ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Χάος στο Κέντρο

 

Μία από τις άμεσες συνέπειες των κυβερνητικών οικονομικών μέ­τρων είναι και οι αθρόες απολύσεις εργατών από πολλές βιομη­χανίες, ιδιαίτερα κλωστοϋφαντουργίες. Περιμένοντας να δια­μορφωθούν υψηλότερες τιμές, οι βαμβακοπαραγωγοί και οι έμποροι δεν διαθέτουν στις βιομηχανίες ικανοποιητικές ποσότη­τες μπαμπάκι, ενώ, γενικότερα, έχει δημιουργηθεί κατάσταση αναμονής. Εξάλλου, η κατάργηση από την κυβέρνηση του Ν. 2222, που προστάτευε τους εργαζομένους από τις αυθαίρετες απολύ­σεις, έχει λύσει τα χέρια των εργοδοτών.

 

Οι ανατιμήσεις και οι απολύσεις έχουν δημιουργήσει δυσαρέ­σκεια στους εργαζόμενους. Η αντιπολίτευση θέλει να αξιοποιή­σει πολιτικά τη δυσαρέσκεια αυτή για να υποσκάψει τη θέση του Συναγερμού. Ο Σοφοκλής Βενιζέλος, σε δηλώσεις του, τονίζει:

 

«Η κυβέρνησις, χαριζομένη εις τους φίλους της, κατήρ­γησε τον ψηφισθέντα παρ'ημών και καταπολεμηθέντα υπό του Ελληνικού Συναγερμού νόμον 2222, με αποτέλε­σμα να πεταχθούν εις τους δρόμους χιλιάδες εργατικών οικογενειών. Ο κ.υπουργός της Εργασίας εδήλωσεν ότι τούτο γίνεται διότι διερχόμεθα περίοδον εξυγιάνσεως. Εάν η κυβέρνησις νομίζη ότι θα επέλθη η εξυγίανσις του τόπου διά της απαθλιώσεως και της πείνης των εργαζο­μένων τάξεων, διαπράττει, μέγα σφάλμα». (Εφημερίδες, 23 Απριλίου 1953.)

Αλλά η κεντρώα αντιπολίτευση δεν είναι σε θέση να εκμεταλ­λευτεί πολιτικά τη δυσαρέσκεια των εργαζομένων, γιατί βρίσκεται η ίδια σε κατάσταση αναταραχής. Οι εκλογικές ήττες, η αρρώστια του Πλαστήρα και η τάση φυγής του Βενιζέλου έχουν δυναμώσει τις αποσυνθετικές τάσεις και τείνουν να δημιουργήσουν χάος στις γραμμές της. Με αφορμή την επιμονή του Πλαστήρα να είναι υπο­ψήφιος στην αναπληρωματική εκλογή του Ρεθύμνου ο φίλος του Σοφ.Βενιζέλου, Λύτινας, έχει δημιουργηθεί σοβαρή διάσταση ανά­μεσα στον αρχηγό της ΕΠΕΚ και το άμεσο περιβάλλον του από τη μια και τους Γ.Καρτάλη, Στ.Αλαμανή και Ν.Ασκούτση από την άλλη. Ταυτόχρονα, οι φιλικές στην ΕΠΕΚ εφημερίδες έχουν εξα­πολύσει επίθεση κατά του διευθυντή του πολιτικού γραφείου τού Πλαστήρα και γνωστού για τον φιλοαμερικανισμό του Γιάννη Μοάτσου. Ο Πλαστήρας ζητά από τα μέλη των δύο διοικητικών επι­τροπών της ΕΠΕΚ - κοινοβουλευτικής και εξωκοινοβουλευτικής - να υπογράψουν ανακοίνωση που να χαρακτηρίζει κακόβουλες τις επιθέσεις της εφημερίδας Προοδευτικός Φιλελεύθερος (προσκεί­μενης στον Καρτάλη) κατά του Μοάτσου. Την ανακοίνωση υπο­γράφουν πραγματικά οι Κ.Ρέντης, Εμ.Μπακλατζής και Σάββας Παπαπολίτης. Οι Γ.Καρτάλης, Στ.Αλαμανής και Ν.Ασκούτσης, που αρνούνται να την υπογράψουν, διαγράφονται από το κόμμα. Ο Πλαστήρας διαγράφει και τον πρώην υπουργό Πατρίκιο για τις δηλώσεις του στην Αυγή υπέρ συνεργασίας Κέντρου - Αριστεράς, (Προοδευτικός Φιλελεύθερος, 1-5 Μαΐου 1953.)

Βασική αιτία για τις διαφωνίες αυτές είναι και η επιθυμία του Ν.Πλαστήρα να συγχωνευτεί η ΕΠΕΚ με το Κόμμα των Φιλελευ­θέρων. Η συγχώνευση ματαιώνεται και ο Βενιζέλος παύει μάλι­στα να εκπροσωπεί στη Βουλή και τα δύο κόμματα. Ο Πλαστή­ρας ορίζει κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο της ΕΠΕΚ τον Σάββα Παπαπολίτη. Αυτός όμως ο διορισμός προκαλεί νέο σάλο στις γραμμές της ΕΠΕΚ και νέες αποχωρήσεις. Στις 3 Μαΐου, δημο­σιεύεται στον Τύπο κοινή δήλωση δώδεκα παραγόντων της ΕΠΕΚ, που διαχωρίζουν τη θέση τους από το κόμμα. Από τους δώδε­κα μόνο τρεις έχουν εκλεγεί βουλευτές στις εκλογές του 1952 - οι Γιώργος Γρηγορίου, Γιάννης Ζίγδης και Δ.Παπασπύρου. Οι άλλοι εννιά είναι πρώην βουλευτές ή και πρώην υπουργοί, οι Αρβανιτάκης, Βαχλιώτης, Ευριπαίος. Κερασιώτης, Λαπατσάνης, Μανέτας, Μπουρδάρας, Παπαμαντέλος και Σπαής.

Στη δήλωση τους, οι δώδεκα παράγοντες της ΕΠΕΚ κατηγο­ρούν την ηγεσία ότι κατάργησε τη δημοκρατική λειτουργία του κόμματος, αλλοίωσε την ιδεολογία του και δημιούργησε προσω­πικές καταστάσεις που κλονίζουν την εσωτερική συνοχή του. Ταυ­τόχρονα, οι δώδεκα δίνουν στη δημοσιότητα επιστολή που έχουν απευθύνει στις 30 Απριλίου στον Πλαστήρα και στην οποία υπο­στηρίζουν ότι ο διορισμός του Παπαπολίτη ως εκπροσώπου της ΕΠΕΚ στη Βουλή αλλοιώνει τον χαρακτήρα του κόμματος:

«Ο κ. Παπαπολίτης – έγραφαν - εκ της μέχρι τούδε πολι­τείας του επέδειξε χαρακτήρα εντελώς διάφορον εκείνου τον οποίον η προσωπικότης ΣΑΣ επέβαλεν εις το κόμμα, ούτως ώστε η τοιαύτη προβολή του να απειλή να μεταβάλη αυτήν ταύτην την ιδεολογικήν μορφή ν της ΕΠΕΚ (...). Ο κ.Παπαπολίτης, αφ'ης εισήλθεν εις το κόμμα, συνέδεσεν εαυτόν με την προσπάθειαν απομακρύνσεως στελεχών δεδοκιμασμένης ικανότητος και αφοσιωμένων εις αυτό, συν­δεδεμένων δε μεθ'Υμών εις κοινούς εν των παρελθόντι αγώνας, είναι εντελώς ακατάλληλος διά τον τοιούτον συντονισμόν εις τρόπον ώστε η ανάθεσις εις αυτόν του λει­τουργήματος τούτου να οδήγηση ασφαλώς εις νέαν αναταραχήν ήτις θα κλονίση την συνοχήν του κόμματος...».

Σε λίγες μέρες αποχωρεί από την ΕΠΕΚ και ο Κ. Ρέντης.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Παρεμβαίνει ο Γ. Παπανδρέου

Η πολιτική ηγεσία ως εκείνη τη στιγμή σιωπά. Οι ηγέτες του Κέ­ντρου έχουν εκτεθεί διπλά: Με κυβέρνηση ΕΠΕΚ - Φιλελευθέρων έχουν γίνει η σκευωρία, τα βασανιστήρια και η δίκη. Οι Πλαστή­ρας και Βενιζέλος, με δηλώσεις τους, όπως είδαμε, το 1952, δέ­χτηκαν πως ήταν «κομμουνιστική συνωμοσία». Έτσι, τώρα, πρώ­τος από τον πολιτικό κόσμο βγαίνει και ανεβάζει σε υψηλότερο πολιτικό επίπεδο τη διαμάχη για την υπόθεση της Αεροπορίας ο συνεργαζόμενος με τη συναγερμική κυβέρνηση βουλευτής Γ.Παπανδρέου: Στις 10 Μαρτίου δηλώνει ότι, ύστερα από τις κα­ταγγελίες, «δημιουργείται μέγα ηθικόν θέμα».

«Εις την δίκην αυτήν – συνεχίζει - δεν κρίνεται μόνον η τύ­χη των κατηγορουμένων. Κρίνεται επίσης η τύχη της δι­καιοσύνης και της δημοκρατίας».

Ο παλαιός και έμπειρος πολιτικός, που φιλοδοξεί τώρα να γί­νει ο αρχηγός του Κέντρου, έχει συλλάβει το πρόβλημα. Ως τότε για βασανιστήρια και αστυνομικές ή δικαστικές πλεκτάνες μι­λούσαν μόνο οι αριστεροί. Τώρα όμως καταγγέλλονται βασανι­στήρια εις βάρος αξιωματικών με πλούσια δράση κατά των κομ­μουνιστών και πρωτοστατούν στην αμφισβήτηση της ορθότητας των αποφάσεων του Αεροδικείου δικηγόροι όχι μόνο γνωστού κύ­ρους, αλλά και με δεξιά ή κεντροδεξιά τοποθέτηση, όπως ο Παπακυριακόπουλος, ο Τσουκαλάς, ο Βαρικόπουλος. Τι συμβαίνει λοιπόν; Ο Γ.Παπανδρέου καταλαβαίνει πως είναι μια υπόθεση που θα έχει συνέχεια και μια εξαίρετη ευκαιρία να προετοιμάσει το έδαφος για τη νέα πολιτική του εξόρμηση με μια μάχη για το Κράτος Δικαίου», τη Δικαιοσύνη και τη Δημοκρατία.

Οπωσδήποτε, από τη στιγμή που ένας πολιτικός ηγέτης, έστω και χωρίς αξιόλογο κόμμα αυτή τη στιγμή, πολιτικοποιεί την υπό­θεση, η εξέλιξη της επηρεάζεται.

Η υπεράσπιση επιμένει στο Αναθεωρητικό στην αίτηση της να αναβληθεί η δίκη ώσπου να ερευνηθεί το θέμα της πλαστότητας της προδικασίας. Ο β.επίτροπος, αποκρούοντας το αίτημα, αφή­νει υπαινιγμούς ότι οι συνήγοροι κινούνται από πολιτικές δυνά­μεις. Η υπεράσπιση, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, αποχωρεί από τη δίκη. Ο β.επίτροπος δίνει εξηγήσεις. Και το δικαστήριο δέχεται το αίτημα να αναβληθεί η δίκη. Ο υφυπουργός Αμύνης Δημάρα­τος, στον οποίο διαβιβάζονται οι μηνύσεις κατά των προανακριτών και ανακριτών της Αεροπορίας, αναθέτει στον πρώην πρόε­δρο του Αναθεωρητικού, αντιστράτηγο Ανανιάδη, να κάνει τις σχετικές ανακρίσεις. Στο μεταξύ, ο σοφέρ Τσώκος, που στην κα­τάθεση του, την οποία ανακάλεσε, στηρίχτηκε η καταδίκη σε θά­νατο του υποσμηναγού Θεοδωρίδη, παραπέμπεται σε δίκη για ψευδορκία.

Αλλά η ανάκριση θα περάσει από πολλές ακόμα φάσεις. Ο υπουργός Αμύνης Π.Κανελλόπουλος έχει αρχίσει να γίνεται στό­χος μερίδας του Τύπου και να επικρίνεται ότι προστατεύει τον αντισμήναρχο Κελαϊδή, υπεύθυνο για τη σκευωρία εναντίον των αξιωματικών και υπαξιωματικών της Αεροπορίας. Ταυτόχρονα, δημοσιεύεται στο Βήμα σειρά άρθρων του Αγγέλου Τσουκαλά, που μιλά για «ανεξίτηλα ίχνη βασανιστηρίων, ανεξήγητους θα­νάτους, πλαστογραφία» κ.λ.π., για πλεκτάνη και «υπόθεσιν Ντρέυφους», με «ελατήρια μίσους και αντεκδικήσεως».

Ο Π.Κανελλόπουλος, ύστερα από τη συνέχιση του θορύβου, αναθέτει στον αρεοπαγίτη I.Αποστολόπουλο να κάνει ανακρί­σεις για τα βασανιστήρια κ.λ.π. Η προαγωγή όμως τις μέρες αυ­τές ενός υποσμηναγού, που έχει καταγγελθεί για βασανιστής, σε σμηναγό, ρίχνει νέο λάδι στη φωτιά.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Νέα δίκη Αεροπορίας

Αν η δίκη της Μαριάμ έδειξε μια από τις πιο άγριες, βάρβαρες και μεσαιωνικές πλευρές της ελληνικής κοινωνικής ζωής, μια άλ­λη δικαστική υπόθεση συγκλονίζει την πολιτική ζωή της χώρας: Στις 24 Φεβρουαρίου, αρχίζει στο Αναθεωρητικό Στρατοδικείο η δίκη της Αεροπορίας. Ο Συναγερμός θα δέχεται τώρα τα πυρά για μια «εξυφανθείσαν σκευωρίαν». όπως καταγγέλλουν οι συνήγοροι των αεροπόρων, επί κυβερνήσεως Κέντρου. Το επιβα­ρυντικό για την κυβέρνηση του Συναγερμού, και ιδιαίτερα για τον υπουργό Αμύνης Π.Κανελλόπουλο, είναι ότι πέρασε από τη Βου­λή ειδική διάταξη για να κρατήσει στην ηγεσία της Αεροπορίας τον Εμ.Κελαϊδή. κύριο υπεύθυνο - κατά τους συνηγόρους και την αντιπολίτευση - για τη σκευωρία στην Αεροπορία. Συγκεκριμέ­να, ο Κελάίδής έπρεπε, σύμφωνα με τους σχετικούς νόμους, να αποστρατευτεί μέσα στο 1953, γιατί είχε συμπληρώσει το 54ο έτος της ηλικίας του και δωδεκαετία στους ανώτατους βαθμούς. Η κυ­βέρνηση όμως πέρασε διάταξη σε άσχετο νομοσχέδιο και κατάρ­γησε τους νόμους αυτούς. (Το Βήμα, 27 Φεβρουαρίου 1953.)

Οι απολογίες των κατηγορουμένων είναι συγκλονιστικές. Ο σμηναγός Παναγουλάκης λέει ότι τον βασάνιζαν δώδεκα ολό­κληρες μέρες. Ο σμηναγός Ελευθ.Ζαφειρόπουλος καταγγέλλει για βασανιστές του τους αντισμήναρχο Μητσάκο, τον επισμηνα­γό Σμαήλο, τον υποσμηναγό Θέμελη και άλλους. Αναφέρει ανά­μεσα σε άλλα:

«Ακολούθως ο Μητσάκος άρχισε να με χαστουκίζει, ενώ ο επισμηναγός Σμαήλος και ο υποσμηναγός Θέμελης με ερράβδιζαν ανηλεώς εις τους κόμβους των χεριών μου και εις τα γόνατα. Κάποτε εκουράσθησαν να με χτυπούν και σταμάτησαν για να βγάλουν οι Θέμελης και Μητσάκος τα σακάκια τους... Τότε με παρέδωσαν εις τους βασανιστάς σμηνίτας Λουκάν, Κολοκυθάν καιΤσαγκλήν (...). Επειδή εφώναζα πολύ ήλθε εις το δωμάτιον των βασανιστηρίων μου ο αντισμήναρχος Μητσάκος. ο οποίος μου είπε:

- Μη φωνάζεις, γιατί όσο πιο πολύ φωνάζεις, τόσο πιο πο­λύ ξύλο θα τρως. Το μηχάνημα πάντα λειτουργεί.

Την ώρα εκείνη το ραδιόφωνο του αερονομείου ήταν ανοι-κτόν εις όλην την έντασιν, ενώ έξω από τον θάλαμον των βασανιστηρίων μου ηκούοντο οι θορυβώδεις εξατμίσεις μιας μοτοσυκλέττας. Όταν εσταμάτησαν να με δέρνουν, με υπεχρέωσαν να περιπατώ πέρα-δώθε με τα πληγωμέ­να μου πέλματα πάνω σε μυτερά χαλίκια που είχαν στρώ­σει εις το δάπεδον. Πονούσα φρικτά... Εφώναζα: "Κύριε αντισμήναρχε, βασανίζετε έναν αθώο". Τα λόγια μου αυ­τά όμως τους εξηρέθιζον περισσότερον (...). Σε μια στιγ­μή είπα στον Μητσάκον: "Κάποτε αυτά που μου κάνετε θα τα καταγγείλω". Και ο βασανιστής μου εγέλασε λέγων: " Του κεφαλιού μας νομίζεις πως τα κάνουμε αυτά; Έχου­με πλάτες... Σε ποιον θα τα καταγγείλης;..Γ».

Τους ίδιους αξιωματικούς καταγγέλλει, με υπόμνημα του στον βασιλικό επίτροπο, ο αρχισμηνίας Γαλανός ότι τον βασάνιζαν για να «ομολογήσει δολιοφθοράς» και να ενοχοποιήσει άλλους συ­ναδέλφους του και ανώτερους του. Τα ίδια πρόσωπα καταγγέλ­λει και ο λιγομίλητος υποσμηναγός Γ.Θεοδωρίδης:

«Την επομένη, 12 Απριλίου 1952. βράδυ, άρχισαν πάλι να με κτυπούν στα πόδια με χονδρό καλώδιο και επει­δή με τα χέρια μου επιχειρούσα να προστατεύσω τα πό­δια μου μού έβαλαν και χειροπέδες. Και εν συνεχεία με υποχρέωναν να περπατώ μισή ώρα επάνω σε μυτερά χαλίκια. Το βράδυ πάλι τα ίδια. Όταν καθόμουν δε στο κρεβάτι εξηντλημένος από τα βασανιστήρια με κτυπού­σαν κλωτσιές. Την άλλη μέρα, πρωί πρωί, ήλθαν στο κελλί μου οι Μητσάκος, Θέμελης, Καλατζής. Τσαγκλής και Κο­λοκυθάς και ρίχτηκαν επάνω μου. Δέκα λεπτά με λιάνιζαν χωρίς οίκτο, χωρίς διακοπή, με λύσσα (...). Το απόγευμα άκουσα τον Θέμελη να λέει: "Βάλτε το ραδιόφωνον". Και σε λίγο με παίρνουν για... ανάκριση. Μ'έρριξαν ύστερα σ'ένα δωμάτιο του οποίου οι τοίχοι ήταν πιτσιλισμένοι από αίμα και το δάπεδο στρωμένο με μυτερά χαλίκια. Εκεί με διέταξαν να γδυθώ και άρχισαν να με κτυπούν με λύσσα οι βασανισταί μου Μητσάκος και Σμαήλος, πα­ρουσία των σμηνιτών Καλατζή και Κολοκυθά επί 10 λεπτά της ώρας. Σε λίγο ήρθε και ο Θέμελης και όλοι μαζί άρχισαν να με βασανίζουν. Επειδή όμως πονούσα και για να μην ακούγονται οι φωνές και τα μουγκρητά, μου έβα­λαν μια πετσέτα στο στόμα και χειροπέδες... Όταν έκα­να εμετό, επιχείρησαν να βάλουν το πρόσωπο μου εκεί. Αυτό βάσταξε έως τας 10 την νύχτα».

Ο συνήγορος του Θεοδωρίδη, πρώην βασιλικός επίτροπος στρατοδικείων I.Βαρικόπουλος, καλεί τους αναθεωρητές να δουν τα πόδια του πελάτη του, από όπου λείπουν κομμάτια από τα δάχτυλα του. Ζητά επίσης να κληθεί καθηγητής της Ιατρικής να εξετάσει τους κατηγορουμένους και να διαπιστώσει αν το πόρι­σμα του αντιστράτηγου Παπαγεωργίου, που έλεγε πως δεν έγι­ναν βασανιστήρια, ανταποκρινόταν στην αλήθεια.

Ο σοφέρ Τσιώκος, που έχει αθωωθεί από το Αεροδικείο και τώρα εξετάζεται ως μάρτυρας κατηγορίας, καταθέτει ότι όλες οι καταθέσεις του στην προανάκριση ήταν κατασκευασμένες από τους βασανιστές και τις υπέγραψε ύστερα από φρικτά βασανι­στήρια (εφημερίδες, 10 Μαρτίου 1953).

Την άλλη μέρα, στο δικαστήριο, ο ανθυποσμηναγός Λεμπέσης αφηγείται ότι τα ίδια πρόσωπα τον βασάνισαν και τον κρέμασαν από ένα δοκάρι. Και ο αρχισμηνίας Παπαντωνίου επαναλαμβά­νει τις καταγγελίες που έχει κάνει στο Αεροδικείο. Η υπόθεση παίρνει πια δραματική τροπή. Στις 9 Μαρτίου, η υπεράσπιση καταθέτει στο δικαστήριο μήνυση - δήλωση ότι η προδικασία ήταν πλαστή ότι οι «ομολογίες» των κατηγορουμένων κατα­σκευάστηκαν από τους τρεις βασανιστές αξιωματικούς και από συνεργάτες τους, και ότι ο καθηγητής μαθηματικών Δάδαλης πέ­θανε στη διάρκεια των προανακρίσεων από τα βασανιστήρια.

Πρόσφατα, ο σμηναγός Ζαφειρόπουλος αφηγήθηκε σχετικά με τον θάνατο του Δάδαλη:

«Άκουγα συνέχεια στο Τατόι ένα έμμονο βογκητό, που, όπως διασταύρωσα αργότερα, προερχόταν από τον Δά­δαλη. Ήταν ένας περίεργος ήχος, ένας ήχος ανθρώπου που φθάνει στο τέλος του. Επίσης άκουγα έξω από το κελί μου ένα σύρσιμο. Πιστεύω ότι τον πήγαιναν στην τουαλέτα. Μία ημέρα ακούσθηκαν ξαφνικά κάτι θόρυβοι, τρεξίματα, φωνές των δεσμοφυλάκων σαν να γινόταν μετακόμιση. Ήταν μια κατάσταση διαφορετική από τη συνηθισμένη. Από τότε δεν ξανακούσθηκε ο Δάδαλης. Πιστεύω ότι εκεί­νη την ημέρα πέθανε». (Το Βήμα, 11 Μαρτίου 1977.)

Στο υπόμνημα του για την υπόθεση της Αεροπορίας, στο οποίο ήδη αναφερθήκαμε, ο πρώην διευθυντής ασφαλείας πτήσεων του ΓΕΑ, ταξίαρχος ε.α. Β.Δέδες, γράφει:

«Ο Ακριβογιάννης εμυήθη 20 - 30 ημέρες προ της αποδράσεώς του και καθ'ον χρόνον σκοπίμως ετέλει υπό εξέτασιν της πτητικής του ικανότητος. Η μύησίς του εγένετο από πα­ράγοντας της Σ.Α. οι οποίοι και τον έπεισαν με δελεαστικά (...) ανταλλάγματα να μεταβή εις Αλβανίαν (...) επί εθνι­κή αποστολή κατασκοπίας κατά την οποίαν ούτος θα εμφανίζετο ως φυγάς κομμουνιστής (...). Το αεροπλάνον με το οποίον απέδρασε ο Ακριβογιάννης ήταν έτοιμο και διαθέσιμον, ουσιαστικώς προγραμματισμένο, διά την πτήσιν αυτήν (...). Αλλά και η συνοδεία Ακριβογιάννη ήταν ήδη εύκολος και εξησφαλισμένη και με το αυτό μάλιστα επί­στρεφαν εκ Κερκύρας και περιφερόμενον περί την 12.00 μεσημβρινήν επάνω από το Τατόι Ντακότα (...) κυβερνή­της διαθέσιμος και μεμυημένος υπήρχε (Μητσάκος) με εφεδρικόν τον Καρακίτσον, συγκυβερνήτης υπήρχε και απουσίαζαν από την σχολήν (Δημακόπουλος), ναυτίλος διαθέσιμος και μεμυημένος υπήρχε (Σκαρμαλιωράκης)... Κατά την ακροαματικήν διαδικασίαν εις το Β' Αναθεωρητικόν αποκαλύπτεται (εκ των πρακτικών) ότι ο, κατά το πόρισμα Μητσάκου, φυγαδευθείς "κομμουνιστής" Ακριβογιάννης μετέφερεν εις την ανωτάτην κομμουνιστικήν ηγεσίαν του εξωτερικού και επιστολήν ενός "Κώστα", σημα­ντικού, κατά τον Σκαρμαλιωράκην, στελέχους του ΚΚΕ, ο οποίος ήτο και ο οργανώσας διά λογαριασμόν του ΚΚΕ την απόδρασιν του Ακριβογιάννη. Διά τον ρόλον αυτού του "Κώ­στα" είχε επιλεγεί και πιθανώτατα εκρατείτο προκαταβο­λικώς εις Αστυνομικόν Τμήμα Αμπελοκήπων ο ιδιώτης κα­θηγητής μαθηματικών Χρήστος Δάδαλης. Αντίγραφον ιδιόχειρον αυτής της επιστολής είχε αποσπάσει, άγνωστον πώς και πότε, από τον Δάδαλην ο προανακριτής Μητσάκος. Και το στοιχείον τούτο, εν συνδυασμώ και με άλλας αποκαλυπτικάς ενδείξεις, αποτελεί και μίαν ήδη απόδειξιν ότι ο άγνωστον εισέτι πότε συλληφθείς Δάδαλης, ο οποίος και απεβίωσεν στις 4 Μάιου 1952 στα χέρια των βα­σανιστών του (...) είχε προγραφεί προ της αποδράσεως του Ακριβογιάννη...».

Αυτά όμως καταγράφονται τώρα. Τότε, ως εκείνη την στιγμή, υπήρχαν μόνο οι καταγγελίες των αξιωματικών της Αεροπορίας που είχαν καταδικαστεί, των συνηγόρων τους και ορισμένων εφη­μερίδων.

Στις 10 Μαρτίου 1953, Το Βήμα γράφει:

«Η υπεράσπισις των κατηγορουμένων αποτελείται από γνωστούς και αδιάβλητου εθνικοφροσύνης δικηγόρους των Αθηνών, οι οποίοι τιμούν το δικανικόν βήμα από πολλών δεκαετηρίδων και οι οποίοι δεν θα έφθαναν ποτέ εις την σοβαρήν απόφασιν της προσβολής επί πλαστότητι δικα­στικών εγγράφων, εάν δεν είχαν πεισθή οι ίδιοι, ως άν­θρωποι και ως επιστήμονες, περί της πλαστότητος. Δη­μιουργείται ούτως ένα σοβαρώτατον ζήτημα, το οποίον ξεπερνά το κιγκλίδωμα του Αναθεωρητικού Δικαστηρίου. Κανονικώς, το Αναθεωρητικόν θα πρέπει να αναβάλη την δίκην (...). Η τροπή όμως την οποίαν επήρεν η δίκη, δημιουργεί, νομίζομεν, και διά την κυβέρνησιν ΔΙΠΛΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΙΝ. Η πρώτη είναι να κατευθύνη το Αναθεω­ρητικόν προς τον δρόμον του Νόμου και του Δικαίου. Και η δεύτερη να διάταξη μίαν έρευναν, διά να εξακρίβωση τι συμβαίνει επί τέλους εις την Πολεμικήν μας Αεροπορίαν και ποίοι είναι εκείνοι που βυθίζουν το ένδοξον αυτό Σώ­μα εις την υποψίαν της ηθικής συνενοχής, που προκαλεί η χρησιμοποίησις βαρβάρων και απάνθρωπων μεθόδων».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Συνθήκες των εκλογών

Οι εκλογές γίνονται, στις 16 Νοεμβρίου 1952, χωρίς σοβαρά επει­σόδια, με ησυχία σε ολόκληρη την Ελλάδα. Εφτά μέρες πριν από τις εκλογές, έχει διατάξει η κυβέρνηση να αφοπλιστούν τα TEA νότια από τον Αλιάκμονα. Και στους υποψήφιους της ΕΔΑ δίνε­ται η δυνατότητα να περιοδεύσουν σε ολόκληρη τη χώρα και να εκθέσουν το πρόγραμμά τους. Βέβαια, τα γεγονότα του 1944 - 1949, ο Εμφύλιος Πόλεμος, ασκούν ακόμα την επίδρασή τους και η ύπαρξη στρατοπέδων πολιτικών εξόριστων, χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων στις φυλακές, τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρο­νημάτων, η αστυνομοκρατία, η στρατοκρατία ιδιαίτερα στις πα­ραμεθόριες περιοχές, οι πρόσφατες ακόμα εκτελέσεις είναι ατού στα χέρια της Δεξιάς.

Πάντως, τυπικά, ο εκλογικός αγώνας γίνεται με ίσους όρους. Στην ΕΔΑ έχει επιτραπεί να εκθέσει τις απόψεις της και από το ρα­διόφωνο. Τελικά όμως η ομιλία ματαιώνεται. Η κυβέρνηση έκανε περικοπές στον λόγο του στρατηγού Σαράφη, που θα μιλούσε από μέρους της Αριστεράς, και η ΕΔΑ αρνείται να τις δεχτεί. Από τις 26 Οκτωβρίου, κυκλοφορεί, ύστερα από κυβερνητική άδεια, το δημο­σιογραφικό όργανο της ΕΔΑ, η Αυγή, καθημερινά. (Η Αυγή έχει αρχίσει να εκδίδεται, με κυβέρνηση Κέντρου, στα τέλη Αυγούστου, ως βδομαδιάτικη εφημερίδα.) Δικαιολογώντας την απόφαση της ΕΔΑ να παρουσιάσει παντού συνδυασμούς, ο στρατηγός Σαράφης, στον προεκλογικό λόγο του στον Πειραιά, λέει ανάμεσα σε άλλα:

«.. .τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτου που εγ­γυάται το Σύνταγμα καταπατούνται. Ακόμα και στις ιδιω­τικές επιχειρήσεις, για να βρη κανείς εργασία, χρειάζεται πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Το Μακρονήσι και τα Γιούρα, ο Αϊ-Στράτης και το Τρίκερι, όπου κρατούνται οι αγωνιστές της Εθνικής Αντιστάσεως, εξακολουθούν να υπάρχουν, παρ'όλες τις υποσχέσεις που έδωσαν τα κόμ­ματα στις περασμένες εκλογές, η δε διαβίωσις των κρα­τουμένων είναι υπό τις δυσμενέστερες συνθήκες. Στρατο­δικεία εξακολουθούν να λειτουργούν και νέες εκτελέσεις έγιναν. Τα αγροτικά μας προϊόντα, καπνός, σταφίδα και λοιπά, μένουν απούλητα στις αποθήκες, γιατί στις μεν δυ­τικές χώρες έχουν τον αθέμιτο συναγωνισμό των προϊό­ντων των χωρών αυτών, ενώ στις ανατολικές χώρες δεν μας αφήνουν να τα εξαγάγωμεν εκείνοι που μας δίνουν την βοήθεια (...). Πείνα και δυστυχία υπάρχει σ'όλες τις ερ­γαζόμενες τάξεις (...). Η οικονομική ολιγαρχία του τόπου προσπαθεί να θησαυρίσει ακόμα περισσότερο, χωρίς να συγκινείται από το δράμα του λαού (...). Το 50% και πλέον του προϋπολογισμού πάει σε στρατιωτικές δαπάνες (...). Θέλουν (σ.σ.: εννοούσε τα κόμματα του Κέντρου) τις ψή­φους της ΕΔΑ χωρίς καμιά εγγύηση, ότι θα ληφθούν τα απα­ραίτητα μέτρα για την δημιουργία μιας καλλίτερης ζωής. Όπως ψήφισαν το πλειοψηφικό παρά την γνώμη των πε­ρισσοτέρων υπουργών και βουλευτών τους, που ήσαν υπέρ του αναλογικού (...) και το'καναν γιατί το ζήτησαν οι ξέ­νοι, για τον ίδιο λόγο δεν δέχτηκαν τις προτάσεις μας».

Οπωσδήποτε, η απόφαση του ΚΚΕ και της ΕΔΑ για ανεξάρ­τητους συνδυασμούς σε ολόκληρη τη χώρα ευνοεί τον Συναγερ­μό, που η νίκη του είναι πια σχεδόν βέβαιη. Χαρακτηριστικό εί­ναι ένα επεισόδιο που γίνεται στη Φιλαδέλφεια, τις παραμονές των εκλογών:

«Προχθές το βράδυ συνελήφθησαν επ'αυτοφώρω ο αστυ­νομικός διευθυντής Ιω.Καραχάλιος, ανήκων εις ειδικήν εμπιστευτικήν υπηρεσίαν αντικομμουνιστικής δράσεως, ένας ανθυπασπιστής της χωροφυλακής και ένας ενωματάρχης με πολιτικήν περιβολήν, καθ'ην στιγμήν διένεμαν εις την Νέαν Φιλαδέλφειαν πλαστάς προκηρύξεις που συ­νιστούσαν εις τους αριστερούς να μαυρίσουν τον Πλαστήραν και να ψηφίσουν "ατόφιο" το ψηφοδέλτιο της ΕΔΑ. Και οι μεν συλληφθέντες ΑΠΟΔΕΔΕΙΓΜΕΝΩΣ όχι μόνον δεν εί­ναι οπαδοί της ΕΔΑ, αλλά και αποτελούν στελέχη του παπαγισμού». (Προοδευτική Αλλαγή, 17 Νοεμβρίου 1952.)

Βέβαια, όταν οι χωροφύλακες εξακρίβωσαν την πραγματική ταυτότητα αυτών των περίεργων «οπαδών της ΕΔΑ», τους άφη­σαν ελεύθερους.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Τι Πλαστήρας, τι Παπάγος»

Ο Νίκος Ζαχαριάδης, παρά την τραγική ήττα, στην οποία έχει οδη­γήσει το ελληνικό αριστερό κίνημα, εξακολουθεί να έχει την εύ­νοια του σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος. Στα μέσα Οκτω­βρίου, έχει πραγματοποιηθεί στη Μόσχα το 19ο Συνέδριο του σοβιετικού Κόμματος, που είναι το πρώτο μεταπολεμικό. (Και το τελευταίο, που θα πάρει μέρος ο Στάλιν.) Ο Ζαχαριάδης, που αντιπροσωπεύει στο Συνέδριο το ΚΚΕ, αναλύεται σε διθυραμβι­κούς ύμνους για τον «Μεγάλο Στάλιν», τον «προστάτη της Ελλά­δας», που «η μεγάλη του καρδιά αισθάνεται τα βάσανα και τις προσδοκίες του λαού μας» και που «οι Ελληνίδες μητέρες προ­σεύχονται στον Θεό να τους κόβει μέρες και να του δίνει χρόνια», (εφημερίδες, 14-20 Οκτωβρίου 1952.) 0 Ζαχαριάδης, λοιπόν, με το αναμφισβήτητο κύρος που του δίνει η υποστήριξη της Μόσχας, επιβάλλει τελικά στην ΕΔΑ τη γραμμή του της ανεξάρτητης κα­θόδου, που την εκφράζει με το σύνθημα «Τι Πλαστήρας, τι Πα­πάγος, όλοι οι σκύλοι μια γενιά». Στις 21 Οκτωβρίου, ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» μεταδίδει το «εκλογικό πρόγραμμα του ΚΚΕ και του ΑΚΕ». Στην εκπομπή, εμπνευσμένη από τον Ζα­χαριάδη, αναφέρονται, ανάμεσα σε άλλα, τα εξής:

«Δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Πλαστήρα και Παπάγου. Και οι δύο είναι λακέδες της αμερικανοκρατίας. Ο Πλα­στήρας και ο Παπάγος είναι οι δύο όψεις του αμερικανικού νομίσματος (...). Ο Πλαστήρας είναι πιο επικίνδυνος από τον Παπάγο, γιατί εμφανίζεται με δημοκρατική μάσκα».

Ο Ζαχαριάδης, κατά τη γνωστή τακτική του, συνδυάζει τις επι­θέσεις και τις ύβρεις με νέες προτάσεις προς τον Πλαστήρα για συνεργασία. Έτσι, σε συνέντευξή του προς τον ραδιοσταθμό «Ελεύθερη Ελλάδα», αναφέρει ότι ισχύουν πάντα οι προτάσεις του ΚΚΕ για «συνεργασία και με τον Πλαστήρα»:

«Δεν είναι άλλωστε η πρώτη φορά που του επροτείναμε συνεργασία, συνεχίζει. Αλλά την απέρριπτε πάντοτε, διό­τι ήθελε να είναι κρυφή, προφασιζόμενος ότι η φανερή συνεργασία θα ζημίωνε (...). Εάν δέχεται τούτο ο Πλαστή­ρας, ο Παπάγος θα ταφεί και εμείς θα του ξεχάσουμε τον Μπελογιάννη (..,). Του Πλαστήρα του παρουσιάζεται μια τελευταία ευκαιρία ν'απόδειξη ότι είναι δημοκράτης. Αλλιώς, θα πέσει σαν αντιδημοκράτης και αντιπατριώτης, γιατί όλοι οι πατριώτες θα ψηφίσουν Ειρήνη – Δημοκρατία -  Ανεξαρτησία».

Σύμφωνα με τη γραμμή του Ζαχαριάδη, στην οποία είναι σύμ­φωνος και ο πρόεδρος της, I.Πασαλίδης, η ΕΔΑ κατεβάζει συν­δυασμούς σε ολόκληρη την Ελλάδα, αδιαφορώντας αν έτσι χαρί­ζει τη βέβαιη νίκη στον Συναγερμό. Στους συνδυασμούς βάζει και πάλι πολιτικούς κρατουμένους (Μανώλη Γλέζο κ.λπ.) και εξορίστους. Επειδή μέσα στους κόλπους της διοικούσας επιτροπής γί­νονται εντονότερες οι αντιρρήσεις για ανεξάρτητη κάθοδο της ΕΔΑ σε όλες τις περιφέρειες (ορισμένοι προτείνουν τη συμβιβαστική λύση να κατεβάσει η ΕΔΑ συνδυασμούς μόνο σε 3 - 4 περιφέρειες και στις υπόλοιπες να υποστηρίξει το Κέντρο), οι εκπρόσωποι του ΚΚΕ διαβεβαιώνουν πως, την τελευταία στιγμή, θα γίνει κά­ποιος «ελιγμός», ώστε να σωθεί η κατάσταση και να μη θριαμβεύσει η Δεξιά. Συγκεκριμένα, «ψιθυρίζουν» ότι ο Ζαχαριάδης θα συμφωνήσει η ΕΔΑ να αποσύρει από τις περισσότερες περι­φέρειες τους συνδυασμούς της και να μείνει συμβολικά σε ελάχι­στες. Τις διαβεβαιώσεις αυτές των εκπροσώπων του ΚΚΕ για «ελιγμό» τις πιστεύει και ο Ηλιού και τις διαμηνύει στους Πλα­στήρα και Βενιζέλο.

Τελικά, όμως, δεν γίνεται κανένας ελιγμός. Αντίθετα, η επίθε­ση της Αριστεράς κατά του Πλαστήρα μέρα με τη μέρα σκληραί­νει, καθώς πλησιάζουν οι εκλογές. Τα συνθήματα που επικρατούν και στις προεκλογικές συγκεντρώσεις της ΕΔΑ στον Πειραιά (13 Νοεμβρίου) και στην πλατεία Ομονοίας στην Αθήνα (14 Νοεμβρίου) είναι «Μαύρο στους μαύρους Πλαστήρα - Παπάγο κτλ. Ο μόνος «ελιγμός», που γίνεται την τελευταία στιγμή, είναι η «γραμμή» να προσθέτουν οι ψηφοφόροι της ΕΔΑ στην Αθήνα στα δικά τους ψηφοδέλτια και τα ονόματα δύο κεντρώων υποψηφίων: του Αγγέ­λου Τσουκαλά (ήταν συνήγορος του Μπελογιάννη) και του Ηλία Μπρεδήμα. Αλλά και το τέχνασμα αυτό δεν απέδωσε τίποτε.

Ο Ηλιού, δυσαρεστημένος για την εμμονή της ηγεσίας της Αρι­στεράς στην τακτική τής ανεξάρτητης καθόδου σε ολόκληρη την Ελλάδα, αποφασίζει να αποχωρήσει από τη διοικούσα επιτροπή της ΕΔΑ. Ο στρατηγός Σαράφης, με γράμμα του, του ζητά να μην επιμείνει στην απόφασή του. Πάντως, μετά τις εκλογές, για με­γάλο διάστημα, ο Ηλιου δεν θα παίρνει μέρος στη λειτουργία και στις αποφάσεις της διοικούσας επιτροπής. (Τότε, η διοικούσα της ΕΔΑ ήταν ό,τι σήμερα η εκτελεστική της επιτροπή, δηλαδή το πο­λιτικό της γραφείο. Σήμερα, η διοικούσα είναι το αντίστοιχο της Κεντρικής Επιτροπής άλλων κομμάτων.)

Είναι η πρώτη φορά, στις εκλογές του 1952, που στην Ελλάδα, μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο, δημιουργούνται σοβαρές διαφωνίες ανά­μεσα στους κομμουνιστές του εσωτερικού για θέματα πολιτικής γραμμής και τακτικής. Ως εκείνη τη στιγμή, διαφωνίες και ρήγμα­τα υπάρχουν μόνο ανάμεσα στους ηγέτες του ΚΚΕ στο εξωτερικό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δίλημμα της Αριστεράς

Η καθιέρωση του πλειοψηφικού δημιουργεί μεγάλο δίλημμα και έντονες συζητήσεις και διαφωνίες στους κόλπους της Αριστεράς. Είναι φανερό πως, με το εκλογικό σύστημα της «στενοευρείας», η ΕΔΑ έχει ελάχιστες ελπίδες να βγάλει έστω και έναν βουλευτή. Τι θα κάνει λοιπόν; Αν δεν καταρτίσει καθόλου συνδυασμούς, υπάρχουν πιθανότητες να πάρει την πλειοψηφία το Κέντρο. Αν κατέβει σε όλες ή στις περισσότερες εκλογικές περιφέρειες, είναι βέβαιο ότι θα επικρατήσει ο Συναγερμός. Από τη στάση της Αριστεράς εξαρτιέται, λοιπόν, σε μεγάλο βαθμό, το αποτέλεσμα των εκλογών.

Ο Ζαχαριάδης, από την πρώτη στιγμή, διακηρύσσει τη θέση ότι δεν θα δώσει το ΚΚΕ υποστήριξη στο Κέντρο «άνευ όρων». Μό­νο αν οι Πλαστήρας - Βενιζέλος δεχτούν συνεργασία με κοινό πρό­γραμμα και συμμετοχή αριθμού υποψηφίων αριστερών στους συν­δυασμούς θα μπορεί να γίνει λόγος για όχι ξεχωριστή κάθοδο της ΕΔΑ στις εκλογές. Είναι όμως σχεδόν βέβαιο ότι η ηγεσία του Κέ­ντρου δεν θα δεχτεί ανοιχτή σύμπραξη με την Αριστερά. Τι θα γί­νει λοιπόν σ'αυτή την περίπτωση; Η ΕΔΑ θα βοηθήσει, με την ξε­χωριστή κάθοδο της, στη νίκη του Συναγερμού, δηλαδή της Δεξιάς;

Στους κόλπους της ΕΔΑ έχουν αρχίσει ζωηρές συζητήσεις και διαφωνίες. Κάθε πλευρά παραθέτει τα επιχειρήματά της:

-   Θα γίνουμε ουρά του Κέντρου, λένε οι υποστηρικτές της ανεξάρτητης καθόδου. Θα εξαφανίσουμε το ξεχωριστό πρόσωπο του κόμματος; Θα υποστηρίξουμε τους Πλαστήρα - Βενιζέλο, που σκότωσαν τον Μπελογιάννη;

-    Θα χαρίσουμε τη νίκη στη Δεξιά; αντιτάσσουν οι διαφω­νούντες με τη γραμμή του Ζαχαριάδη και του πολιτικού γραφείου του ΚΚΕ. Θα βοηθήσουμε να επικρατήσουν τα σχέδια των Αμερικανών;

Τελικά, η θέση του Ζαχαριάδη, «τι Πλαστήρας, τι Παπάγος», επηρεάζει την πλειοψηφία των στελεχών στην Ελλάδα. Η επιβο­λή της ηγεσίας του ΚΚΕ στην ΕΔΑ είναι ήδη γεγονός. Στη διοικούσα επιτροπή της ΕΔΑ μόνο ο Ηλίας Ηλιού υποστηρίζει ότι δεν θα πρέπει να κατεβάσει πουθενά συνδυασμούς η Αριστερά και να δώσει τις ψήφους της στο Κέντρο.

- Δεν έχουμε καμιά δυνατότητα να πάρουμε σε καμιά περιφέρεια την απόλυτη πλειοψηφία. Δεν πρόκειται να βγά­λουμε ούτε έναν βουλευτή. Γιατί λοιπόν να διασπάσουμε τις δημοκρατικές δυνάμεις; υποστηρίζει ο Ηλιου.

Τις ίδιες απόψεις στην κοινοβουλευτική ομάδα της ΕΔΑ υπο­στηρίζει μόνο ο βουλευτής Λέσβου Γ.Σίμος. Οι άλλοι έχουν ευ­θυγραμμιστεί με τη γραμμή Ζαχαριάδη. Οι Αντώνης Μπριλλάκης και Βασίλης Εφραιμίδης, που είναι, στην κοινοβουλευτική ομάδα, οι κύριοι εκφραστές των θέσεων του ΚΚΕ, υποστηρίζουν ότι υπάρ­χουν πολλές πιθανότητες να πάρει η ΕΔΑ την πλειοψηφία σε πε­ριφέρειες, όπως ο Πειραιάς, η Μυτιλήνη κ.λ.π. Μαζί τους συμφω­νούν και ο πρόεδρος της ΕΔΑ Ι.Πασαλίδης και ο στρατηγός Στ.Σαράφης. Τη γραμμή Ζαχαριάδη υπερασπίζουν, είτε γιατί την πι­στεύουν είτε από κομματική πειθαρχία, τα βασικά κομμουνιστι­κά στελέχη που βρίσκονται έξω από τις φυλακές, όπως, ο Μιλ­τιάδης Ζαχαράτος, ο Νίκος Κισκύρας κ.λ.π.

Και φυσικά η γραμμή Ζαχαριάδη επιβάλλεται στην ΕΔΑ, πα­ρά τις διαφωνίες και μερικών ακόμα στελεχών, όπως ο Τάσος Κουλαμπάς, ο Γιώργος Βασιλόπουλος, ο Θανάσης Τσουπαρόπουλος, ο Κώστας Τσαλόγλου κ.λ.π.

Στις 23 Οκτωβρίου, ο Πασαλίδης επισκέπτεται τον Πλαστήρα και του προτείνει εκλογική συνεργασία ΕΠΕΚ - ΕΔΑ. Του δίνει και σημείωμα με σχέδιο για κοινό πρόγραμμα που προτείνει η ΕΔΑ και αναφέρεται στην «άνοδο του βιοτικού επιπέδου του λαού, την κατασφάλιση της εθνικής ανεξαρτησίας, τη δημοκρατία» κ.λ.π. Ο Πλαστήρας απορρίπτει τις προτάσεις της ΕΔΑ για ανοι­χτή συνεργασία. Λέει όμως στον Πασαλίδη ότι δέχεται να υπο­δείξει η ΕΔΑ πέντε όχι πολύ γνωστά πρόσωπα της Αριστεράς για να τα περιλάβει στους συνδυασμούς του Κέντρου. Αλλά η ΕΔΑ δεν δέχεται κρυφή συνεργασία. Θέλει φανερή και ισότιμη. (Αυγή, 28 Οκτωβρίου και 1 Νοεμβρίου 1952, Το Βήμα, 1 Νοεμ­βρίου.) Η ΕΔΑ προσπαθεί, παράλληλα, να πετύχει τοπικές συ­νεργασίες με στελέχη της ΕΠΕΚ. Το κατορθώνει μόνο στη Λέ­σβο, όπου ο βουλευτής της ΕΠΕΚ Δ.Γαληνός συγκροτεί μεικτό συνδυασμό από πολιτευτές των δύο κομμάτων με την επωνυ­μία Πατριωτική Ένωσις Λαού Λέσβου». Στην αρχή, ο Πλαστή­ρας δίνει την έγκρισή του για τη συμφωνία αυτή. Ύστερα από λίγες μέρες, όμως, αποδοκιμάζει τον Γαληνό και τον διαγράφει από την ΕΠΕΚ. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύονται στον Τύπο, ο Πλαστήρας αποκήρυξε τη συνεργασία ΕΠΕΚ - ΕΔΑ στη Λέσβο, ύστερα από έντονο διάβημα των Αμερικανών. (Το Βή­μα, 28 και 29 Οκτωβρίου 1952.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οι ψήφοι των αριστερών

Το αποτέλεσμα των εκλογών θα κριθεί, σε μεγάλο βαθμό, από το πού θα πάνε οι ψήφοι των αριστερών ψηφοφόρων. Το εκλογικό σύστημα που καθιέρωσε η κυβέρνηση, με αξίωση των Αμερικα­νών, δημιουργεί διλήμματα στην Αριστερά αλλά και στο Κέντρο. Επιδίωξη του Κέντρου είναι να απορροφήσει όλους, αν γίνεται, τους ψηφοφόρους της Αριστεράς. (Ένα σημαντικό μέρος, από απογοήτευση για την πολιτική της ηγεσίας του ΚΚΕ και τις ήττες ή εξαιτίας τοπικών συνθηκών ή από την πεποίθηση ότι αυτή είναι τώρα η καλύτερη τακτική, ψηφίζει σταθερά, από το 1950, την ΕΠΕΚ.) Το 10% περίπου των ψηφοφόρων που έχουν μείνει πιστοί στην Αριστερά μπορεί να κρίνει αποφασιστικά το προς τα πού θα γείρει η πλάστιγγα. Γι'αυτό, το Κέντρο, που τους τελευταίους μήνες έχει δώσει δείγματα στροφής προς τα δεξιά, τώρα προ­βάλλει ιδιαίτερα το ειρηνευτικό του έργο. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης Δ.Παπασπύρου δίνει στη δημοσιότητα, έναν περίπου μήνα πριν από τις εκλογές, στοιχεία για τον αριθμό των πολιτι­κών κρατουμένων που έχουν απολυθεί από την κυβέρνηση Πλαστήρα - Βενιζέλου, δηλαδή από την 1η Νοεμβρίου 1951. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, ως την 1η Σεπτεμβρίου 1952 ο αριθμός των κρατουμένων είχε περιοριστεί από 19.385 σε 11.935. Έχουν δη­λαδή απολυθεί περίπου 7.500, με τις αναθεωρήσεις των δικών και με τα μέτρα ειρηνεύσεως - απολύσεις υπό όρον κ.λ.π. Ο Δ.Παπασπύρου θυμίζει επίσης ότι, πριν από μερικούς μήνες, η κυβέρ­νηση του Κέντρου έχει καταργήσει τις φυλακές των Γιούρων, «όπου, την 1η Νοεμβρίου 1951, εκρατούντο 5.426 κατάδικοι υπό σκηνάς και κατά τρόπον δυσφημούντα την χώραν μας έναντι του πολιτισμένου κόσμου». (Εφημερίδες, 19 Οκτωβρίου 1952.)

Και στη μεγάλη, αλλά κατώτερη από του Παπάγου, συγκέντρωση του Κέντρου, στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο Πλαστήρας δίνει την υπόσχεση ότι θα ολοκληρώσει την ειρήνευση με αμνη­στία «διά να μην υπάρχη πλέον εις την χώραν μας κανείς εξόρι­στος, φυλακισμένος ή παυμένος από την θέσιν του διά λόγους πολιτικούς». (Εφημερίδες, 15 Νοεμβρίου 1952.)

Και στο Κέντρο επικρατεί η προβολή των αρχηγών περισσότε­ρο από κάθε προσπάθεια για συστηματική οργάνωση σύγχρονων κομμάτων αρχών. Ο Πλαστήρας είναι ο θρυλικός «μαύρος καβα­λάρης» της Μικρασίας και της Δημοκρατίας, ο καλός φίλος των προ­σφύγουν, των κατατρεγμένοι και ολόκληρου του λαού, ο ειρηνευ­τής. Αυτό όμως το σύμβολο είναι τώρα αρκετά ξεθωριασμένο από την αρρώστια και τη φθορά της εξουσίας, τις υποχωρήσεις στις αξιώ­σεις των Αμερικανών, των Ανακτόρων, της Δεξιάς (εκτέλεση Μπε­λογιάννη κ.λ.π., έντονη αντιπληθωριστική πολιτική, υπόθεση Αερο­πορίας κ.λ.π.) και από τις επιθέσεις από όλες τις πλευρές. Στο άλλο μεγάλο κόμμα του Κέντρου, στους Φιλελευθέρους, κυριαρχεί και πάλι το όνομα Βενιζέλος. Ο γιος του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο Σοφοκλής, είναι επίσης με το όνομά του ένα σύμβολο. Αν και ο ίδιος δεν στερείται από προσόντα ενός πολιτικού της σειράς, η επιβολή του στους βουλευτές του Κόμματος των Φιλελευθέρων και κυρίως στους Κρητικούς οφείλεται βασικά στη βενιζελική παράδοση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προσχωρήσεις στον Συναγερμό

Μόλις προκηρύσσονται οι εκλογές, αρχίζουν προσχωρήσεις ση­μαντικών παραγόντων του Κέντρου, κυρίως των Φιλελευθέρων, στον Συναγερμό. Πρώτος, ο πρώην συνιδρυτής της ΕΠΕΚ, που προσχώρησε αργότερα στους Φιλελευθέρους, Εμ.Τσουδερός, εξηγεί, με τρία άρθρα του στο Βήμα, για ποιους λόγους θα συνεργαστεί με τον Παπάγο. Στις 19 Οκτωβρίου, δημοσιεύεται δια­κήρυξη 24 πρώην υπουργών, βουλευτών και πολιτευτών, με φι­λελεύθερη προέλευση, υπέρ του Συναγερμού. Οι 24, που ανάμεσά τους είναι οι Εμ.Τσουδερός. Στ.Μερκούρης, Κ.Αδαμόπουλος, Γ.Λύχνος, Δ.Ιωάννου, Χρ.Σολωμονίδης, Χαρ.Ψαρρός, Γ.Εξη­ντάρης, Ι.Μελάς, Π.Λεβαντής, Κ.Γιαβάσογλου, Θ.Κιζάνης κ.λ.π., υποστηρίζουν ότι η χώρα χρειάζεται ισχυρή κυβέρνηση και ότι ο Συναγερμός είναι

«κοινοβουλευτική και δημοκρατική οργάνωσις με σαφώς καθίορισμένας απόψεις υπέρ του ελληνικού λαού εν τω συνόλω του και με ευρείαν κοινωνικήν πολιτικήν υπέρ των καθέκαστα εργαζομένων τάξεων εις όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητος».

Η ομάδα αυτή των πολιτικών και πολιτευτών δέχεται ισχυρή επιρροή από τον Δημήτρη Λαμπράκη, βασικό παράγοντα, όπως είδαμε, στην προετοιμασία του νέου κόμματος της Δεξιάς. Την προηγούμενη μέρα. Το Βήμα, σε κύριο άρθρο του με τον τίτλο «Ο πολυκομματικός αρλεκίνος», έχει επιτεθεί κατά του Κέντρου, γιατί θα δεχτεί στους συνδυασμούς του παράγοντες της παλιάς Δεξιάς, όπως τους Κ.Τσαλδάρη και Θ.Τουρκοβασίλη, και της Αριστεράς, όπως τους Σβώλο και Τσιριμώκο.

Ύστερα από δύο μέρες, άλλοι έντεκα πρώην υπουργοί, βου­λευτές και πολιτευτές με φιλελεύθερη προέλευση προσχωρούν επίσης στον Συναγερμό (Παντ.Ροζάκης, Χρ.Παπασταύρου κ.λ.π.). Ταυτόχρονα, ανακοινώνεται ότι ο Γ.Παπανδρέου θα πάρει μέ­ρος στον συνδυασμό του Ελληνικού Συναγερμού στην Αχαΐα και οι φίλοι του βουλευτές Έξαρχος στα Τρίκαλα, Μαλιάκας στη Λέ­σβο κ.λ.π. Προσχωρούν επίσης στον Ε.Σ. ο εφοπλιστής και πολι­τευόμενος Π.Νομικός, ο πρώην υπουργός Γ.Βοραζάνης κ.λπ. Δεν έχει βέβαια πετύχει απόλυτα το σχέδιο του Σπ.Μαρκεζίνη, να περιλάβει ο Ε.Σ. βασικά πολιτικά στελέχη από την Άκρα Δε­ξιά ως τη μετριοπαθή Αριστερά, οπωσδήποτε όμως το κόμμα του Παπάγου έχει αξιόλογη συμμετοχή πρώην παραγόντων του Κέ­ντρου. Βέβαια, το χρώμα και τη φυσιογνωμία στον Συναγερμό τα δίνουν ο αρχηγός του, που έχει κινηθεί πάντα στον χώρο της Άκρας Δεξιάς (κίνημα 1935 για επαναφορά δυναστείας, αρχηγός του ΓΕΣ στη δικτατορία κ.λ.π.) και οι επιτελείς του (Μαρκεζίνης, Κανελλόπουλος, Στεφανόπουλος), που ανήκουν επίσης στη Δε­ξιά. Αλλά η προσχώρηση του Τσουδερού και του Παπανδρέου, καθώς και δεκάδων πρώην υπουργών και πολιτευτών με φιλε­λεύθερη προέλευση και σημαντική επιρροή, θα βαρύνει στην εκλο­γική πλάστιγγα.

Λίγες μέρες πριν από τις εκλογές, σημειώνεται και ένα ακό­μα ευνοϊκό - συμβολικά περισσότερο παρά ουσιαστικά -γεγονός για τον Συναγερμό: τις προεδρικές εκλογές των Ηνωμένων Πολι­τειών θριαμβεύει ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων, στρατηγός Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Το κύριο σύνθημά του, που τον βοήθησε να συγκεντρώσει 32 εκατομμύρια απέναντι σε 27 του Δημοκρα­τικού Αντλάι Στήβενσον, ήταν ότι θα κλείσει την πληγή της Κο­ρέας, «απ'όπου χάνονται το αίμα και η τιμή».

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Προς εκλογές

Από τη στιγμή που ψηφίζεται ο νέος εκλογικός νόμος, οι Αμερι­κανοί βιάζονται να απαλλαγούν από την κυβέρνηση του Κέντρου. Ο Πλαστήρας τούς έχει προσφέρει το εκλογικό σύστημα, με το οποίο, όπως πιστεύουν, θα ανεβάσουν στην εξουσία μια σταθε­ρή, αντικομμουνιστική και ευθυγραμμισμένη με τις επιθυμίες της Ουάσιγκτον, κυβέρνηση. Η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπί­ζει την Ελλάδα κυρίως σαν ένα οχυρό κατά της Σοβιετικής Ένω­σης και των εξαρτημένων από αυτή σοσιαλιστικών χωρών. Ο Πιουριφόυ, μόλις φτάνει με άδεια στη Νέα Υόρκη, δηλώνει ότι η Ελλάδα έχει δέκα μεραρχίες «αίτινες δύναται να αποσταλούν εις το πε­δίον της μάχης εντός 24 ωρών». Προσθέτει ότι «θεωρεί τούτο ως σημαντικόν κατόρθωμα εις χώραν με 7.500.000 μόνον κατοίκους. Τούτο – συνεχίζει - έχει επίσης μεγάλην σπουδαιότητα λόγω του ρόλου τον οποίον παίζει η Ελλάς εις την διατήρησιν της σταθερότητος εις τα Βαλκάνια». Καταλήγοντας, υπογραμμίζει ότι η ατμό­σφαιρα είναι ευνοϊκή για μια συνεργασία Ελλάδας – Γιουγκοσλαβίας - Τουρκίας και τονίζει:

«Οι Έλληνες είναι λαός ο οποίος γνωρίζει τι είναι κομ­μουνισμός. Και όχι μόνο δύνανται να αντισταθούν εναντίον αυτού, αλλά και έχουν την θέλησιν να αντισταθούν». (Το Βήμα, 7 Οκτωβρίου 1952.)

Την ίδια μέρα, δημοσιεύεται τους Τάιμς της Νέας Υόρκης μυστική έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών για την κατάστα­ση στην Ελλάδα. Στην έκθεση κατηγορείται η κυβέρνηση του Κέ­ντρου για ανικανότητα στα οικονομικά και διοικητικά θέματα και για συμβιβασμούς με την Άκρα Αριστερά στα πολιτικά (στο ίδιο).

Στο μεταξύ, η διεθνής κατάσταση έχει παρουσιάσει επιδεί­νωση. Στην Κορέα μαίνονται πάλι οι μάχες. Στις Ηνωμένες Πολι­τείες οργιάζει ο μακαρθισμός. Ο κόσμος εξακολουθεί να ζει με το φάσμα ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου.

Με την πίεση των Αμερικανών και των Ανακτόρων (ο βασιλιάς έχει εκδηλώσει και πάλι τη δυσαρέσκεια του προς την κυβέρνηση, αρνούμενος να ορκίσει τον Σάββα Παπαπολίτη υπουργό της Παι­δείας στη θέση του I.Μιχαήλ που πέθανε), ο Πλαστήρας και ο Βε­νιζέλος αποφασίζουν και «εισηγούνται» να γίνουν εκλογές. Στις 10 Οκτωβρίου διαλύεται η Βουλή και ο βασιλιάς αναθέτει στον ει­σαγγελέα του Αρείου Πάγου Δ.Κιουσόπουλο να σχηματίσει υπη­ρεσιακή κυβέρνηση. Οι εκλογές ορίζονται για τις 16 Νοεμβρίου.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Αντιδράσεις και σάλος

Το άρθρο αποκάλυψε μια πτυχή της ελληνικής τραγωδίας, αλλά και έγινε αφορμή να εκδηλωθούν οι ιδεολογικές αντιθέσεις μέσα στους κόλπους του Κέντρου. Προκάλεσε ιδιαίτερα έντονες αντι­δράσεις των Φιλελευθέρων και των Ανακτόρων. Το ίδιο πρωί, ο Γ.Βεντήρης συναντιέται με τους Βενιζέλο και Ρέντη. Ύστερα από συνομιλία του και με τον Πλαστήρα, ο Βενιζέλος δηλώνει:

«Εφόσον θεωρείται κυβερνητική η δημοσιεύσασα το άρθρον εφημερίς, είμαι υποχρεωμένος να αποδοκιμάσω την τοιαύτην αρθρογραφίαν».

Επίσης, ο Πλαστήρας δηλώνει:

«Αι εφημερίδες είναι ελεύθεραι να γράφουν, αλλά και η κυβέρνησις επίσης υποχρεωμένη να εξηγηση ότι δεν εκ­φράζουν τας γνώμας της. Εν προκειμένω είμαι σύμφωνος με την δήλωσιν του κ.αντιπροέδρου».

Την αντίθεση τους με το άρθρο εκφράζουν και οι Αμερικανοί. (Ο Πιουριφόυ έχει φύγει για την Αμερική.) Από την άλλη πλευ­ρά. όμως, δεκατρείς βουλευτές της ΕΠΕΚ συγχαίρουν την Αλλα­γή - για το άρθρο της (Γ.Αναγνωστόπουλος, Δημ.Θεοχαρίδης, Ν.Ιντζές, Γ.Μελανίδης, Αρ.Πάλλης, Γ.Τζωρτζής, I.Χρυσοχόος, Αθ.Κουνούπης, Στ.Τσιαπάρας, Α.Ανωγειανάκης, Γ.Ξηρός, Γ.Βα­σιλειάδης, Μιχ.Κύρκος), ενώ οι υπουργοί Γ.Γρηγορίου και Χρ.Ευελπίδης, με δηλώσεις τους, το επιδοκιμάζουν (Προοδευτική Αλλαγή. 30 Σεπτεμβρίου 1952).

Ο Βενιζέλος, την άλλη μέρα, ύστερα από σύσκεψη του Κόμ­ματος των Φιλελευθέρων, δηλώνει:

«Το Κόμμα των Φιλελευθέρων αποδοκιμάζει ανεπιφυλά­κτως τους ύμνους οι οποίοι διετυπώθησαν κατά τας τε­λευταίας ημέρας υπέρ του ΕAM. Είναι αναμφισβήτητον ότι κατ'αρχάς το ΕΑΜ περιέλαβε σημαντικόν μέρος ιδεολό­γων πατριωτών, οι οποίοι είναι άξιοι τιμής. Μεταγενεστέ­ρως όμως η οργάνωσις αύτη υπεδουλώθη κατά τοιούτον τρόπον εις το ΚΚΕ και προεκάλεσε τοιαύτας συμφοράς διά το έθνος, ώστε να μη δύναται να γίνη δεκτόν ότι εις την ιστορίαν των αγώνων του ελληνισμού έχουν θέσιν οι αγώ­νες του ΕΑΜ εν τω συνόλω των...».

Για το ίδιο θέμα κάνει μακρές δηλώσεις και ο Γ.Παπανδρέου, που υποστηρίζει τις γνωστές απόψεις του εναντίον του ΕΑΜ. Στην Αλλαγή δημοσιεύεται άρθρο του Ν.Πλαστήρα, με τον τίτλο «Το ΕΑΜ και το έθνος». Ο αρχηγός της ΕΠΕΚ υποστηρίζει ότι η ορ­γάνωση

«υπήρξε πολύ ευρυτέρα του ΚΚΕ. Και, εις την αρχήν, εί­χε τον χαρακτήρα μιας πραγματικής οργανώσεως Αντι­στάσεως. Πολύ ταχέως όμως εδέσποσεν αυτής το ΚΚΕ και έκτοτε, υπό την διακριτικήν πρώτα και ωμήν κατόπιν καθοδήγησίν του, έπραξεν μόνον ό,τι συνέφερε εις το ΚΚΕ. Και το συμφέρον του ΚΚΕ απεδείχθη αντίθετον προς το συμφέρον του έθνους».

Η συζήτηση επεκτείνεται σε ολόκληρο τον Τύπο και κρατά αρκετές μέρες, πράγμα που δείχνει πόσο τα συγκλονιστικά γε­γονότα της περιόδου 1941 - 49 βαραίνουν ακόμα στη ζωή του έθνους.