο η συμπερι­φορά πολλών οργάνων της τάξεως που έπλητταν χωρίς οίκτον νέας και νέους της Ελλάδος που εζητωκραύγαζαν με ενθουσιασμόν υπέρ της ενώσεως».

Ο υπουργός των Εσωτερικών μιλά για τον πανελλήνιο πόθο να εκπληρωθούν οι πόθοι των Κυπρίων, αλλά τονίζει ότι δεν πρέπει να καλλιεργηθεί στην Ελλάδα αντιβρετανικό πνεύμα. Ο Κ.Τσαλδάρης λέει ότι συμφωνεί με τον χειρισμό του Κυπριακού και ο εκπρόσωπος της ΕΔΑ Κ.Γαβριηλίδης ζητά να πάρει η Βουλή απόφαση για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα που να εκλαϊ­κευτεί σε συγκεντρώσεις, συλλαλητήρια κ.λ.π. Την πρόταση του Γαβριηλίδη αντικρούει ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γ.Βαρβούτης, που υποστηρίζει ότι δεν χρειάζονται «θορυβώδεις εκδηλώσεις», γιατί είναι γνωστός ο πόθος του ελληνικού λαού και ότι το θέμα πρέπει να το χειριστεί η κυβέρνηση «διά της διπλω­ματικής οδού» και σε συνεννόηση με τους συμμάχους. (Πρακτι­κά Βουλής. 23 Νοεμβρίου 1951.)

Φαίνεται πως δεν είναι άσχετες με το Κυπριακό οι συναντή­σεις που έχει τέσσερις μέρες αργότερα ο Γ.Βαρβούτης με τον Άγγλο πρεσβευτή Πηκ και τον Αμερικανό επιτετραμμένο Γιοστ.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Κυπριακό

Η κυβέρνηση Βενιζέλου, όπως είδαμε, και ο συνασπισμός ΕΠΕΚ - Φιλελευθέρων που την διαδέχτηκε, προσπάθησαν, με κάθε τρόπο, να μην εμπλακούν στο Κυπριακό. Τόσο γιατί έχουν ν'αντιμετω­πίσουν τόσα άλλα οξύτατα εσωτερικά προβλήματα, όσο και για­τί δεν θέλουν να έλθουν σε σύγκρουση με τους Άγγλους, τη στιγ­μή μάλιστα που είναι απαραίτητη και η συγκατάθεση του Λονδίνου για να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Αλλά η πίεση των Κυπρίων, κατά πρώτον λόγο, και της ελληνικής κοινής γνώμης είναι τέτοια, που η κυβέρνηση, χωρίς να το θέλει, παρ'όλες τις προσπάθειές της να το αποφύγει, μπαίνει και στα ταραγμένα νερά του Κυ­πριακού. Οι εξελίξεις αυτές οξύνουν και τις ελληνοτουρκικές αντι­θέσεις τη στιγμή που η ελληνική και η τουρκική κυβέρνηση αλλη­λοϋποστηρίζονται στο κοινό τους αίτημα για την εισδοχή στο NATO. Ήδη, τον Απρίλη του 1951, ο Κιοπρουλού δηλώνει στη Χουριέτ.

«Η γεωγραφική θέσις της Κύπρου σχετικώς προς την Τουρ­κία, η παρουσία εκεί μάζης ομογενών μας και οι ιστορικοί μας δεσμοί καθιστούν φυσικά, ζωηρόν το ενδιαφέρον μας διά την Κύπρον. Δεν βλέπομεν τον λόγον αλλαγής της ση­μερινής νομικής θέσεως της νήσου, αλλά εάν τεθή σοβαρόν ζήτημα της καταστάσεως αυτής, δεν είναι δυνατόν να επιτρέψωμεν όπως γίνη αύτη κατ'αντίθετον προς τα δίκαιά μας τρόπον». (Το Βήμα, 21 Απριλίου 1951.)

Ο τότε πρωθυπουργός Σοφ.Βενιζέλος απαντά με την ακό­λουθη δήλωση:

«Αι δηλώσεις αύται προξενούν κατάπληξιν. διότι είναι αντί­θετοι προς πάσαν αρχήν ελευθέρας διαθέσεως των λαών, ως διεκηρύχθησαν από τα Ηνωμένα Έθνη του ελευθέρου δημοκρατικού κόσμου». (Το Βήμα, 23 Απριλίου 1951.)

Στις 14 Μάιου, ο Βενιζέλος έχει συνομιλία με τον Άγγλο πρε­σβευτή Νόρτον, ενώ ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στη Λευ­κωσία έχει κληθεί στην Αθήνα για συνεννοήσεις. Μετά πέντε μέ­ρες, ο Βενιζέλος, με δηλώσεις του, καθορίζει την επίσημη ελληνική θέση στο Κυπριακό:

«Το θέμα της Κύπρου – τονίζει - έχει τεθεί προ πολλού και ενώπιον των Άγγλων και ενώπιον της Εθνικής Βουλής, και υφίσταται πάντοτε. Ίσως αι σημεριναί περιστάσεις να μην επιτρέπουν την επίσπευσιν της λύσεώς του». (Το Βήμα, 20 Μαΐου 1951.)

Είναι φανερή η προσπάθεια που καταβάλλει η κυβέρνηση να παραμείνει το ζήτημα «εν υπνώσει» και να μην ανακινηθεί σε διεθνείς οργανισμούς. Αλλά η απόφαση των Κυπρίων είναι διαφο­ρετική.

Στο μεταξύ, παρουσιάζουν επιδείνωση οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, εξαιτίας επιθέσεων Τούρκων στρατιωτών από τις ακτές ή τουρκικών περιπολικών κατά ελληνικών αλιευτικών. Στα τέλη Απριλίου, Τούρκοι ακτοφύλακες πυροβολούν και σκοτώνουν Έλληνα ψαρά, τον Ιούνιο τουρκικό περιπολικό πιάνει δύο ελληνι­κές ανεμότρατες, ενώ μία τρίτη φτάνει στη Ρόδο διάτρητη από σφαίρες. Τα επεισόδια είναι σχεδόν καθημερινά. Οι τουρκικές Αρχές κατηγορούν τους Έλληνες ψαράδες ότι μπαίνουν στα χω­ρικά ύδατα της Τουρκίας και ο Βενιζέλος, όπως θα δούμε, δικαιώνει αυτή την άποψη.

Η αδιαλλαξία του Λονδίνου κάνει πιο δύσκολους τους χειρισμούς της στην ελληνική κυβέρνηση. Στα μέσα Ιουνίου, φτάνει και στρατοπεδεύει στην Κύπρο η 16η βρετανική Μεραρχία Αλεξιπτωτιστών. Οι Άγγλοι είναι αποφασισμένοι όχι μόνο να κρατή­σουν την Κύπρο, αλλά και να την μεταβάλουν σε πολεμική βάση για να υποστηρίξουν την αυτοκρατορία τους στη Μέση Ανατολή που καταρρέει.

Η οργή στην Κύπρο στρέφεται και κατά του πολιτικού κόσμου στην Ελλάδα - κυβερνήσεως και αντιπολιτεύσεως. Θεωρούν οι Κύπριοι την Αθήνα υπεύθυνη γιατί δεν διεθνοποιείται το Κυπριακό, ώστε να ασκηθεί πίεση στους Άγγλους. Ο Βενιζέλος όμως είναι αντίθετος σε κάθε διεθνοποίηση του Κυπριακού. Εκείνο που προέχει για την κυβέρνηση είναι να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Και αν οι Άγγλοι εξαγριωθούν, υπάρχει περίπτωση να ματαιωθεί η εισδοχή.

Αλλά, αν η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να κατευνάσει το Λονδίνο, το εξαγριώνει ο Μακάριος: Με τηλεγράφημα του, στις αρχές Οκτωβρίου, ο Αρχιεπίσκοπος ζητά από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα μη αυτοκυβερνώμενα εδάφη, που συνεδριάζει στη Γενεύη, να αναγνωρίσει το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του κυ­πριακού λαού. Αυτές ακριβώς τις μέρες, φτάνουν στην Αθήνα οι επιτελάρχες των κυριότερων χωρών του NATO για να συζητή­σουν με τους Έλληνες αρμόδιους τα στρατιωτικά προβλήματα τα σχετικά με την εισδοχή της Ελλάδας στο NATO. Ο Άγγλος στρατηγός Σλιμ, σε ερώτηση Γάλλου δημοσιογράφου για το Κυ­πριακό, απαντά ενοχλημένος:

«...η αποστολή μου είναι στρατιωτική. Το θέμα της λεγο­μένης επιστροφής της Κύπρου στην Ελλάδα - μολονότι εγώ δεν ενθυμούμαι πότε οι Έλληνες είχον την Κύπρον - είναι πολιτικόν ζήτημα. Θα έπρεπε συνεπώς να απευθυνθήτε αλλαχού διά να λάβητε μίαν απάντησιν». (Εφημερίδες, 12 Οκτωβρίου 1951.)

Ο στρατηγός με τα όσα είπε «εντός παρενθέσεως» πήρε θέ­ση για το Κυπριακό. Και μάλιστα θέση προκλητική κατά της κυ­πριακής υποθέσεως μέσα στην ελληνική πρωτεύουσα. Αλλά η κυ­βέρνηση ενδιαφέρεται, εκείνη τη στιγμή, για την αγγλική συγκατάθεση στην εισδοχή της χώρας μας στο NATO και δεν θεω­ρεί σκόπιμο ν'απαντά σε τέτοιες προκλήσεις. Πριν από μία μέ­ρα, έχει αποδώσει ξεχωριστές τιμές στον Άγγλο πρεσβευτή Νόρτον που φεύγει από την Ελλάδα.

Το Εθναρχικό Συμβούλιο της Κύπρου διαβιβάζει πικρά πα­ράπονα στον πρωθυπουργό Σοφ.Βενιζέλο. Αλλά η πολιτική δεν γνωρίζει συναισθηματισμούς. Όπως θα δηλώσει αργότερα ο Βε­νιζέλος, και οι Αμερικανοί, εκείνη την εποχή, παρά τη συμπάθεια που εκδηλώνουν επίσημα προς το κυπριακό αίτημα, ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση να μην ανακινήσει το θέμα σε διεθνείς ορ­γανισμούς. Οι Άγγλοι βρίσκονται σε δύσκολη θέση στη Μέση Ανα­τολή. Στο Σουέζ, τα βρετανικά στρατεύματα αντιμετωπίζουν ένο­πλες επιθέσεις των Αιγυπτίων. Οι Αμερικανοί ευνοούν το ξήλωμα της βρετανικής αυτοκρατορίας. Δεν θέλουν όμως να υποχρεω­θούν να έλθουν σε ρήξη με τον κύριο σύμμαχο τους σε δημόσια συζήτηση σ'έναν διεθνή οργανισμό, όπου η Σοβιετική Ένωση κι οι άλλες σοσιαλιστικές χώρες θα έπαιρναν θέση κατά της αποι­κιοκρατίας, αλλά ούτε και να παρουσιαστούν αντίθετοι στο δι­καίωμα αυτοδιαθέσεως των Κυπρίων. Προσπαθούν να αποφύ­γουν το δίλημμα. Προτιμούν να προωθούν τη θέση τους στα ερείπια της διαλυόμενης βρετανικής αυτοκρατορίας χωρίς συζητήσεις στον ΟΗΕ για θέματα αρχών.

Ο Πλαστήρας θέλει να ακολουθήσει την ίδια. φιλική προς τους Άγγλους, πολιτική που έχει χαράξει ο Βενιζέλος και που έχουν τηρήσει όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στις προγραμματικές του δηλώσεις δεν λέει λέξη για το Κυπριακό. Αλλά. αμέσως μετά την ομιλία του πρωθυπουργού, ο Κύπριος βουλευτής Αθη­νών της ΕΠΕΚ. δημοσιογράφος και λογοτέχνης Λουκής Ακρίτας ρωτά την κυβέρνηση πού οφείλεται αυτή η παράλειψη:

«Πρώτον – λέει - αγνοεί (η κυβέρνηση) μήπως την ύπαρξιν του Κυπριακού Ζητήματος; Δεύτερον, εφόσον, όπως είμαι βέβαιος, δεν το αγνοεί, κατά ποίον τρόπο σκέπτεται να το αντιμετώπιση, ώστε να το προωθήση προς την μόνην ποθητήν λύσιν του - την Ένωσιν;»

Στον Λουκή Ακρίτα και στους άλλους βουλευτές που συμ­φωνούν μαζί του απαντά ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Σοφ.Βενιζέλος:

«...όπως μου εδόθη η ευκαιρία και κατά το παρελθόν να δηλώσω, το ζήτημα αυτό υφίσταται και παρακολουθείται συστηματικώς, και δεν θα παύσωμεν να επιδιώκωμεν την επίλυσίν του σύμφωνα με τους εθνικούς πόθους. Λόγω της λεπτής διαχειρίσεως του ζητήματος αυτού των σχέσεων αι οποίαι μας συνδέουν με την φίλην και σύμμαχον Μ. Βρετανίαν, δεν ηθέλησεν η κυβέρνησις να το περιλάβη εις τας προγραμματικός της δηλώσεις, αλλά σας λέγω και πάλιν ότι ουδέποτε επαύσαμεν ούτε θα παύσομεν να το παρακολουθούμεν και να επιδκύκωμεν την επίλυσίν του». (Πρα­κτικά Βουλής, 31 Οκτωβρίου 1951.)

Αλλά, παρά τις προσπάθειές της να μην έλθει σε σύγκρουση με το Λονδίνο, η κυβέρνηση δεν μπορεί ν'αποφύγει το πικρό πο­τήρι. Ο Μακάριος πιέζει να τον δεχτούν στις αρμόδιες επιτροπές του ΟΗΕ για να θέσει το Κυπριακό. Αλλά και στην Ελλάδα η πίε­ση να ανακινήσει η κυβέρνηση το εθνικό θέμα στον ΟΗΕ δυναμώ­νει. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σπυρίδων, ως πρόεδρος της Πανελ­ληνίου Επιτροπής Απελευθερώσεως Κύπρου, στέλνει τηλεγράφημα στον πρόεδρο της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ και ζητά την αυ­τοδιάθεση του κυπριακού λαού.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Μέτρα «επιείκειας»

Παρά την ασφυχτική ατμόσφαιρα που έχουν δημιουργήσει οι απο­καλύψεις για τους ασύρματους και τα ραδιοσήματα, η κυβέρνη­ση κάνει κάποιες προσπάθειες να προωθήσει τα μέτρα ειρηνεύσεως. Από τα τέλη Νοεμβρίου, αρχίζει να απελευθερώνει από το στρατόπεδο του Αγίου Ευστρατίου μερικές εκατοντάδες πολιτι­κούς εξόριστους, ελάχιστους με απολύσεις και, τους περισσότε­ρους, με τη μορφή της δεκαπενθήμερης άδειας που, κατόπιν, άλ­λοτε παρατείνεται και άλλοτε όχι.

Στις 12 Δεκεμβρίου, ο υπουργός Δικαιοσύνης καταθέτει στη Βουλή τα «μέτρα επιεικείας». Το νομοσχέδιο έχει 23 άρθρα και είναι χωρισμένο σε πέντε κεφάλαια. Το πρώτο αναφέρεται στις αναθεωρήσεις των δικών όσων έχουν καταδικαστεί για παράβα­ση του Γ ψηφίσματος από έκτακτα στρατοδικεία, από το 1946 ως την 1η Δεκεμβρίου 1951. Τα αναθεωρητικά δικαστήρια είναι επίσης στρατοδικεία, αλλά σ'αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και τακτικοί δικαστές. Τα αναθεωρητικά έχουν το δικαίωμα να διατάξουν την υπό όρους αναστολή καταδικαστικών αποφάσεων. Το νομοσχέδιο επίσης προβλέπει δυνατότητα για έφεση ή αναθεώρηση των αποφάσεων των διαρκών στρατοδικείων. Το β' κεφά­λαιο καθορίζει ευεργετήματα για τους «αυθορμήτως παραδιδομένους», είτε διώκονται για αδικήματα που έχουν σχέση με τη δράση του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ είτε των ΜΕΑ και άλλων παρα­στρατιωτικών οργανώσεων και διώκονται «δι'αδικήματα τελεσθέντα μέχρι της 1ης Νοεμβρίου 1951 και έχοντα οιανδήποτε σχέσιν με τον αντισυμμοριακόν αγώνα και εν γένει την καταστολήν της δράσεως του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ και των παραφυάδων αυτού». Εξαιρούνται όσοι βρίσκονται «εκνόμως εκτός ορίων της Επικρα­τείας». Τα άρθρα του γ' κεφαλαίου δίνουν στον υπουργό Δικαιοσύνης το δικαίωμα, μετά σύμφωνο γνώμη ειδικής πενταμελούς επιτροπής, να απολύει με όρους ορισμένους που έχουν καταδικαστεί σε ποινές φυλακίσεως ή καθείρξεως για τα αδικήματα αυτά. Με το τέταρτο κεφάλαιο, που έχει μόνο ένα άρθρο, μετατρέ­πονται σε ισόβια όλες οι θανατικές καταδίκες που έχουν επιβληθεί ως τις 31 Οκτωβρίου ή που θα επιβληθούν ως την ημέρα που θα δημοσιευτεί ο νόμος για αδικήματα που έχουν συντελεστεί ως τις 31 Οκτωβρίου.

Ο Τύπος της Δεξιάς δυναμώνει την επίθεση του εναντίον των μέτρων, ενώ η επίσημη συναγερμική γραμμή είναι κάπως διαφοροποιημένη: Τα μέτρα είναι επικίνδυνα, γιατί τα εφαρμόζει η ΕΠΕΚ και όχι ο Συναγερμός...:

«Εάν ο στρατάρχης έκρινε ότι ο καιρός ήτο κατάλληλος διά τοιαύτα μέτρα, θα είχε υπέρ αυτού την απόλυτον εμπιστοσύνην του μεγίστου τμήματος της χώρας, διότι η εφαρμογή των θα ήτο εις χείρας ανθρώπου ικανού να παγιώση την εθνικήν ασφάλειαν». (Αγόρευση Βασ.Στεφανόπουλου στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Δικαιοσύνης, εφημερίδες 19 Δεκεμβρίου 1951.)

Αυτές τις μεσσιανικές ιδιότητες αποδίδουν στον Παπάγο οι συναγερμικοί παράγοντες.

Χαρακτηριστική για την κατάσταση που επικρατεί είναι μια διαταγή του Ρέντη προς τις αστυνομικές Αρχές για τα πιστοποιη­τικά κοινωνικών φρονημάτων. Ο υπουργός Εσωτερικών τονίζει πως τα πιστοποιητικά είναι υποχρεωτικά μόνο για διορισμούς σε δημόσιες υπηρεσίες και για έκδοση διαβατηρίων:

«Αξίωσις τυχόν διαφόρων υπηρεσιών – συνεχίζει - περί προ­σαγωγής πιστοποιητικών κοινωνικοί φρονημάτων διά χορήγησιν δανείων της Αγροτικής Τραπέζης και άλλων Τρα­πεζών, διά προμήθειαν στεγάσεως εις πυροπαθείς και περί εκδόσεως πιστοποιητικών διά συνεταιρισμούς, αντίκειται εις τον Νόμον και δύναται να θεωρηθή ως καταπίεσις των πολιτών» (εφημερίδες, 14 Νοεμβρίου 1951).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Διάσπαση της ΕΔΑ

Και μετά την ακύρωση της εκλογής των εξόριστων και φυλακισμένων και τη δική του ανακήρυξη ως βουλευτή Αθηνών, ο Μιχ.Κύρκος συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις με τους Πασαλίδη, Γαβριηλίδη και άλλους, για να λυθούν οι διαφορές και να αποκατασταθεί η ενότητα. Ακόμα και σε εκπρόσωπο της αμερικανικής πρεσβείας, που τον επισκέπτεται για να τον βολιδοσκοπήσει και να εξακριβώσει τις προθέσεις και τις απόψεις του, ο Κύρκος απαντά ως εκπρόσωπος της Αριστεράς. Αλλά στις 11 Δεκεμβρίου οι Αριστεροί Φιλελεύθεροι (Στ.Χατζήμπεης κ.λ.π.) ανακοινώνουν ότι αποχωρούν από την ΕΔΑ και ανακτούν την αυτοτέλειά τους. Την ίδια μέρα, παίρνει παρόμοια απόφαση και το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα του Κύρκου. Η ΕΔΑ έχει διασπαστεί. Φυσικά, τα διάφορα μη κομμουνιστικά κόμματα που την αποτελούν είναι βασικά ομάδες προσωπικοτήτων και στελε­χών, χωρίς οργανώσεις. Το ΚΚΕ διατηρεί την κύρια επιρροή στον κόσμο της Αριστεράς, που δεν έχει προσχωρήσει στην ΕΠΕΚ. Αλλά και όσοι ακολουθούν την ΕΠΕΚ δέχονται την επιρροή των συνθημάτων του ΚΚΕ, ιδιαίτερα εκείνοι που προέρχονται από την ΕΑΜική Αντίσταση. Οπωσδήποτε, οι μη κομμουνιστικές προσωπικότητες δίνουν στην ΕΔΑ το εύρος που της επιτρέπει - όταν, φυσικά, και η πολιτική της είναι ανάλογη - να σπάει τον κλοιό της απομόνωσης της Αριστεράς.

Ύστερα από την επίσημη αποχώρηση του από την ΕΔΑ και τη δήλωσή του στη Βουλή ότι ανήκει στο Δημοκρατικό Ριζοσπαστι­κό Κόμμα, ο Μιχάλης Κύρκος δέχεται καταιγισμό ύβρεων και συκοφαντιών από τον ραδιοσταθμό του ΚΚΕ. Τον αποκαλούν όρ­γανο των Αμερικανών, ακόμα και... συνεργάτη των Γερμανών στην Κατοχή κ.λ.π. κ.λ.π. Έτσι, οι προσπάθειες του Μ.Κύρκου να κρατήσει τις σχέσεις του με την ΕΔΑ και μετά την αποχώρησή του, σ’ένα επίπεδο συνεργασίας της Αριστεράς, ματαιώνονται από την τακτική αυτή της ηγεσίας του ΚΚΕ να προσπαθεί να εξοντώ­σει πολιτικά, με όλα τα θεμιτά και αθέμιτα μέσα, κάθε διαφω­νούντα μαζί της, είτε κομμουνιστή είτε συνεργαζόμενο.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ακυρώνεται η εκλογή των εξόριστων

Στις 8 Δεκεμβρίου, το Εκλογοδικείο, με απόφαση του, ακυρώνει, την εκλογή ως βουλευτών Αθηνών των Στ.Σαράφη, Μ.Γλέζου, Μ.Χατζημιχάλη και των αναπληρωματικών εξόριστων και φυλακισμένων, με το αιτιολογικό ότι «δεν είχον τα προσόντα του εκλογίμου ως διατελούντες εν εκτοπίσει και φυλακίσει» (εφημε­ρίδες, 9 Δεκεμβρίου 1951). Για τον ίδιο λόγο, το Εκλογοδικείο ακυρώνει την εκλογή και των άλλων εξόριστων και φυλακισμένων, που έχουν βγει σε Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Βόλο, Λέσβο. Έτσι. στην Αθήνα, βουλευτές της ΕΔΑ βγαίνουν τελικά οι Μιχ.Κύρκος, Γ.Σπηλιόπουλος. Αντ.Μπριλλάκης και Β.Εφραιμίδης. Στον Πει­ραιά, οι Εμ.Μάντακας και Π.Κατερίνης. Στη Θεσσαλονίκη, οι I.Πασαλίδης και Λ.Καραμαούνας. Στον Βόλο, ο Γ. Βλαμόπουλος και στη Λέσβο ο Γ.Σίμος.

Ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης δηλώνει ότι η τυχόν επανεκτόπιση των εξόριστων βουλευτών, που ακυρώθηκε η εκλο­γή τους, θα έδινε την εντύπωση της εμπάθειας, γι'αυτό έχει δώσει εντολή να καταργηθούν οι αποφάσεις εκτοπίσεώς τους. Βέ­βαια, οι φυλακισμένοι (Μ.Γλέζος, Μ.Τσιμπουκίδης, Α.Αμπατιέλος κ.λ.π.) δεν έχουν αφεθεί καθόλου ελεύθεροι. Αργό­τερα. και από τους εξορίστους ορισμένοι θα σταλούν πάλι στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη (Κ.Γαβριηλίδης. Κ.Λυκούρης κ.λ.π.).

Ο ραδιοσταθμός του ΚΚΕ εξαπολύει, αμέσως μετά την ακύ­ρωση της εκλογής των φυλακισμένων και εξόριστων, μια πρώτη επίθεση κατά των περισσοτέρων απ'τους επιλαχόντες βουλευ­τές της ΕΔΑ: Τους χαρακτηρίζει ως βολικούς απέναντι στους Αμε­ρικάνους και τους καλεί να μη δεχτούν την εκλογή τους. Καλεί και τον «λαό ν'αγωνιστεί για ν'ακυρωθεί η απόφαση του Εκλογοδικείου». Πρόκειται, για άλλη μία φορά, για μια εξωπραγματική και διασπαστική της ενότητας της Αριστεράς τακτική, σε στιγ­μές μάλιστα δύσκολες και δραματικές για το αριστερό στρατόπεδο στην Ελλάδα.

Στο μεταξύ, η ΕΔΑ δέχεται, με αφορμή τους ασύρματους, πο­λιτική και αστυνομική πίεση. Ορισμένες εφημερίδες γράφουν ότι από τα κρυπτογραφήματα των ασυρμάτων και από τις ανακρί­σεις αποδείχτηκε η σχέση της ηγεσίας της ΕΔΑ με τον παράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και ότι θα γίνουν αποκαλύψεις. (Ακρόπολις, 1 Δεκεμβρίου 1951 κ.λπ.).

Ο Μιχάλης Κύρκος σημειώνει στις 22 Νοεμβρίου:

«Στις 9 1/2 π.μ. ήλθε στο σπίτι κατόπιν τηλεφωνήματος του ο κ.Πανόπουλος, γεν.διευθυντής Αστυνομίας Πόλεων στο Υπ.Εσωτερικών. Ο κ.Πανόπουλος με ρώτησε για κάποιον Κ. - το όνομα ή επώνυμον -, ο οποίος μου ζήτησε να τον πε­ριλάβω στον συνδυασμό και εγώ έδειξα απροθυμίαν. Ότι ο Κ. αυτός πρέπει να είναι πρόσωπον ευρυτέρου κύρους, το οποίον κινείται ελεύθερα και θα έκαμε τιμή στον συν­δυασμό. Ότι το πρόσωπον αυτό, παρά τη δική μου ψυχρότητα, μπήκε στον συνδυασμό. Απήντησα ότι τέτοιο πρό­σωπο δεν θυμούμαι. Πήρα δε ένα ψηφοδέλτιο και εξήτασα ένα ένα τα πρόσωπα που αρχίζουν κατ'όνομα ή επώνυ­μον από Κ.., αλλά τέτοιο πρόσωπο δεν υπήρχε. Με ηρώτησε αν μίλησα σε προεκλογικές συγκεντρώσεις. Απήντη­σα ότι μίλησα στην Κεντρικήν (...). Μου είπε ότι εκεί υπήρχε πρόσωπο που έπαιζε ιδιαίτερο ρόλο στον καθορισμό των ομιλητών και ότι το πρόσωπο αυτό έχει έλθει στο σπίτι μου. Και με ρώτησε ποιο είναι το πρόσωπο αυτό. Απήντησα ότι όλοι σχεδόν όσοι ευρίσκοντο επάνω ήσαν γνωστοί σε μένα και είχαν έλθει πολλές φορές στο σπίτι. Ότι τον πίνακα και τη σειρά των ομιλητών την είχε καθορίσει η Δ.Ε.». (Μιχ.Κύρκου, στο ίδιο. σ. 5.)

Στις 7 Δεκεμβρίου, ο Κύρκος σημειώνει ότι ο Πανόπουλος τον κάλεσε τυπικά πια, με τον υπηρεσιακό δρόμο, δηλαδή τη Γενική Ασφάλεια, στο γραφείο του:

«Ο λόγος περιεστράφη περί εν πρόσωπον το οποίον ισχυρίζεται ότι συνηντήθη μαζί μου και εγώ του εδήλωσα ότι σε καμιά περίπτωση δεν θα δεχτώ τις υποψηφιότητες Μπε­λογιάννη και Πλουμπίδη και ότι σε τέτοια περίπτωση εγώ θα αποχωρήσω. Πράγματι, αυτά τα είπα όχι σε ένα πρό­σωπο, αλλά σε πολλά (...). Συνεπώς, δεν μπορώ να ξέρω ποιος απ'όλους αυτούς έγραψε ό,τι έγραψε (...). Αντελή­φθην επίμονο προσπάθεια του κ.Π., όχι άμοιρο προειδοποιήσεως ότι μπορώ να κληθώ σε ανάκριση. Απήντησα ότι η ανάκρισις δεν θα φωτισθή περισσότερο, αφού και ο ίδιος δεν είμαι περισσότερο φωτισμένος».

Ο I.Πανόπουλος, ικανός αξιωματικός της αστυνομίας με διε­θνείς δεσμούς και ιδιαίτερη φιλία με τους Αμερικανούς, αναπτύσσει και προσωπική αστυνομική δραστηριότητα στους κύκλους της Αριστεράς. Ο Γιάννης Κοκορέλλης αφηγείται ότι, μετά την ίδρυση της ΕΔΑ, τον επισκέφθηκε και τον προειδοποίησε:

«Ανεχθήκαμε τη δράση σου στο κόμμα του Σοφιανόπουλου, αλλά τώρα πάει πολύ. Δεν πρόκειται να σε ανεχθού­με και με την κομμουνιστική ΕΔΑ».