ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Θανατικές καταδίκες

Όλοι περιμένουν ότι ύστερα από την αυτοταπείνωσή του ο Μπάτσης, τουλάχιστον, θα βγει έξω από τον μαύρο κύκλο του θανά­του. Αλλά η αγόρευση του βασιλικού επιτρόπου διαλύει τις αυ­ταπάτες: Ο επίτροπος ζητά θάνατο για 12 κατηγορούμενους, ανάμεσα στους οποίους ο Μπελογιάννης, ο Μπάτσης, η Ιωαννί­δου, ο Ηλίας Αργυριάδης, ο Καλούμενος, ο νεαρός Φ.Λαζαρίδης κ.λ.π., ισόβια για 11 και απαλλαγή για έξι.

Συγκίνηση και αγωνία απλώνονται σε ολόκληρη την Ελλάδα. Πολλοί, ανεξάρτητα από πολιτική τοποθέτηση, νιώθουν πως ο τουφεκισμός τόσων ανθρώπων, δυόμισι χρόνια ύστερα από το τέ­λος του Εμφύλιου Πολέμου, θα είναι βαρυσήμαντο γεγονός για τη χώρα. Θα ανάψει πάλι τα εμφύλια πάθη και τα μίση και θα με­γαλώσει το βάραθρο του αίματος. Ο σάλος στην ΕΠΕΚ εντείνε­ται. Πολλά στελέχη της καταλαβαίνουν πως, μαζί με τους καταδίκους, οι σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος θα πλήξουν και την ίδια την κυβέρνηση του Κέντρου. Ζητούν όχι μόνο να ματαιωθούν οι εκτελέσεις, αλλά και να επεκταθούν τα «μέτρα επιεικείας». Αλλά το Κόμμα των Φιλελευθέρων και οι Αμερικανοί είναι αντίθετοι σε κάθε επέκταση των μέτρων. Δεν θεωρούν κατάλληλη τη στιγμή ούτε για τη συζήτηση των σχετικών νομοσχεδίων. Αυτό που προέχει για τους Αμερικανούς, αυτή τη στιγμή, είναι να «καταφερθούν πλήγματα κατά του κομμουνισμού». Και ο Πλαστήρας δεσμεύεται με δημόσια δήλωση του: Οι αποφάσεις του στρατοδικείου θα εκτελεσθούν, η κυβέρνηση δεν θα επέμβει. Αφήνει να εννοηθεί μόνο ότι θα ζητήσει από τον βασιλιά χάρη για τις γυναίκες.

Στις 29 Φεβρουαρίου (ο χρόνος είναι δίσεκτος) αγορεύουν στο στρατοδικείο οι συνήγοροι υπερασπίσεως. Ο Άγγελος Τσουκα­λάς. συνήγορος του Μπελογιάννη, αναπτύσσει την άποψη ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί για τον πελάτη του ο Α.Ν. 375, αφού τον επανέφεραν σε ισχύ πέντε μέρες μετά τη σύλληψή του. Ο Παπακυριακόπουλος, συνήγορος του Μπάτση, υποστηρίζει ότι πουθε­νά δεν καταδικάζονται πολίτες σε θάνατο για κατασκοπία σε και­ρό ειρήνης. Αγωνίζεται να σώσει τον πελάτη του, τον οποίο έχει κι αυτός πείσει να δείξει «μεταμέλεια» για να γλιτώσει το εκτε­λεστικό απόσπασμα.

Την ίδια μέρα, ο Πιουριφόυ επισκέπτεται τον Πλαστήρα στο σπίτι του. Έχουν συνομιλία μίας ώρας. Ανακοινώνεται ύστερα πως συζήτησαν οικονομικά και θέματα καλύτερης λειτουργίας της κρατικής μηχανής και ότι δεν έγινε καμιά συζήτηση για τις εκτελέσεις. Αυτό το τελευταίο κανένας δεν το πιστεύει. Εξάλ­λου, αργότερα θα γίνει γνωστό πως ο Τομ Καραμεσίνης, ο σταθμάρχης της CΙA στην Ελλάδα, επέμενε να εκτελεστούν οι απο­φάσεις του στρατοδικείου.

Την 1η Μαρτίου, πρόκειται να εκδοθεί η απόφαση του στρα­τοδικείου. Έκτακτα μέτρα έχει πάρει η αστυνομία στον χώρο του δικαστηρίου και στη γύρω περιοχή. Πιο αυστηρή η επιτήρηση από τις προηγούμενες μέρες. Οι κατηγορούμενοι οδηγούνται στις φυλακές. Θα περιμένουν εκεί την απόφαση. Οι συγγενείς τους κατακλύζουν την αίθουσα. Τους κατέχει θανάσιμη αγω­νία. Στις 1.30 το μεσημέρι, ύστερα από διάσκεψη τεσσάρων ωρών, οι στρατοδίκες ξαναμπαίνουν στην αίθουσα. Ο πρόεδρος Σίμος απαγγέλλει τις καταδίκες: Ο Νίκος Μπελογιάννης και ο Ηλίας Αργυριάδης καταδικάζονται δύο φορές σε θάνατο «παμ­ψηφεί». Ο Δ.Μπάτσης, ο νεαρός Φ.Λαζαρίδης, ο Καλούμενος και η Έλλη Ιωαννίδου μία φορά σε θάνατο, επίσης «παμψηφεί». Άλλοι δύο σε θάνατο (Χαρ.Τουλιάτος και Μ.Μπισμπιάνος), με 4 κατά 1. Συνολικά, δηλαδή, οχτώ σε θάνατο. Άλλοι τέσσερις κα­ταδικάζονται σε ισόβια δεσμά, δύο σε 20 χρόνια, τέσσερις σε 15, δυο σε 10, δύο σε ένα και εφτά απαλλάσσονται.

Ο αντεπίτροπος του στρατοδικείου, λοχαγός, πηγαίνει στις φυλακές Καλλιθέας και διαβάζει στους κρατουμένους την από­φαση. Όλοι την δέχονται με ψυχραιμία. Μία από τις γυναίκες που καταδικάστηκαν σε ισόβια, είναι ετοιμόγεννη. Της διαβάζουν την απόφαση στο Δημόσιο Μαιευτήριο.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δίκη Μπελογιάννη

Στις 15 Φεβρουαρίου, αρχίζει στο Διαρκές Στρατοδικείο Αθη­νών η δίκη των Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π., που θα προκαλέ­σει σάλο στην Ελλάδα και συγκίνηση στο εξωτερικό όση περί­που και η υπόθεση Ρόζεμπεργκ στην Αμερική. Οι παρόντες κατηγορούμενοι είναι 29, δεκάδες οι συνήγοροι υπερασπίσεως. Κεντρικό πρόσωπο στη δίκη, ο Νίκος Μπελογιάννης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Τριάντα εφτά χρόνων, μελα­χρινός, ντυμένος άψογα, συχνά ελαφρά αξύριστος, μ'ένα γα­ρίφαλο κόκκινο στο χέρι, παρακολουθεί με προσοχή, αλλά και ψυχραιμία τη διαδικασία. Κρατά σημειώσεις, υποβάλλει κα­μιά φορά ερωτήσεις στους μάρτυρες και φαίνεται ήρεμος και αποφασισμένος για τη μεγάλη στιγμή, χωρίς αυταπάτες για την τύχη που τον περιμένει. Βασικό πρόσωπο στη δίκη είναι και η Έλλη Ιωαννίδου, επίσης επίμονη στις θέσεις της. Αλλά το τραγικό πρόσωπο στη δίκη είναι ο Δημήτρης Μπάτσης, ο δικη­γόρος και οικονομολόγος. Έχει λυγίσει μπροστά στην απειλή του θανάτου, προσπαθεί να σώσει τη ζωή του με σειρά από ομολογίες για τη δράση του και αποκηρύξεις των ιδεών του, αλλά, ταυτόχρονα, φροντίζει να κάνει το «λιγότερο δυνατό κα­κό» στους συντρόφους του. Πρόεδρος του στρατοδικείου εί­ναι ο αντιστράτηγος της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης Σίμος, β.επίτροπος ο συνταγματάρχης Αθανασούλης. Πρώτοι μάρτυρες κατηγορίας εξετάζονται ο διοικητής της Γενικής Ασφάλειας Θ.Ρακιντζής και ο ταξίαρχος Π.Νικολόπουλος, που αναφέρεται ως αρχηγός της Υπηρεσίας Πληροφοριών του ΓΕΣ, αλλά ήταν και επικεφαλής της καθοδηγούμενης από τον Παπάγο και τη CIA ΚΥΠΕ. Ακολουθούν πενήντα ακόμα αξιωματικοί της αστυ­νομίας. Όλοι καταθέτουν λεπτομέρειες για τη δράση των κα­τηγορουμένων, αλλά δεν παραλείπουν ν'αναφερθούν και στην ιστορία του ΚΚΕ, όπως την έχουν μάθει στις διάφορες σχολές. Ορισμένοι καταθέτουν για τον Μπάτση ότι δεν είναι ειλικρινής η μεταμέλειά του και ότι, κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων, ομολογούσε μόνο εκείνα τα στοιχεία που αντιλαμβανόταν ότι ήδη γνώριζαν οι Αρχές. Συγκεκριμένα, ανέφεραν ότι, ενώ ήξε­ρε πού κρυβόταν ο Πλουμπίδης, το είπε πολύ αργά, ώστε να του δώσει καιρό να πάρει τα μέτρα του, να φύγει από εκείνο το σπίτι και να κρυφτεί αλλού.

Ενώ συνεχίζεται η δίκη, στο εσωτερικό ξεσπά πολιτικός σά­λος γύρω από την υπόθεση και στο εξωτερικό αρχίζει κινητοποίη­ση για να σωθούν οι κατηγορούμενοι από τον θάνατο. Ο Τύπος της Δεξιάς κατηγορεί τον υπουργό Εσωτερικών ότι έχει αποκρύ­ψει στοιχεία από το δικαστήριο.

Ο Ρέντης απαντά, με δηλώσεις του, ότι έχουν δοθεί όλα τα στοιχεία, εκτός από μερικά που αποτελούν μυστικά του κρά­τους και θ'αποκαλυφτούν μόνο όταν τελειώσουν οι σχετικές ανακρίσεις. Στα ραδιοσήματα γίνεται λόγος για κάποιον Φουστανελλά, με τον οποίο έχει επαφή το ΚΚΕ. Οι δεξιές εφημερί­δες αφήνουν υπαινιγμούς ότι με αυτό το ψευδώνυμο το ΚΚΕ εν­νοεί τον ίδιο τον πρωθυπουργό Ν.Πλαστήρα. Ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα», που τον κατευθύνουν έμπιστοι του Ζαχα­ριάδη, επιβεβαιώνει τους υπαινιγμούς: Μεταδίδει σε σχόλιά του ότι και ο Πλαστήρας και άλλα πολιτικά πρόσωπα έχουν έλθει επανειλημμένα σε επαφή με εκπροσώπους του ΚΚΕ και έχουν ζητήσει κρυφή συνεργασία. Η σύγχυση μέρα με τη μέρα μεγα­λώνει. Είναι φανερό πως οι Αμερικανοί και οι υποταγμένες σ'αυτούς υπηρεσίες σπρώχνουν τα πράγματα στα άκρα. Θέλουν να πετύχουν θανατικές εκτελέσεις για να εντείνουν τη φοβία στους οπαδούς της Αριστεράς, αλλά και για να δημιουργήσουν χάσμα αίματος ανάμεσα στον Πλαστήρα και στην ΕΠΕΚ από τη μία και στο ΚΚΕ από την άλλη, να υποσκάψουν την κυβερνητική πολιτική της «ειρηνεύσεως» και να ανατρέψουν, όταν θα κρίνουν κατάλληλη τη στιγμή, την κυβέρνηση. Η άκριτη πολιτική του Ζαχαριάδη και των πιστών του διευκολύνει τα σχέδια αυτά.

Στο μεταξύ, μέσα στο κυβερνητικό στρατόπεδο έχει ξεσπάσει διαμάχη τόσο για την τύχη των κατηγορουμένων όσο και για την ΕΔΑ. Πολλοί βουλευτές και παράγοντες της ΕΠΕΚ υποστηρίζουν πως τυχόν θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις θα αποτελέσουν πλήγμα στο ειρηνευτικό πρόγραμμα του κόμματος τους και στο Κέ­ντρο γενικότερα και ότι η υπόθεση Μπελογιάννη είναι παγίδα που τους έχουν στήσει οι Αμερικανοί και η Δεξιά. Ενώ ο Βενιζέλος, ο Ρέ­ντης και ο ίδιος ο Πλαστήρας, με επανειλημμένες δηλώσεις τους, βε­βαιώνουν ότι εξετάζεται η περίπτωση να διαλυθεί η ΕΔΑ και ότι η τελική απόφαση θα καθοριστεί από τα πορίσματα των ανακρίσε­ων, ο υφυπουργός «παρά τω πρωθυπουργώ» Ανδρέας Ιωσήφ, σε ομιλία του στην Κηφισιά, αποκρούει κάθε σκέψη για κατάργηση κομμάτων. Μόνο άτομα – υποστηρίζει - μπορούν να τιμωρούνται, όχι κόμματα. Τις ίδιες θέσεις υποστηρίζουν στα παρασκήνια και άλ­λοι υπουργοί (Γ.Καρτάλης κ.λ.π.) και, δημόσια με την αρθρογρα­φία τους, τα ημιεπίσημα δημοσιογραφικά όργανα της ΕΠΕΚ (Προ­οδευτική Αλλαγή του Παπαπολίτη και Προοδευτικός Φιλελεύθερος).

Και το Βήμα τάσσεται εναντίον της διαλύσεως της ΕΔΑ. Σε κύριο άρθρο του, στις 5 Φεβρουαρίου, γράφει ότι η ΕΔΑ αναμφισβήτητα ελέγχεται από την ηγεσία του ΚΚ. Αλλά, αφού «ο κομμουνισμός διαθέτει υπό την αυστηράν του πειθαρχίαν αξιόλογον τμήμα του λαού μας», το πρόβλημα δεν θα λυθεί με το να «τεθεί εκτός νόμου» η Ακρα Αριστερά. Ο κομμουνιστι­κός μηχανισμός θα καταφεύγει, με τη μορφή της «φράξιας», σε άλλους προοδευτικούς πολιτικούς σχηματισμούς, όπου «θα διαδραματίσουν αποφασιστικόν και ίσως επικινδυνωδέστερον ρόλον».

Το Βήμα προτείνει άλλη λύση για να αντιμετωπιστεί η Άκρα Αριστερά:

«Από αυτάς τας σκέψεις και όχι από προσήλωσιν εις αφε­λείς ή πονηρούς δογματισμούς περί... υποχρεώσεων της δημοκρατίας, που δεν έχουν καμίαν θέσιν εις την πολύ­παθη αυτήν χώραν – γράφει - φθάνει κανείς εις το συμπέ­ρασμα ότι θα έπρεπε να περιορισθή το κράτος, προς το παρόν τουλάχιστον, εις την δίωξιν των ατόμων ή της ομά­δος ή και ολόκληρης της προβαλλομένης εκάστοτε ηγε­σίας, όταν θα διαπιστώνεται το έγκλημα (...). Με συνετήν και ψύχραιμον αντιμετώπισιν (...) εις δίωξιν του εγκλή­ματος και παράλληλα εις έκθεσιν του σχηματισμού εις προοδευτικήν εξαφάνισιν διά πολιτικών και κοινωνικών μέσων θα επιτευχθούν πολύ θετικώτερα αποτελέσματα από τον ασύνετον γενικόν διωγμόν και την παραπομπήν της συνωμοσίας εις το σκότος που είναι το κλίμα της. Επι­βάλλεται δηλαδή να τεθεί ο κομμουνισμός όχι εκτός νό­μου, αλλά εντός νόμου».

Στο μεταξύ, η δίκη των 29 οδηγείται στο δραματικό αποκορύφωμά της. Στις 21 Φεβρουαρίου, καταθέτει στο δικαστήριο ο διευθυντής της αστυνομίας στο Υπουργείο Εσωτερικών, Ι.Πανόπουλος. Ο Μπελογιάννης σηκώνεται και τον ρωτά αν είναι αλή­θεια, ότι τον οδήγησαν με εντολή του στο γραφείο του στο υπουρ­γείο και εκεί ο Πανόπουλος του είπε:

- Δεν σου ζητώ να καταδώσεις πρόσωπα. Άλλαξε μόνο πα­ράταξη και θα σωθείς.

Ο Πανόπουλος, όπως θα περίμενε κανείς, το διαψεύδει. Αυ­τό δεν σημαίνει βέβαια πως η διάψευση γίνεται από όλους πι­στευτή. Είναι γεγονός ότι και δημοσιογράφοι έχουν χρησιμοποιη­θεί για να μεταφέρουν παρόμοιες προτάσεις στον Μπελογιάννη στη φυλακή. Μια «μεταμέλειά» του με αντάλλαγμα το κεφάλι του θα ήταν «μεγάλη επιτυχία» για τις υπηρεσίες.

Για τον Μπάτση, ο Πανόπουλος καταθέτει ότι δεν μεταμελήθηκε ειλικρινά και ότι έδωσε στην ανάκριση ορισμένα πράγμα­τα, ενώ έκρυψε άλλα. Απαντώντας όμως σε σχετική ερώτηση συνηγόρου του κατηγορουμένου επιστήμονα, ο Πανόπουλος πα­ραδέχεται ότι ο Μπάτσης δεν ήξερε τίποτε για τους ασυρμά­τους. Το ερώτημα είναι: Τότε πού θα στηριχτεί η κατηγορία της κατασκοπίας κατά του Μπάτση; Μόνο στο γεγονός ότι παρέλα­βε χρήματα του ΚΚΕ από ένα ναυτικό και τα παρέδωσε σε μια συγκατηγορουμένη του; Όλοι όμως καταλαβαίνουν ότι η ζωή του νέου οικονομολόγου κρίνεται όχι από ό,τι έκανε πριν από τη σύλληψή του, αλλά από το τι είπε και τι «έδωσε» από τη στιγμή που βρέθηκε στα χέρια της αστυνομίας. Από όσα γράφτηκαν μετά την καταδίκη του και μετά την εκτέλεση του προκύπτει ότι ο Ρέντης και ο Πανόπουλος είχαν υποσχεθεί στους συνηγόρους και στη γυ­ναίκα του Μπάτση ότι δεν θα εκτελεστεί αν βοηθήσει αποφασι­στικά την ανάκριση. (Βλέπε, ανάμεσα σε άλλα, και την αποκαλυ­πτική επιστολή του συνηγόρου του Μπάτση, Παν.Παπανικολάου, στην Ακρόπολη, 13 Δεκεμβρίου 1972.) Τι ήταν το «αποφασιστικό» που ζητούσαν από τον Μπάτση ο υπουργός των Εσωτερικών και ο ανώτερος αστυνομικός διευθυντής; Πρόσφατα, έχει υποστηρι­χτεί ότι οι Ρακιντζής και Πανόπουλος πίεσαν τον Μπάτση να δε­χτεί να γίνει «συνδετικός κρίκος» ανάμεσα στην «υπόθεση ασυρ­μάτων» και στην «υπόθεση της Αεροπορίας», στη σκευωρία δηλαδή για δήθεν κομμουνιστική συνωμοσία στην Αεροπορία που κατέ­ληξε σε συλλήψεις, φρικτούς βασανισμούς και βαριές καταδίκες αεροπόρων - αξιωματικών και υπαξιωματικών. Η εκδοχή έχει μια λογική, αλλά δεν φαίνεται να στηρίζεται παρά μόνο σε συλλογισμούς. Οι «ενδεί­ξεις» που προσφέρονται, επιβεβαιώνουν το πολύ ότι κοινός «ιθύ­νων νους» και στις δύο υποθέσεις ήταν οι Αμερικανοί, αλλά δεν αποκαλύπτουν καμιά προσπάθεια για σύνδεση και ακόμα λιγό­τερο για να χρησιμοποιηθεί ο Μπάτσης ως συνδετικός κρίκος. Ύστε­ρα, αν στον Μπάτση είχαν γίνει τέτοιες προτάσεις, δεν θα το ήξε­ρε κάποιος από τους συνηγόρους του ή τους δικούς του; Και αν από φόβο κανένας δεν το είχε εκμυστηρευτεί σε άλλον τόσα χρό­νια, τώρα πια, ύστερα από τόσα που έχουν γραφεί στον Τύπο, κά­τι δεν θα διέρρεε; Κι ακόμα, αν ήθελαν να πιέσουν τον Μπάτση να «ομολογήσει» ότι καθοδηγούσε τη «συνωμοσία» στην Αεροπο­ρία, δεν θα μπορούσαν ευκολότερα να τον κάμψουν αν του έφερ­ναν κάποια «ομολογία» κατηγορούμενου αεροπόρου από τις τόσες ψευδείς και ανυπόστατες που είχαν υπογραφεί;

    Κατά συνέπεια, ώσπου να υπάρξουν περισσότερα στοιχεία, θα πρέπει να υποθέσουμε πως η αληθινά μεγάλη σκληρότητα που έδειξαν απέναντι ακόμα και σ'έναν νέο επιστήμονα που είχε υπο­κύψει στις πιέσεις η αστυνομία, το στρατοδικείο, τα Ανάκτορα οφειλόταν περίπου στους ίδιους λόγους που οδήγησαν στην εκτέ­λεση του Χρυσικόπουλου και στην παρ'ολίγον εκτέλεση (αν δεν είχε δεσμούς με ανθρώπους των Ανακτόρου) του έμπορου Κατραμάτου: Στην προσπάθεια δηλαδή να «δοθεί ένα μάθημα» σε όλους τους προερχόμενους από την «καλή κοινωνία» να μην ενι­σχύουν το ΚΚΕ και να μην περιμένουν, σε περίπτωση που δια­πράξουν ένα τέτοιο «έγκλημα», ότι θα τους σώσουν οι γνωριμίες τους. Στην περίπτωση του Μπάτση, του οικονομολόγου, διευθυ­ντή περιοδικού και γραμματέα επιστημονικής εταιρείας, οι ξένοι, τα Ανάκτορα, ο ΙΔΕΑ ήθελαν να τρομοκρατήσουν ειδικότερα και τους διανοούμενους της Αριστεράς δείχνοντάς τους ότι «εν τω Αδη ουκ έστι μετάνοια».

Με τον Πανόπουλο τελειώνει η εξέταση των μαρτύρων κα­τηγορίας. Επειδή όμως εξακολουθεί στον Τύπο της Δεξιάς ο θόρυβος γύρω από τον «Φουστανελλά» που, όπως αναφέρουν τα ραδιοσήματα, είχε επαφές με την ηγεσία του ΚΚΕ, καλού­νται πάλι στο δικαστήριο ο ταξίαρχος Νικολόπουλος και ο αστυ­νομικός διευθυντής Ρακιντζής να πουν ποιος κρυβόταν πίσω από αυτό το ψευδώνυμο. Αλλά και οι δύο δεν διαφωτίζουν το στρατοδικείο περισσότερο από τον Πανόπουλο, που έχει κα­ταθέσει ότι ήταν ατυχία της ανάκρισης που δεν κατόρθωσε να εξακριβώσει ποιος είναι ο Φουστανελλάς. Ο Ρακιντζής μάλι­στα, που δεν διακρινόταν από ιδιαίτερη οξύνοια, απάντησε πως ίσως να μην ήταν και πρόσωπο, αλλά πόλη, κωμόπολη ή χωριό. Όταν συνήγορος του Μπάτση του θυμίζει πως τα σήματα ανέ­φεραν για ασθένεια του «Φουστανελλά» και του παρατηρεί ότι πόλεις και χωριά δεν αρρωσταίνουν, ο Ρακιντζής αποφεύγει ν'απαντήσει.

Ελάχιστοι είναι οι μάρτυρες υπερασπίσεως που, μέσα σ'εκεί­νο το κλίμα, παρουσιάζονται στο στρατοδικείο για να καταθέ­σουν υπέρ των κατηγορουμένων, μερικοί τουλάχιστον από τους οποίους είναι σίγουροι μελλοθάνατοι. Ανάμεσα στους ελάχιστους, ο καθηγητής της ΑΣΟΕΕ Δ.Καλλιτσουνάκης, που εξαίρει το επι­στημονικό έργο του Δ.Μπάτση και υποστηρίζει ότι το βιβλίο του κατηγορούμενου οικονομολόγου Βαριά βιομηχανία στην Ελλάδα δείχνει επιστημονική, τεχνική και νομική κατάρτιση που δεν την έχει κανένας στη χώρα μας αυτή την εποχή. Ανάμεσα στους ελά­χιστους και ο γνωστός για την ακραία δεξιά τοποθέτηση του δη­μοσιογράφος Κώστας Τριανταφυλλίδης, που καταθέτει για τη δράση του κατηγορούμενου γιατρού Κ. ως εθελοντή στο Τάγμα Χιονοδρόμων στον πόλεμο του '40.

Στις 25 Φεβρουαρίου, απολογείται ο Νίκος Μπελογιάννης. Όπως όλοι περίμεναν, η απολογία του είναι υπεράσπιση και προ­βολή των πολιτικών θέσεων του ΚΚΕ. Τονίζει πως ο πατριωτι­σμός δεν κρίνεται σε στιγμές που τα πολιτικά πάθη είναι οξυμέ­να, οπότε χρησιμοποιούνται συκοφαντίες. Θυμίζει πως ο I.Μεταξάς κατηγορήθηκε για κατάσκοπος των Γερμανών. Και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος το ίδιο. Ο πατριωτισμός, συνεχίζει, κρί­νεται, όταν κινδυνεύουν η ανεξαρτησία και η ακεραιότητα της πα­τρίδας. Αναφέρεται στο γράμμα του Ζαχαριάδη, που δημοσιεύ­τηκε στον Τύπο με την εισβολή των Ιταλών στην Ελλάδα το 1940, καθώς και στη δράση του ΚΚΕ κατά την Κατοχή στην Αντίστα­ση. Συνεχίζοντας αναφέρει ότι όλα τα άλλα κόμματα έρχονται σε επαφή με το ΚΚΕ και ότι στελέχη του Συναγερμού έχουν οι­κονομικές δοσοληψίες με το εδώ κλιμάκιο. Στέλεχος συντηρητι­κού κόμματος έδωσε στο ΚΚΕ εμπιστευτική έκθεση του Μάινορ προς το Στέητ Ντηπάρτμεντ, που υποστηρίζει ότι όλα τα κόμ­ματα στην Ελλάδα είναι ανίκανα και διεφθαρμένα, για να δημο­σιευτεί. Αφού είπε πως δεν επισκέφτηκε ποτέ τους ασυρμάτους και ότι αυτά που αναφέρονται σαν στρατιωτικά σήματα είναι αστεία, καταλήγει:

«Ο υπουργός των Εσωτερικών είπε ότι η δίκη αυτή είναι πολύ διδαχτική. Κατά τη γνώμη μου, θα είναι πραγματικά διδαχτική. Το δίδαγμα που θα βγει, είναι ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν χτυπιέται με τέτοια μέσα. Όπως απέδει­ξε η ιστορία του ως τα τώρα, έχει βαθιές ρίζες ακατάλυτες, ποτισμένες με αίμα που έχυσε στους αγώνες για την Ελλά­δα και τον ελληνικό λαό. Εμείς πιστεύουμε στην πιο σω­στή θεωρία που διανοήθηκαν τα πιο προοδευτικά μυαλά της ανθρωπότητας. Και η προσπάθειά μας, ο αγώνας μας είναι να γίνει η θεωρία αυτή πραγματικότητα για την Ελλά­δα και τον κόσμο ολόκληρο. Αγαπάμε την Ελλάδα και τον λαό της περισσότερο από τους κατηγόρους μας. Το δεί­ξαμε όταν εκινδύνευαν η ελευθερία, η ανεξαρτησία και η ακεραιότητα της και ακριβώς αγωνιζόμαστε για να ξημε­ρώσουν στη χώρα μας καλύτερες μέρες, χωρίς πείνα και πόλεμο. Για τον σκοπό αυτό αγωνιζόμαστε και, όταν χρειαστεί, θυσιάζουμε και τη ζωή μας. Πιστεύω ότι δικάζοντας μας σήμερα, δικάζετε τον αγώνα για την ειρήνη, δικάζετε την Ελλάδα...».

Δραματική είναι η απολογία του Δ.Μπάτση. Λέει ότι πίστε­ψε όσα του έλεγαν ο Πλουμπίδης και η Ιωαννίδου, ότι το ΚΚΕ ζη­τούσε την ειρήνευση και την ανασυγκρότηση της χώρας και ότι τα λεφτά που έρχονταν από το εξωτερικό προορίζονταν γι'αυτό τον σκοπό. Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι γινόταν κατασκοπία. Αρνιέται πως ήταν οικονομικός διαχειριστής του παράνομου μηχανισμού. Παραδέχεται ότι τρεις φορές παρέλαβε και παρέδω­σε χρήματα. Και, για ν'αποδείξει πως η μεταμέλειά του είναι ει­λικρινής, προσφέρεται να πολεμήσει στην Κορέα στην πρώτη γραμμή, κατά του κομμουνισμού...

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Τορπιλίζεται πάλι η ειρήνευση

Η κυβέρνηση Πλαστήρα επιχειρεί, μέσα σ αυτή την ατμόσφαιρα, να εφαρμόσει ένα μικρό έστω μέρος από το πρόγραμμα της για την ειρήνευση της χώρας. Ταυτόχρονα με τις συλλήψεις και τις δί­κες, αρχίζει να απολύει, όπως είδαμε, κυρίως με τη μορφή των αδειών, μερικές εκατοντάδες εξορίστους που κρατούνται από το 1946-48, χωρίς να υπάρχει εναντίον τους καμιά συγκεκριμένη κατηγορία. Σύμφωνα με τους επίσημους αριθμούς που ανακοίνω­σε ο υπουργός Εσωτερικών, στις 14 Ιανουαρίου, παραμένουν στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη 1.600 πολιτικοί εξόριστοι από τους 2.830 που ήταν στις αρχές Νοεμβρίου 1951. Και στο Τρίκερι μέ­νουν 210 εκτοπισμένες γυναίκες από τις 460 που βρήκε η νέα κυ­βέρνηση Πλαστήρα (εφημερίδες, 15 Ιανουαρίου 1952).

Αλλά και αυτός ο ρυθμός των απολύσεων κρίνεται υπερβολι­κός από τους Αμερικανούς. Ο Πιουριφόυ κάνει σχετικά διαβή­ματα στον Πλαστήρα και στον Βενιζέλο. Ο αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως υιοθετεί τις αμερικανικές απόψεις και ανακοινώνει ότι ζήτησε από τον πρωθυπουργό και τον υπουργό τον Εσωτερικών να σταματήσει η χορήγηση αδειών και να συγκροτηθούν επιτρο­πές για να κρίνουν ποιοι θα πρέπει να απολυθούν και ποιοι θα μείνουν στα στρατόπεδα. Ο υπουργός, την ίδια μέρα, δηλώνει ότι συγκροτούνται επιτροπές από εκπροσώπους της Αστυνομίας Πόλεων και της χωροφυλακής. Όλ'αυτά σημαίνουν πως η απόλυση των εξόριστων, που είναι ένα από τα βασικά σημεία του προε­κλογικού προγράμματος της ΕΠΕΚ, ουσιαστικά σταματά. Τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και οι εκτοπίσεις θα διατηρηθούν μία ακόμα δεκαετία.

Οπωσδήποτε, αυτή τη στιγμή, οι Αμερικανοί, που θέλουν να φέρουν στην εξουσία τον Παπάγο, και η Δεξιά πετυχαίνουν δύο στόχους: Ανακόπτουν την ενίσχυση της Αριστεράς και την τόνωση του ηθικού των οπαδών της, που φέρνει η προοπτική να καταργη­θούν οι διοικητικές εκτοπίσεις, και, ταυτόχρονα, πλήττουν την ΕΠΕΚ που παρουσιάζεται και πάλι ανακόλουθη προς τις επαγγελίες της.

Στο διάστημα αυτό και με την ατμόσφαιρα που έχει δημιουργηθεί κυρίως με την αποκάλυψη των ασυρμάτου και των ραδιοσημάτων, η κυβέρνηση δεν κατορθώνει να προωθήσει ούτε τα περιορισμένα «μέτρα επιεικείας» που έχει προετοιμάσει. Ο Πλαστήρας καταλαβαίνει ότι η κατάσταση έχει ξεφύγει από τα χέρια του. Σε αντιπροσωπεία της ΕΔΑ - από τους I.Πασαλίδη, Τ.Κουλαμπά κ.λ.π. - που τον επισκέπτεται για να διαμαρτυρηθεί γιατί σταμάτησαν οι απολύσεις πολιτικών εξόριστων, ο Πλαστήρας θα πει:

-   Ουου, θα πάθετε κι άλλα. Θα σας κλείσουν και τη Δημο­κρατική, θα σας διαλύσουν και την ΕΔΑ.

Οι εκπρόσωποι της ΕΔΑ τον ρωτούν:

-   Και ποιοι θα τα κάμουν αυτά. κ.πρόεδρε; Εσείς δεν εί­στε πρωθυπουργός της χώρας;

- Ξέρτε σεις, ξέρτε σεις. Πιουριφούηδες, σκοτεινές δυ­νάμεις...

Μέσα σ'αυτή τη θύελλα, ο παλιός στρατιώτης δεν χάνει το χιούμορ του ούτε και την αισιοδοξία του. Σε συνέντευξή του σε ξένους δημοσιογράφους δηλώνει:

«Εάν είχον απόλυτον δύναμιν, τα μέτρα της επιεικείας θα ήσαν ευρύτερα διά την σημερινήν κατάστασιν, αλλά δεν ημπο­ρώ να προχωρήσω περισσότερον, διότι τα ανθρώπινα ρυθ­μίζονται σύμφωνα με τας πολιτικάς καταστάσεις των επο­χών. Οιασδήποτε δυσχερείας και εάν συναντήσωμεν εις τον δρόμον μας, μία των κυριωτέρων μας ασχολιών θα είναι να ειρηνεύσωμεν τον τόπον αυτόν, διότι πιστεύω ότι μετά την ειρήνευσιν και μόνον είναι δυνατόν να ανασυγκροτηθή εκ βά­θρων ο τόπος αυτός». (Εφημερίδες, 17 Ιανουαρίου 1952.)

Ο Πλαστήρας θα διατηρήσει την αισιοδοξία του, ακόμα κι όταν, σε λίγο, η αρρώστια του θα τον κάνει να σωριαστεί σωματικό ερείπιο.

Τα ραδιοσήματα που δημοσιεύονται στις εφημερίδες, οι πλη­ροφορίες για ενδεχόμενη διάλυση της ΕΔΑ, οι προετοιμασίες για νέα μεγάλη δίκη, στο ταχτικό στρατοδικείο αυτή τη φορά, ηγετι­κών στελεχών του ΚΚΕ για κατασκοπία, οι συνεχιζόμενες συλλή­ψεις, προμηνύουν τον σάλο που θ'ακολουθήσει. Στις 8 Ιανουα­ρίου, ο δικηγόρος Δ.Μπάτσης μεταφέρεται στο Υπουργείο Εσωτερικών, όπου τον ανακρίνει προσωπικά ο ίδιος ο υπουργός με τη βοήθεια και των ανώτερων αστυνομικών διευθυντών Πανόπουλου, Λιαρομάτη και Ρακιτζή. Τη σχετική πληροφορία την δημοσιεύουν την άλλη μέρα οι εφημερίδες. Είναι πραγματικά κάτι το ασυνήθιστο ένας υπουργός να ανακρίνει κρατούμενο, με την κατηγορία μάλιστα της κατασκοπίας. Σε λίγες μέρες, γίνεται γνω­στή η σύλληψη ενός νέου στην ηλικία γιατρού της Αθήνας. Η κα­τηγορία εναντίον του είναι ότι έχει και αυτός επαφές με τον πα­ράνομο μηχανισμό του ΚΚΕ και προσωπικά με τον Νίκο Πλουμπίδη. Ανακοινώνεται επίσης η σύλληψη μιας ηθοποιού, ενός κτηματία κ.λπ.

Στις 16 Ιανουαρίου, ο υπουργός των Εσωτερικών δηλώνει στον Κ.Γαβριηλίδη, που τον επισκέφτηκε για να ζητήσει να συνεχι­στούν οι απολύσεις των εξόριστων, ότι υπάρχουν υπόνοιες πως η ΕΔΑ έχει επαφή με τον Ζαχαριάδη. Του προσθέτει ότι, όταν θα διαπιστωθεί το γεγονός με συγκεκριμένα στοιχεία, θα εφαρμο­στεί εναντίον της ΕΔΑ ο νόμος. Την άλλη μέρα. ο Μιχ.Κύρκος σημειώνει στο Ημερολόγιο του:

«Σήμερα είδα τον Γρ.Κασιμάτη στο υπουργείο του. Μου είπε ότι οι Αμερικανοί επενέβησαν με εντονώτατο διάβη­μα υπέρ των αξιωματικών. Κατόπιν αυτού εγκαταλείπε­ται από την κυβέρνησι η παραπομπή σε δίκη. Μου είπε επίσης ότι σφοδρό διάβημα έκαναν οι Αμερικανοί για την απόλυση των εξόριστων! Το σοβαρώτερο είναι ότι μου απε­κάλυψε ότι η κυβέρνησις βαδίζει να διαλύσει την ΕΔΑ και να την διώξη "επί κατασκοπία". Υπάρχει, μου είπε, ένα προηγούμενο στη Γαλλία στον τελευταίο πόλεμο: Τον ρώτησα: "Έτσι δα, χωρίς στοιχεία, θα τολμήσουν;" Η απάντησίςτου ήταν: "Φαίνεται πως έχουν στοιχεία"».

Στις 19 Ιανουαρίου, όργανα της Γενικής Ασφάλειας, με εντο­λή του υπουργού Εσωτερικών και με βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών, σφραγίζουν τα γραφεία των εφημερίδων Δημοκρατική της ΕΔΑ και Φρουροί της Ειρήνης (βδομαδιάτικη), της νεολαίας της. Ταυτόχρονα συλλαμβάνονται και επανεκτοπίζονται ο γενι­κός γραμματέας της ΕΔΑ Κώστας Γαβριηλίδης, ο στρατηγός Στέ­φανος Σαράφης, ο καθηγητής Γιάννης Ιμβριώτης, ο Μανώλης Πρωιμάκης και ο Ν.Τσόχας - και οι πέντε έχουν εκλεγεί βουλευτές, αλλά, όπως είδαμε, η εκλογή τους ακυρώθηκε -, και άλλα στελέ­χη της Αριστεράς.

Την ίδια μέρα, ο Ρέντης ανακοινώνει ότι παραπέμπονται στο Διαρκές Στρατοδικείο Αθηνών: ερήμην, η «εκτός Ελλάδος» ηγε­σία του ΚΚΕ και, «κατ'αντιμωλίαν», οι Ν.Μπελογιάννης, Έλλη Ιωαννίδου, Ν.Μπάτσης, Ηλίας Αργυριάδης. Ν.Καλούμενος, Μα­ρία Καλούμενου, Χ.Τουλιάτος, Στέργιος Γραμμένος, Φιλοποίμην Λαζαρίδης. Δ.Καλοφωλιάς, Μαρία Καλλέργη, κ.λ.π. Ο υπουργός των Εσωτερικών, σε μακρές δηλώσεις του αναφέρει ότι μαζί με τους ασυρμάτους βρέθηκε και πλούσιο υλικό (ραδιοτηλεγραφήματα της ηγεσίας του ΚΚΕ προς το εδώ κλιμάκιο και αντίστροφα κ.λ.π.), υποστηρίζει ότι ο ψυχρός και θερμός πόλεμος διεξάγεται από πολίτες του ίδιου κράτους με τη μορφή κόμματος και προ­σθέτει ότι από τα στοιχεία:

«Αποκαλύπτεται πλήρως ότι η οργάνωσις και διεύθυνσις του λεγομένου Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος έχει την βάσιν της έξω των συνόρων της χώρας, χρηματοδο­τείται εκείθεν και διευθύνεται μέχρι των ελαχίστου λε­πτομερειών έξωθεν. Το εχθρικόν κέντρον του εξωτερικού ιδρύει, χρηματοδοτεί και καθοδηγεί τον κομμουνιστικόν Τύπον της Ελλάδος, ορίζει τους διευθυντάς αυτού και με­ριμνά διά την εξεύρεσιν και αμοιβήν των ανταποκριτών εις το εξωτερικόν. Μετά την τοποθέτησιν εκτός νόμου του λεγομένου Κομμουνιστικού Κόμματος, η εξωτερική εχθρική ηγεσία καθορίζει την κεκαλυμμένην εμφάνισιν του Κομμουνιστικού Κόμματος εις την πολιτικήν ζωήν του τόπου, ορίζει το έμβλημα και τα κύρια μέλη κατά την συγκρότησιν των συνδυασμών. Χρηματοδοτεί την προεκλογικήν κίνησιν και διορίζει τους κοινοβουλευτικούς ηγέτες της ομάδος εις την Βουλήν. Διευθύνει μέχρι των ελα­χίστων λεπτομερειών τας κινήσεις του κόμματος (...). Θα είναι συνεπώς πρωτότυπος η διεξαχθησομένη εις το τακτικόν στρατοδικείον δίκη, αλλά και διδακτική δι'όλας τας χώρας, όσαι δεν εδοκίμασαν ακόμη την ένοπλον δράσιν της στρατιωτικής οργανώσεως, η οποία ονομάζεται μεν πολιτικόν κόμμα, αποτελεί όμως εις την πραγματικότητα εχθρικόν στρατόν φανατισμένον και πειθαρχούντα, έτοιμον να δράση εις την πρώτην διαταγήν έξωθεν».

Το Βήμα συμπληρώνει το ρεπορτάζ για τις συλλήψεις με πλη­ροφορίες για τη στάση των Αμερικανών:

«Είμεθα εις θέσιν να γνωρίζωμεν – γράφει - ότι η απαγόρευσις της εκδόσεως της Δημοκρατικής ευρίσκει απολύ­τως συμφώνους τους Αμερικανούς και θεωρείται υπ'αυ­τών ως μία απόδειξις της αποφάσεως της κυβερνήσεως να αντιταχθή μετά σθένους εις την κομμουνιστικήν απειλήν (...). Τονίζεται σχετικώς ότι επί του προκειμένου η κυβέρνησις έχει δράσει κατά σώφρονα τρόπον και ότι έχει ενισχύσει την θέσιν της (...) εις όλας τας μη κομμουνιστι­κός χώρας θεωρείται ήδη απολύτως αναγκαία η λήψις μέ­τρων εναντίον του κομμουνιστικού Τύπου». (Το Βήμα, 20 Ιανουαρίου 1952.)

Οι Αμερικανοί παίρνουν δραστήριο μέρος και στις ανακρίσεις των κατηγορουμένων στην υπόθεση Μπελογιάννη. Ο αρχηγός του κλιμακίου της CΙA Τομ Καραμεσίνης βρίσκεται σε στενή επαφή με την ΚΥΠΕ (Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών-Ερευνών) και τη Γενική Ασφάλεια, τις καθοδηγεί και μαθαίνει στους αξιωμα­τικούς και πράκτορές τους την αμερικανική «τεχνική» των ανα­κρίσεων, των ψυχολογικών πιέσεων κ.λπ. Ο υπαρχηγός του, Ρόμπερτ Ντρίσκολ, ανακατεύεται άμεσα στις ανακρίσεις Ελλήνων κομμουνιστών και χρησιμοποιεί ακόμα και βασανιστήρια. Αυ­τός είναι που «ανέκρινε» χωριστά τον Νίκο Μπελογιάννη και την Έλλη Ιωαννίδου. (Βλ. Πότη Παρασκευόπουλου, στο ίδιο, σ. 104, Π. Μπακογιάννη. «Στα άδυτα των μυστικών υπηρεσιών», Το Βήμα, 14 Ιουνίου 1977, Αντί, τ. 73 κ.λπ.)

Για αρκετές βδομάδες συνεχίζονται οι δηλώσεις και ανακοι­νώσεις στον Τύπο γύρω από τη θέση της ΕΔΑ, την πιθανότητα να διαλυθεί, τις σχέσεις της με το ΚΚΕ κ.λ.π. Είναι φανερό ότι το πρό­βλημα σταθμίζεται με πολιτικά και όχι με νομικά κριτήρια. Για­τί, αν το θέμα ήταν μόνο νομικό και δικαστικό, η κυβέρνηση θα μπορούσε να προχωρήσει στη διάλυση της ΕΔΑ με τα ίδια «στοι­χεία» με βάση τα οποία έκλεισε τις εφημερίδες της.

Στο διάστημα αυτό, η κυβέρνηση συνεχίζει να δίνει στη δημο­σιότητα και το περιεχόμενο ραδιοσημάτων, τα οποία αποκαλύ­πτουν εντολές που έδινε η ηγεσία του ΚΚΕ από το εξωτερικό στα εδώ στελέχη για το ποιους πρέπει να επιβάλουν στην ηγεσία της ΕΔΑ, στη διεύθυνση της Δημοκρατικής, υποψήφιους στις εκλογές κ.λ.π. Ως τις παραμονές της δίκης τα ραδιοσήματα που δημο­σιεύονται αφορούν συνεννοήσεις ανάμεσα στην ηγεσία του ΚΚΕ και στο κλιμάκιο της Κεντρικής Επιτροπής στην Ελλάδα σχετικά με πολιτικά, οργανωτικά και οικονομικά θέματα του κόμματος τους και της ΕΔΑ. Μόνο δύο μέρες πριν από τη δίκη δίνονται στη δημο­σιότητα ορισμένα ραδιοσήματα με πληροφορίες για στρατιωτικά θέματα (οχυρώσεις στην Καλαμάτα, αποθήκες με πυρομαχικά στο Γουδί, αντιαεροπορικά παρατηρητήρια στην Πάρο κ.λ.π.).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και οι Αμερικανοί

Την έντονη αντίδρασή τους για την αντικατάσταση του Κιτριλά­κη εκδηλώνουν και οι Αμερικανοί. Εκπρόσωπος της αμερικανι­κής πρεσβείας εκφράζει κατάπληξη για την ενέργεια του Σακελλαρίου:

«Οι αρμόδιοι Αμερικανοί – λέει - θεωρούν τον αντιστράτηγον Κιτριλάκην πάντοτε ως έναν άριστον αξιωματικόν».

Ο Αμερικανός επιτετραμμένος Γιοστ επισκέπτεται την ίδια μέρα τον Πλαστήρα και του ζητεί εξηγήσεις. (Ο Πιουριφόυ λεί­πει, αυτές τις μέρες, στην Αμερική.) Για τον ίδιο λόγο, ο Γιοστ κά­νει διαβήματα στους υπουργούς Βαρβούτη, αναπληρωτή Εξωτε­ρικών, και Ρέντη, Εσωτερικών.

Η αντίθεση των Αμερικανών προς την κυβέρνηση έχει αρχίσει πια να επιβεβαιώνεται από τα πιο έγκυρα όργανα του αμερικα­νικού Τύπου. Ο Κρίστιαν Σάιανς Μόνιτορ, στην ανταπόκριση του, στην οποία αναφερθήκαμε, καταφέρεται επίσης κατά του βασι­λιά για την εχθρότητά του προς τον Παπάγο και προσθέτει:

«Διά να υποβοηθήση δε την υπονόμευσιν του κ.Παπάγου, ο βασιλεύς δυνατόν, ως λέγεται, να έχη εξασθενήσει και την ιδικήν του θέσιν, ενσπείρων σύγχυσιν και διχόνοιαν και εις το βασιλικόν στρατόπεδον. Οι παρατηρηταί θεωρούν τούτο ως επικίνδυνον διά μίαν χώραν όπου τα δημοκρατι­κά αισθήματα είναι ισχυρά και όπου ο λαός έχει εκθρονί­σει τρεις βασιλείς εις διάστημα ολιγώτερον του αιώνος.

Πολλά διακεκριμένα πρόσωπα των Αθηνών καταφέρονται κατά της βασιλίσσης Φρειδερίκης, την οποίαν χαρακτηρί­ζουν ως φιλόδοξον και την κατηγορούν ότι εξωθεί τον σύζυγόν της να διαδραματίση πλέον θετικόν πολιτικόν ρόλον. Η ζημία την οποίαν ο βασιλεύς έχει προξενήσει εις την υπόθεσίν του διά του αποκλεισμού του στρατάρχου Παπάγου καθρεπτίζεται εις την παρούσαν πολιτική κατάστασιν της χώρας. Αντί μιας ισχυράς κυβερνήσεως, οι Έλληνες κυ­βερνώνται σήμερον από μιαν κυβέρνησιν συνασπισμού, υπό τον στρατηγόν Πλαστήρα, παλαίμαχον δημοκρατικόν ηγέτην (...). Η θέσις της μοναρχίας θα καθίστατο σταθερωτέρα με έναν φιλομοναρχικόν ηγέτην». (ΤοΒήμα. 26 Ια­νουαρίου 1952.)

Οι απειλές ακόμα και για εκθρόνιση του βασιλιά είναι φανερές και, πιθανότατα, καθοδηγημένες.

Στο μεταξύ, Αμερικανοί και άλλοι παράγοντες συνεχίζουν τις προσπάθειες για συμφιλίωση του βασιλιά με τον Παπάγο. Στις Φεβρουαρίου, ο Παύλος και η Φρειδερίκη παραθέτουν φιλικό προγεύμα στον Παπάγο και στη σύζυγο του στα Ανάκτορα. Παρ'όλα αυτά, η αντίθεση συνεχίζεται.

Στις 6 Μαρτίου, δημοσιεύεται στους Τάιμς της Νέας Υόρκης άρθρο του διπλωματικού συνεργάτη τους, Λώρενς, που έχει επισκεφτεί πρόσφατα την Ελλάδα. Το άρθρο εκφράζει την αντίθεση των Αμερικανών στον βασιλιά και στην κυβέρνηση του Κέντρου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα:

«Οι επίσημοι αμερικανικοί κύκλοι εκφράζουν διαρκώς μεγαλυτέραν ανησυχίαν από σειράν γεγονότων στην Ελλάδα, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν στην διάλυσιν της ενότη­τας και στην κατάπτωσι του λαού και των 10 εξαιρέτων ελ­ληνικών μεραρχιών (...). Οι φόβοι προέρχονται από τας ενεργείας μιας ομάδος ανακτορικών υπαλλήλων περί τον Παύλον και την βασίλισσαν Φρειδερίκην, οίτινες εξακο­λουθούν να εκδηλούν την αντιπάθειάν των προς τον στρατάρχην Παπάγον (...). Το όνομα του βασιλέως συνεδέθη με τινάς των τελευταίων μεταθέσεων και απομακρύνσεων ανωτέρων αξιωματικών του στρατού και των σωμάτων ασφα­λείας, οίτινες διάκεινται φιλικώς προς τον στρατάρχην (...). Το ρήγμα μεταξύ βασιλέως και του τέως αρχιστρατήγου έχει σήμερον διευρυνθεί. (Το Βήμα, 7 Μαρτίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Επίθεση του Συναγερμού

Μόλις εξασφαλίζεται η αμνηστία, ο Συναγερμός εξαπολύει επίθεση εναντίον του μέτρου: Κατηγορεί την κυβέρνηση ότι, με αυτό τον τρόπο, θέλει να εκθέσει τους στρατιωτικούς αυτούς και την προκαλεί να κάνει τη δίκη. Στο μεταξύ, ο Παπάγος έχει αρχίσει πολιτική περιοδεία στην Πελοπόννησο, όπου εκφωνεί σε συγκεντρώσεις δριμύτατους λόγους κατά της κυβερνήσεως και προσωπικά εναντίον του τοποτηρητή των Ανακτόρων, υπουργού Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου, και της ηγεσίας του στρατού. Στο λόγο του στη Σπάρτη λέει, ανάμεσα σε άλλα, ότι διαγράφονται «μέγιστοι, κίνδυνοι διά την ησυχίαν, την ασφάλειαν, το μέλλον του τόπου» και ότι «το ηθικόν του στρατού, όταν εξέλιπεν η εμπιστοσύνη προς την ηγεσίαν του, απειλείται». Κατηγορεί επίσης την κυβέρνηση ότι θέλει να διαλύσει τα TEA, για να «προετοιμάση τον τέταρτον γύρον» και την προκαλεί σε εκλογική αναμέτρηση.

Οι λόγοι αυτοί του αρχηγού του Συναγερμού προκαλούν έντονες απαντήσεις των Πλαστήρα και Βενιζέλου, που κατηγορούν τον Παπάγο ότι «τραυματίζει βαρέως το στράτευμα», δυσφημεί την ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, που ο ίδιος έχει τοποθετήσει, και υπερασπίζεται τα TEA γιατί τα θέλει «όργανον νο­θεύσεως του φρονήματος του λαού» (εφημερίδες, 17 και ΙΗ Ιανουαρίου 1952).

Η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως γίνεται ακόμα εντονότερη, όταν ο υπουργός Αμύνης απομακρύνει τον αντιστράτηγο Στέλιο Κιτριλάκη από τη θέση του γενικού επιθεωρητή του στρατού, με την αιτιολογία τις σχέσεις του με τον ΙΔΕΑ που διαπίστωσε το πόρισμα Ζωζωνάκη. (Έχει γραφεί μάλιστα στις εφημερίδες ότι ο Κιτριλάκης ήταν ο αόρατος αρχηγός του ΙΔΕΑ με το ψευδώνυμο «Κρόνος».) Το Βήμα γράφει πως ο Σακελλαρίου απομάκρυνε τον Κιτριλάκη χωρίς να το γνωρίζουν οι Πλαστήρας και Βενιζέλος. Και ρωτά: «Ποίος και εξ ονόματος τί­νος κυβερνά την Ελλάδα;». (Το Βήμα, 30 Ιανουαρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αμνηστία για τον ΙΔΕΑ

Παρά τη βελτίωση όμως του κλίματος των σχέσεων Ανακτόρων στρατάρχη, οι ουσιαστικές διαφορές παραμένουν: το στρατιωτι­κό, το εκλογικό, οι παρεμβάσεις του Παύλου και, ιδιαίτερα, της Φρειδερίκης στα πολιτικά πράγματα. Ο Παπάγος ζητά αμνηστία για τους κινηματίες του ΙΔΕΑ. Η κυβέρνηση τους έχει παραπέμ­ψει σε δίκη με την κατηγορία της «εσχάτης προδοσίας». Το κα­τηγορητήριο αναφέρει ότι «ήγειραν τα όπλα κατά της πατρίδος και εις πρόσκλησιν των νομίμων και φυσικών αρχηγών του στρα­τεύματος, αντιστρατήγων Γρηγοροπούλου και Μπαλοδήμου, δεν κατέθεσαν ταύτα, δηλώσαντες απεριφράστως ότι υπακούουν μόνο εις τον αρχηγόν των, τον παραιτηθέντα αρχιστράτηγον». (Εφημερίδες, 28 Δεκεμβρίου 1951.)

Οι σχετικές ανακρίσεις έχουν ανατεθεί στον σύμβουλο της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, που παίρνει κατάθεση και από τον Παπανδρέου. Ο αρχηγός του Δημοκρατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος καταθέτει ότι παλαιότερα, τον επισκέπτονταν τακτικά αξιωματικοί του ΙΔΕΑ και τους συγχάρηκε για «τον υψηλόν τους πατριωτισμόν». Ο ΙΔΕΑ - είπε ο Παπανδρέου - είχε κίνητρο τη σωτηρία της πατρίδος, γι'αυτό δεν θα έπρεπε να γίνει δίωξη κατά των μελών του. Το κίνημα – πρόσθεσε - ήταν κολάσιμη πράξη, αλλά τιμωρήθηκε με την αποστράτευση (εφημερίδες, 10 Ιανουαρίου 1952).

Τις μέρες εκείνες, δημοσιεύεται, στη βδομαδιάτικη εφημερίδα του Γ.Παπανδρέου το ακόλουθο σχόλιο:

«Ο υπουργός της Εθνικής Αμύνης εδήλωσεν ότι εις την πε­ρίπτωσιν του στρατιωτικού συνδέσμου ΙΔΕΑ θα εφαρμο­σθεί ο νόμος. Και ανεγράφη ότι θα έπρεπε κυρίως να διωχθή και ο υποτιθέμενος αρχηγός του συνδέσμου, στρατάρχης Παπάγος. Λάθος. Εις την περίπτωσιν του ΙΔΕΑ καθώς και εις όλας τας αναλόγους περιπτώσεις τα κριτήρια δεν ημπορούν να είναι τυπικά-νομικά. Θα πρέπει να είναι πολιτικά-εθνικά. Τι συμφέρει τον στρατόν και το έθνος. Με αυστηράν εφαρμογήν των τυπικών-νομικών κριτηρίων του νόμου θα πρέπει ασφαλώς κατηγορούμενοι να είναι όλοι οι αξιωματικοί οι οποίοι μετείχον εις τον σύνδεσμον, δη­λαδή η μεγάλη πλειοψηφία των. Και η ελαχίστη ποινή των θα πρέπει να είναι η εκδίωξις από τον στρατόν, του οποίου τους θεμελιώδεις κανονισμούς είχον παραβιάσει με την ίδρυσιν του παραστρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει επί­σης κατηγορούμενος να είναι ο στρατάρχης Παπάγος, ο οποίος και αν δεν ηγήθη, πάντως εγνώριζε την ύπαρξιν του στρατιωτικού συνδέσμου. Θα πρέπει ακόμη να είναι και όλος ο πολιτικός κόσμος, ο οποίος εδέχετο τας επιτροπάς του συνδέσμου χωρίς να τας καταγγείλει εις την κυβέρνησιν και την Δικαιοσύνην. Αλλά θα πρέπει κατ'εξοχήν να είναι κατηγορούμενος ο σημερινός αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως κ. Σ.Βενιζέλος και ο υπουργός Εθνικής Αμύ­νης ναύαρχος Σακελλαρίου, οι οποίοι όχι μόνον εδέχθησαν, αλλά και συνεχάρησαν και ενεθάρρυναν τας επιτροπάς του ΙΔΕΑ. Αλλά τότε ποίον θα είναι το αποτέλεσμα; Η διάλυσις του στρατού. Ιδού διατί δεν ημπορούν να χρησιμοποι­ηθούν τα τυπικά-νομικά, αλλά μόνον τα πολιτικά-εθνικά κριτήρια, τα οποία υπαγορεύουν εν ονόματι των συμφε­ρόντων του στρατού και του έθνους τον τερματισμόν της δικαστικής διώξεως διά το παρελθόν. Η προσοχή της κυ­βερνήσεως πρέπει να συγκεντρωθή ολόκληρη εις το παρόν και εις το μέλλον. Οφείλει να επαγρυπνήση όπως εκριζωθή πάσα οργάνωσις, παλαιά ή νέα. από τον στρατόν, επι­βαλλομένων προς τούτο αμείλικτων κυρώσεων». (Εφημε­ρίδες. 6 Ιανουαρίου 1952.)

Οι τελευταίες φράσεις του δημοσιεύματος βρίσκονται σε αντίφαση με τα προηγούμενα. Γιατί, αν η κυβέρνηση έδειχνε επιεί­κεια απέναντι στον ΙΔΕΑ, που τον κατηγορούσε ότι είχε οργανώ­σει το πρόσφατο κίνημα και ότι εξακολουθούσε να αναπτύσσει συνωμοτική δραστηριότητα, πως θα επέβαλλε την πειθαρχία στον στρατό; Δεν είναι περίεργο ότι τις απόψεις αυτές τις διατύπωνε πολιτικός που, σε ολόκληρη τη ζωή του. διακήρυσσε την πίστη του στο κράτος του νόμου, στο κράτος δικαίου και στον κοινοβουλευτισμό. Ο Γ. Παπανδρέου είχε στο παρελθόν συζητήσεις με τον ΙΔΕΑ. Και εκείνη τη στιγμή διαπραγματευόταν με τον Συναγερμό για να εξασφαλίσει την επανεκλογή του στην επόμενη Βουλή. Αλλά, όπως και αλλού σημειώσαμε, αυτή η στάση ανοχής, αν όχι συνενοχής και συναλλαγής των περισσοτέρου πολιτικών ηγετών, απέναντι στον ΙΔΕΑ και, γενικά, στις αναμείξεις των στρατιωτικών στα πολιτικά μας πράγματα εξηγεί πολλά για τις κατοπινές εξελίξεις στη χώρα μας.

Να σταματήσει η δίωξη των κινηματιών αξιώνει από τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, με επανειλημμένα διαβήματά του, και ο Αμε­ρικανός πρεσβευτής. Σχετική με το πιεστικό αυτό αίτημα των Αμερικανών και του Παπάγου είναι η συνομιλία του βασιλιά με τους Πλαστήρα και Βενιζέλο, στις 8 Ιανουαρίου, στα Ανάκτορα, και με τον Πιουριφόυ ύστερα από δύο μέρες. Μετά τη συνομιλία του με τον Πιρουφόυ, ο βασιλιάς καλεί στα Ανάκτορα τον υπουρ­γό Αμύνης Αλ.Σακελλαρίου. Φαίνεται μάλιστα πως τις μέρες αυ­τές κυκλοφορούν φήμες και επικρατεί ανησυχία ότι μπορεί να γί­νει νέο κίνημα του ΙΔΕΑ, με σκοπό να ματαιωθεί η δίκη. Ο Πλαστήρας απαντώντας σε σχετικές ερωτήσεις δημοσιογράφοι λέει πως η κυβέρνηση είναι κυρία της καταστάσεως και αποκλεί­εται να γίνει κίνημα. Την ίδια μέρα, όμως, ο ναύαρχος Σακελλαρίου φεύγει για τη Μακεδονία, για να επιθεωρήσει τις φρουρές (εφημερίδες. 9-12 Ιανουαρίου 1952).

Η κυβέρνηση, πιεζόμενη από πολλές πλευρές να σταματήσει, τη δίωξη για το κίνημα της 30ής-31ης Μαΐου και τον ΙΔΕΑ, προκρίνει την ακόλουθη τακτική: Να δημοσιεύσει το πόρισμα της ανακρίσεως και το βούλευμα της παραπομπής των κινηματιών στο στρατοδικείο, ώστε να πληροφορηθεί η κοινή γνώμη την έκτα­ση της συνωμοσίας, αλλά ταυτόχρονα να αμνηστεύσει τα σχετικά αδικήματα. Έτσι, στις 25 Ιανουαρίου, δημοσιεύονται το πό­ρισμα του εισηγητή, ταγματάρχη Ζωζωνάκη, το παραπεμπτικό βούλευμα του διοικητή της ΑΣΔΑΝ, στρατηγού Βασιλά, και το διάταγμα για αμνήστευση των αδικημάτων.

Το διάταγμα της αμνηστίας έχει μόνο ένα άρθρο με δύο εδά­φια και ορίζει:

«1. Αμνηστεύονται τα απλά και σύνθετα αδικήματα τα τελεσθέντα εν Ελλάδι από του Απριλίου 1949 μέχρι Αυγού­στου 1951 υπό στρατιωτικών παντός βαθμού, Σώματος ή όπλου και αναγόμενα ή οπωσδήποτε σχετιζόμενα α) προς την σύμπηξιν εν Αθήναις και αλλαχού κατά το ως άνω χρονικόν διάστημα οργανώσεως εν τω στρατεύματι υπό τον τίτλον ΙΔΕΑ και συμμετοχήν εις αυτήν, δι'ης επεζητήθη ίνα δι'ομαδικής απείθειας και στάσεως κατευθυνθούν κατά τας αντιλήψεις των συμμετεχόντων εις αυτήν δυναμικώς τα πολιτικά και στρατιωτικά πράγματα του κράτους, β) προς την εκδηλωθείσαν κατά την νύχτα της 30ής-31ης Μαΐου στάσιν, επί τω εν τη προηγουμένη παραγράφω σκοπόν».

Στο δεύτερο εδάφιο ορίζεται ότι δεν περιλαμβάνονται στην αμνηστία τα πειθαρχικά παραπτώματα τα σχετιζόμενα με τα αμνηστευόμενα αδικήματα. Στην εισηγητική του έκθεση ο τό­τε υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου αναφέρεται στην αποκάλυψη της οργανώσεως και στην επιστολή Γωγούση και συνεχίζει:

«Ο κολασμός ώφειλε να επέλθη βαρύς, ήτοι ανάλογος προς το αδίκημα, εφ'όσον δικαστικώς εβεβαιώθη ότι οι υπό δίωξιν αξιωματικοί εκινούντο όχι μόνον όταν έδρα ενόπλους ο κομμουνισμός, αλλά και μετά την ανάληψιν της αρχιστρατηγίας υπό του κ.Παπάγου, περιβληθέντος απεριορίστους εξουσίας προς συντριβήν του, ακόμη δε και μετά την ολο­σχερή ήτταν του εχθρού.

Αν αι παρελθούσαι και παρούσαι περιστάσεις ήσαν άλλαι, η κυβέρνησις δεν θα εδίσταζεν εις την μέχρι τέλους εφαρμογήν του νόμου. Υπό τας σημερινάς όμως συνθήκας εσκέφθημεν και αποφασίσαμεν διαφόρως. Διότι η κυβέρνησις δεν νομίζει συγχωρημένον να ριφθούν εις τας φυλακάς πολεμισταί αξιωματικοί, οίτινες αρχικώς συνεσπειρώθησαν προς αποτελεσματικωτέραν δράσιν κατά των κομμουνιστών, και αν ακόμη βραδύτερον υπερέβησαν τον σκοπόν τούτον, δεν είναι, επαναλαμβάνομεν, ψυχολογικώς ανεκτή τοιαύτη αυστηρότης, όταν η ιδία ημών κυβέρνησις έχει ως πρόγραμμα την διά της επιεικείας, της διαλλακτικότητος και της συγγνώμης μεταχείρισιν των πολιτών ή στρατιωτικών εκείνων, οίτινες ύψωσαν τα όπλα κατά της πατρίδος των...». (Εφημερίς Κυβερνήσεως, φύλλον 17.)

Με την αμνήστευση των κινηματιών του ΙΔΕΑ, η κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου ανοίγει ουσιαστικά τον δρόμο για να συνεχιστεί η δράση του Συνδέσμου στις ένοπλες δυνάμεις και για νέες συνωμοσίες.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αγγλικά αντίποινα

Η αγγλική κυβέρνηση βρίσκει αμέσως την ευκαιρία να εκδικηθεί την ελληνική γιατί, έστω και μόνο, ανέχτηκε να ανακινηθεί το Κυ­πριακό στον ΟΗΕ. Ο Βενιζέλος έχει επιδιώξει να εκλεγεί η Ελλά­δα μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας. Πιστεύει ότι δεν θα συνα­ντήσει σοβαρές αντιδράσεις, δεδομένου ότι το Ελληνικό Ζήτημα έχει χάσει την οξύτητά του, και μάλιστα, στις 24 Νοεμβρίου, με απόφαση της Πολιτικής Επιτροπής, καταργείται η Βαλκανική Επι­τροπή του ΟΗΕ. Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν την υποψηφιότητα της Ελλάδας.

Παρά τις προσδοκίες του Βενιζέλου, εκδηλώνεται έντονη αντί­δραση της Σοβιετικής Ενώσεως, που υποστηρίζει την υποψηφιό­τητα της Λευκορωσίας. Ο Βισίνσκυ, με τη γνωστή βιαιότητα των λόγων του, απειλεί ακόμα και με αποχώρηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας, αν η Ελλάδα εκλεγεί μέλος του. Ταυτόχρονα, η σοβιετική και άλλες αντιπροσωπείες χωρών της Ανατολικής Ευρώ­πης, της Λατινικής Αμερικής κ.λ.π. έχουν εντείνει την εκστρατεία τους στον ΟΗΕ για να σταματήσουν οι θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις στην Ελλάδα, να καταργηθούν τα στρατόπεδα συ­γκεντρώσεως κ.λ.π. Παρ'όλ'αυτά, η Ελλάδα έχει πολλές ελπί­δες να εκλεγεί μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, γιατί οι Ηνω­μένες Πολιτείες έχουν ακόμα μεγάλη επιρροή στη Γενική Συνέλευση και, γενικά, οι Δυτικοί διαθέτουν τη συντριπτική πλει­οψηφία. Ξαφνικά όμως εκδηλώνεται αντίθεση της αγγλικής και της γαλλικής αντιπροσωπείας εναντίον της ελληνικής υποψηφιό­τητας. Η επίσημη δικαιολογία για τη στάση αυτή των δύο συμ­μάχων μας είναι ότι, χάρη στην ύφεση κι επειδή υπάρχει από την ίδρυση του ΟΗΕ «συμφωνία κυρίων» να εκλέγεται και ένα μη μέ­λος του Συμβουλίου Ασφαλείας από το σοσιαλιστικό στρατόπε­δο, πρέπει να υποστηριχτεί η Λευκορωσία. Πραγματικά, η αγγλική κυβέρνηση, αυτή την περίοδο, συνεχίζει τις προσπάθειες των Εργατικών για τη διεθνή ύφεση, καταβάλλοντας ιδιαίτερες, προσπάθειες για να σταματήσει ο πόλεμος στην Κορέα. (Στις 27 Νοεμβρίου, έγινε συμφωνία ανακωχής και καθορίστηκε ο 38ος πα­ράλληλος ως γραμμή διαχωρισμοί) των δυνάμεων Βόρειας και Νό­τιας Κορέας.)

Φυσικά, παρά τις επίσημες δικαιολογίες, η στάση της Αγγλίας - και της Γαλλίας, που είναι αλληλεγγύη με τη Μ.Βρετανία στα θέματα τα σχετικά με τις αποικίες - συνδέεται και με την ανακί­νηση του Κυπριακού. Στην πρώτη ψηφοφορία, που γίνεται στις (1 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα δεν συγκεντρώνει την απαραίτητη πλειοψηφία. Πολλές αντιπολιτευόμενες αλλά και κυβερνητικές εφημε­ρίδες ζητούν ν'αποσυρθεί η υποψηφιότητα της χώρας μας, γιατί προκαλεί εχθρότητες εις βάρος της Ελλάδας χωρίς κανένα ου­σιαστικό όφελος. Την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο υπουργός Συντονισμού Γ.Καρτάλης. Ο Βενιζέλος όμως επιμένει. Στις 13 Δεκεμβρίου, σε αλλεπάλληλες ψηφοφορίες, η Ελλάδα παίρνει πλειοψηφία, αλλά δεν κατορθώνει να συγκεντρώσει τα απαιτού­μενα 2/3 των ψήφων. Ο Βενιζέλος επισκέπτεται τον Ήντεν στο Λονδίνο και τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Σουμάν στο Παρί­σι. Τελικά, στις 20 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 ψή­φους απέναντι σε 16 της Λευκορωσίας και γίνεται μέλος του Συμ­βουλίου Ασφαλείας.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Εκδηλώσεις στην Ελλάδα

Η συζήτηση του Κυπριακού στον ΟΗΕ έχει προκαλέσει έξαψη και στην Ελλάδα. Στις 22 Νοεμβρίου, παρά την κυβερνητική απαγό­ρευση, χιλιάδες σπουδαστές συγκεντρώνονται, με πρόσκληση της Πανσπουδαστικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνος, στο προαύλιο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αφού εγκρίνουν ψήφισμα προς τον ΟΗΕ για την αυτοδιάθεση της Κύπρου, οι σπουδαστές κινούνται σε διαδήλωση προς τον Άγνωστο Στρατιώτη. Στην οδό Πανεπι­στημίου, κατορθώνουν να διασπάσουν την αστυνομική ζώνη. άλ­λες όμως δυνάμεις της αστυνομίας, με αντλίες, τους διαλύουν. Ομάδες φοιτητών συνεχίζουν να συγκρούονται με την αστυνομία σε Ομόνοια, πλατεία Δημαρχίας κ.λ.π. Αρκετοί νέοι μεταφέρονται τραυματισμένοι στα νοσοκομεία.

Η αντιπολίτευση επικρίνει την κυβέρνηση για τη βίαιη διάλυση των διαδηλωτών. Ο υπουργός των Εσωτερικών Ρέντης δηλώνει, ότι «τα θέματα της εθνικής πολιτικής δεν δύνανται να αποτελούν αντικείμενον διαχειρίσεως από το πεζοδρόμιον». Προσθέτει ότι έχει δοθεί εντολή στα όργανα της τάξεως να διαλύσουν τη δια ­δήλωση με ήπια μέσα και ότι, αν ορισμένοι «παρεξετράπησαν, θα τιμωρηθούν».

Την άλλη μέρα. ο Π. Κανελλόπουλος φέρνει το θέμα στη Βου­λή. Επικρίνει την κυβέρνηση, γιατί απαγόρευσε το συλλαλητήριο και γιατί η αστυνομία το διάλυσε βίαια, και συνεχίζει:

«Πρέπει επί τέλους αι κυβερνήσεις να συνηθίσουν και να μάθουν ότι ζώμεν εις δημοκρατίαν και δεν είναι επιτετραμμένον να παρεμποδίζηται η εκδήλωσις της εθνικής βουλήσεως και συνειδήσεως των Ελλήνων πολιτών, και δη των νέων».

Στη συζήτηση παίρνει μέρος και ο Στ.Στεφανόπουλος, που, ανάμεσα σε άλλα. λέει:

«Παρέστην αυτόπτης μάρτυς των λαβόντων χώραν εκτρό­πων και διεπίστωσα με οδύνην και αγανάκτησιν πόσον αδι­καιολόγητος, διά να μην είπω βάρβαρος, ήτο η συμπερι­φορά πολλών οργάνων της τάξεως που έπλητταν χωρίς οίκτον νέας και νέους της Ελλάδος που εζητωκραύγαζαν με ενθουσιασμόν υπέρ της ενώσεως».

Ο υπουργός των Εσωτερικών μιλά για τον πανελλήνιο πόθο να εκπληρωθούν οι πόθοι των Κυπρίων, αλλά τονίζει ότι δεν πρέπει να καλλιεργηθεί στην Ελλάδα αντιβρετανικό πνεύμα. Ο Κ.Τσαλδάρης λέει ότι συμφωνεί με τον χειρισμό του Κυπριακού και ο εκπρόσωπος της ΕΔΑ Κ.Γαβριηλίδης ζητά να πάρει η Βουλή απόφαση για την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα που να εκλαϊ­κευτεί σε συγκεντρώσεις, συλλαλητήρια κ.λ.π. Την πρόταση του Γαβριηλίδη αντικρούει ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γ.Βαρβούτης, που υποστηρίζει ότι δεν χρειάζονται «θορυβώδεις εκδηλώσεις», γιατί είναι γνωστός ο πόθος του ελληνικού λαού και ότι το θέμα πρέπει να το χειριστεί η κυβέρνηση «διά της διπλω­ματικής οδού» και σε συνεννόηση με τους συμμάχους. (Πρακτι­κά Βουλής. 23 Νοεμβρίου 1951.)

Φαίνεται πως δεν είναι άσχετες με το Κυπριακό οι συναντή­σεις που έχει τέσσερις μέρες αργότερα ο Γ.Βαρβούτης με τον Άγγλο πρεσβευτή Πηκ και τον Αμερικανό επιτετραμμένο Γιοστ.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Κυπριακό

Η κυβέρνηση Βενιζέλου, όπως είδαμε, και ο συνασπισμός ΕΠΕΚ - Φιλελευθέρων που την διαδέχτηκε, προσπάθησαν, με κάθε τρόπο, να μην εμπλακούν στο Κυπριακό. Τόσο γιατί έχουν ν'αντιμετω­πίσουν τόσα άλλα οξύτατα εσωτερικά προβλήματα, όσο και για­τί δεν θέλουν να έλθουν σε σύγκρουση με τους Άγγλους, τη στιγ­μή μάλιστα που είναι απαραίτητη και η συγκατάθεση του Λονδίνου για να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Αλλά η πίεση των Κυπρίων, κατά πρώτον λόγο, και της ελληνικής κοινής γνώμης είναι τέτοια, που η κυβέρνηση, χωρίς να το θέλει, παρ'όλες τις προσπάθειές της να το αποφύγει, μπαίνει και στα ταραγμένα νερά του Κυ­πριακού. Οι εξελίξεις αυτές οξύνουν και τις ελληνοτουρκικές αντι­θέσεις τη στιγμή που η ελληνική και η τουρκική κυβέρνηση αλλη­λοϋποστηρίζονται στο κοινό τους αίτημα για την εισδοχή στο NATO. Ήδη, τον Απρίλη του 1951, ο Κιοπρουλού δηλώνει στη Χουριέτ.

«Η γεωγραφική θέσις της Κύπρου σχετικώς προς την Τουρ­κία, η παρουσία εκεί μάζης ομογενών μας και οι ιστορικοί μας δεσμοί καθιστούν φυσικά, ζωηρόν το ενδιαφέρον μας διά την Κύπρον. Δεν βλέπομεν τον λόγον αλλαγής της ση­μερινής νομικής θέσεως της νήσου, αλλά εάν τεθή σοβαρόν ζήτημα της καταστάσεως αυτής, δεν είναι δυνατόν να επιτρέψωμεν όπως γίνη αύτη κατ'αντίθετον προς τα δίκαιά μας τρόπον». (Το Βήμα, 21 Απριλίου 1951.)

Ο τότε πρωθυπουργός Σοφ.Βενιζέλος απαντά με την ακό­λουθη δήλωση:

«Αι δηλώσεις αύται προξενούν κατάπληξιν. διότι είναι αντί­θετοι προς πάσαν αρχήν ελευθέρας διαθέσεως των λαών, ως διεκηρύχθησαν από τα Ηνωμένα Έθνη του ελευθέρου δημοκρατικού κόσμου». (Το Βήμα, 23 Απριλίου 1951.)

Στις 14 Μάιου, ο Βενιζέλος έχει συνομιλία με τον Άγγλο πρε­σβευτή Νόρτον, ενώ ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στη Λευ­κωσία έχει κληθεί στην Αθήνα για συνεννοήσεις. Μετά πέντε μέ­ρες, ο Βενιζέλος, με δηλώσεις του, καθορίζει την επίσημη ελληνική θέση στο Κυπριακό:

«Το θέμα της Κύπρου – τονίζει - έχει τεθεί προ πολλού και ενώπιον των Άγγλων και ενώπιον της Εθνικής Βουλής, και υφίσταται πάντοτε. Ίσως αι σημεριναί περιστάσεις να μην επιτρέπουν την επίσπευσιν της λύσεώς του». (Το Βήμα, 20 Μαΐου 1951.)

Είναι φανερή η προσπάθεια που καταβάλλει η κυβέρνηση να παραμείνει το ζήτημα «εν υπνώσει» και να μην ανακινηθεί σε διεθνείς οργανισμούς. Αλλά η απόφαση των Κυπρίων είναι διαφο­ρετική.

Στο μεταξύ, παρουσιάζουν επιδείνωση οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, εξαιτίας επιθέσεων Τούρκων στρατιωτών από τις ακτές ή τουρκικών περιπολικών κατά ελληνικών αλιευτικών. Στα τέλη Απριλίου, Τούρκοι ακτοφύλακες πυροβολούν και σκοτώνουν Έλληνα ψαρά, τον Ιούνιο τουρκικό περιπολικό πιάνει δύο ελληνι­κές ανεμότρατες, ενώ μία τρίτη φτάνει στη Ρόδο διάτρητη από σφαίρες. Τα επεισόδια είναι σχεδόν καθημερινά. Οι τουρκικές Αρχές κατηγορούν τους Έλληνες ψαράδες ότι μπαίνουν στα χω­ρικά ύδατα της Τουρκίας και ο Βενιζέλος, όπως θα δούμε, δικαιώνει αυτή την άποψη.

Η αδιαλλαξία του Λονδίνου κάνει πιο δύσκολους τους χειρισμούς της στην ελληνική κυβέρνηση. Στα μέσα Ιουνίου, φτάνει και στρατοπεδεύει στην Κύπρο η 16η βρετανική Μεραρχία Αλεξιπτωτιστών. Οι Άγγλοι είναι αποφασισμένοι όχι μόνο να κρατή­σουν την Κύπρο, αλλά και να την μεταβάλουν σε πολεμική βάση για να υποστηρίξουν την αυτοκρατορία τους στη Μέση Ανατολή που καταρρέει.

Η οργή στην Κύπρο στρέφεται και κατά του πολιτικού κόσμου στην Ελλάδα - κυβερνήσεως και αντιπολιτεύσεως. Θεωρούν οι Κύπριοι την Αθήνα υπεύθυνη γιατί δεν διεθνοποιείται το Κυπριακό, ώστε να ασκηθεί πίεση στους Άγγλους. Ο Βενιζέλος όμως είναι αντίθετος σε κάθε διεθνοποίηση του Κυπριακού. Εκείνο που προέχει για την κυβέρνηση είναι να γίνει δεκτή η Ελλάδα στο NATO. Και αν οι Άγγλοι εξαγριωθούν, υπάρχει περίπτωση να ματαιωθεί η εισδοχή.

Αλλά, αν η ελληνική κυβέρνηση προσπαθεί να κατευνάσει το Λονδίνο, το εξαγριώνει ο Μακάριος: Με τηλεγράφημα του, στις αρχές Οκτωβρίου, ο Αρχιεπίσκοπος ζητά από την επιτροπή του ΟΗΕ για τα μη αυτοκυβερνώμενα εδάφη, που συνεδριάζει στη Γενεύη, να αναγνωρίσει το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του κυ­πριακού λαού. Αυτές ακριβώς τις μέρες, φτάνουν στην Αθήνα οι επιτελάρχες των κυριότερων χωρών του NATO για να συζητή­σουν με τους Έλληνες αρμόδιους τα στρατιωτικά προβλήματα τα σχετικά με την εισδοχή της Ελλάδας στο NATO. Ο Άγγλος στρατηγός Σλιμ, σε ερώτηση Γάλλου δημοσιογράφου για το Κυ­πριακό, απαντά ενοχλημένος:

«...η αποστολή μου είναι στρατιωτική. Το θέμα της λεγο­μένης επιστροφής της Κύπρου στην Ελλάδα - μολονότι εγώ δεν ενθυμούμαι πότε οι Έλληνες είχον την Κύπρον - είναι πολιτικόν ζήτημα. Θα έπρεπε συνεπώς να απευθυνθήτε αλλαχού διά να λάβητε μίαν απάντησιν». (Εφημερίδες, 12 Οκτωβρίου 1951.)

Ο στρατηγός με τα όσα είπε «εντός παρενθέσεως» πήρε θέ­ση για το Κυπριακό. Και μάλιστα θέση προκλητική κατά της κυ­πριακής υποθέσεως μέσα στην ελληνική πρωτεύουσα. Αλλά η κυ­βέρνηση ενδιαφέρεται, εκείνη τη στιγμή, για την αγγλική συγκατάθεση στην εισδοχή της χώρας μας στο NATO και δεν θεω­ρεί σκόπιμο ν'απαντά σε τέτοιες προκλήσεις. Πριν από μία μέ­ρα, έχει αποδώσει ξεχωριστές τιμές στον Άγγλο πρεσβευτή Νόρτον που φεύγει από την Ελλάδα.

Το Εθναρχικό Συμβούλιο της Κύπρου διαβιβάζει πικρά πα­ράπονα στον πρωθυπουργό Σοφ.Βενιζέλο. Αλλά η πολιτική δεν γνωρίζει συναισθηματισμούς. Όπως θα δηλώσει αργότερα ο Βε­νιζέλος, και οι Αμερικανοί, εκείνη την εποχή, παρά τη συμπάθεια που εκδηλώνουν επίσημα προς το κυπριακό αίτημα, ζητούν από την ελληνική κυβέρνηση να μην ανακινήσει το θέμα σε διεθνείς ορ­γανισμούς. Οι Άγγλοι βρίσκονται σε δύσκολη θέση στη Μέση Ανα­τολή. Στο Σουέζ, τα βρετανικά στρατεύματα αντιμετωπίζουν ένο­πλες επιθέσεις των Αιγυπτίων. Οι Αμερικανοί ευνοούν το ξήλωμα της βρετανικής αυτοκρατορίας. Δεν θέλουν όμως να υποχρεω­θούν να έλθουν σε ρήξη με τον κύριο σύμμαχο τους σε δημόσια συζήτηση σ'έναν διεθνή οργανισμό, όπου η Σοβιετική Ένωση κι οι άλλες σοσιαλιστικές χώρες θα έπαιρναν θέση κατά της αποι­κιοκρατίας, αλλά ούτε και να παρουσιαστούν αντίθετοι στο δι­καίωμα αυτοδιαθέσεως των Κυπρίων. Προσπαθούν να αποφύ­γουν το δίλημμα. Προτιμούν να προωθούν τη θέση τους στα ερείπια της διαλυόμενης βρετανικής αυτοκρατορίας χωρίς συζητήσεις στον ΟΗΕ για θέματα αρχών.

Ο Πλαστήρας θέλει να ακολουθήσει την ίδια. φιλική προς τους Άγγλους, πολιτική που έχει χαράξει ο Βενιζέλος και που έχουν τηρήσει όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Στις προγραμματικές του δηλώσεις δεν λέει λέξη για το Κυπριακό. Αλλά. αμέσως μετά την ομιλία του πρωθυπουργού, ο Κύπριος βουλευτής Αθη­νών της ΕΠΕΚ. δημοσιογράφος και λογοτέχνης Λουκής Ακρίτας ρωτά την κυβέρνηση πού οφείλεται αυτή η παράλειψη:

«Πρώτον – λέει - αγνοεί (η κυβέρνηση) μήπως την ύπαρξιν του Κυπριακού Ζητήματος; Δεύτερον, εφόσον, όπως είμαι βέβαιος, δεν το αγνοεί, κατά ποίον τρόπο σκέπτεται να το αντιμετώπιση, ώστε να το προωθήση προς την μόνην ποθητήν λύσιν του - την Ένωσιν;»

Στον Λουκή Ακρίτα και στους άλλους βουλευτές που συμ­φωνούν μαζί του απαντά ο αντιπρόεδρος της κυβερνήσεως Σοφ.Βενιζέλος:

«...όπως μου εδόθη η ευκαιρία και κατά το παρελθόν να δηλώσω, το ζήτημα αυτό υφίσταται και παρακολουθείται συστηματικώς, και δεν θα παύσωμεν να επιδιώκωμεν την επίλυσίν του σύμφωνα με τους εθνικούς πόθους. Λόγω της λεπτής διαχειρίσεως του ζητήματος αυτού των σχέσεων αι οποίαι μας συνδέουν με την φίλην και σύμμαχον Μ. Βρετανίαν, δεν ηθέλησεν η κυβέρνησις να το περιλάβη εις τας προγραμματικός της δηλώσεις, αλλά σας λέγω και πάλιν ότι ουδέποτε επαύσαμεν ούτε θα παύσομεν να το παρακολουθούμεν και να επιδκύκωμεν την επίλυσίν του». (Πρα­κτικά Βουλής, 31 Οκτωβρίου 1951.)

Αλλά, παρά τις προσπάθειές της να μην έλθει σε σύγκρουση με το Λονδίνο, η κυβέρνηση δεν μπορεί ν'αποφύγει το πικρό πο­τήρι. Ο Μακάριος πιέζει να τον δεχτούν στις αρμόδιες επιτροπές του ΟΗΕ για να θέσει το Κυπριακό. Αλλά και στην Ελλάδα η πίε­ση να ανακινήσει η κυβέρνηση το εθνικό θέμα στον ΟΗΕ δυναμώ­νει. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Σπυρίδων, ως πρόεδρος της Πανελ­ληνίου Επιτροπής Απελευθερώσεως Κύπρου, στέλνει τηλεγράφημα στον πρόεδρο της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ και ζητά την αυ­τοδιάθεση του κυπριακού λαού.