ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οξύτητα

Η συζήτηση στη Βουλή συνεχίζεται ως τις 22 Αυγούστου. Και παίρ­νει σοβαρή οξύτητα. Γίνονται και αναδρομές στο παρελθόν για την πολιτεία της Δεξιάς: Ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης διαβάζει εκθέσεις (του στρατηγού Στανωτά από την Πελοπόννησο κ.λ.π.) για τη δράση των παρακρατικών οργανώσεων της Δεξιάς σε διάφορες περιοχές της χώρας από το 1945 ως το 1950.

Οξύτατη είναι και η απάντηση του υπουργού Συντονισμού στις επικρίσεις του Συναγερμού για την οικονομική πολιτική της κυ­βερνήσεως. Ο Γ.Καρτάλης κατηγορεί τη συναγερμική αντιπολίτευση ότι γίνεται σύμμαχος των δυνάμεων και συμφερόντων που αγωνίζονται για να διατηρηθεί το καθεστώς της σπατάλης και της ασύδοτης κερδοσκοπίας εις βάρος του λαού. Αναφέρει ότι τα κρα­τικά έσοδα το 1951-52 είναι κατά 60% ανώτερα από εκείνα που πραγματοποιήθηκαν το 1949-50 και 30% από το 1950-51, χωρίς να αυξηθούν οι φορολογίες.

«Συμπίεσις των πιστώσεων εγένετο -συνεχίζει ο Καρτά­λης - εις εκείνους τους κλάδους, οι οποίοι ηυνοήθησαν περισσότερον εις το παρελθόν. (...) Η ρευστοποίησις των με­γάλων παγωμένων πιστώσεων προς βιομηχάνους και εμπόρους αποτελεί την άλλην προσπάθειαν της κυβερνή­σεως. Αι περισσότεραι επιχειρήσεις αι οποίαι είχον τοιαύ­τας ανεξοφλήτους οφειλάς είναι γνωστόν ότι επραγματοποίησαν σημαντικώτατα κέρδη κατά το παρελθόν. (...) Υπάρχουν άφθονοι ενδείξεις συμμαχιών και ανοχής των Τραπεζών μετά των ενδιαφερομένων επιχειρηματιών, ακό­μη και καταστρατήγησις εκ μέρους των ιδίων των εμπορι­κών Τραπεζών. (...) Εις τας εισαγωγάς διά την ανασυγκρότησιν εσημειώθη καθυστέρησις 10 εκατ.δολαρίων, οφειλομένη εις την άρνησιν των Αμερικανών να εγκρίνουν το θερμοηλεκτρικόν εργοστάσιον της Πτολεμαΐδος και το εργοστάσιον αζώτου».

Αφού αναφέρει ότι έχουν διατεθεί 933 δισεκατομμύρια δραχ­μές για την ανασυγκρότηση και ότι η Αμερικανική Αποστολή πιέ­ζει να μειωθεί η νομισματική κυκλοφορία κατά 250 δισ., τονίζει ότι μοναδική λύση για την ελληνική οικονομία είναι να ελαττωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες και να μειωθεί η στρατιωτική θητεία κατά δύο χρόνια. (Φτάνει ακόμα τους 27 μήνες.)

«Όταν εις άλλας χώρας ασυγκρίτως πλουσιωτέρας λαμ­βάνονται τοιαύται αποφάσεις - υπογραμμίζει ο Καρτάλης -, διερωτάται κανείς ποία άλλη διέξοδος απομένει διά την Ελλάδα, της οποίας η οικονομία κάμπτεται οπό το βάρος των αμυντικών δαπανών».

Οι απόψεις αυτές του υπουργού Συντονισμού δεν αρέσουν στους Αμερικανούς. Γι'αυτό, παρόλο ότι εκτιμούν τις ικανότη­τες και την κατάρτιση του Καρτάλη, θα προτιμούσαν να τον έβλε­παν να φεύγει από την κυβέρνηση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ελληνοβουλγαρικό επεισόδιο

Η διεθνής κατάσταση, που εξακολουθεί να είναι τεταμένη, ευνοεί δεξιές κυβερνήσεις στη Δύση. Στην Κορέα, συνεχίζονται ατελείω­τες συζητήσεις για την ανακωχή και, παρόλο ότι κι οι δύο πλευρές έχουν παραιτηθεί από την επιδίωξη της τελικής νίκης, οι μά­χες από καιρό σε καιρό ξαναρχίζουν. Στην Ινδοκίνα, μαίνεται ο πόλεμος ανάμεσα στους Βιετμίνχ και τον γαλλικό στρατό. Η γαλ­λική αυτοκρατορία δέχεται πλήγματα και στην Τυνησία, που επι­μένει να την κρατά στην κυριαρχία της.

Στις 26 Μαΐου, υπογράφεται στην Μπον η συμφωνία για τον τερματισμό της κατοχής των Δυτικών στη Γερμανία, Τα στρα­τεύματα παραμένουν, αλλά οι ανώτεροι διοικητές ΗΠΑ, Αγγλίας και Γαλλίας μετονομάζονται σε πρεσβευτές στην κυβέρνηση Αντενάουερ. Η συμφωνία επιτρέπει τον επανεξοπλισμό της Γερμα­νίας. Την άλλη μέρα, υπογράφεται στο Παρίσι συμφωνία ανάμε­σα σε Δ.Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Μπενελούξ για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας και Ευρωπαϊκού Στρατού. Οι συμφωνίες αυτές εξοργίζουν τη Σοβιετική Ένωση, που ζει πά­ντα με τον φόβο μήπως αναβιώσει η γερμανική δύναμη. Η Μό­σχα απειλεί πάλι με αποκλεισμό του Βερολίνου.

Στα Βαλκάνια, συνεχίζονται οι προσπάθειες της δυτικής δι­πλωματίας για ένα τριμερές σύμφωνο. Οι σχέσεις της Ελλάδας με τους βόρειους γείτονες, εκτός από τη Γιουγκοσλαβία, εξακολουθούν να είναι τεταμένες.

Στις 10 το πρωί της 25ης Ιουλίου, βουλγαρικά στρατιωτικά τμή­ματα καταλαμβάνουν τη νησίδα Γάμα στον Έβρο και πυροβολούν κατά ελληνικού αποσπάσματος, με αποτέλεσμα τον φόνο ενός αν­θυπασπιστή της χωροφυλακής και δύο οπλιτών των TEA και τον τραυματισμό τεσσάρων άλλων (ενός χωροφύλακα και τριών TEA). Οι ελληνικές μεθοριακές Αρχές διαμαρτύρονται στις βουλγαρικές, αλλά παίρνουν την απάντηση ότι οι νησίδες του Έβρου ανήκουν στη Βουλγαρία. Ο Γ.Μαύρος, που εκείνες τις μέρες έχει αναλά­βει και τυπικά το Υπουργείο Αμύνης (από υφυπουργός έγινε υπουργός), βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αν διέτασσε απόβαση ελ­ληνικών τμημάτων για να εκδιωχθούν οι Βούλγαροι από τη νησί­δα, υπήρχε κίνδυνος να γίνει σύρραξη, και εξάλλου θα αντιδρού­σε το NATO που ήθελε ν'αποφευχθεί κάθε εμπλοκή στα Βαλκάνια. Είναι Κυριακή και ο Βενιζέλος λείπει σε περίχωρο της Αθήνας. Αναλαμβάνοντας την ευθύνη ν'αντιμετωπίσει την κατάστα­ση, ο Γ.Μαύρος συμφωνεί με τους αρχηγούς των Επιτελείων (Τσακαλώτο και Γρηγορόπουλο) στο ακόλουθο σχέδιο: Στις 7 το πρωί της άλλης μέρας, θα αρχίσει βομβαρδισμός της νησίδας με όλμους και πυροβολικό. Τα πυρά θα πρέπει να είναι καταιγι­στικά, ώστε να μην μπορεί να μείνει τίποτε ζωντανό πάνω στη νησίδα και τα βουλγαρικά τμήματα να υποχρεωθούν ν'αποσυρ­θούν. Ο βομβαρδισμός πρέπει να έχει τελειώσει πριν από τις 8, γιατί την ώρα εκείνη περνά το Σεμπλόν και μπορεί να σημειω­θεί κανένα ατύχημα.

Νωρίς το πρωί την άλλη μέρα, χτυπά το τηλέφωνο στο σπίτι του Γ.Μαύρου στη Ν.Ερυθραία. Είναι ο Βενιζέλος:

- Τι συμβαίνει στον Έβρο; λέει ο αντιπρόεδρος στον υπουρ­γό. Με ξύπνησε ο Πιουριφόυ. Τον ειδοποίησαν από το NATO ότι εκεί πάνω γίνονται επιχειρήσεις.

Ο Μαύρος δίνει ραντεβού με τον Βενιζέλο και τον Πιουριφόυ για τις 8 η ώρα να συνεννοηθούν. Την ώρα αυτή η «επιχείρηση» στον Έβρο έχει τελειώσει. Ο Πιουριφόυ φωνάζει πως το NATO έχει αναστατωθεί.

Τα βουλγαρικά τμήματα αποσύρονται από τη νησίδα, αλλά η Βουλγαρία διαμαρτύρεται στον ΟΗΕ για «ελληνικές προκλητικές ενέργειες».

Ο ΟΗΕ στέλνει στη νησίδα παρατηρητές.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Υπόθεση Αεροπορίας

Η υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αεροπορία, τραγική στις συνέπειες της, θα συγκλονίζει τη χώρα για αρκετά χρόνια. Η υπόθεση αυτή - που ονομάστηκε από συνηγόρους των κατηγορουμένων, αλλά και από εφημερίδες κεντρώες και φιλοσυναγερμικές «υπόθεσις Ντρέυφους» και που, παρόλο ότι έχουν περάσει περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια, δεν έχει εντελώς ξεκαθαριστεί ακόμα - αρχίζει από τον Σεπτέμβρη του 1951 με τη σύλληψη μερικών αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αε­ροπορίας. Αλλά στη δημοσιότητα αρχίζει να έρχεται μόλις τον Απρίλη του 1952, σε εποχή που αποκορυφώνεται η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως του Κέντρου με κύρια κα­τηγορία «την διάβρωσιν τοον ενόπλων δυνάμεων από τον κομμουνισμόν». Τότε αρχίζουν να γράφουν οι εφημερίδες, κυρίως οι συναγερμικές, για την «αποκαλυφθείσαν κομμουνιστικήν συνωμοσίαν εις την Αεροπορίαν». Στις 16 Απριλίου, με διαταγή του «ασκούντος την ποινικήν αγωγήν εις το διαρκές στρατοδικείον της Αεροπορίας, απηγορεύθη οιαδήποτε δημοσίευσις σχε­τικώς με την αποκαλυφθείσαν δράσιν κομμουνιστικής οργανώ­σεως εις την Β.Αεροπορίαν και με την υπόθεσιν του αγνοουμένου αεροσκάφους Χάρβαρντ, επί των οποίων ενεργείται ήδη ένορ­κος προανάκρισις».

Παρά την απαγόρευση, ο συναγερμικός Τύπος εξακολουθεί να θορυβεί γύρω από την υπόθεση. «Αποκαλύπτει» μάλιστα με μεγάλους τίτλους ότι ο μαθητής της Σχολής Αεροπορίας Νίκος Ακριβογιάννης, που έχει εξαφανιστεί με το αεροπλάνο τύπου «Χάρβαρντ», παρόλο ότι «ήτο κομμουνιστής», έχει πάρει πι­στοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων από τον διοικητή της χωροφυλακής Βόλου, ως πολιτικός φίλος του Γ.Καρτάλη. Ο υπουρ­γός Συντονισμού, που ο Βόλος είναι η ιδιαίτερη εκλογική του περιφέρεια, αντιδρά αμέσως. Εξακριβώνει από την αρμόδια υπη­ρεσία του Υπουργείου Εσωτερικών ότι ο Ακριβογιάννης έχει πά­ρει πιστοποιητικό από τη χωροφυλακή της Θεσσαλονίκης, όπου έχει γεννηθεί, και όχι από τον Βόλο. Η Αστυνομική Διεύθυνση Θεσ­σαλονίκης τού το έδωσε, αφού διαπίστωσε ότι δεν είχε ποτέ κα­μιά σχέση με οργανώσεις της Αριστεράς. Το ΓΕΑ ανακοινώνει ότι ο Ακριβογιάννης έχει πάρει πιστοποιητικό φρονημάτων και από τη Θεσσαλονίκη και από τον Βόλο, αλλά πολύ προτού να αναλά­βει η κυβέρνηση Πλαστήρα.

Αλλά ήταν πραγματικά κομμουνιστής ή είχε οποιαδήποτε σχέ­ση με την Αριστερά ο νεαρός, 23 χρόνων τότε, μαθητής της Σχο­λής Αεροπορίας; Και είχε φύγει με το αεροπλάνο του για την Αλβανία, όπως αναφέρει το κατηγορητήριο, ή έχει πέσει στη θά­λασσα και έχει ταφεί για πάντα στον βυθό, όπως υποστηρίζουν άλλοι; Κι αν έχει φύγει στην Αλβανία, ποιοι τον έστειλαν εκεί; Οι κομμουνιστές; Και για ποιο λόγο; Τι συμφέρον είχαν; Και είχαν καμιά σχέση με το ΚΚΕ και την Αριστερά και οι άλλοι κατηγο­ρούμενοι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ιδιώτες ή ήταν θύμα­τα σκευωρίας;

Τα ερωτήματα αυτά, που σε λίγο θα τα θέσουν οι συνήγοροι των κατηγορουμένων, ο Τύπος και θα συνταράσσουν για πολλά χρόνια τη Βουλή, τον πολιτικό κόσμο και την κοινή γνώμη, δεν απασχολούν τότε ούτε τους ηγέτες του Κέντρου ούτε τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως, που εναντίον της κυρίως στρέ­φεται η σκευωρία. Πώς να φανταστεί, λόγου χάρη, ο Σοφοκλής Βε­νιζέλος ότι, με αρχηγό μάλιστα του ΓΕΑ έναν εμφανιζόμενο σαν δήθεν φίλο των Φιλελευθέρων, τον αντιπτέραρχο Εμ.Κελαιδή, θα μπορούσαν να εξυφάνουν οι συνδεδεμένοι, πιθανότατα με τον ΙΔΕΑ και τη CIA, σκευωροί μια τέτοια συνωμοσία εναντίον συνα­δέλφων τους, με σκοπό να πλήξουν την κυβέρνηση του Κέντρου, να αποδείξουν πως θα έπρεπε να σταματήσουν τα «μέτρα επιει­κείας» απέναντι στους κομμουνιστές, να προετοιμάσουν το έδα­φος για την πλήρη επικράτηση της Δεξιάς και, ταυτόχρονα, να στε­ρεώσουν τη δική τους θέση στην ηγεσία της Αεροπορίας και να εξοντώσουν τους πιθανούς αντιπάλους τους;

Έτσι, η κυβέρνηση του Κέντρου - που λίγες μέρες ύστερα από τη νίκη του στις εκλογές άρχισε να εξυφαίνεται η σκευωρία στην Αεροπορία - δέχεται περίπου σαν δεδομένο ότι πραγματι­κά ανακαλύφτηκε «κομμουνιστική συνωμοσία» στην Αεροπο­ρία. Και η «γραμμή αμύνης» της απέναντι στις επιθέσεις που δέχεται όχι μόνο από τον συναγερμικό, αλλά και από τον... αμε­ρικανικό Τύπο, ότι αφήνει να διαβρώνονται οι ένοπλες δυνάμεις από τον κομμουνισμό, είναι ότι... η ανακάλυψη της συνωμοσίας των κομμουνιστών στην Αεροπορία θα έπρεπε να εγγραφεί στο ενεργητικό της...

Έτσι. ο Σοφοκλής Βενιζέλος δηλώνει, στις 18 Απριλίου 1952, ότι:

«Εις όλας τας χώρας, τα κομμουνιστικά κόμματα καταβάλλουν συστηματικώς προσπαθείας διεισδύσεως εις τον στρατόν. Τούτο συμβαίνει και εις την Ελλάδα. Η κυβέρνησις εν τούτοις παρακολουθεί τας ενεργείας των και τας πατάσσει εν τη γενέσει των».

Και ο Πλαστήρας:

«...Παρακολουθούμεν αγρύπνως κάθε ύποπτον σημείον, το εξουδετερούμεν και το πατάσσομεν (...) είμεθα ακλονήτως αποφασισμένοι να μην επιτρέψωμεν εις κανέναν να κινήση τον δάκτυλόν του εις βάρος της εθνικής ασφαλείας, εσωτερικής και εξωτερικής...».

Παρόμοιες δηλώσεις κάνουν και ο υφυπουργός Αμύνης Γ.Μαύρος και ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης.

Το βούλευμα βγαίνει στις 15 Ιουλίου. Παραπέμπονται ως ένο­χοι στην υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αερο­πορία είκοσι οι:

Θεοφάνης Μεταξάς, αντισμήναρχος της Αεροπορίας σε αποστρατεία, Ν.Δότζογλου, επισμηναγός. Ηλίας Παναγουλάκης και Ελ.Ζαφειρόπουλος. σμηναγοί, Γ.Θεοδωρίδης και Γ.Μαδεμλής, υποσμηναγοί, Π.Λεμπέσης, ανθυποσμηναγός, Αθ.Παπαντωνίου, Γ.Γαλανός, Αλ.Κοντογεωργάκης, Αν.Χριστοφής και Ευ.Καραγιάννης, αρχισμηνίες, I.Ντίνος, επισμηνίας, I.Γολεμάτης, σμηνίας, Ν.Ακριβογιάννης, έφεδρος δόκιμος χειριστής, Φ.Τσώκος, αυτοκινητιστής, Γερ.Κατηφόρης και Αμφ.Μοσχονάς, υπάλληλοι του εργοστασίου αεροπλάνων, Χρ.Δάδαλης, καθηγητής των Μαθηματικών, και Αθ.Κοντός, πρώην επισμηνίας.

Κατά το βούλευμα, η δράση της «κομμουνιστικής οργανώσεως» έχει αρχίσει στην Αεροπορία από το 1950, αλλά συγκεκρι­μένες πράξεις σαμποτάζ έγιναν τον Σεπτέμβρη του 1951. Οι κα­τηγορούμενοι, κατά το βούλευμα, εκτελούσαν εντολές της ευρισκόμενης στο εξωτερικό ηγεσίας του ΚΚΕ.

«Εις εκτέλεσιν των δοθεισών εις αυτούς εντολών - συνεχί­ζει σχετική με το βούλευμα ανακοίνωση του ΓΕΑ, που δη­μοσιεύεται στις εφημερίδες της 16ης Ιουλίου 1952 -, προέβησαν ούτοι εις τας κάτωθι εγκληματικάς πράξεις: Επί 9 αεροσκαφών προξένησαν βλάβας διά τοποθετήσεως εις ευπαθή σημεία των ξένων σωμάτων, με αποτέλεσμα να παραμείνουν ταύτα εκτός ενεργείας μέχρι της επισκευής των, εις τρόπον ώστε να δημιουργηθή επιβράδυνσις της εκ­παιδεύσεως. Ήλθον εις επαφήν, συνεννόησιν και συνεργασίαν με τους εντεταλμένους καθοδηγητάς και διαφωτιστάς του ΚΚΕ και παρέσχον εις αυτούς πληροφορίας περί του αριθμού και του τύπου των αεροσκαφών της Σχολής Αεροπορίας, περί του αριθμού των εν αυτή υπηρετούντων αξιωματικών, μαθητών και λοιπού προσωπικού και των εκτελουμένων πτήσεων (...). Επροξένησαν βλάβας εις τους ηλεκτρικούς μηχανισμούς αεροσκαφών "Χάρβαρντ", υπα­γομένων εις το 2ο Σμήνος Εκπαιδεύσεως. Ενήργησαν επί της μηχανικής λειτουργίας της βακτηρίας τροχού ουράς, προκαλούντες ούτω εκτροπήν του αεροσκάφους κατά την προσγείωσιν. Επέφερον μείωσιν της αποδόσεως της εκπαιδεύσεως, λόγω του ότι τα αεροσκάφη, με τας φθοράς τας οποίας υφίσταντο, δεν εχρησιμοποιούντο διά πτήσεις και παρέμενον εκτός ενεργείας (...). Απέρριπτον επίσης εις υπερβολικόν ποσοστόν μαθητάς εις βάρος του προγραμματισθέντος να εξέλθη εξ εκάστης σειράς αριθμού».

Κατά την ανακοίνωση της ΓΕΑ πάντα και σύμφωνα με το βού­λευμα, κεντρικός σκοπός της οργανώσεως ήταν.

«...να εκμηδενίση την συντελουμένην εκπαίδευσιν χειρι­στών εις την Σχολήν Αεροπορίας και να δημιουργήση δυσπιστίαν εις τους συμμάχους Αμερικανούς ως προς την ικα­νότητα του όπλου να απορροφήση και αξιοποίηση το εις το εγκριθέν πρόγραμμα προβλεπόμενον να χορηγηθή νέον υλικόν και να κλονίση την εμπιστοσύνην τούτων ως προς το ιπτάμενον προσωπικόν της ΕΒΑ».

Οι κατηγορίες αυτές είναι αρκετές, με την τότε κατάσταση, για να οδηγήσουν τους κατηγορούμενους στο εκτελεστικό από­σπασμα. Αλλά, όπως θα δούμε, τα "στοιχεία, στα οποία τις έχουν στηρίξει οι σκευωροί της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αε­ροπορία, είναι σαθρά. Γι'αυτό, στη διάρκεια των προανακρίσεων, κατασκευάζεται από τους ίδιους σκευωρούς και ένα σοβαρότε­ρο επεισόδιο: «φυγάδευση αεροσκάφους στην Αλβανία». Έτσι, η ανακοίνωση του ΓΕΑ συνεχίζει:

«...εις συνάντησιν λαβούσαν χώραν την 6ην Απριλίου 1952, εις την επί της οδού Πουλίου 11 οικίαν του ιδιώτου καθη­γητού Χ.Δάδαλη, μεταβιβάζεται η εντολή εις τον Ν.Ακριβογιάννην να απογειωθή διά του εκπαιδευτικού αεροσκά­φους και να προσγειωθή κατόπιν επί καθορισθέντος χώρου εις Αλβανίαν. Πράγματι, την επομένην, 7ην Απριλίου 1952, ο Ακριβογιάννης διευκολυνθείς υπό τινός των συγκατηγορουμένων του, απεγειώθη. προσγειωθείς εις περιοχην Τιρίκα, πλησίον Αγίων Σαράντα. Ο αποδράσας Ν.Ακριβογιάννης, υιός αντισυνταγματάρχου εν αποστρατεία, καταταγείς εις τον στρατόν και εν συνεχεία εις την Αεροπορικήν Σχολήν Εφέδρων Αξιωματικών κατόπιν εξετάσεων, εφέρετο εθνικών φρονημάτων (...). Ως εκ των υστέρων απε­καλύφθη εκ της προανακρίσεως, ούτος κατά την διάρκειαν της Κατοχής και μετά την Απελευθέρωσιν είχε σημειώσει εις την περιοχην του Βόλου και εις Θεσσαλονίκην έντονον κομμουνιστικήν δράσιν...».

Οι δύο φερόμενοι ως κύριοι δράστες του επεισοδίου αυτού, του σοβαρότερου της κατηγορίας, δεν πρόκειται να παρουσια­στούν στη δίκη. Ο Ακριβογιάννης γιατί - κατά το βούλευμα - έχει αποδράσει στην Αλβανία. Και ο καθηγητής Χ.Δάδαλης, που - κα­τά το βούλευμα - «μετεβίβασε την εντολήν» στον Ακριβογιάννη, πέθανε κατά τη διάρκεια των προανακρίσεων. Παραμένουν μό­νο οι υποσμηναγοί Γ.Μαδεμλής. που κατηγορείται ότι συνόδευ­σε με το αεροπλάνο του τον Ακριβογιάννη ως ένα σημείο, και Γ.Θεοδωρίδης.

Ο αντισμήναρχος σε αποστρατεία Θ.Μεταξάς, που κατηγο­ρείται ότι έχει δώσει στον σμηναγό Ηλία Παναγουλάκη την εντο­λή να δημιουργήσει κομμουνιστική οργάνωση στην Αεροπορία, έχει διατελέσει προσωπάρχης στο ΓΕΑ, διοικητής της Σχολής Αε­ροπορίας το 1948 και έχει φήμη άτεγκτου στο καθήκον του και αντικομμουνιστη. Αλλά, για να ολοκληρωθεί το κατηγορητήριο, είναι ανάγκη να βαπτιστεί και αυτός, όπως και άλλοι «αξιωματι­κοί της Αεροπορίας, «κομμουνιστής».

Είναι φυσικό, λοιπόν, με όλα αυτά τα δεδομένα, τις βαρύτα­τες κατηγορίες και τα ερωτηματικά, να αναμένεται με μεγάλο εν­διαφέρον η δίκη στο Αεροδικείο, που ορίζεται για τα τέλη Αυ­γούστου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιθέσεις στην Ελληνική Αστυνομία

Δύο υποθέσεις στην Ελλάδα - διαμάχη ανάμεσα σε ανώτερους αστυνομικούς και η γνωστή «συνωμοσία» στην Αεροπορία - συν­δέθηκαν, την εποχή εκείνη, τουλάχιστον από ορισμένους, με τη διαπάλη Ουάσιγκτον και Λονδίνου για την επιρροή στη χώρα μας και, γενικότερα, στη Μεσόγειο. Για τη διαμάχη στην αστυνομία υπάρχουν μερικές ενδείξεις ότι, πιθανότατα σε κάποια κατοπινή φάση της, είχε κάποια σχέση με τη διαπάλη αυτή των δύο συμ­μάχων. Για την υπόθεση όμως της Αεροπορίας, που ακόμα και σήμερα, παρά τις τόσες ανακρίσεις και δίκες, παραμένει σκοτει­νή. η εκδοχή αυτή δεν έχει καθόλου αποδειχτεί.

Στη διάρκεια των ανακρίσεων και της δίκης των Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π., εκδηλώθηκε έντονη αντίθεση ανάμεσα στον διευ­θυντή της αστυνομίας στο Υπουργείο Εσωτερικών I.Πανόπουλο, που, όπως είδαμε, τον εκτιμούσαν ιδιαίτερα οι αμερικανικές υπη­ρεσίες, και τον διευθυντή της αστυνομίας Αθηνών Δ.Βρανόπουλο.

(Τον επόμενο χρόνο, όπως θα δούμε, θα ξεσπάσει διαμάχη του I.Πανόπουλου και με τον τότε αρχηγό της Αστυνομίας Πόλεων Άγγε­λο Έβερτ, γνωστό για τους δεσμούς του με τους Άγγλους και τις υπηρεσίες που πρόσφερε στην Κατοχή στον συμμαχικό αγώνα.)

Ο Δ.Βρανόπουλος κατηγορεί τον I.Πανόπουλο ότι έχει ιδρύσει υπεραστυνομία, ότι αγνοεί την αστυνομική ιεραρχία και ότι στην υπόθεση Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π. διενεργούσε ανακρίσεις, έκα­νε ανακοινώσεις, διέτασσε συλλήψεις ή απολύσεις, χωρίς να παίρ­νει υπόψη του τις αρμόδιες αστυνομικές Αρχές. Επειδή δημιουρ­γείται σοβαρή κατάσταση στην ηγεσία της αστυνομίας και η διένεξη έρχεται στη δημοσιότητα, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης αναθέτει στον αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ.Κόλλια (τον κα­τοπινό εισαγγελέα και «πρωθυπουργό» της δικτατορίας) να κάμει ανακρίσεις. Ο Κόλλιας, στο πόρισμά του, απορρίπτει τις κατηγο­ρίες του Δ.Βρανόπουλου. ότι ο Πανόπουλος είχε συγκροτήσει ομά­δα εμπίστων του αστυνομικών, και επιρρίπτει ευθύνες στον διευ­θυντή της Αστυνομίας Αθηνών για τα δημοσιεύματα του Τύπου περί υπεραστυνομίας. Αντίθετα, δικαιώνει την άποψη του Πανόπουλου, ότι ο Βρανόπουλος έχει τάση για αυτοδιαφήμιση. Και αφού διαπι­στώνει ότι τις διαμάχες ανάμεσα στους Δ.Βρανόπουλο και I.Πανόπουλο πληρώνουν οι υφιστάμενοι τους, ο Κ.Κόλλιας καταλήγει:

«Εις εποχήν καθ'ην ο κομμουνισμός προβάλλει και ήδη ως πάντοτε με ηνωμένας δυνάμεις κατά της δημοσίας τάξεως, οι φρουροί ταύτης σπαράσσονται από χαμαιζήλους αντι­θέσεις και αναλίσκονται εις εξύφανσιν ανυποστάτων κα­τηγοριών». (Εφημερίδες, 4 και 11 Μάιου 1952.)

Μετά το πόρισμα Κόλλια, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέ­ντης ζητά να απομακρυνθούν από την αστυνομία τόσο ο Πανό­πουλος όσο και ο Βρανόπουλος, καθώς και ο τότε αρχηγός της αστυνομίας Σαμπάνης. Ο Βενιζέλος είναι σύμφωνος, αλλά ο Πλα­στήρας δεν δίνει τη συγκατάθεση του. Στο μεταξύ, έχει εκδηλω­θεί και έντονο ενδιαφέρον των Αμερικανών, που ιδιαίτερα επι­μένουν ότι πρέπει να παραμείνει ο I.Πανόπουλος. Το Βήμα γράφει σχετικά, στις 15 Μαΐου 1952:

«Ενδεχόμενη απομάκρυνσις του κ.Πανοπούλου θα προ­καλέσει δυσφορίαν εις τους ενταύθα Αμερικανούς, οι οποίοι ήδη προέβησαν εις ανεπισήμους συστάσεις προς την κυβέρνησιν επί του θέματος».

Η διαμάχη στην αστυνομία,παρ'ολίγον να προκαλέσει κυ­βερνητική κρίση. Στην υπόθεση ανακατεύονται ο επιτετραμμέ­νος των ΗΠΑ Γιοστ, ο Γ.Βεντήρης και άλλοι. Ο Πλαστήρας τελικά δέχεται να θέσει η κυβέρνηση σε διαθεσιμότητα τους Πανόπουλο και Βρανόπουλο. Μετά είκοσι μέρες, φεύγοντας για το εξωτερικό, ο άρρωστος πρωθυπουργός αξιώνει από τον Βενιζέλο να επαναφέρει τον Βρανόπουλο στη θέση του.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πατριωτική έξαψη στην Κύπρο

Η κυβέρνηση, σύμφωνα και με τις αμερικανικές υποδείξεις, προ­σπαθεί να κρατήσει το Κυπριακό στο πλαίσιο της Ελληνοβρετα­νικής συμμαχίας και φιλίας. Αλλά η πίεση του Μακαρίου και των άλλων Κυπρίων ηγετών, καθώς και των οργανώσεων και της νε­ολαίας στην Ελλάδα για προσφυγή στον ΟΗΕ δυναμώνει. Στις 25 Απριλίου, γίνεται στη Λευκωσία η Παγκύπριος Εθνοσυνέλευση. Μιλώντας προς τους 600 αντιπροσώπους, ο Μακάριος λέει, ανά­μεσα σε άλλα:

«...θα συνεχίσωμεν τον αδιάλλακτον ενωτικόν αγώνα και εάν αι περιστάσεις το καλέσουν, θα βαδίσωμεν επί πλέον αδιαλλάκτου γραμμής. Θ'απορρίψωμεν οιανδήποτε προσφοράν Συντάγματος. Ουδέποτε θα συνθηκολογήσωμεν, ούτε θα δεχθώμεν μέσην λύσιν. Θ'απομονώσωμεν τους λιποτάκτας και θα καταβάλαψεν πάσαν προσπάθειαν όπως η ελληνική κυβέρνησις εγείρει το Κυπριακόν ενώ­πιον του ΟΗΕ, εάν δε δεν πράξη τούτο, δεν θα απογοητευθώμεν, ούτε θα ησυχάσωμεν, διότι έχομεν και άλλα μέ­σα διεξαγωγής του αγώνος. Εν ανάγκη, θα φθάσομεν ως τα άκρα, κηρύσσοντες πολιτικήν ανυπακοής και άρνησιν καταβολής των φόρων, βέβαιοι ότι θα νικήσωμεν διότι το δίκαιον είναι μαζί μας».

Η Εθνοσυνέλευση εγκρίνει ομόφωνα ψήφισμα για την ένωση με την Ελλάδα.

Η πατριωτική έξαψη στην Κύπρο έχει άμεσο αντίχτυπο στην Ελλάδα. Η προεδρευόμενη από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Πα­νελλήνια Επιτροπή Ενώσεως Κύπρου (ΠΕΕΚ) ορίζει για τις 8 Μάιου μεγάλο συλλαλητήριο στην πλατεία Συντάγματος. Η κυ­βέρνηση το απαγορεύει.

Τελικά, το συλλαλητήριο πραγματοποιείται στην Ομόνοια. Με απόφαση της ΠΕΕΚ και της ΑΔΕΔΥ, όλα τα δημόσια γραφεία κλεί­νουν στις 11 το πρωί. Από τις 10, οι Καμπάνες των εκκλησιών χτυ­πούν χαρμόσυνα. Από νωρίς, αρχίζουν να γεμίζουν κόσμο τα Προ­πύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα προαύλια των σχολών, ο χώρος μπροστά από την Αρχιεπισκοπή. Κατά τις 11.30 αρχίζουν να βαδίζουν συνταγμένοι φοιτητές, υπάλληλοι, εργάτες προς την Ομόνοια. Στις 12.30 κλείνουν και τα εμπορικά καταστήματα. Η Ομόνοια και οι γύρω δρόμοι έχουν κατακλυστεί από δεκάδες χι­λιάδες λαού που φωνάζει ρυθμικά συνθήματα: «Κύπρος», «Ένω­ση» κ.λ.π. Τα πολυάριθμα πλακάτ γράφουν: «Το Κυπριακόν εις τον ΟΗΕ», «Η κυβέρνησις να ζητήση επίσημα την Κύπρο», «Φί­λοι της Ελλάδος είναι μόνον όσοι θέλουν Ένωσιν» κ.λ.π.

Στη συγκέντρωση μιλά από το ξενοδοχείο «Μπάγκειον» ο Αρχιε­πίσκοπος Σπυρίδων. Στο ψήφισμα, που εγκρίνεται, εκφράζεται η αγανάκτηση των διαδηλωτών για τον χλιαρό τρόπο με τον οποίο έχουν αντιμετωπίσει όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις το Κυπριακό. Αφού ψάλουν τον Εθνικό μας Ύμνο, τα πλήθη αρχίζουν να δια­λύονται. Οι νέοι όμως ανεβαίνουν διαδηλώνοντας την οδό Πανεπι­στημίου και άλλοι τη Σταδίου. Φοιτητές έχουν ρίξει το σύνθημα «στην αγγλική πρεσβεία». Στο ύψος ôçò οδού Κοραή, τους ανα­κόπτουν ζώνες αστυνομικών. Προσπαθούν να τις διασπάσουν και ακολουθεί σύρραξη. Οι αστυνομικοί χτυπούν με τα κλομπ, ενώ αντλίες καταβρέχουν τους διαδηλωτές. Οι φοιτητές απαντούν με ξύλα και πέτρες. Τραυματίζονται αρκετοί διαδηλωτές και αστυνομικοί, και ανάμεσα τους και αστυνομικός διευθυντής. Οι συ­γκρούσεις επεκτείνονται σε ολόκληρο σχεδόν το κέντρο της Αθή­νας και κρατούν ως τις 2 το απόγευμα (εφημερίδες, 9 Μαΐου 1952).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Στρατιωτικές δαπάνες και αγγλοαμερικανικές αντιθέσεις

Το θέμα των υπέρογκων στρατιωτικών δαπανών της Ελλάδας μπλέκεται, την περίοδο αυτή, και με τον αγγλοαμερικανικό αντα­γωνισμό για το προβάδισμα στη Μεσόγειο. Τον Απρίλη και τον Μάη του 1952, ενώ κρίνεται η υπόθεση της ηγεσίας των συμμαχι­κών δυνάμεων στη Μεσόγειο, φτάνουν στην Ελλάδα, ο ένας με­τά τον άλλο, Αμερικανοί και Άγγλοι επίσημοι: Εκτός από τον ναύ­αρχο Κάρνεϋ, διοικητή των ατλαντικών δυνάμεων της Νότιας Ευρώπης, που βρίσκεται σχεδόν κάθε βδομάδα στη χώρα μας, έρ­χεται και ο λόρδος Χάλιφαξ, ο γνωστός από τη συμφωνία του Μο­νάχου με τους Χίτλερ και Μουσολίνι, και ο στρατάρχης Μοντγκόμερυ. Προς τιμήν του Μοντγκόμερυ η κυβέρνηση παραθέτει επίσημο γεύμα. Στην πρόποση του, ο αντιπρόεδρος Σοφ.Βενιζέ­λος, αφού εξυμνεί τον Άγγλο στρατάρχη για τη δράση του στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αναφέρεται στον ελληνικό στρατό, στη συμ­βολή του στη συμμαχική υπόθεση, αλλά και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ελλάδα για τη συντήρηση του, δαπανώντας πε­ρισσότερο, όπως τονίζει, από το 45% του προϋπολογισμού της.

Ο Μοντγκόμερυ, απαντώντας, επαινεί τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις για τη δράση τους στη Μέση Ανατολή κ.λ.π.. εκφράζει την εμπιστοσύνη του στην ηγεσία τους, και συνεχίζει:

«Δεν πιστεύω ότι θα δυνηθείτε να συνεχίζητε επ'αόριστον δαπανώντες τα 50% περίπου του προϋπολογισμού σας διά την άμυναν (...). Ο κομμουνισμός δεν θα ηττηθεί άπαξ διά παντός με ξιφολόγχας ή σφαίρας ή σίδηρα φυλακής. Θα ηττηθεί διά της υπάρξεως ευτυχούς και ικανοποιημένου λαού, καλώς στεγαζομένου, με καλόν βιοτικόν επίπεδον, με αναλόγους αμοιβάς διά καλήν εργασίαν και τρέφοντος εμπιστοσύνην εις την εθνικήν του ηγεσίαν». (Εφημερίδες, 10 Μαΐου 1952.)

Η περικοπή αυτή των δηλώσεων του Άγγλου στρατάρχη προ­καλεί αντιδράσεις του Τύπου της Δεξιάς, γιατί θεωρείται υπο­στήριξη των κυβερνητικών απόψεων. Προκαλεί και ανησυχία των Αμερικανών, που είναι αντίθετοι σε κάθε μείωση της δύναμης του ελληνικού στρατού. Ακολουθούν συνομιλία του Μοντγκόμερυ με τον Πιουριφόυ, νέες δηλώσεις του Άγγλου στρατάρχη ότι πρέπει να γίνουν οικονομίες χωρίς να μειωθεί η αριθμητική δύναμη του στρατού και ανακοινώσεις του υφυπουργού Αμύνης Γ.Μαύρου, που υποστηρίζει ότι παρερμηνεύτηκαν οι δηλώσεις του Βρετανού επισήμου. «Ο Άγγλος στρατάρχης - συνεχίζει ο Γ.Μαύρος - δεν εισηγήθηκε στην κυβέρνηση ελάττωση των ενόπλων μας δυνά­μεων». Ύστερα από συνεννόηση με τους Αμερικανούς - καταλή­γει - στον στρατιωτικό προϋπολογισμό του 1952-53 προβλέπονται οικονομίες χωρίς μείωση του στρατού.

Τη σοβαρότητα και την οξύτητα που έχει πάρει το πρόβλημα των στρατιωτικών δαπανών φανερώνει και μια συνομιλία που εί­χε στις 9 Μαΐου 1952, ο Γ.Μαύρος με τους Αμερικανούς διοικη­τές των ατλαντικών δυνάμεων. Την μεταφέρουμε από μνημόνιο που έχει κρατήσει ο Γ. Μαύρος, υφυπουργός τότε Αμύνης:

«Σήμερον την μεσημβρίαν συνηντήθην με τον ναύαρχον Κάρνεϋ και τον στρατηγόν Γκάβιν, αρχηγόν του Επιτε­λείου. Συνεζητήσαμεν επί των προβλημάτων τα οποία δη­μιουργεί ο προϋπολογισμός των ενόπλων δυνάμεων του 1952-53, λόγω της σημειωθείσης υπό του Υπουργείου των Οικονομικών και της Αμερικανικής Αποστολής ελαττώσε­ως των δαπανών κατά 300 δισ. Υπενθύμισα ότι ο προϋπο­λογισμός της Αεροπορίας δημιουργεί ανάγκην προσθέτων δαπανών διά νέα αεροδρόμια, νέας μοίρας και διά πρό­σθετα καύσιμα, λόγω των αεριοπροωθουμένων, 200 δισεκατομμυρίων δραχμών. Συνεπώς, διά να καταστή δυνατός ο περιορισμός των δαπανών των ενόπλων δυνάμεων κατά 300 ή 250 δισ. δρχ., θα έπρεπε να εγκαταλειφθή εξ ολο­κλήρου το πολεμικόν πρόγραμμα της Αεροπορίας, διά να εξοικονομηθή η πρόσθετος δαπάνη των 200 εκατ. Αν συμβή τούτο, δεν θα είμεθα εις θέσιν να δεχθώμεν τα 150 αεριοπροωθούμενα και συνεπώς δεν θα καταστεί δυνατή η δημιουργία των πέντε μοιρών, η οποία προβλέπεται να εί­ναι έτοιμη τον Ιούλιον του 1953. Του ετόνισα ότι η ελληνι­κή κυβέρνησις εν όψει περικοπής βοηθείας είναι διατεθει­μένη να περικόψη ριζικώς τας δαπάνας του στρατού, φθάνοντας ακόμη και μέχρι ελαττώσεως του μισθολογίου των στρατιωτών και ελαττώσεως του συσσιτίου.

Εις το σημείον τούτο, τον ηρώτησα αν ωμίλησε με τον στρατάρχην Μοντγκόμερυ, ο οποίος ωμίλησε περί της δυνατής οργανώσεως εφεδρικού στρατού.

Γνώμαι Κάρνεϋ: Μου ετόνισεν εν αρχή ότι είναι απολύτως ενθουσιασμένος από τας εντυπώσεις, τας οποίας απεκόμισεν εξ Ελλάδος, κι ότι ο ελληνικός στρατός έχει το υψηλότερον ηθικόν εξ όλων των δυνάμεων τας οποίας επεθεώρησεν εις Μεσόγειον. "Δι'αυτό ακριβώς - μου ετόνισεν - πρέπει να είσθε πολύ επιφυλακτικοί εις μέτρα, ως είναι η ελάττωσις του συσσιτίου, σιγαρέτων, μισθού, μήπως αυτά θίξουν το ηθικόν του στρατού, το οποίον πρέπει να διατηρηθή αμείωτον". Μου ετόνισεν ότι πρέπει με πολλή προσοχήν να εξετάσωμεν το αεροπορικόν πρόγραμμα, διότι το αεροπορικόν όπλον είναι κατ'εξοχήv δαπανηρόν, και διερωτάται αν η Ελλάς είναι εις θέσιν να εφαρμόση αερο­πορικόν πρόγραμμα τοιαύτης εκτάσεως αμέσως, και ίσως θα έπρεπε να εξετασθή αν το πρόγραμμα τούτο είναι δυ­νατόν να εφαρμοσθή εις 3-4 χρόνια.

Όσον αφορά την ελάττωσιν των δυνάμεων του στρατού, φρονεί ότι αυτή είναι δυνατή, περιοριζομένης της δυνά­μεως των σχηματισμών, χωρίς να ελαττωθούν αι μονάδες, ενισχυόμενης εν περιπτώσει επιστρατεύσεως.

Ως προς το θέμα του ηθικού του στρατού είναι στενώς συνυφασμένον με το ηθικόν του λαού, το οποίον διατηρείται μόνον με οικονομικήν σταθερότατα. Εάν, συνεπεία υψηλών στρατιωτικών δαπανών διατηρουμένων διά να κρατηθή το ηθικόν επίπεδον του στρατού, εκθέσωμεν την νομισματικήν μας σταθερότητα και προκαλέσωμεν πληθωρισμόν, τότε θα θιγεί εμμέσως το ηθικόν του στρατού, εφόσον ο λαός από τον οποίον προέρχεται θα ευρίσκεται εις οικονομικήν απαθλίωσιν». (Από το προσωπικό αρχείο του Γεωργίου Μαύρου.)

Παρουσιάζεται, δηλαδή, και ο ναύαρχος Κάρνεϋ να συμφω­νεί στην ουσία με τις δηλώσεις Μοντγκόμερυ, που έχουν προκα­λέσει την αντίδραση του Πιουριφόυ. Η συνομιλία Μαύρου - Κάρνεϋ συνεχίζεται με θέμα το καταδρομικό «Έλλη», που έχουμε πάρει από την Ιταλία («Πρίγκηπας Σαβοΐας»), σε αντικατάστα­ση εκείνου που μας είχε τορπιλίσει ιταλικό υποβρύχιο, στις 15 Αυ­γούστου 1940:

«Ανέπτυξα εις τον ναύαρχον - έγραφε ο Γ.Μαύρος στο Μνημόνιο του - ότι το καταδρομικόν ως έχει, αποτελεί μίαν άχρηστον μονάδα διά το ελληνικόν Ναυτικόν. Εφόσον δεν δυνάμεθα να το χρησιμοποιήσωμεν δαπανώντας όσα χρειάζονται διά να γίνη σκάφος ετοιμοπόλεμον, δημιουργεί ένα πρόβλημα η ύπαρξίς του (...). Του είπον ότι η κυβέρνησις είναι διατεθειμένη να εξετάση την χρησιμότητα αντικαταστάσεώς του δι'ενός χρησίμου σκάφους μεγαλυτέρου των δύο αντιτορπιλλικών (D.D.), το οποίον να φέρη το όνομα "Έλλη" και το οποίον να χρησιμοποιηθή ως αρχηγίς των αντιτορπιλλικών. Εν τοιαύτη περιπτώσει, το σκάφος θα ήτο δυνατόν να πωληθή και να αντικατασταθή με μεγάλο αντιτορπιλλικόν. Μου απήντησεν ότι το θέμα τον ενδια­φέρει διττώς. Πρώτον, εις ποίον θα πωληθεί. Διά την Αργεντινήν δεν έχει αντίρρησιν. Αν τούτο είναι δυνατόν, θα υποστηρίξη εις την αμερικανικήν κυβέρνησιν να εφοδιάση τον ελληνικόν στόλον με ένα καταδρομικόν της κλάσεως "ΑΛΛΕΝ" 2.200 τόνων...».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Παγωμένες πιστώσεις

Σε μακρές ανακοινώσεις του στον Τύπο, στις 19 Απριλίου 1952, ο Γ.Καρτάλης αναφέρεται ιδιαίτερα στη χρηματοδότηση της οικο­νομίας και στις ανεξόφλητες για πολλά χρόνια πιστώσεις προς ορισμένες βιομηχανικές και άλλες επιχειρήσεις. Πρόκειται για τις περίφημες «παγωμένες πιστώσεις». Αφού κάνει λόγο για τους περιορισμούς στη χρηματοδότηση, συνεχίζει:

«Είναι επί πλέον αναμφισβητήτως αληθές ότι αι μικραί και μεσαίαι επιχειρήσεις υφίστανται ισχυρότερον τον αντίκτυπον της ανωτέρω μεταβολής, διότι, ως προκύπτει από λεπτομερή στοιχεία, εκατοντάδες δισεκατομμυρίων πιστώ­σεων προς ολιγοτέρας των 60 βιομηχανικών εμπορικών επιχειρήσεων παραμένουν από μακρού χρόνου ανεξόφλη­τοι και δημιουργούν εμπλοκήν εις την ρευστοποίησιν των τραπεζικών πιστώσεων και την επιβεβλημένην διεύρυνσιν του κύκλου των δανειζομένων προς τους επαγγελματίας, βιοτέχνας και εν γένει τας μεσαίας και μικράς επιχειρή­σεις». (Εφημερίδες, 20 Απριλίου 1952.)

Σύμφωνα με στοιχεία που θα δοθούν αργότερα, το μεγαλύ­τερο ποσό από τη βοήθεια Μάρσαλ σε πιστώσεις το έχουν πάρει δέκα βιομηχανίες (σε σύνολο 1.047 της εποχής αυτής). Πήραν δη­λαδή 273 δισ. δραχμές σε σύνολο δανείων 450 δισ. δραχμών. Στη βιοτεχνία δόθηκαν μόνο 10 περίπου εκατ. δραχμών της εποχής. Η κυβέρνηση του Κέντρου δεν κατορθώνει τελικά να πάρει πίσω ούτε τους τόκους των δανείων αυτών.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οικονομική εξυγίανση και δυσκολίες

Μέσα στη συνεχιζόμενη και εντεινόμενη πολιτική θύελλα, η κυ­βέρνηση του Κέντρου και ιδιαίτερα ο υπουργός του Συντονισμού Γ.Καρτάλης προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις οικονομικές δυσκολίες και να αποκαταστήσει την ισορροπία στην οικονομία της χώρας. Οι Αμερικανοί πιέζουν για όλο και εντονότερη αντιπλη­θωριστική πολιτική, ενώ, ταυτόχρονα, περιορίζουν τη βοήθεια και δεν επιτρέπουν καμιά μείωση των στρατιωτικών δυνάμεων της Ελλάδας. Το δελτίο Τύπου του Οργανισμού Αμοιβαίας Ασφα­λείας (Σχεδίου Μάρσαλ) δημοσιεύει, τον Μάρτη του 1952, στοι­χεία από τα οποία βγαίνει ότι η Ελλάδα έχει, σχετικά με τον πλη­θυσμό της, τον μεγαλύτερο αριθμητικά στρατό απ'όλες τις χώρες του NATO (Το Βήμα, 23 Μαρτίου 1952). Παρ'όλ'αυτά, ο υπαρ­χηγός του οργανισμού Τζον Κένυ, που ήλθε στην Αθήνα στις αρ­χές Απριλίου, δηλώνει ότι το πρωταρχικό για την Ελλάδα είναι να συνεχιστεί η αντιπληθωριστική πολιτική:

«Περίπτωσις να εγκριθή νέον παραγωγικόν έργον μη έχον σχέσιν με την άμυναν της χώρας δεν υπάρχει», τονίζει.

(Εφημερίδες, 5 Απριλίου.)

Αποτέλεσμα της έντονης αντιπληθωριστικής πολιτικής (μειώ­θηκαν κατά 7% οι πιστώσεις προς την οικονομία το 1952, από 426,4 εκατ. δολάρια, σε 277,1 οι εισαγωγές κ.λ.π.) είναι να παρουσιαστεί, για πρώτη φορά μετά την Απελευθέρωση, κάμψη, αντί για αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής και να γίνουν πολλές απο­λύσεις εργαζομένων. (Δελτίο Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων 1952-53. Και περιοδικό Νέα Οικονομία, τ. 1/1953.) Το εθνικό ει­σόδημα κατά το 1952 θα ανέβει τελικά μόνο κατά 1,5%, κι αυτό χάρη στην αύξηση της γεωργικής και κτηνοτροφικής παραγωγής. Το λαϊκό όμως εισόδημα πέφτει σημαντικά. Σύμφωνα με ορισμένους υπολογισμούς, το 1951-52 το σιτηρέσιο του Έλληνα πε­ριλαμβάνει 2.450 θερμίδες την ημέρα, ενώ πριν από τον πόλεμο ήταν 2.607 {Νέα Οικονομία, τ. 3/1953).

Ευεργετικές συνέπειες της αντιπληθωριστικής πολιτικής είναι η αποκατάσταση της νομισματικής σταθερότητας, ο περιορισμός του ελλείμματος του προϋπολογισμού και η βελτίωση γενικά των δημόσιων οικονομικών, η περιστολή της χρυσοφιλίας (η τιμή της λίρας έπεσε), η μείωση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας.

Ο Βαρβαρέσσος, στη μυστική του έκθεση, στην οποία έχουμε αναφερθεί, τόνιζε ότι είχε ολέθριες συνέπειες στην οικονομία της χώρας το γεγονός ότι η σχέση δραχμής - δολαρίου παρέμενε στις 15.000 δραχμές, τιμή πολύ κατώτερη από την πραγματική του αμερικανικού νομίσματος (ακριβά τα εξαγώγιμα προϊόντα, εν­θάρρυνση εισαγωγών, διαρροή συναλλάγματος, εξαγωγή κεφα­λαίων κ.λ.π.). Και πρότεινε να αναπροσαρμοστεί η δραχμή, αφού όμως εξυγιανθεί προηγούμενα η οικονομία (στο ίδιο, 5/1953). Και οι Αμερικανοί οικονομικοί «σύμβουλοι» θεωρούν αναπόφευκτη και αναγκαία την αναπροσαρμογή της δραχμής, αλλά επιφυλάσ­σονται να την «επιτρέψουν» και να τη «δώσουν» σαν δώρο σε «σταθερή κυβέρνηση», στον Συναγερμό.

Μια εικόνα της ελληνικής οικονομίας κατά το 1952 δίνει ο υπουρ­γός του Συντονισμού Γ.Καρτάλης στον υπαρχηγό του Οργανισμού Αμοιβαίας Ασφαλείας κατά τη συνεδρίαση της Οικονομικής Επι­τροπής στις 4 Απριλίου. Ο Καρτάλης τονίζει πως κύριο χαρακτη­ριστικό του μεταπολεμικού ελληνικού οικονομικού προβλήματος είναι η ταυτόχρονη ύπαρξη σοβαρών δυσκολιών στο ισοζύγιο εξω­τερικών πληρωμών της χώρας και σοβαρής υποαπασχόλησης ιδιαί­τερα του αγροτικού πληθυσμού. Περισσότερο από το μισό του ελλείμματος του εμπορικού μας ισοζυγίου οφείλεται στη σοβαρή επιδείνωση για την Ελλάδα των τιμών των εισαγομένων σε σχέση με τις τιμές των εξαγομένων προϊόντων. Οι καθιερωμένες αγορές ελληνικών εξαγώγιμων προϊόντων στις χώρες της Ανατολικής Ευ­ρώπης δεν υπάρχουν και η γερμανική αγορά έχει σημαντικότατα περιοριστεί μετά τη διείσδυση των αμερικανικών καπνών, που χρη­ματοδοτούνται από την αμερικανική βοήθεια. Οι δυσχέρειες στο ισοζύγιο των εξωτερικών πληρωμών είναι συνυφασμένες με την υποαπασχόληση. Ο «πλεονάζων», στις σημερινές συνθήκες γεωρ­γικής αναπτύξεως και τεχνικής, πληθυσμός, στην ύπαιθρο, ξεπερ­νά το ένα εκατομμύριο. Ο πληθυσμός αυτός δεν μπορεί να απορ­ροφηθεί σε αστικές απασχολήσεις, γιατί υπάρχουν στις πόλεις ανεργία, καθώς και σημαντικός αριθμός ατόμων που απασχολού­νται σε κάθε μορφής παρασιτικές εργασίες.

«Αι μεταπολεμικαί δυσχέρειαι του ελλειμματικού ισοζυ­γίου εξίοτερικών πληρωμών - συνεχίζει ο Γ.Καρτάλης - αντικατοπτρίζονται εις το γεγονός ότι, εκ του συνόλου των 790 εκατ. δολαρίων βοηθείας από το Σχέδιον Μάρσαλ μέ­χρι του τέλους Ιουνίου του 1951 πλέον του 75% κατηναλώθησαν δι'εισαγωγάς βασικών αγαθών προς ικανοποίησιν των τρεχουσών αναγκών της χώρας, και επομένως ολιγώτερον των 25% απέμειναν διά την χρηματοδότησιν εισα­γωγών αγαθών κεφαλαίου. Εντός του αυτού χρονικού διαστήματος μέρος του συνόλου των διαθεσίμου πόρων μας απερροφήθη από την συνεχή αμυντικήν προσπάθειαν της χώρας (...) το ποσοστόν των αμυντικών μας δαπανών επί του συνόλου των κρατικών δαπανών κατά τα τελευταία έτη ήτο κατά μέσον όρον πλέον του 45% (...) το συσσωρευτικόν έλλειμα (σ.σ.: του κρατικού προϋπολογισμού) των τεσσάρων ετών (σ.σ.: 1948-1952) ανέρχεται εις πλέον των 3.600 δισεκατομμυρίων, ενώ το σύνολον των στρατιω­τικών δαπανών της τελευταίας τετραετίας είναι σχεδόν 9.000 δισ».

Τέλος, ο Καρτάλης υπολογίζει την επιβάρυνση της ελληνικής οικονομίας από τις δαπάνες αμύνης κατά την τετραετία 1948-1952 στο 9% του συνόλου των εθνικών πόρων, συμπεριλαμβανομένης και της αμερικανικής βοήθειας (Ναυτεμπορική, 8 Απριλίου 1952).

(Ο καθηγητής Άγγ.Αγγελόπουλος υπολογίζει σε 47% του προ­ϋπολογισμού και σε 9,4% του εθνικού εισοδήματος τις στρατιωτι­κές δαπάνες κατά την περίοδο 1948-52. Νέα Οικονομία, τ. 3/1953.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Μέτρα επιεικείας»

Στο μεταξύ, ο σάλος για τις εκτελέσεις συνεχίζεται. Η κυβέρνη­ση δέχεται πυρά από τις γραμμές της, ενώ ο Συναγερμός εξακο­λουθεί να απέχει από τη Βουλή. Ο Μακρής της ΓΣΕΕ κάνει πρό­ταση να σχηματιστεί κυβέρνηση από τα τρία κόμματα. Την πρόταση δέχεται με ευχαρίστηση ο Βενιζέλος, την αποκρούει όμως και πάλι ο Παπάγος. Ο Πιουριφόυ αναπτύσσει έντονη δραστη­ριότητα για να εξασφαλίσει υπόσχεση του πρωθυπουργού για εκλογές με πλειοψηφικό, καθώς και ανάκληση της διαταγής του Σακελλαρίου για να ικανοποιηθεί ο Συναγερμός και να γυρίσει στη Βουλή. Προσπαθεί επίσης να συμφιλιώσει τον στρατάρχη με τον βασιλιά. Την 1η Απριλίου, ο Αμερικανός πρεσβευτής έχει πο­λύωρη συνομιλία με τον βασιλιά. Την άλλη μέρα με τον Παπάγο. Στις 5 Απριλίου, ο Παπάγος επισκέπτεται τα Ανάκτορα του Τα­τοΐου και έχει πολύωρη συνομιλία με τον βασιλιά, που ο συναγερμικός Τύπος την χαρακτηρίζει εγκάρδια.

Η παραίτηση του υπουργού Συντονισμού Γ.Καρτάλη ήταν, όπως είδαμε, σοβαρό πλήγμα για την κυβέρνηση και προσωπικά για τον πρωθυπουργό. Πιεζόμενος τώρα από τον ίδιο τον άρρω­στο πρωθυπουργό και από τους άλλους παράγοντες της ΕΠΕΚ να μην επιμείνει στην παραίτησή του, ο Γ.Καρτάλης επιδιώκει ν'ανταλλάξει την παραμονή του στην κυβέρνηση με την προώθηση της ειρηνευτικής πολιτικής, έστω και τραυματισμένης βαριά από τις εκτελέσεις. Υποστηριζόμενος και από άλλους βουλευτές της ΕΠΕΚ. ο Γ.Καρτάλης ζητά να ψηφιστούν το γρηγορότερο τα «μέ­τρα ειρηνεύσεως» και να επεκταθούν.

Στο σημείο αυτό, ρεαλιστική παρουσιάζεται και η στάση της ΕΔΑ, που επιδιώκει, από τη μία να αποφύγει τη διάλυση, που θα ήταν ένα νέο σοβαρό πλήγμα για το αριστερό κίνημα, κι από την άλλη να συμβάλει στο να προωθηθούν τα ειρηνευτικά μέτρα. Σε ανακοίνωση της, την 1η Απριλίου, αφού διαμαρτύρεται και πάλι για τις εκτελέσεις, καταλήγει:

«Η θλιβερά υπόθεσις των εκτελέσεων δεν είναι σωστό να αφυπνίζη τα πολιτικά πάθη και μίση. Γι'αυτό η Δ.Ε. της ΕΔΑ πιστεύει πως οι νωποί τάφοι, αντί για αφετηρία νέου κύκλου αιμάτων, μπορεί και πρέπει να σταθούν ανυπέρ­βλητος φραγμός στο αιματηρό παρελθόν και απαρχή ενώ­σεως όλου του δημοκρατικού ελληνικού λαού για ένα ει­ρηνικό δημοκρατικό μέλλον».

Την 1η Απριλίου, με τη συγκλονιστική επίδραση των εκτελέ­σεων, αρχίζει στη Βουλή η συζήτηση του νομοσχεδίου για τα «μέ­τρα ειρηνεύσεως». Η έκπληξη της ημέρας είναι ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Κ.Τσαλδάρης: Υποστηρίζει να καταργηθεί η θανατική ποινή και να δοθεί αμνηστία. Αλλά ο πιο εντυπωσια­κός ομιλητής είναι ο ανεξάρτητος της Αριστεράς Μιχάλης Κύρ­κος, που αναπτύσσει δύο ολόκληρες ώρες το θέμα, ζητά γενική αμνηστία και υποβάλλει πρόταση νόμου, υπογεγραμμένη και από 29 ακόμα βουλευτές, κυρίως της ΕΠΕΚ, να καταργηθεί η θα­νατική ποινή.

Στις 2 Απριλίου, γίνεται σύσκεψη της κοινοβουλευτικής ομά­δας της ΕΠΕΚ. Έχουν αξιώσει να γίνει οι έντονα διαμαρτυρόμενοι για τις εκτελέσεις βουλευτές. Πολλοί κατηγορούν τον υπουρ­γό Δικαιοσύνης ότι παραπλάνησε τα στελέχη της ΕΠΕΚ με ανακριβείς διαβεβαιώσεις. Ο Καρτάλης τον υποστηρίζει, διαβε­βαιώνοντας την κοινοβουλευτική ομάδα ότι ο Παπασπύρου έκα­νε ό,τι τού ήταν δυνατόν μέσα στα όρια των αρμοδιοτήτων του να ματαιωθούν οι εκτελέσεις. Ο Ιωσήφ ζητά ευθύνες από την κυ­βέρνηση, γιατί δεν έθεσε πολιτικό ζήτημα έγκαιρα ώστε ν'αποτραπούν οι εκτελέσεις. Τελικά, η κοινοβουλευτική ομάδα, με ανακοίνωση της, «διαδηλώνει την αφοσίωσίν της προς τον αρχηγόν και την απόφασή της, συσπειρωμένη περί αυτόν, να εντείνη τας προσπαθείας της διά την πραγμάτωσιν των στόχων του κόμ­ματος, ήτοι της εσωτερικής ειρηνεύσεως και των κοινωνικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων προς όφελος του εργαζομένου λαού». (Εφημερίδες, 3 Απριλίου 1952.)

Την άλλη μέρα, γίνεται στο σπίτι του πρωθυπουργού συνάντη­ση του Βενιζέλου και του Καρτάλη. Στη σύσκεψη που ακολουθεί, ο Βενιζέλος δέχεται να επεκταθούν τα «μέτρα ειρηνεύσεως» (από­λυση από τις φυλακές με όρους) και στους καταδικασμένους σε ισόβια δεσμά, να επιταχυνθούν οι εργασίες των επιτροπών ασφα­λείας για την απόλυση εξόριστων, να καταργηθούν τα πιστοποιη­τικά κοινωνικών φρονημάτων και να επανεξεταστούν οι περι­πτώσεις δημοσίων υπαλλήλων που απολύθηκαν. Ύστερα απ' αυτό, ο Καρτάλης δηλώνει:

«Η εφαρμογή των ανωτέρω μέτρων εξασφαλίζει την συ­νεπή και ταχείαν εκπλήρωσιν του κυβερνητικού προγράμματος ειρηνεύσεως, παρά τον κλονισμόν, τον οποίον υπέ­στη τούτο τας πρωϊνάς ώρας της παρελθούσης Κυριακής. Υπό τας προϋποθέσεις αυτάς και εν όψει της ανάγκης να διατηρηθή αρραγές το φράγμα κατά της Άκρας Δεξιάς, απεφάσισα να αποδεχθώ την παράκλησιν του κ.πρωθυπουργού και της συνελεύσεως των βουλευτών της ΕΠΕΚ, ομοφώνως εκφρασθείσαν και να παραμείνω εις την κυβέρνησιν». (Εφημερίδες. 4 Απριλίου 1952.)

Από όσα συμφωνήθηκαν στη σύσκεψη Πλαστήρα – Βενιζέλου - Καρτάλη λίγα θα εφαρμοστούν. Ελάχιστοι εξόριστοι θα απολυ­θούν ως τις νέες εκλογές, τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονη­μάτων δεν θα καταργηθούν. Οπωσδήποτε όμως ο νόμος «περί μέτρων ειρηνεύσεως», χωρίς επεκτάσεις και προσθήκες, ψηφίζε­ται και υπογράφεται, ύστερα από αρκετούς δισταγμούς και παρελκύσεις, από τον βασιλιά στις 18 Απριλίου. Και αμέσως αρχί­ζει η απόλυση κρατουμένων.

Προσπάθειες για να εφαρμοστούν τα μέτρα ειρηνεύσεως καταβάλλει και ο υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου, που δεν θέλει η υπουργία του να μείνει συνδεδεμένη μόνο με τις εκτε­λέσεις των τεσσάρων, αλλά και με ευεργετικές αποφάσεις και ενέργειες για τους πολιτικούς κρατούμενους. Ο Μιχ.Κύρκος γράφει στις 2 Απριλίου, στο Ημερολόγιο του (σελ. 47).

«Ο υπουργός Παπασπύρος με πήρε μπράτσο στη Βουλή κι αφού με συνεχάρη για τον λόγο μου, με παρεκάλεσε να παρακολουθήσω το νομοσχέδιο και να τον βοηθήσω να το διευρύνη. Μ'έκαμε πολύ εντύπωσι, γιατί τον μεταχειρί­στηκα σκληρά στον λόγο μου».

Και στις 7 Απριλίου:

«Συναντήθηκα με τον υπ.Δικ.Παπασπύρο. Μου μίλησε με πολλή ζωηρότητα για τις προσπάθειες που έκαμε να ευρύνη τα μέτρα ειρηνεύσεως και την αντίδραση που συνήντησε από την πλευρά του Βεν. Του έδειξα τη σημερινή Βραδυνή με την πληροφορία ότι στη Λάρισα 30 ανυπότα­κτοι καταδικάσθηκαν σε θάνατο σε μια συνεδρίαση. Κό­πηκε η αναπνοή του! Τον ξαναείδα μετά μία ώρα και ύστε­ρα από συνάντησί του με τον Βεν. Μου είπε ότι τον έπεισε και θα καταθέσουν νομοσχέδιο παραγραφής των αδικη­μάτων ανυποταξίας». (Σελ. 47-48.)

Ανυπότακτοι, σε άλλες περιπτώσεις, είχαν εκτελεστεί - όπως ο Νίκος Μαλίκης - ύστερα από καταδίκη τους σε θάνατο για ανυ­ποταξία, παρόλο ότι στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου ήταν εκτοπισμένοι.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Διαμάχη Ρέντη - οικογένειας Μπάτση

Την ίδια μέρα που γίνονται οι εκτελέσεις, η γυναίκα του Μπάτση στέλνει στις εφημερίδες την ακόλουθη επιστολή, αποκαλυπτική για τις μεθόδους του «αντικομμουνιστικού κράτους»:

«Κύριε Διευθυντά,

Νομίζω ότι η κοινή γνώμη πρέπει να πληροφορηθή κατά ποίον τρόπον ο σύζυγος μου έφθασεν εις το απόσπασμα, εξαπατηθείς από όλους. Μετά την σύλληψίν του και πολύ προ της ανακαλύψεως των ασυρμάτων, συνήντησα τον κ.Ρέντην. Μου είπεν ότι οι κομμουνισταί επήραν στον λαιμό τους τον άνδρα μου, τον επρόδωσαν και τον εξηπάτησαν. Μερικές ημέρες αργότερον ανεκαλύφθησαν οι ασύρματοι. Είδον ξανά τον κ.Ρέντην, ο οποίος μου είπεν ότι εις τα σή­ματα αναφέρεται ονομαστικώς ο σύζυγος μου, ενώ οι άλλοι ανεφέροντο με αριθμούς και ότι είναι φανερόν πως οι κομ­μουνισταί επεδίωκον να τον εξοντώσουν. Εάν δε ο σύζυγος μου κατέθετε όσα εγνώριζε, εκείνος μου έδιδε την ρητήν υπόσχεσιν ότι θα τον έσωζε, δεδομένου ότι και ο ίδιος επίστευε πως ο άνδρας μου ήταν ένας παρασυρθείς ιδεολόγος.

Εζήτησα να μου επιτρέψουν να επικοινωνήσω μαζί του, αλλά δεν κατέστη δυνατόν. Τότε, έδωσα εις τον κ.Ρέντην μίαν επιστολήν προς τον άντρα μου, όπου τον εκλιπαρού­σα να καταθέση όσα εγνώριζε και τον πληροφορούσα διά την διαβεβαίωσιν του κ.Ρέντη. Ο σύζυγος μου κατέθεσεν ό,τι εγνώριζε. Μίαν ημέραν των αρχών Ιανουαρίου, μετά το πέρας της προανακρίσεως, είδα τον άνδρα μου εις το γραφείον του κ.Πανοπούλου και επί παρουσία του κ.Ρέ­ντη διά πρώτην φοράν από της συλλήψεώς του. Εις την συνάντησιν αυτήν μου είπε, παρουσία των δύο ανωτέρω, ότι είπεν όλην την αλήθειαν, ο ίδιος δε ο κ.Πανόπουλος το επεβεβαίωσεν. Απόδειξις του πόσον εφαίνοντο πιστεύοντες εις την ειλικρίνειαν του συζύγου μου είναι ότι ο κ.Πανόπουλος γενομένης συζητήσεως (...) είπεν ότι αυτός ο ίδιος θα έδιδε συμβουλάς εις τον συνήγορον διά τον τρόπον με τον οποίον έπρεπε να γίνη η υπεράσπισις. Επί παρουσία του κ.υπουργού ο κ.Πανόπουλος είπεν ότι η μετάνοιά του ήταν ειλικρινής και ότι εβοήθησε την ανάκρισιν. Ακόμα και μετά την εις θάνατον καταδίκην, ο κ.Ρέντης με διεβεβαίωσεν ότι είχε αναλάβει ρητην υποχρέωσιν απέναντι του συ­ζύγου μου και ότι αυτός έσωσε τον φονέα του υπουργού Λαδά και τον περίφημον Μπέρμαν, μόνον και μόνον διότι εβοήθησαν την ανάκρισιν θα έσωζε οπωσδήποτε τον σύζυγόν μου.

Κύριε Διευθυντά, ο σύζυγος μου είναι πλέον νεκρός, αλ­λά ήθελα οι αναγνώστες σας να πληροφορηθούν πώς επί­σημοι εκπρόσωποι του κράτους έπαιξαν με την αγωνίαν ενός ανθρώπου».

Κάτω από το γράμμα της Λίλιαν Μπάτση έγραφε ο πατέρας του:

«Προσυπογράφων, κ.Διευθυντά, τα όσα ανωτέρω η νύφη μου εκθέτει, προσθέτω ότι μετά την υπό ενός ψήφου απόρριψιν αιτήσεως χάριτος του υιού μου από το Συμβούλιον Χαρίτων, ανέμενον ότι η ανέκαθεν αφοσίωσίς μου προς τους βασιλείς, δι'ους και μόνον εξωρίσθην και εφυλακίσθην, και οι πολυετείς υπηρεσίαι μου προς το έθνος θα συνετέλουν ώστε το πλήγμα που υπέστην μετά την σύλληψιν και καταδίκην του υιού μου να μη συνεπληρούτο με την θανατικήν εκτέλεσίν του. Α.Μπάτσης, αντιναύαρχος ε.α.». (Εφημερίδες, 31 Μαρτίου και 1ης Απριλίου 1952.)

Η επιστολή της Λίλιαν Μπάτση προκαλεί εντύπωση. Τι έχει λοιπόν συμβεί; Ανώτατοι κρατικοί λειτουργοί και υπουργοί εξα­πατούν μια οικογένεια, παίζοντας με το κεφάλι ενός ανθρώπου, ενός νέου επιστήμονα; Αυτά και άλλα ερωτήματα θέτουν οι εφη­μερίδες. Και οι συνήγοροι του ρωτούν γιατί καταδικάστηκε σε θάνατο ο Μπάτσης, αφού δεν αποδείχτηκε καμιά σχέση του με κατασκοπία, ούτε, τουλάχιστον άμεση, με τους ασυρμάτους.

Την απάντηση στη Λίλιαν Μπάτση δίνει ο I.Πανόπουλος. Σε έγγραφη δήλωση του, αναφέρει ότι «κατά μίαν περίοδον εσχηματίσθη η εντύπωσις ότι ο κατηγορούμενος Μπάτσης υπήρξεν ει­λικρινής και ανεκοινώθη τούτο εις την σύζυγόν του (...). Βραδύτερον όμως διεπιστώθη εξ εγγράφων στοιχείων ότι η εντύπωσις αύτη ήτο εσφαλμένη, ανεκοινώθη δε τούτο εις τον κατηγορούμενον Μπάτσην τόσον υπ'εμού όσον και υπό των αστυνομικών δι­ευθυντών κ.κ.Λιαρομμάτη και Ρακιντζή». Και η δήλωση Πανόπουλου καταλήγει με την πληροφορία ότι, λίγες ώρες πριν από την εκτέλεσή του, επισκέφτηκαν τον Μπάτση στις φυλακές και του ζήτησαν να κάμει νέες αποκαλύψεις:

«Επειδή ετελούσαμε με την πεποίθησιν - γράφει ο Πανό­πουλος - ότι ο κατηγορούμενος αποκρύπτει ουσιώδη πε­ριστατικά, επεσκέφθην τούτον εις τα φυλακάς Καλλιθέας την μεσημβρίαν του παρελθόντος Σαββάτου, συνοδευόμε­νος υπό του αστυνομικού διευθυντού Ρακιντζή, παρουσία του οποίου παρώτρυνα τον κατηγορούμενον να συμπληρώση τας αποκαλύψεις του. Ο κατηγορούμενος, έχων ίσως την εντύπωσιν ότι δεν θα εξετελείτο, εδήλωσεν ότι δεν έχει άλλο τι να προσθέση, ενώ μίαν ώραν προ της εκτελέσεως, βεβαιωθείς ότι θα εξετελείτο, επεζήτησεν επιμόνως να επικοινωνήση μετ'εμού. Η επικοινωνία αύτη, λόγω απουσίας μου, δεν επραγματοποιήθη».

Απαντώντας στις δηλώσεις αυτές του Πανόπουλου και σε ανα­κοίνωση με παρόμοιο περιεχόμενο του Υπουργείου Εσωτερικών, η Λίλιαν Μπάτση, με νεότερη επιστολή της, υποστηρίζει ότι ο Ρέντης:

«Ως υπουργός των Εσωτερικών και προϊστάμενος κατά συνέπειαν των αστυνομικών Αρχών, ανέλαβε την ρητήν υποχρέωσιν απέναντι μου να σώση τον σύζυγόν μου, ένα­ντι τιμήματος βαρυτάτου. Εμείς όμως είμεθα συνεπείς απέ­ναντι του. Πληρώσαμε με την ανθρώπινη αξιοπρέπειά μας. Αυτό το τίμημα εζητήθη».

Την επιστολή αυτή της γυναίκας του Μπάτση εκμεταλλεύεται ο Τύπος της Δεξιάς, που, για αρκετές μέρες, αξιώνει από την κυ­βέρνηση και προσωπικά από τον Ρέντη να αποκαλύψουν ποιο ήταν το «βαρύτατο τίμημα» που «επληρώθη» από την οικογέ­νεια Μπάτση. (Ακρόπολις, Καθημερινή. Έθνος, Εστία, 2, 3, 4, 5 Απριλίου.) Τέλος, η ίδια η Λίλιαν Μπάτση διευκρινίζει ότι εννοού­σε τη «δήλωση μετανοίας» του συζύγου της.