ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Βασανίζονται...»

Στο μεταξύ, η υπόθεση της Αεροπορίας εξελίσσεται σε πολιτι­κό πρόβλημα πρώτου μεγέθους. Προτού αρχίσει η δίκη, ορι­σμένες κυβερνητικές εφημερίδες αρχίζουν να καταγγέλλουν, με στοιχεία που τους δίνουν οι συνήγοροι των κατηγορουμένων αξιωματικών, ότι γίνονται αποτρόπαια βασανιστήρια εις βάρος των πελατών τους, ότι πρόκειται για σκευωρία και ότι η υπό­θεση δεν έχει καμιά σχέση με κομμουνιστική οργάνωση. Αλλά πώς είναι δυνατόν να πρόκειται για σκευωρία, πώς είναι νοητό να γίνονται βασανιστήρια, όταν μάλιστα την όλη υπόθεση επο­πτεύει ένας έμπειρος αξιωματικός, Κρητικός, φίλος του Βενιζέ­λου, ο αρχηγός του ΓΕΑ και πρώην υφυπουργός (στην υπηρε­σιακή Θεοτόκη και στην πρώτη κυβέρνηση Βενιζέλου το 1950), που μάλιστα έχει επισκεφτεί τον υπουργό Αμύνης Γ.Μαύρο και τον έχει ενημερώσει για τα «σαμποτάζ» στην Αεροπορία και τις συλλήψεις; Κανένας από τους αρμοδίους στην κυβέρνηση ή τους συμβούλους τους δεν έχει προσέξει μερικές «συμπτώσεις» στη δραστηριότητα του Κελαιδή, όπως, λόγου χάρη, ότι, όταν ήταν υφυπουργός Αεροπορίας, αποστράτευσε τον αντισμήναρχο Θ.Μεταξά, που τώρα έχει συλληφθεί και παραπέμπεται σαν αρ­χηγός της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στον στρατό. Ή ότι ο Κελαιδής, όπως προκύπτει από το πόρισμα Ζωζωνάκη. ήταν σε στενή επαφή με τους κινηματίες του ΙΔΕΑ τη νύχτα της 30ής - 31ης Μαΐου 1951.

Έτσι, η κυβέρνηση του Κέντρου πιστεύει πως όσα γράφει ο φιλικός της Τύπος για βασανιστήρια και σκευωρία είναι υπερβο­λές και ότι πραγματικά πρόκειται για μια υπόθεση «κομμουνι­στικής συνωμοσίας» στην Αεροπορία. Μήπως, όπως έχει τονίσει στις πρώτες σχετικές δηλώσεις του ο αντιπρόεδρος Σοφ.Βενιζέ­λος, οι κομμουνιστές δεν προσπαθούν να διεισδύσουν παντού, σε όλους τους στρατούς των δυτικών κρατών; Τώρα, τι σχέση μπο­ρεί να έχουν με τους κομμουνιστές ο αντισμήναρχος Θ.Μεταξάς, γνωστός αντικομμουνιστής, ή αξιωματικοί με πλούσια δράση κα­τά τον Εμφύλιο Πόλεμο στις επιχειρήσεις κατά των ανταρτών, εγκωμιαστικές εκθέσεις από τους κατοπινούς διώκτες τους (Κε­λαιδή, Κ.Μαργαρίτη) και παράσημα, όπως οι υποσμηναγοί Γ.Μαδεμλής, Γ.Θεοδωρίδης κ.λ.π., κανένας από τους κυβερνητι­κούς αρμόδιους δεν είναι σε θέση να το σκεφτεί και να το εξετά­σει τις ώρες εκείνες.

Μερικές όμως βδομάδες πριν από τη δίκη, ένας δικηγόρος, από τους πολιτευτές τότε των Φιλελευθέρων, ο Άγγελος Τσου­καλάς, επισκέπτεται τον υπουργό Γ.Μαύρο και του παραπονιέ­ται πως δεν αφήνουν τους δικηγόρους να δουν τους πελάτες τους που κρατούνται στις φυλακές Τατοΐου.

-   Είναι πρωτοφανές αυτό που γίνεται, διαμαρτύρεται ο Τσου­καλάς.

Ο Γ.Μαύρος καλεί τον Κελαϊδή και του ζητά εξηγήσεις. Εκεί­νος επικαλείται «λόγους ασφαλείας». Συμμορφώνεται όμως με την εντολή του υπουργού και επιτρέπει να επισκεφθούν οι συνή­γοροι τους πελάτες τους στις φυλακές Τατοίου. Αλλά, ύστερα από δύο μέρες, ο Τσουκαλάς πηγαίνει πάλι στο γραφείο του υπουργού, πολύ ταραγμένος αυτή τη φορά:

-    Γιώργο, βασανίζονται, βασανίζονται φρικτά, λέει στον υπουργό.

Ο Γ.Μαύρος δεν βρίσκει άλλο τρόπο να αντιδράσει. Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση του Κέντρου δεν ελέγχει την κα­τάσταση. Εκείνο τον καιρό, όπως έχουμε δει, ο Συναγερμός σφυροκοπά καθημερινά την κυβέρνηση, με κατηγορίες ότι... έχει δια­λύσει τις ένοπλες δυνάμεις κτλ.

-   Να τα πείτε στη δίκη, πέστε τα όλα, απαντά στον συνήγορο ο υπουργός, θα έχετε τη δική μου συμπαράσταση.

Και μέσα του πιστεύει, πως ο πρόεδρος του Αεροδικείου, σμή­ναρχος Γ.Κουντούρης, και ακόμα περισσότερο ο αεροδίκης, σμή­ναρχος Γ.Δούκας, είναι εγγύηση ότι στη δίκη θα «λάμψει η αλή­θεια», όποια κι αν είναι.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Έκρηξη στον Ναύσταθμο

Ενώ πιέζεται από παντού, η κυβέρνηση του Κέντρου δέχεται τώ­ρα και νέα πλήγματα από ύποπτα ατυχήματα ή ευθύνες άλλων. Τη νύχτα της 30ής - 31ης Αυγούστου, μεγάλη έκρηξη συγκλονίζει τον Ναύσταθμο. Έχει ανατιναχτεί η εκεί αποθήκη πυρομαχικών του Πολεμικού Ναυτικού. Δεκατρείς νεκροί και 41 τραυματίες αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και άντρες του Πολεμικού Ναυτικού είναι ο τρομερός απολογισμός.

Επειδή η έκρηξη γίνεται νύχτα Σαββάτου, οι εφημερίδες δεν προλαβαίνουν να γράψουν τίποτε το πρωί της Κυριακής. Αλλά τη Δευτέρα και Τρίτη ο συναγερμικός Τύπος ξεσπαθώνει: Είναι σαμποτάζ των κομμουνιστών και μία ακόμα απόδειξη ότι τα πά­ντα έχουν διαβρωθεί από τον κομμουνισμό, εξαιτίας της «εθνι­κώς υπόπτου» κυβερνήσεως! Ο υπουργός Αμύνης Γ.Μαύρος, το βράδυ της Δευτέρας 1ης Σεπτεμβρίου, εξηγεί στη Βουλή ότι δεν έχουν τηρηθεί από τους υπεύθυνους οι κανόνες για την αποθή­κευση εκρηκτικών υλών - δεν υπάρχουν οι κανονικές αποστάσεις ανάμεσα στις διάφορες αποθηκευμένες ύλες, έχουν τοποθετηθεί πυρομαχικά που απαγορεύεται να συναποθηκεύονται κ.λ.π. - και όταν ξέσπασε η πυρκαγιά ο αρμόδιος αξιωματικός δεν διέταξε να απομακρυνθούν οι άντρες.

Οι υπεύθυνες εξηγήσεις του υπουργού δεν φτάνουν για να πεί­σουν τον συναγερμικό Τύπο να σταματήσει τη μυθολογία για κομ­μουνιστική συνωμοσία κτλ. Ύστερα από πέντε μέρες, παραιτεί­ται ο υποναύαρχος Κώνστας και στη θέση του τοποθετείται ο υποναύαρχος Λάπας. Ύστερα από δέκα μέρες αντιστράτηγος Μπαλοδήμος, στον οποίο έχει αναθέσει η κυβέρνηση διοικητική έρευνα για την έκρηξη στο Ναύσταθμο, παραδίνει το πόρισμά του: Καταλογίζει ευθύνες για αμέλεια στον υποναύαρχο Κύρη, που δεν ήξερε τι ακριβώς υπήρχε στην αποθήκη. Ύστερα από ένα μήνα, οι υποναύαρχοι Κώνστας και Κύρης αποστρατεύονται.

Είναι πολύ πιθανόν ότι, αναθέτοντας τη διοικητική έρευνα στον αντιστράτηγο Μπαλοδήμο - δεξιό μεν και φιλοβασιλικό, αλλά έντι­μο και αντίθετο με τη συνωμοτική οργάνωση του ΙΔΕΑ - η κυβέρ­νηση έκοψε τη δυνατότητα για σκευωρία και στο Ναυτικό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πύρρειος νίκη

Η ψηφοφορία στη Βουλή γίνεται το βράδυ της 22ας Αυγούστου. Οι βουλευτές του Κέντρου στο σύνολο τους δείχνουν ότι δεν επη­ρεάστηκαν από τις δηλώσεις Πιουριφόυ. Και ψηφίζουν «όχι» στην πρόταση μομφής του Συναγερμού. Η μόνη αποστασία που ση­μειώνεται από τις κυβερνητικές τάξεις είναι του δημοσιογράφου και βουλευτή Φιλελευθέρων Γερ.Λύχνου. Παρόντες στην ψηφοφορία είναι 255. (Ένας φιλελεύθερος και δύο συναγερμικοί βου­λευτές απουσιάζουν δικαιολογημένα.) Υπέρ της κυβερνήσεως ψηφίζουν 127, εναντίον 118 (113 του Συναγερμού, 2 Λαϊκοί και τρεις που έχουν αποχωρήσει από τους Φιλελεύθερους: Χούτας, Ιωάννου και Λύχνος). Η ΕΔΑ αρνείται ψήφο και καταθέτει σχε­τική δήλωση. Αποχή κάνουν και οι ανεξάρτητοι Μπαλτατζής και Mπέντης.

Η κυβέρνηση έχει σημειώσει κοινοβουλευτική νίκη. Αλλά νίκη πύρρειο. Έχει χάσει την πλειοψηφία της Βουλής. Αντιμετωπίζει την άγρια πολεμική του Συναγερμού και μεγάλου τμήματος του κρατικού μηχανισμού. Ο Παπάγος, με δηλώσεις του, ζητά την πα­ραίτηση της. Και ο Παπανδρέου την χαρακτηρίζει «εθνικώς ύποπτον». Ο κυβερνητικός Τύπος επικρίνει εντονότατα τον Πιουρι­φόυ για την ανοιχτή του επέμβαση στα εσωτερικά της χώρας μας. Ο Πλαστήρας απευθύνει έκκληση στις φιλικές του εφημερίδες να σταματήσουν τις προσωπικές επιθέσεις κατά του Πιουριφόυ και να σεβαστούν το πρόσωπο του Αμερικανού πρεσβευτή.

Η κυβέρνηση έχει πληροφορίες ότι η αμερικανική βοήθεια για τον επόμενο χρόνο θα περιοριστεί σε 80 εκατ.δολάρια. Γι'αυτό αναθέτει στον υπουργό Αμύνης Γ.Μαύρο να περιορίσει τη θη­τεία σε 24 μήνες, όπως προβλέπουν οι σχετικοί νόμοι. Ο Πλαστή­ρας κάνει γνωστή την κυβερνητική αυτή απόφαση με επιστολή του στον Πιουριφόυ. Στις 20 Αυγούστου, φτάνει και πάλι στην Αθήνα ο ναύαρχος Κάρνεϋ και έχει αμέσως συνομιλία με τον Βε­νιζέλο και τον Μαύρο για το θέμα της στρατιωτικής θητείας. Οι Αμερικανοί δυσφορούν.

Αλλά. όπως είδαμε, και τα Ανάκτορα είναι τώρα δυσαρεστη­μένα με την κυβέρνηση. Στις 30 Αυγούστου, ο Γ.Βεντήρης στέλ­νει στον Σοφ.Βενιζέλο την ακόλουθη επιστολή:

«...Ο βασιλεύς παραμένει με την εντύπωσν της δηλώσεώς σου, καθ'ην η σημερινή κυβέρνησες δεν είναι δυνατόν να συνέχιση την εφαρμογήν των οικονομικών μέτρων με τό­σον στενήν και ασταθή πλειοψηφίαν. Δεδομένου δε ότι αι προσπάθειαι διά τον καταρτισμόν Υπουργείου Συνασπι­σμού θεωρούνται από τούδε μάταιαι, η A.M. αναμένει την ψήφισιν του εκλογικού νόμου, οπότε, δι'ιδικής σου πρω­τοβουλίας, θα του δοθή ευκαιρία να θέση τέρμα εις την περίοδον της κρίσεως, ήτις, υφίσταται μετά την αποσκίρτησιν των φιλελευθέρων βουλευτών».

Με άλλα λόγια, ο Βεντήρης καλεί τον Βενιζέλο από μέρους του βασιλιά να προκαλέσει παραίτηση της κυβερνήσεως μόλις ψηφι­στεί το εκλογικό νομοσχέδιο, που έχει ήδη κατατεθεί στη Βουλή και προβλέπει πλειοψηφικό αλλού με₍στενή και αλλού με ευρεία περιφέρεια. Και ο Βεντήρης συνεχίζει:

«Ήδη, από της ψήφου εμπιστοσύνης και της καταθέσεως του νομοσχεδίου περί εκλογικού συστήματος, ο βασιλεύς έχει την εντύπωσιν ότι αι συζητήσεις παρατείνονται προς τον σκοπόν της παραμονής της κυβερνήσεως εις την Αρχήν, ενώ ο ίδιος είναι εκτεθειμένος ενώπιον της κοινής γνώμης ως αδρανών... Εκπληρών την βασιλικήν εντολήν, την συ­νοδεύω με ιδικήν μου παράκλησιν όπως, ανεξαρτήτως της προτιμήσεώς σου διά το εκλογικόν σύστημα, διατηρήσης την πρωτοβουλίαν προς αποφασιστικήν και ραγδαίαν έξοδον εκ μίας καταστάσεως, ήτις είναι αδύνατον να παραταθή επί πολύ. Επαναλαμβάνω τέλος την επιθυμίαν του βασιλέως όπως το ζήτημα των στρατιωτικών δαπανών και της θητείας μελετηθή εκ μέρους των αρμοδίων στρατιωτι­κών Αρχών με όλην την προσοχήν και την φροντίδα, την οποία απαιτεί η υψίστη σοβαρότης της περιπτώσεως αυ­τής». (Δαφνή, στο ίδιο. σ. 508-9.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οξύτητα

Η συζήτηση στη Βουλή συνεχίζεται ως τις 22 Αυγούστου. Και παίρ­νει σοβαρή οξύτητα. Γίνονται και αναδρομές στο παρελθόν για την πολιτεία της Δεξιάς: Ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης διαβάζει εκθέσεις (του στρατηγού Στανωτά από την Πελοπόννησο κ.λ.π.) για τη δράση των παρακρατικών οργανώσεων της Δεξιάς σε διάφορες περιοχές της χώρας από το 1945 ως το 1950.

Οξύτατη είναι και η απάντηση του υπουργού Συντονισμού στις επικρίσεις του Συναγερμού για την οικονομική πολιτική της κυ­βερνήσεως. Ο Γ.Καρτάλης κατηγορεί τη συναγερμική αντιπολίτευση ότι γίνεται σύμμαχος των δυνάμεων και συμφερόντων που αγωνίζονται για να διατηρηθεί το καθεστώς της σπατάλης και της ασύδοτης κερδοσκοπίας εις βάρος του λαού. Αναφέρει ότι τα κρα­τικά έσοδα το 1951-52 είναι κατά 60% ανώτερα από εκείνα που πραγματοποιήθηκαν το 1949-50 και 30% από το 1950-51, χωρίς να αυξηθούν οι φορολογίες.

«Συμπίεσις των πιστώσεων εγένετο -συνεχίζει ο Καρτά­λης - εις εκείνους τους κλάδους, οι οποίοι ηυνοήθησαν περισσότερον εις το παρελθόν. (...) Η ρευστοποίησις των με­γάλων παγωμένων πιστώσεων προς βιομηχάνους και εμπόρους αποτελεί την άλλην προσπάθειαν της κυβερνή­σεως. Αι περισσότεραι επιχειρήσεις αι οποίαι είχον τοιαύ­τας ανεξοφλήτους οφειλάς είναι γνωστόν ότι επραγματοποίησαν σημαντικώτατα κέρδη κατά το παρελθόν. (...) Υπάρχουν άφθονοι ενδείξεις συμμαχιών και ανοχής των Τραπεζών μετά των ενδιαφερομένων επιχειρηματιών, ακό­μη και καταστρατήγησις εκ μέρους των ιδίων των εμπορι­κών Τραπεζών. (...) Εις τας εισαγωγάς διά την ανασυγκρότησιν εσημειώθη καθυστέρησις 10 εκατ.δολαρίων, οφειλομένη εις την άρνησιν των Αμερικανών να εγκρίνουν το θερμοηλεκτρικόν εργοστάσιον της Πτολεμαΐδος και το εργοστάσιον αζώτου».

Αφού αναφέρει ότι έχουν διατεθεί 933 δισεκατομμύρια δραχ­μές για την ανασυγκρότηση και ότι η Αμερικανική Αποστολή πιέ­ζει να μειωθεί η νομισματική κυκλοφορία κατά 250 δισ., τονίζει ότι μοναδική λύση για την ελληνική οικονομία είναι να ελαττωθούν οι στρατιωτικές δαπάνες και να μειωθεί η στρατιωτική θητεία κατά δύο χρόνια. (Φτάνει ακόμα τους 27 μήνες.)

«Όταν εις άλλας χώρας ασυγκρίτως πλουσιωτέρας λαμ­βάνονται τοιαύται αποφάσεις - υπογραμμίζει ο Καρτάλης -, διερωτάται κανείς ποία άλλη διέξοδος απομένει διά την Ελλάδα, της οποίας η οικονομία κάμπτεται οπό το βάρος των αμυντικών δαπανών».

Οι απόψεις αυτές του υπουργού Συντονισμού δεν αρέσουν στους Αμερικανούς. Γι'αυτό, παρόλο ότι εκτιμούν τις ικανότη­τες και την κατάρτιση του Καρτάλη, θα προτιμούσαν να τον έβλε­παν να φεύγει από την κυβέρνηση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ελληνοβουλγαρικό επεισόδιο

Η διεθνής κατάσταση, που εξακολουθεί να είναι τεταμένη, ευνοεί δεξιές κυβερνήσεις στη Δύση. Στην Κορέα, συνεχίζονται ατελείω­τες συζητήσεις για την ανακωχή και, παρόλο ότι κι οι δύο πλευρές έχουν παραιτηθεί από την επιδίωξη της τελικής νίκης, οι μά­χες από καιρό σε καιρό ξαναρχίζουν. Στην Ινδοκίνα, μαίνεται ο πόλεμος ανάμεσα στους Βιετμίνχ και τον γαλλικό στρατό. Η γαλ­λική αυτοκρατορία δέχεται πλήγματα και στην Τυνησία, που επι­μένει να την κρατά στην κυριαρχία της.

Στις 26 Μαΐου, υπογράφεται στην Μπον η συμφωνία για τον τερματισμό της κατοχής των Δυτικών στη Γερμανία, Τα στρα­τεύματα παραμένουν, αλλά οι ανώτεροι διοικητές ΗΠΑ, Αγγλίας και Γαλλίας μετονομάζονται σε πρεσβευτές στην κυβέρνηση Αντενάουερ. Η συμφωνία επιτρέπει τον επανεξοπλισμό της Γερμα­νίας. Την άλλη μέρα, υπογράφεται στο Παρίσι συμφωνία ανάμε­σα σε Δ.Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία και Μπενελούξ για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας και Ευρωπαϊκού Στρατού. Οι συμφωνίες αυτές εξοργίζουν τη Σοβιετική Ένωση, που ζει πά­ντα με τον φόβο μήπως αναβιώσει η γερμανική δύναμη. Η Μό­σχα απειλεί πάλι με αποκλεισμό του Βερολίνου.

Στα Βαλκάνια, συνεχίζονται οι προσπάθειες της δυτικής δι­πλωματίας για ένα τριμερές σύμφωνο. Οι σχέσεις της Ελλάδας με τους βόρειους γείτονες, εκτός από τη Γιουγκοσλαβία, εξακολουθούν να είναι τεταμένες.

Στις 10 το πρωί της 25ης Ιουλίου, βουλγαρικά στρατιωτικά τμή­ματα καταλαμβάνουν τη νησίδα Γάμα στον Έβρο και πυροβολούν κατά ελληνικού αποσπάσματος, με αποτέλεσμα τον φόνο ενός αν­θυπασπιστή της χωροφυλακής και δύο οπλιτών των TEA και τον τραυματισμό τεσσάρων άλλων (ενός χωροφύλακα και τριών TEA). Οι ελληνικές μεθοριακές Αρχές διαμαρτύρονται στις βουλγαρικές, αλλά παίρνουν την απάντηση ότι οι νησίδες του Έβρου ανήκουν στη Βουλγαρία. Ο Γ.Μαύρος, που εκείνες τις μέρες έχει αναλά­βει και τυπικά το Υπουργείο Αμύνης (από υφυπουργός έγινε υπουργός), βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αν διέτασσε απόβαση ελ­ληνικών τμημάτων για να εκδιωχθούν οι Βούλγαροι από τη νησί­δα, υπήρχε κίνδυνος να γίνει σύρραξη, και εξάλλου θα αντιδρού­σε το NATO που ήθελε ν'αποφευχθεί κάθε εμπλοκή στα Βαλκάνια. Είναι Κυριακή και ο Βενιζέλος λείπει σε περίχωρο της Αθήνας. Αναλαμβάνοντας την ευθύνη ν'αντιμετωπίσει την κατάστα­ση, ο Γ.Μαύρος συμφωνεί με τους αρχηγούς των Επιτελείων (Τσακαλώτο και Γρηγορόπουλο) στο ακόλουθο σχέδιο: Στις 7 το πρωί της άλλης μέρας, θα αρχίσει βομβαρδισμός της νησίδας με όλμους και πυροβολικό. Τα πυρά θα πρέπει να είναι καταιγι­στικά, ώστε να μην μπορεί να μείνει τίποτε ζωντανό πάνω στη νησίδα και τα βουλγαρικά τμήματα να υποχρεωθούν ν'αποσυρ­θούν. Ο βομβαρδισμός πρέπει να έχει τελειώσει πριν από τις 8, γιατί την ώρα εκείνη περνά το Σεμπλόν και μπορεί να σημειω­θεί κανένα ατύχημα.

Νωρίς το πρωί την άλλη μέρα, χτυπά το τηλέφωνο στο σπίτι του Γ.Μαύρου στη Ν.Ερυθραία. Είναι ο Βενιζέλος:

- Τι συμβαίνει στον Έβρο; λέει ο αντιπρόεδρος στον υπουρ­γό. Με ξύπνησε ο Πιουριφόυ. Τον ειδοποίησαν από το NATO ότι εκεί πάνω γίνονται επιχειρήσεις.

Ο Μαύρος δίνει ραντεβού με τον Βενιζέλο και τον Πιουριφόυ για τις 8 η ώρα να συνεννοηθούν. Την ώρα αυτή η «επιχείρηση» στον Έβρο έχει τελειώσει. Ο Πιουριφόυ φωνάζει πως το NATO έχει αναστατωθεί.

Τα βουλγαρικά τμήματα αποσύρονται από τη νησίδα, αλλά η Βουλγαρία διαμαρτύρεται στον ΟΗΕ για «ελληνικές προκλητικές ενέργειες».

Ο ΟΗΕ στέλνει στη νησίδα παρατηρητές.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Υπόθεση Αεροπορίας

Η υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αεροπορία, τραγική στις συνέπειες της, θα συγκλονίζει τη χώρα για αρκετά χρόνια. Η υπόθεση αυτή - που ονομάστηκε από συνηγόρους των κατηγορουμένων, αλλά και από εφημερίδες κεντρώες και φιλοσυναγερμικές «υπόθεσις Ντρέυφους» και που, παρόλο ότι έχουν περάσει περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια, δεν έχει εντελώς ξεκαθαριστεί ακόμα - αρχίζει από τον Σεπτέμβρη του 1951 με τη σύλληψη μερικών αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αε­ροπορίας. Αλλά στη δημοσιότητα αρχίζει να έρχεται μόλις τον Απρίλη του 1952, σε εποχή που αποκορυφώνεται η επίθεση του Συναγερμού κατά της κυβερνήσεως του Κέντρου με κύρια κα­τηγορία «την διάβρωσιν τοον ενόπλων δυνάμεων από τον κομμουνισμόν». Τότε αρχίζουν να γράφουν οι εφημερίδες, κυρίως οι συναγερμικές, για την «αποκαλυφθείσαν κομμουνιστικήν συνωμοσίαν εις την Αεροπορίαν». Στις 16 Απριλίου, με διαταγή του «ασκούντος την ποινικήν αγωγήν εις το διαρκές στρατοδικείον της Αεροπορίας, απηγορεύθη οιαδήποτε δημοσίευσις σχε­τικώς με την αποκαλυφθείσαν δράσιν κομμουνιστικής οργανώ­σεως εις την Β.Αεροπορίαν και με την υπόθεσιν του αγνοουμένου αεροσκάφους Χάρβαρντ, επί των οποίων ενεργείται ήδη ένορ­κος προανάκρισις».

Παρά την απαγόρευση, ο συναγερμικός Τύπος εξακολουθεί να θορυβεί γύρω από την υπόθεση. «Αποκαλύπτει» μάλιστα με μεγάλους τίτλους ότι ο μαθητής της Σχολής Αεροπορίας Νίκος Ακριβογιάννης, που έχει εξαφανιστεί με το αεροπλάνο τύπου «Χάρβαρντ», παρόλο ότι «ήτο κομμουνιστής», έχει πάρει πι­στοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων από τον διοικητή της χωροφυλακής Βόλου, ως πολιτικός φίλος του Γ.Καρτάλη. Ο υπουρ­γός Συντονισμού, που ο Βόλος είναι η ιδιαίτερη εκλογική του περιφέρεια, αντιδρά αμέσως. Εξακριβώνει από την αρμόδια υπη­ρεσία του Υπουργείου Εσωτερικών ότι ο Ακριβογιάννης έχει πά­ρει πιστοποιητικό από τη χωροφυλακή της Θεσσαλονίκης, όπου έχει γεννηθεί, και όχι από τον Βόλο. Η Αστυνομική Διεύθυνση Θεσ­σαλονίκης τού το έδωσε, αφού διαπίστωσε ότι δεν είχε ποτέ κα­μιά σχέση με οργανώσεις της Αριστεράς. Το ΓΕΑ ανακοινώνει ότι ο Ακριβογιάννης έχει πάρει πιστοποιητικό φρονημάτων και από τη Θεσσαλονίκη και από τον Βόλο, αλλά πολύ προτού να αναλά­βει η κυβέρνηση Πλαστήρα.

Αλλά ήταν πραγματικά κομμουνιστής ή είχε οποιαδήποτε σχέ­ση με την Αριστερά ο νεαρός, 23 χρόνων τότε, μαθητής της Σχο­λής Αεροπορίας; Και είχε φύγει με το αεροπλάνο του για την Αλβανία, όπως αναφέρει το κατηγορητήριο, ή έχει πέσει στη θά­λασσα και έχει ταφεί για πάντα στον βυθό, όπως υποστηρίζουν άλλοι; Κι αν έχει φύγει στην Αλβανία, ποιοι τον έστειλαν εκεί; Οι κομμουνιστές; Και για ποιο λόγο; Τι συμφέρον είχαν; Και είχαν καμιά σχέση με το ΚΚΕ και την Αριστερά και οι άλλοι κατηγο­ρούμενοι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ιδιώτες ή ήταν θύμα­τα σκευωρίας;

Τα ερωτήματα αυτά, που σε λίγο θα τα θέσουν οι συνήγοροι των κατηγορουμένων, ο Τύπος και θα συνταράσσουν για πολλά χρόνια τη Βουλή, τον πολιτικό κόσμο και την κοινή γνώμη, δεν απασχολούν τότε ούτε τους ηγέτες του Κέντρου ούτε τον πρόεδρο και τον αντιπρόεδρο της κυβερνήσεως, που εναντίον της κυρίως στρέ­φεται η σκευωρία. Πώς να φανταστεί, λόγου χάρη, ο Σοφοκλής Βε­νιζέλος ότι, με αρχηγό μάλιστα του ΓΕΑ έναν εμφανιζόμενο σαν δήθεν φίλο των Φιλελευθέρων, τον αντιπτέραρχο Εμ.Κελαιδή, θα μπορούσαν να εξυφάνουν οι συνδεδεμένοι, πιθανότατα με τον ΙΔΕΑ και τη CIA, σκευωροί μια τέτοια συνωμοσία εναντίον συνα­δέλφων τους, με σκοπό να πλήξουν την κυβέρνηση του Κέντρου, να αποδείξουν πως θα έπρεπε να σταματήσουν τα «μέτρα επιει­κείας» απέναντι στους κομμουνιστές, να προετοιμάσουν το έδα­φος για την πλήρη επικράτηση της Δεξιάς και, ταυτόχρονα, να στε­ρεώσουν τη δική τους θέση στην ηγεσία της Αεροπορίας και να εξοντώσουν τους πιθανούς αντιπάλους τους;

Έτσι, η κυβέρνηση του Κέντρου - που λίγες μέρες ύστερα από τη νίκη του στις εκλογές άρχισε να εξυφαίνεται η σκευωρία στην Αεροπορία - δέχεται περίπου σαν δεδομένο ότι πραγματι­κά ανακαλύφτηκε «κομμουνιστική συνωμοσία» στην Αεροπο­ρία. Και η «γραμμή αμύνης» της απέναντι στις επιθέσεις που δέχεται όχι μόνο από τον συναγερμικό, αλλά και από τον... αμε­ρικανικό Τύπο, ότι αφήνει να διαβρώνονται οι ένοπλες δυνάμεις από τον κομμουνισμό, είναι ότι... η ανακάλυψη της συνωμοσίας των κομμουνιστών στην Αεροπορία θα έπρεπε να εγγραφεί στο ενεργητικό της...

Έτσι. ο Σοφοκλής Βενιζέλος δηλώνει, στις 18 Απριλίου 1952, ότι:

«Εις όλας τας χώρας, τα κομμουνιστικά κόμματα καταβάλλουν συστηματικώς προσπαθείας διεισδύσεως εις τον στρατόν. Τούτο συμβαίνει και εις την Ελλάδα. Η κυβέρνησις εν τούτοις παρακολουθεί τας ενεργείας των και τας πατάσσει εν τη γενέσει των».

Και ο Πλαστήρας:

«...Παρακολουθούμεν αγρύπνως κάθε ύποπτον σημείον, το εξουδετερούμεν και το πατάσσομεν (...) είμεθα ακλονήτως αποφασισμένοι να μην επιτρέψωμεν εις κανέναν να κινήση τον δάκτυλόν του εις βάρος της εθνικής ασφαλείας, εσωτερικής και εξωτερικής...».

Παρόμοιες δηλώσεις κάνουν και ο υφυπουργός Αμύνης Γ.Μαύρος και ο υπουργός Εσωτερικών Κ.Ρέντης.

Το βούλευμα βγαίνει στις 15 Ιουλίου. Παραπέμπονται ως ένο­χοι στην υπόθεση της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αερο­πορία είκοσι οι:

Θεοφάνης Μεταξάς, αντισμήναρχος της Αεροπορίας σε αποστρατεία, Ν.Δότζογλου, επισμηναγός. Ηλίας Παναγουλάκης και Ελ.Ζαφειρόπουλος. σμηναγοί, Γ.Θεοδωρίδης και Γ.Μαδεμλής, υποσμηναγοί, Π.Λεμπέσης, ανθυποσμηναγός, Αθ.Παπαντωνίου, Γ.Γαλανός, Αλ.Κοντογεωργάκης, Αν.Χριστοφής και Ευ.Καραγιάννης, αρχισμηνίες, I.Ντίνος, επισμηνίας, I.Γολεμάτης, σμηνίας, Ν.Ακριβογιάννης, έφεδρος δόκιμος χειριστής, Φ.Τσώκος, αυτοκινητιστής, Γερ.Κατηφόρης και Αμφ.Μοσχονάς, υπάλληλοι του εργοστασίου αεροπλάνων, Χρ.Δάδαλης, καθηγητής των Μαθηματικών, και Αθ.Κοντός, πρώην επισμηνίας.

Κατά το βούλευμα, η δράση της «κομμουνιστικής οργανώσεως» έχει αρχίσει στην Αεροπορία από το 1950, αλλά συγκεκρι­μένες πράξεις σαμποτάζ έγιναν τον Σεπτέμβρη του 1951. Οι κα­τηγορούμενοι, κατά το βούλευμα, εκτελούσαν εντολές της ευρισκόμενης στο εξωτερικό ηγεσίας του ΚΚΕ.

«Εις εκτέλεσιν των δοθεισών εις αυτούς εντολών - συνεχί­ζει σχετική με το βούλευμα ανακοίνωση του ΓΕΑ, που δη­μοσιεύεται στις εφημερίδες της 16ης Ιουλίου 1952 -, προέβησαν ούτοι εις τας κάτωθι εγκληματικάς πράξεις: Επί 9 αεροσκαφών προξένησαν βλάβας διά τοποθετήσεως εις ευπαθή σημεία των ξένων σωμάτων, με αποτέλεσμα να παραμείνουν ταύτα εκτός ενεργείας μέχρι της επισκευής των, εις τρόπον ώστε να δημιουργηθή επιβράδυνσις της εκ­παιδεύσεως. Ήλθον εις επαφήν, συνεννόησιν και συνεργασίαν με τους εντεταλμένους καθοδηγητάς και διαφωτιστάς του ΚΚΕ και παρέσχον εις αυτούς πληροφορίας περί του αριθμού και του τύπου των αεροσκαφών της Σχολής Αεροπορίας, περί του αριθμού των εν αυτή υπηρετούντων αξιωματικών, μαθητών και λοιπού προσωπικού και των εκτελουμένων πτήσεων (...). Επροξένησαν βλάβας εις τους ηλεκτρικούς μηχανισμούς αεροσκαφών "Χάρβαρντ", υπα­γομένων εις το 2ο Σμήνος Εκπαιδεύσεως. Ενήργησαν επί της μηχανικής λειτουργίας της βακτηρίας τροχού ουράς, προκαλούντες ούτω εκτροπήν του αεροσκάφους κατά την προσγείωσιν. Επέφερον μείωσιν της αποδόσεως της εκπαιδεύσεως, λόγω του ότι τα αεροσκάφη, με τας φθοράς τας οποίας υφίσταντο, δεν εχρησιμοποιούντο διά πτήσεις και παρέμενον εκτός ενεργείας (...). Απέρριπτον επίσης εις υπερβολικόν ποσοστόν μαθητάς εις βάρος του προγραμματισθέντος να εξέλθη εξ εκάστης σειράς αριθμού».

Κατά την ανακοίνωση της ΓΕΑ πάντα και σύμφωνα με το βού­λευμα, κεντρικός σκοπός της οργανώσεως ήταν.

«...να εκμηδενίση την συντελουμένην εκπαίδευσιν χειρι­στών εις την Σχολήν Αεροπορίας και να δημιουργήση δυσπιστίαν εις τους συμμάχους Αμερικανούς ως προς την ικα­νότητα του όπλου να απορροφήση και αξιοποίηση το εις το εγκριθέν πρόγραμμα προβλεπόμενον να χορηγηθή νέον υλικόν και να κλονίση την εμπιστοσύνην τούτων ως προς το ιπτάμενον προσωπικόν της ΕΒΑ».

Οι κατηγορίες αυτές είναι αρκετές, με την τότε κατάσταση, για να οδηγήσουν τους κατηγορούμενους στο εκτελεστικό από­σπασμα. Αλλά, όπως θα δούμε, τα "στοιχεία, στα οποία τις έχουν στηρίξει οι σκευωροί της «κομμουνιστικής συνωμοσίας» στην Αε­ροπορία, είναι σαθρά. Γι'αυτό, στη διάρκεια των προανακρίσεων, κατασκευάζεται από τους ίδιους σκευωρούς και ένα σοβαρότε­ρο επεισόδιο: «φυγάδευση αεροσκάφους στην Αλβανία». Έτσι, η ανακοίνωση του ΓΕΑ συνεχίζει:

«...εις συνάντησιν λαβούσαν χώραν την 6ην Απριλίου 1952, εις την επί της οδού Πουλίου 11 οικίαν του ιδιώτου καθη­γητού Χ.Δάδαλη, μεταβιβάζεται η εντολή εις τον Ν.Ακριβογιάννην να απογειωθή διά του εκπαιδευτικού αεροσκά­φους και να προσγειωθή κατόπιν επί καθορισθέντος χώρου εις Αλβανίαν. Πράγματι, την επομένην, 7ην Απριλίου 1952, ο Ακριβογιάννης διευκολυνθείς υπό τινός των συγκατηγορουμένων του, απεγειώθη. προσγειωθείς εις περιοχην Τιρίκα, πλησίον Αγίων Σαράντα. Ο αποδράσας Ν.Ακριβογιάννης, υιός αντισυνταγματάρχου εν αποστρατεία, καταταγείς εις τον στρατόν και εν συνεχεία εις την Αεροπορικήν Σχολήν Εφέδρων Αξιωματικών κατόπιν εξετάσεων, εφέρετο εθνικών φρονημάτων (...). Ως εκ των υστέρων απε­καλύφθη εκ της προανακρίσεως, ούτος κατά την διάρκειαν της Κατοχής και μετά την Απελευθέρωσιν είχε σημειώσει εις την περιοχην του Βόλου και εις Θεσσαλονίκην έντονον κομμουνιστικήν δράσιν...».

Οι δύο φερόμενοι ως κύριοι δράστες του επεισοδίου αυτού, του σοβαρότερου της κατηγορίας, δεν πρόκειται να παρουσια­στούν στη δίκη. Ο Ακριβογιάννης γιατί - κατά το βούλευμα - έχει αποδράσει στην Αλβανία. Και ο καθηγητής Χ.Δάδαλης, που - κα­τά το βούλευμα - «μετεβίβασε την εντολήν» στον Ακριβογιάννη, πέθανε κατά τη διάρκεια των προανακρίσεων. Παραμένουν μό­νο οι υποσμηναγοί Γ.Μαδεμλής. που κατηγορείται ότι συνόδευ­σε με το αεροπλάνο του τον Ακριβογιάννη ως ένα σημείο, και Γ.Θεοδωρίδης.

Ο αντισμήναρχος σε αποστρατεία Θ.Μεταξάς, που κατηγο­ρείται ότι έχει δώσει στον σμηναγό Ηλία Παναγουλάκη την εντο­λή να δημιουργήσει κομμουνιστική οργάνωση στην Αεροπορία, έχει διατελέσει προσωπάρχης στο ΓΕΑ, διοικητής της Σχολής Αε­ροπορίας το 1948 και έχει φήμη άτεγκτου στο καθήκον του και αντικομμουνιστη. Αλλά, για να ολοκληρωθεί το κατηγορητήριο, είναι ανάγκη να βαπτιστεί και αυτός, όπως και άλλοι «αξιωματι­κοί της Αεροπορίας, «κομμουνιστής».

Είναι φυσικό, λοιπόν, με όλα αυτά τα δεδομένα, τις βαρύτα­τες κατηγορίες και τα ερωτηματικά, να αναμένεται με μεγάλο εν­διαφέρον η δίκη στο Αεροδικείο, που ορίζεται για τα τέλη Αυ­γούστου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιθέσεις στην Ελληνική Αστυνομία

Δύο υποθέσεις στην Ελλάδα - διαμάχη ανάμεσα σε ανώτερους αστυνομικούς και η γνωστή «συνωμοσία» στην Αεροπορία - συν­δέθηκαν, την εποχή εκείνη, τουλάχιστον από ορισμένους, με τη διαπάλη Ουάσιγκτον και Λονδίνου για την επιρροή στη χώρα μας και, γενικότερα, στη Μεσόγειο. Για τη διαμάχη στην αστυνομία υπάρχουν μερικές ενδείξεις ότι, πιθανότατα σε κάποια κατοπινή φάση της, είχε κάποια σχέση με τη διαπάλη αυτή των δύο συμ­μάχων. Για την υπόθεση όμως της Αεροπορίας, που ακόμα και σήμερα, παρά τις τόσες ανακρίσεις και δίκες, παραμένει σκοτει­νή. η εκδοχή αυτή δεν έχει καθόλου αποδειχτεί.

Στη διάρκεια των ανακρίσεων και της δίκης των Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π., εκδηλώθηκε έντονη αντίθεση ανάμεσα στον διευ­θυντή της αστυνομίας στο Υπουργείο Εσωτερικών I.Πανόπουλο, που, όπως είδαμε, τον εκτιμούσαν ιδιαίτερα οι αμερικανικές υπη­ρεσίες, και τον διευθυντή της αστυνομίας Αθηνών Δ.Βρανόπουλο.

(Τον επόμενο χρόνο, όπως θα δούμε, θα ξεσπάσει διαμάχη του I.Πανόπουλου και με τον τότε αρχηγό της Αστυνομίας Πόλεων Άγγε­λο Έβερτ, γνωστό για τους δεσμούς του με τους Άγγλους και τις υπηρεσίες που πρόσφερε στην Κατοχή στον συμμαχικό αγώνα.)

Ο Δ.Βρανόπουλος κατηγορεί τον I.Πανόπουλο ότι έχει ιδρύσει υπεραστυνομία, ότι αγνοεί την αστυνομική ιεραρχία και ότι στην υπόθεση Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π. διενεργούσε ανακρίσεις, έκα­νε ανακοινώσεις, διέτασσε συλλήψεις ή απολύσεις, χωρίς να παίρ­νει υπόψη του τις αρμόδιες αστυνομικές Αρχές. Επειδή δημιουρ­γείται σοβαρή κατάσταση στην ηγεσία της αστυνομίας και η διένεξη έρχεται στη δημοσιότητα, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέντης αναθέτει στον αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κ.Κόλλια (τον κα­τοπινό εισαγγελέα και «πρωθυπουργό» της δικτατορίας) να κάμει ανακρίσεις. Ο Κόλλιας, στο πόρισμά του, απορρίπτει τις κατηγο­ρίες του Δ.Βρανόπουλου. ότι ο Πανόπουλος είχε συγκροτήσει ομά­δα εμπίστων του αστυνομικών, και επιρρίπτει ευθύνες στον διευ­θυντή της Αστυνομίας Αθηνών για τα δημοσιεύματα του Τύπου περί υπεραστυνομίας. Αντίθετα, δικαιώνει την άποψη του Πανόπουλου, ότι ο Βρανόπουλος έχει τάση για αυτοδιαφήμιση. Και αφού διαπι­στώνει ότι τις διαμάχες ανάμεσα στους Δ.Βρανόπουλο και I.Πανόπουλο πληρώνουν οι υφιστάμενοι τους, ο Κ.Κόλλιας καταλήγει:

«Εις εποχήν καθ'ην ο κομμουνισμός προβάλλει και ήδη ως πάντοτε με ηνωμένας δυνάμεις κατά της δημοσίας τάξεως, οι φρουροί ταύτης σπαράσσονται από χαμαιζήλους αντι­θέσεις και αναλίσκονται εις εξύφανσιν ανυποστάτων κα­τηγοριών». (Εφημερίδες, 4 και 11 Μάιου 1952.)

Μετά το πόρισμα Κόλλια, ο υπουργός των Εσωτερικών Κ.Ρέ­ντης ζητά να απομακρυνθούν από την αστυνομία τόσο ο Πανό­πουλος όσο και ο Βρανόπουλος, καθώς και ο τότε αρχηγός της αστυνομίας Σαμπάνης. Ο Βενιζέλος είναι σύμφωνος, αλλά ο Πλα­στήρας δεν δίνει τη συγκατάθεση του. Στο μεταξύ, έχει εκδηλω­θεί και έντονο ενδιαφέρον των Αμερικανών, που ιδιαίτερα επι­μένουν ότι πρέπει να παραμείνει ο I.Πανόπουλος. Το Βήμα γράφει σχετικά, στις 15 Μαΐου 1952:

«Ενδεχόμενη απομάκρυνσις του κ.Πανοπούλου θα προ­καλέσει δυσφορίαν εις τους ενταύθα Αμερικανούς, οι οποίοι ήδη προέβησαν εις ανεπισήμους συστάσεις προς την κυβέρνησιν επί του θέματος».

Η διαμάχη στην αστυνομία,παρ'ολίγον να προκαλέσει κυ­βερνητική κρίση. Στην υπόθεση ανακατεύονται ο επιτετραμμέ­νος των ΗΠΑ Γιοστ, ο Γ.Βεντήρης και άλλοι. Ο Πλαστήρας τελικά δέχεται να θέσει η κυβέρνηση σε διαθεσιμότητα τους Πανόπουλο και Βρανόπουλο. Μετά είκοσι μέρες, φεύγοντας για το εξωτερικό, ο άρρωστος πρωθυπουργός αξιώνει από τον Βενιζέλο να επαναφέρει τον Βρανόπουλο στη θέση του.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πατριωτική έξαψη στην Κύπρο

Η κυβέρνηση, σύμφωνα και με τις αμερικανικές υποδείξεις, προ­σπαθεί να κρατήσει το Κυπριακό στο πλαίσιο της Ελληνοβρετα­νικής συμμαχίας και φιλίας. Αλλά η πίεση του Μακαρίου και των άλλων Κυπρίων ηγετών, καθώς και των οργανώσεων και της νε­ολαίας στην Ελλάδα για προσφυγή στον ΟΗΕ δυναμώνει. Στις 25 Απριλίου, γίνεται στη Λευκωσία η Παγκύπριος Εθνοσυνέλευση. Μιλώντας προς τους 600 αντιπροσώπους, ο Μακάριος λέει, ανά­μεσα σε άλλα:

«...θα συνεχίσωμεν τον αδιάλλακτον ενωτικόν αγώνα και εάν αι περιστάσεις το καλέσουν, θα βαδίσωμεν επί πλέον αδιαλλάκτου γραμμής. Θ'απορρίψωμεν οιανδήποτε προσφοράν Συντάγματος. Ουδέποτε θα συνθηκολογήσωμεν, ούτε θα δεχθώμεν μέσην λύσιν. Θ'απομονώσωμεν τους λιποτάκτας και θα καταβάλαψεν πάσαν προσπάθειαν όπως η ελληνική κυβέρνησις εγείρει το Κυπριακόν ενώ­πιον του ΟΗΕ, εάν δε δεν πράξη τούτο, δεν θα απογοητευθώμεν, ούτε θα ησυχάσωμεν, διότι έχομεν και άλλα μέ­σα διεξαγωγής του αγώνος. Εν ανάγκη, θα φθάσομεν ως τα άκρα, κηρύσσοντες πολιτικήν ανυπακοής και άρνησιν καταβολής των φόρων, βέβαιοι ότι θα νικήσωμεν διότι το δίκαιον είναι μαζί μας».

Η Εθνοσυνέλευση εγκρίνει ομόφωνα ψήφισμα για την ένωση με την Ελλάδα.

Η πατριωτική έξαψη στην Κύπρο έχει άμεσο αντίχτυπο στην Ελλάδα. Η προεδρευόμενη από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Πα­νελλήνια Επιτροπή Ενώσεως Κύπρου (ΠΕΕΚ) ορίζει για τις 8 Μάιου μεγάλο συλλαλητήριο στην πλατεία Συντάγματος. Η κυ­βέρνηση το απαγορεύει.

Τελικά, το συλλαλητήριο πραγματοποιείται στην Ομόνοια. Με απόφαση της ΠΕΕΚ και της ΑΔΕΔΥ, όλα τα δημόσια γραφεία κλεί­νουν στις 11 το πρωί. Από τις 10, οι Καμπάνες των εκκλησιών χτυ­πούν χαρμόσυνα. Από νωρίς, αρχίζουν να γεμίζουν κόσμο τα Προ­πύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών, τα προαύλια των σχολών, ο χώρος μπροστά από την Αρχιεπισκοπή. Κατά τις 11.30 αρχίζουν να βαδίζουν συνταγμένοι φοιτητές, υπάλληλοι, εργάτες προς την Ομόνοια. Στις 12.30 κλείνουν και τα εμπορικά καταστήματα. Η Ομόνοια και οι γύρω δρόμοι έχουν κατακλυστεί από δεκάδες χι­λιάδες λαού που φωνάζει ρυθμικά συνθήματα: «Κύπρος», «Ένω­ση» κ.λ.π. Τα πολυάριθμα πλακάτ γράφουν: «Το Κυπριακόν εις τον ΟΗΕ», «Η κυβέρνησις να ζητήση επίσημα την Κύπρο», «Φί­λοι της Ελλάδος είναι μόνον όσοι θέλουν Ένωσιν» κ.λ.π.

Στη συγκέντρωση μιλά από το ξενοδοχείο «Μπάγκειον» ο Αρχιε­πίσκοπος Σπυρίδων. Στο ψήφισμα, που εγκρίνεται, εκφράζεται η αγανάκτηση των διαδηλωτών για τον χλιαρό τρόπο με τον οποίο έχουν αντιμετωπίσει όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις το Κυπριακό. Αφού ψάλουν τον Εθνικό μας Ύμνο, τα πλήθη αρχίζουν να δια­λύονται. Οι νέοι όμως ανεβαίνουν διαδηλώνοντας την οδό Πανεπι­στημίου και άλλοι τη Σταδίου. Φοιτητές έχουν ρίξει το σύνθημα «στην αγγλική πρεσβεία». Στο ύψος ôçò οδού Κοραή, τους ανα­κόπτουν ζώνες αστυνομικών. Προσπαθούν να τις διασπάσουν και ακολουθεί σύρραξη. Οι αστυνομικοί χτυπούν με τα κλομπ, ενώ αντλίες καταβρέχουν τους διαδηλωτές. Οι φοιτητές απαντούν με ξύλα και πέτρες. Τραυματίζονται αρκετοί διαδηλωτές και αστυνομικοί, και ανάμεσα τους και αστυνομικός διευθυντής. Οι συ­γκρούσεις επεκτείνονται σε ολόκληρο σχεδόν το κέντρο της Αθή­νας και κρατούν ως τις 2 το απόγευμα (εφημερίδες, 9 Μαΐου 1952).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Στρατιωτικές δαπάνες και αγγλοαμερικανικές αντιθέσεις

Το θέμα των υπέρογκων στρατιωτικών δαπανών της Ελλάδας μπλέκεται, την περίοδο αυτή, και με τον αγγλοαμερικανικό αντα­γωνισμό για το προβάδισμα στη Μεσόγειο. Τον Απρίλη και τον Μάη του 1952, ενώ κρίνεται η υπόθεση της ηγεσίας των συμμαχι­κών δυνάμεων στη Μεσόγειο, φτάνουν στην Ελλάδα, ο ένας με­τά τον άλλο, Αμερικανοί και Άγγλοι επίσημοι: Εκτός από τον ναύ­αρχο Κάρνεϋ, διοικητή των ατλαντικών δυνάμεων της Νότιας Ευρώπης, που βρίσκεται σχεδόν κάθε βδομάδα στη χώρα μας, έρ­χεται και ο λόρδος Χάλιφαξ, ο γνωστός από τη συμφωνία του Μο­νάχου με τους Χίτλερ και Μουσολίνι, και ο στρατάρχης Μοντγκόμερυ. Προς τιμήν του Μοντγκόμερυ η κυβέρνηση παραθέτει επίσημο γεύμα. Στην πρόποση του, ο αντιπρόεδρος Σοφ.Βενιζέ­λος, αφού εξυμνεί τον Άγγλο στρατάρχη για τη δράση του στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αναφέρεται στον ελληνικό στρατό, στη συμ­βολή του στη συμμαχική υπόθεση, αλλά και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Ελλάδα για τη συντήρηση του, δαπανώντας πε­ρισσότερο, όπως τονίζει, από το 45% του προϋπολογισμού της.

Ο Μοντγκόμερυ, απαντώντας, επαινεί τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις για τη δράση τους στη Μέση Ανατολή κ.λ.π.. εκφράζει την εμπιστοσύνη του στην ηγεσία τους, και συνεχίζει:

«Δεν πιστεύω ότι θα δυνηθείτε να συνεχίζητε επ'αόριστον δαπανώντες τα 50% περίπου του προϋπολογισμού σας διά την άμυναν (...). Ο κομμουνισμός δεν θα ηττηθεί άπαξ διά παντός με ξιφολόγχας ή σφαίρας ή σίδηρα φυλακής. Θα ηττηθεί διά της υπάρξεως ευτυχούς και ικανοποιημένου λαού, καλώς στεγαζομένου, με καλόν βιοτικόν επίπεδον, με αναλόγους αμοιβάς διά καλήν εργασίαν και τρέφοντος εμπιστοσύνην εις την εθνικήν του ηγεσίαν». (Εφημερίδες, 10 Μαΐου 1952.)

Η περικοπή αυτή των δηλώσεων του Άγγλου στρατάρχη προ­καλεί αντιδράσεις του Τύπου της Δεξιάς, γιατί θεωρείται υπο­στήριξη των κυβερνητικών απόψεων. Προκαλεί και ανησυχία των Αμερικανών, που είναι αντίθετοι σε κάθε μείωση της δύναμης του ελληνικού στρατού. Ακολουθούν συνομιλία του Μοντγκόμερυ με τον Πιουριφόυ, νέες δηλώσεις του Άγγλου στρατάρχη ότι πρέπει να γίνουν οικονομίες χωρίς να μειωθεί η αριθμητική δύναμη του στρατού και ανακοινώσεις του υφυπουργού Αμύνης Γ.Μαύρου, που υποστηρίζει ότι παρερμηνεύτηκαν οι δηλώσεις του Βρετανού επισήμου. «Ο Άγγλος στρατάρχης - συνεχίζει ο Γ.Μαύρος - δεν εισηγήθηκε στην κυβέρνηση ελάττωση των ενόπλων μας δυνά­μεων». Ύστερα από συνεννόηση με τους Αμερικανούς - καταλή­γει - στον στρατιωτικό προϋπολογισμό του 1952-53 προβλέπονται οικονομίες χωρίς μείωση του στρατού.

Τη σοβαρότητα και την οξύτητα που έχει πάρει το πρόβλημα των στρατιωτικών δαπανών φανερώνει και μια συνομιλία που εί­χε στις 9 Μαΐου 1952, ο Γ.Μαύρος με τους Αμερικανούς διοικη­τές των ατλαντικών δυνάμεων. Την μεταφέρουμε από μνημόνιο που έχει κρατήσει ο Γ. Μαύρος, υφυπουργός τότε Αμύνης:

«Σήμερον την μεσημβρίαν συνηντήθην με τον ναύαρχον Κάρνεϋ και τον στρατηγόν Γκάβιν, αρχηγόν του Επιτε­λείου. Συνεζητήσαμεν επί των προβλημάτων τα οποία δη­μιουργεί ο προϋπολογισμός των ενόπλων δυνάμεων του 1952-53, λόγω της σημειωθείσης υπό του Υπουργείου των Οικονομικών και της Αμερικανικής Αποστολής ελαττώσε­ως των δαπανών κατά 300 δισ. Υπενθύμισα ότι ο προϋπο­λογισμός της Αεροπορίας δημιουργεί ανάγκην προσθέτων δαπανών διά νέα αεροδρόμια, νέας μοίρας και διά πρό­σθετα καύσιμα, λόγω των αεριοπροωθουμένων, 200 δισεκατομμυρίων δραχμών. Συνεπώς, διά να καταστή δυνατός ο περιορισμός των δαπανών των ενόπλων δυνάμεων κατά 300 ή 250 δισ. δρχ., θα έπρεπε να εγκαταλειφθή εξ ολο­κλήρου το πολεμικόν πρόγραμμα της Αεροπορίας, διά να εξοικονομηθή η πρόσθετος δαπάνη των 200 εκατ. Αν συμβή τούτο, δεν θα είμεθα εις θέσιν να δεχθώμεν τα 150 αεριοπροωθούμενα και συνεπώς δεν θα καταστεί δυνατή η δημιουργία των πέντε μοιρών, η οποία προβλέπεται να εί­ναι έτοιμη τον Ιούλιον του 1953. Του ετόνισα ότι η ελληνι­κή κυβέρνησις εν όψει περικοπής βοηθείας είναι διατεθει­μένη να περικόψη ριζικώς τας δαπάνας του στρατού, φθάνοντας ακόμη και μέχρι ελαττώσεως του μισθολογίου των στρατιωτών και ελαττώσεως του συσσιτίου.

Εις το σημείον τούτο, τον ηρώτησα αν ωμίλησε με τον στρατάρχην Μοντγκόμερυ, ο οποίος ωμίλησε περί της δυνατής οργανώσεως εφεδρικού στρατού.

Γνώμαι Κάρνεϋ: Μου ετόνισεν εν αρχή ότι είναι απολύτως ενθουσιασμένος από τας εντυπώσεις, τας οποίας απεκόμισεν εξ Ελλάδος, κι ότι ο ελληνικός στρατός έχει το υψηλότερον ηθικόν εξ όλων των δυνάμεων τας οποίας επεθεώρησεν εις Μεσόγειον. "Δι'αυτό ακριβώς - μου ετόνισεν - πρέπει να είσθε πολύ επιφυλακτικοί εις μέτρα, ως είναι η ελάττωσις του συσσιτίου, σιγαρέτων, μισθού, μήπως αυτά θίξουν το ηθικόν του στρατού, το οποίον πρέπει να διατηρηθή αμείωτον". Μου ετόνισεν ότι πρέπει με πολλή προσοχήν να εξετάσωμεν το αεροπορικόν πρόγραμμα, διότι το αεροπορικόν όπλον είναι κατ'εξοχήv δαπανηρόν, και διερωτάται αν η Ελλάς είναι εις θέσιν να εφαρμόση αερο­πορικόν πρόγραμμα τοιαύτης εκτάσεως αμέσως, και ίσως θα έπρεπε να εξετασθή αν το πρόγραμμα τούτο είναι δυ­νατόν να εφαρμοσθή εις 3-4 χρόνια.

Όσον αφορά την ελάττωσιν των δυνάμεων του στρατού, φρονεί ότι αυτή είναι δυνατή, περιοριζομένης της δυνά­μεως των σχηματισμών, χωρίς να ελαττωθούν αι μονάδες, ενισχυόμενης εν περιπτώσει επιστρατεύσεως.

Ως προς το θέμα του ηθικού του στρατού είναι στενώς συνυφασμένον με το ηθικόν του λαού, το οποίον διατηρείται μόνον με οικονομικήν σταθερότατα. Εάν, συνεπεία υψηλών στρατιωτικών δαπανών διατηρουμένων διά να κρατηθή το ηθικόν επίπεδον του στρατού, εκθέσωμεν την νομισματικήν μας σταθερότητα και προκαλέσωμεν πληθωρισμόν, τότε θα θιγεί εμμέσως το ηθικόν του στρατού, εφόσον ο λαός από τον οποίον προέρχεται θα ευρίσκεται εις οικονομικήν απαθλίωσιν». (Από το προσωπικό αρχείο του Γεωργίου Μαύρου.)

Παρουσιάζεται, δηλαδή, και ο ναύαρχος Κάρνεϋ να συμφω­νεί στην ουσία με τις δηλώσεις Μοντγκόμερυ, που έχουν προκα­λέσει την αντίδραση του Πιουριφόυ. Η συνομιλία Μαύρου - Κάρνεϋ συνεχίζεται με θέμα το καταδρομικό «Έλλη», που έχουμε πάρει από την Ιταλία («Πρίγκηπας Σαβοΐας»), σε αντικατάστα­ση εκείνου που μας είχε τορπιλίσει ιταλικό υποβρύχιο, στις 15 Αυ­γούστου 1940:

«Ανέπτυξα εις τον ναύαρχον - έγραφε ο Γ.Μαύρος στο Μνημόνιο του - ότι το καταδρομικόν ως έχει, αποτελεί μίαν άχρηστον μονάδα διά το ελληνικόν Ναυτικόν. Εφόσον δεν δυνάμεθα να το χρησιμοποιήσωμεν δαπανώντας όσα χρειάζονται διά να γίνη σκάφος ετοιμοπόλεμον, δημιουργεί ένα πρόβλημα η ύπαρξίς του (...). Του είπον ότι η κυβέρνησις είναι διατεθειμένη να εξετάση την χρησιμότητα αντικαταστάσεώς του δι'ενός χρησίμου σκάφους μεγαλυτέρου των δύο αντιτορπιλλικών (D.D.), το οποίον να φέρη το όνομα "Έλλη" και το οποίον να χρησιμοποιηθή ως αρχηγίς των αντιτορπιλλικών. Εν τοιαύτη περιπτώσει, το σκάφος θα ήτο δυνατόν να πωληθή και να αντικατασταθή με μεγάλο αντιτορπιλλικόν. Μου απήντησεν ότι το θέμα τον ενδια­φέρει διττώς. Πρώτον, εις ποίον θα πωληθεί. Διά την Αργεντινήν δεν έχει αντίρρησιν. Αν τούτο είναι δυνατόν, θα υποστηρίξη εις την αμερικανικήν κυβέρνησιν να εφοδιάση τον ελληνικόν στόλον με ένα καταδρομικόν της κλάσεως "ΑΛΛΕΝ" 2.200 τόνων...».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Παγωμένες πιστώσεις

Σε μακρές ανακοινώσεις του στον Τύπο, στις 19 Απριλίου 1952, ο Γ.Καρτάλης αναφέρεται ιδιαίτερα στη χρηματοδότηση της οικο­νομίας και στις ανεξόφλητες για πολλά χρόνια πιστώσεις προς ορισμένες βιομηχανικές και άλλες επιχειρήσεις. Πρόκειται για τις περίφημες «παγωμένες πιστώσεις». Αφού κάνει λόγο για τους περιορισμούς στη χρηματοδότηση, συνεχίζει:

«Είναι επί πλέον αναμφισβητήτως αληθές ότι αι μικραί και μεσαίαι επιχειρήσεις υφίστανται ισχυρότερον τον αντίκτυπον της ανωτέρω μεταβολής, διότι, ως προκύπτει από λεπτομερή στοιχεία, εκατοντάδες δισεκατομμυρίων πιστώ­σεων προς ολιγοτέρας των 60 βιομηχανικών εμπορικών επιχειρήσεων παραμένουν από μακρού χρόνου ανεξόφλη­τοι και δημιουργούν εμπλοκήν εις την ρευστοποίησιν των τραπεζικών πιστώσεων και την επιβεβλημένην διεύρυνσιν του κύκλου των δανειζομένων προς τους επαγγελματίας, βιοτέχνας και εν γένει τας μεσαίας και μικράς επιχειρή­σεις». (Εφημερίδες, 20 Απριλίου 1952.)

Σύμφωνα με στοιχεία που θα δοθούν αργότερα, το μεγαλύ­τερο ποσό από τη βοήθεια Μάρσαλ σε πιστώσεις το έχουν πάρει δέκα βιομηχανίες (σε σύνολο 1.047 της εποχής αυτής). Πήραν δη­λαδή 273 δισ. δραχμές σε σύνολο δανείων 450 δισ. δραχμών. Στη βιοτεχνία δόθηκαν μόνο 10 περίπου εκατ. δραχμών της εποχής. Η κυβέρνηση του Κέντρου δεν κατορθώνει τελικά να πάρει πίσω ούτε τους τόκους των δανείων αυτών.