ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Σκληρή πολιτική

Η κυβέρνηση του Συναγερμού έχει σκληρύνει γενικότερα την πολιτική της απέναντι στην Αριστερά. Εκτός από τις συλλήψεις, τις παραπομπές σε στρατοδικεία και τις εκτελέσεις, στις αρχές Σεπτεμβρίου ανακοινώνει ότι θα αρχίσει εκστρατεία για να πιαστούν ή να εξοντωθούν 12 πρώην αντάρτες που έχουν απομείνει στην Κρήτη από το 1949 και κρύβονται σε σπηλιές ή ορεινά χωριά, καταδιωκόμενοι από τη Χωροφυλακή. Στα τέλη του ίδιου μήνα ανακοινώνει ότι πιάστηκαν ορισμένοι από τους καταδιωκόμενους, καθώς και άλλοι, που τους έδιναν στέγη και τροφή.

Πού οφείλεται αυτή η σκλήρυνση της κυβερνητικής πολιτικής απέναντι στην Αριστερά; Τον ένα λόγο τον έχουμε ήδη αναφέρει. Είναι η ανασυγκρότηση των παράνομων οργανώσεων του ΚΚΕ, που έχει ανησυχήσει την κυβέρνηση. Ένας άλλος λόγος είναι ότι η πολιτική της Αριστεράς, αυτή την περίοδο, βρίσκει μεγαλύτερη από πριν απήχηση σε δυσαρεστημένα από την κυβέρνηση στρώ­ματα και τάξεις. Παρ'όλες τις προόδους που έχουν αναμφισβή­τητα σημειωθεί στην οικονομία της χώρας, το βιοτικό επίπεδο των μισθωτών δεν βελτιώθηκε. Ο αριθμός των ανέργων και των υπο­απασχολουμένων μένει μεγάλος. Εξάλλου, εκατοντάδες οικογέ­νειες έχουν πληγεί από τις εκκαθαρίσεις των δημοσίων υπηρε­σιών, τις απολύσεις τραπεζοϋπαλλήλων, τον αποκλεισμό από την εργασία για πολιτικούς λόγους κ.λ.π. κ.λ.π. Όσοι λοιπόν είναι αντί­θετοι με τον Συναγερμό ή για την οικονομική του πολιτική ή για τα αντιδημοκρατικά του μέτρα ή από κομματική ή ιδεολογική το­ποθέτηση, ακούν τώρα με μεγαλύτερη συμπάθεια το κήρυγμα της Αριστεράς για ενότητα όλων των αντισυναγερμικών δυνάμεων. Οι δημοτικές εκλογές (είχαν οριστεί για τον Οκτώβριο, αλλά ανα­βλήθηκαν για τον Νοέμβριο, επειδή έγινε η προσφυγή στον ΟΗΕ για το Κυπριακό) επιταχύνουν τις ζυμώσεις στα κόμματα της αντι­πολιτεύσεως για αντισυναγερμική συνεργασία. Εκτός από το ΔΚΕΛ, και παράγοντες των Φιλελευθέρων και της ΕΠΕΚ έχουν αρχίσει να συνεργάζονται με την ΕΔΑ για να υποστηρίξουν κοινά ψηφοδέλτια στους βασικούς δήμους της χώρας.

Τέλος, οι εξελίξεις του Κυπριακού ενισχύουν την Αριστερά, για­τί δημιουργούν αντιδυτικό κλίμα και προβάλλουν τη Σοβιετική Ένωση και τις άλλες σοσιαλιστικές χώρες σαν αληθινούς προασπι­στές των λαών που βρίσκονται κάτω από τον αποικιακό ζυγό.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ο Ζαχαριάδης επιμένει...

Την άλλη μέρα η Ασφάλεια μοιράζει στις εφημερίδες φωτογρα­φίες με το πτώμα του Πλουμπίδη αμέσως μετά την εκτέλεση. Εί­ναι μια μακάβρια και φρικιαστική εικόνα. Ο νεκρός γερμένος στο πλάι και ένα ρυάκι αίμα τρέχει στο μάγουλο του. Ο διευθυντής της Γενικής Ασφαλείας Αθηνών Θ.Ρακιντζής παίρνει στο τηλέ­φωνο και τον τότε διευθυντή της Αυγής Β.Εφραιμίδη και του λέει:

 

-  Έχω φωτογραφίες από την εκτέλεση του Πλουμπίδη. Θέ­λεις να σου στείλω;

 

Ο Εφραιμίδης - όπως αφηγήθηκε ο ίδιος τη μέρα εκείνη στους συντάκτες της Αυγής - απάντησε:

 

-  Δεν ενδιαφέρουν την εφημερίδα μας μακάβρια θεάμα­τα. Δεν πρόκειται να δημοσιεύσω τέτοιες φωτογραφίες...

 

Παρ'όλα αυτά, ο Ρακιντζής τις έστειλε. Ήξερε πως η Αυγή, ενώ δημοσίευε, για ευνόητους λόγους, τόσο τις επίσημες ανακοι­νώσεις για την εκτέλεση του Πλουμπίδη όσο και την εκδοχή του Ζαχαριάδη, ήταν αφοσιωμένη, περισσότερο και από την ηγεσία της ΕΔΑ, στη γραμμή του ΚΚΕ. Η Ασφάλεια μοίραζε αυτά τα ντο­κουμέντα για να αποδείξει πόσο έξω από τα πράγματα ήταν οι εκπομπές του Ζαχαριάδη για «τον χαφιέ Πλουμπίδη». Και να με­γαλώσει έτσι τη σύγχυση και τις αμφιβολίες στις γραμμές των κομμουνιστών και των συμπαθούντων. Αλλά, γι'αυτό ακριβώς τον λόγο και ο Ευφραιμίδης, που ακολουθούσε πιστά τις εντολές της ηγεσίας του ΚΚΕ, δεν δημοσίευσε τις φωτογραφίες.

 

     Η εκτέλεση του Πλουμπίδη είναι ένα αναμφισβήτητο και συ­γκλονιστικό γεγονός. Αλλά ο Ζαχαριάδης δεν μπορεί πια να κάνει πίσω. Είναι υποχρεωμένος να επιμείνει στο μυθιστόρημα του, γιατί αλλιώς καταρρακώνεται το κύρος του και θα δεχτεί νέο πλήγ­μα το «αλάθητο» του. Σε εκπομπή του ραδιοσταθμού «Ελεύθε­ρη Ελλάδα» αναφέρεται»:

«...Καλώς πληροφορημένοι κύκλοι της Αθήνας σχολίαζαν χθες με περιφρόνηση την είδηση για την εκτέλεση του προβοκάτορα. Οι κύκλοι αυτοί λένε ότι ο Πλουμπίδης εκτελέ­στηκε τόσο, όσο πριν δύο χρόνια αυτοκτόνησε ο Βαβούδης. Η "εκτέλεση" του Πλουμπίδη χρειάστηκε στην Ασφάλεια, όσο και η "αυτοκτονία" του Βαβούδη. Τα αφεντικά της Ασφάλειας και του Βραχνού, η Ιντέλιντζενς Σέρβις και η αμερικανική Εφ Μπι Αι ξέρουν να σκηνοθετούν ακόμη και ψευτοεκτελέσεις, να ανακοινώνουν εκτελέσεις που δεν έγι­ναν και πολλά άλλα». (Το Βήμα. 17 Αυγούστου 1954. Ο Ζα­χαριάδης και το 1952 είχε ισχυριστεί πως ο Βαβούδης δεν αυτοκτόνησε, αλλά... φυγαδεύτηκε στην Αμερική...)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Η τραγωδία του Νίκου Πλουμπίδη

Η δίκη όσων έπιασε η Ασφάλεια την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1954, στελεχών και μελών του ΚΚΕ, θα γίνει ύστερα από έξι χρόνια. Και, στο μεταξύ, η κατηγορία της κατασκοπίας θα έχει μετατραπεί στο παλιό ακαθόριστο αδίκημα της «προσφοράς εις κατασκοπίαν» και κανένας από όσους θα καταδικαστούν δεν θα οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Την εποχή όμως αυτή, γενική είναι η πεποίθηση ότι τουλάχιστον τα κυριότερα στελέχη του ΚΚΕ που πιάστηκαν και οπωσδήποτε οι προερχόμενοι από το εξωτερικό θα έχουν την τύχη των Μπελογιάννη, Μπάτση κ.λ.π. Εξάλλου, τρεις βδομάδες πριν από τις πανηγυρικές και θριαμβευτικές ανακοινώσεις του Παπάγου για τις συλλήψεις, έχει πέ­σει από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος ο Νίκος Πλουμπίδης.

     Ένα χρόνο και δέκα μέρες από την καταδίκη του σε θάνατο, ο Πλουμπίδης ειδοποιείται πως έφτασε η ώρα του βίαιου θανάτου...  Είναι 2 η ώρα μετά τα μεσάνυχτα, όταν ένας αρχιφύλακας τον ξυπνά για να του δώσει το μαντάτο: Τα χαράματα θα οδηγηθεί στο απόσπασμα. Και ο Πλουμπίδης, θαρραλέος και «έτοιμος από καιρό», ντύνεται, φορώντας τα καλά του. Υπάρχει καμιά τρίκυμία, καμιά αμφιβολία στον νου του ανθρώπου αυτού, που, αφού αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του, όλες τις δυνάμεις του και θυσία­σε και την υγεία του, την προσωπική και οικογενειακή ευτυχία του, την ελευθερία του στον σκοπό που πιστεύει ότι υπηρετεί, στο κόμ­μα που λατρεύει σχεδόν σαν αυτοσκοπό ότι βαδίζει τώρα στον θά­νατο αποκηρυγμένος από το ίδιο το ΚΚΕ σαν προδότης και πρά­κτορας του εχθρού, αυτού που τον στέλνει στο εκτελεστικό απόσπασμα;

Ο Πλουμπίδης είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις κομμουνι­στών ηγετών που πήγαν στο εκτελεστικό απόσπασμα χωρίς κα­νείς από την παράταξη του να προσπαθήσει να τον σώσει, χωρίς καμιά κινητοποίηση για να αποτραπεί η εκτέλεση του, αλλά, αντί­θετα, προδομένος και συκοφαντημένος. Να πέρασε καμιά στιγ­μή από το μυαλό του πως, ίσως, θα ήταν χρήσιμο και στην παρά­ταξη του και στο κόμμα που γι'αυτό θυσιάζει τη ζωή του να αποκαλύψει και να καταγγείλει τον συκοφαντικό μύθο του Ζα­χαριάδη και των συνεργατών του; Τα πράγματα δείχνουν πως όχι. Διαποτισμένος και ο Πλουμπίδης από τις αντιλήψεις της μονολιθικότητας, πιστεύει ότι ανώτερη αρετή του κομμουνιστή, ισά­ξια, τουλάχιστον, με την εμμονή στις αρχές του και στην αυτοθυ­σία, είναι η πειθαρχία στον αρχηγό του. Και, στις τελευταίες στιγμές του, επιμένει να εκφράζει την υπακοή του σ'αυτόν που τον συκοφαντεί και τον προπηλακίζει. Δεν φαίνεται να τον απα­σχολεί, σε καμιά περίπτωση ότι θα πρόσφερε υπηρεσία στο κόμ­μα του, αν το βοηθούσε να απαλλαγεί από τον μύθο του αλάθη­του και παντογνώστη αρχηγού.

Η περίπτωση του Πλουμπίδη έχει το προηγούμενο της στην τραγική μοίρα των ηγετών του μπολσεβικισμού, που έφτασαν να αυτοκατηγορούνται για προδότες και πράκτορες του ιμπεριαλι­σμού στις μεγάλες δίκες της Μόσχας. Η διαφορά όμως είναι ότι εκείνοι βρίσκονταν κάτω από την πίεση ενός φοβερού μηχανι­σμού: της σταλινικής αστυνομίας. Αντίθετα, ο Πλουμπίδης ξέρει πως αυτοί που τον κρατούν και τον απειλούν με βέβαιο θάνατο θα δεχτούν με ικανοποίηση κάθε καταγγελία του εναντίον του αρχηγού του ΚΚΕ. Και ότι αυτό θα του σώσει, ίσως, και τη ζωή. Αλλά αυτό, ασφαλώς, τρομάζει περισσότερο από καθετί άλλο τον παλαίμαχο αγωνιστή. Πιστεύει πως μια τέτοια καταγγελία είναι προσφορά στον εχθρό που πολέμησε σε ολόκληρη τη ζωή του, η πραγματική προδοσία. Η ζωή του είναι το λιγότερο που τον εν­διαφέρει.

    Από το κελί του οδηγούν τον Πλουμπίδη στο αρχιφυλακείο, όπου τον περιμένει ο παπάς των φυλακών πατήρ Ιερόθεος.  Ο Πλουμπίδης δεν δέχεται να μεταλάβει, αλλά φέρεται με ευγένεια στον ιερέα και συζητά ήρεμα μαζί του:

 

- Δεν έχω τίποτε να πω, δέσποτα μου, λέει. Τα είπα στο δικαστήριο. Ό,τι έκανα, το δικαστήριο τα λέει εγκλήματα. Εγώ τα λέω αγώνα. Φεύγοντας, όμως, αφήνω στο παιδί μου ένα τίμιο όνομα.

 

Ύστερα ζητά χαρτί και γράφει γράμμα στους δικούς του. Κα­τά τις 3.30 το πρωί, τον ανεβάζουν στην κλούβα του Τμήματος Μεταγωγών. Τον οδηγούν στο Δαφνί, σε μια χαράδρα κοντά στην Αγία Μαρίνα, δεμένο με χειροπέδες. Εκεί, ο γραμματέας του στρατοδικείου τού διαβάζει την καταδικαστική απόφαση. Ύστερα τον πλησιάζει ο επίτροπος και τον ρωτά αν έχει να εκφράσει καμιά τελευταία επιθυμία. Στο σημείο αυτό, αναφέρεται ότι έγινε ο διάλογος αυτός:

 

ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ: Θέλω μόνο να πω ότι υπήρξα τίμιος αγω­νιστής.

ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ: Δεν έχεις δίκιο. Οι πράξεις σου δεν υπήρ­ξαν τίμιες. Τίμιος είναι ο κουνιάδος σου (σημ.: δικηγόρος, που υπηρέτησε στον στρατό κατά στον ανταρτοπόλεμο ως έφεδρος λοχαγός και χρημάτισε β.επίτροπος σε στρατοδικεία). Αυτός αφήνει πραγματικά τίμιο όνομα στο παι­δί του.

ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ: Και εγώ αφήνω τίμιο όνομα με τον τρό­πο μου.

ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ: Καταλαβαίνω τι εννοείς. Απευθύνεσαι προς τους άλλους. Αυτοί όμως σε λάσπωσαν.

ΠΛΟΥΜΠΙΔΗΣ: Δεν πειράζει. Ο Ζαχαριάδης είναι πραγ­ματικά ο αρχηγός μου. Τον υπακούω και τώρα, στις τε­λευταίες μου στιγμές. (Ακρόπολις, 13 Οκτωβρίου 1972.)

     Ύστερα τον ρωτούν αν θέλει να του δέσουν τα μάτια. Ο Πλουμπίδης δεν δέχεται. Κοιτάζει τον ουρανό που ροδίζει. Τον πη­γαίνουν στον τόπο της εκτέλεσης. Το απόσπασμα παρατάσσεται απέναντι του. Ο Πλουμπίδης φωνάζει με την αδύναμη από την αρρώστια φωνή του:

-  Ζήτω το ΚΚΕ. Και αμέσως ακούγονται το παράγγελμα και οι ομοβροντίες.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Παραίτηση Μαρκεζίνη

Όλα λοιπόν δείχνουν ότι η κυβέρνηση ενισχύεται σε δύναμη και συνοχή. Διαγράφονται ακόμα ελπίδες ότι μπορεί οι Αμερικανοί να δώσουν πρόσθετη βοήθεια για να ανακουφιστεί ο προϋπολο­γισμός από το βάρος των στρατιωτικών δαπανών. Ο Π.Κανελ­λόπουλος, που βρίσκεται, στα τέλη Μαρτίου, στην Ουάσιγκτον και γίνεται δεκτός από τον Αϊζενχάουερ και άλλους επίσημους Αμερικανούς, δηλώνει στον ανταποκριτή του Γαλλικού Πρακτο­ρείου Ειδήσεων ότι συζητά αυτό κυρίως το θέμα (εφημερίδες, 30 Μαρτίου 1954). Και, σε λόγο του στην Εθνική Λέσχη Σπουδαστών στην Ουάσιγκτον, δεν παραλείπει να αναφερθεί στην «πρωτο­βουλία του Παπάγου» για παραχώρηση «στρατιωτικών διευκο­λύνσεων» στους Αμερικανούς στην Ελλάδα, καθώς και στην ελ­ληνοαμερικανική φιλία:

«Εις την Ελλάδα - λέει ανάμεσα σε άλλα ο Έλληνας υπουρ­γός Εθνικής Αμύνης - θεωρούμεν τους Αμερικανούς αποτελούντας μέρος του εαυτού μας και είμεθα ευτυχείς οπο­τεδήποτε διαπιστώνομεν ότι οι ζώντες εις την χώραν μας Αμερικανοί αισθάνονται "σαν στο σπίτι τους"».

     Τη δύναμη και τη συνοχή της κυβερνήσεως του Συναγερμού συμβολίζει η παρουσία όλων των επιτελών του, που βρίσκονται στην Ελλάδα, των υπουργών, των υφυπουργών και των βουλευ­τών στη λαμπρή παρέλαση της 25ης Μαρτίου.

Έτσι, για πολύ κόσμο, αλλά και για τους περισσότερους πο­λιτικούς, ακόμα και για υπουργούς, καθώς και για τους δημο­σιογράφους, πέφτει σαν «κεραυνός εν αιθρία» ανακοίνωση που δίνει τις πρώτες απογευματινές ώρες της 2ας Απριλίου το πολι­τικό γραφείο του πρωθυπουργού:

«Ο υπουργός Συντονισμού κ.Σπ.Μαρκεζίνης - αναφέρει η ανακοίνωση - υπέβαλε διά λόγους υγείας την από της θέ­σεως του υπουργού Συντονισμού παραίτησίν του. Η παραίτησις εγένετο αποδεκτή. Τα καθήκοντα του υπουργού του Συντονισμού θα ασκή του λοιπού ο μέχρι τούδε Υπουρ­γός Αναπληρωτής Συντονισμού κ.Θάνος Καψάλης».

Τι είχε συμβεί; Πώς ξέσπασε ξαφνικά αυτή η κρίση στους κόλπους του παντοδύναμου Συναγερμού; Πώς, από τη μία στιγμή στην άλλη, ο πανίσχυρος υπουργός Συντονισμού υποχρεώθηκε να παραιτηθεί;

Ήταν πασίγνωστα η επιρροή που είχε ο Μαρκεζίνης στον Πα­πάγο από πολλά χρόνια και ο θαυμασμός που έτρεφε ο αρχιστράτηγος στον νέο πολιτικό. Από το 1945, τουλάχιστον, έχουν αρχίσει να συνδέονται τα δύο ονόματα: Παπάγος - Μαρκεζίνης. Χαρακτηριστικό, από την άποψη αυτή, είναι το ακόλουθο απόρ­ρητο έγγραφο από τα μυστικά και αδημοσίευτα ακόμα αρχεία του Στέητ Ντηπάρτμεντ, με ημερομηνία 23 Νοεμβρίου 1948 και τίτλο «Ενδεχόμενο ενός καθεστώτος Παπάγου - Μαρκεζίνη στην Ελλάδα»:

« Αναφερόμενος στη συνομιλία του πρεσβευτή Γκραίηντυ της 20ής Νοεμβρίου με τον βασιλέα Παύλο (Αθήνα, τηλε­γράφημα 2382 της 20ής Νοεμβρίου) και άλλα πρόσφατα γεγονότα στην Ελλάδα, τα οποία προδιαγράφουν την πιθανότητα πρόωρης αντικαταστάσεως της παρούσης κυ­βερνήσεως συνασπισμού από ένα πιο αυταρχικό καθε­στώς, στο οποίο ο στρατηγός Παπάγος, ο Σπύρος Μαρκεζίνης και ο βασιλεύς θα είναι οι κυριαρχούσες φυσιογνωμίες, επισυνάπτω για πληροφόρηση σας σύντομες αξιολογήσεις του Παπάγου και του Μαρκεζίνη που έλα­βε ο Β1 από το βρετανικό Φόρεϊν Όφις κατόπιν αιτήσεως μας, καθώς και μια "κατεύθυνση" του ΕΤΙ προς το POS/N και PL που περιέχει "ευνοϊκές" βιογραφικές σημειώσεις γι'αυτούς τους κυρίους για χρήση από τις υπηρεσίες μας πληροφοριών "εάν και όταν".

     Μολονότι συμφωνώ με τον πρεσβευτή Γκραίηντυ, ότι πρέπει "να υποστηρίξουμε" τη βασιλική πρόταση (δηλ. δεν αντιτίθεμαι), νομίζω πως δεν θα πρέπει να έχουμε αυτα­πάτες ως προς τον προφανή χαρακτήρα μιας κυβερνήσεως Παπάγου - Μαρκεζίνη ή να δώσουμε μεγάλη πίστη σε οποιαδήποτε ανάληψη υποχρεώσεως από τον βασιλιά πως θα εμποδίσει μια τέτοια κυβέρνηση να γίνει μια μεταμφιε­σμένη δικτατορία. (Είναι ίσως αξιοσημείωτο ότι ο βασιλεύς έδωσε μια αοριστολόγο απάντηση στον Γκραίηντυ επ'αυτού του σημείου.)

     Το πλεονέκτημα ενός τέτοιου καθεστώτος είναι ότι θα δώσει την υπόσχεση πως θα παράσχει στην Ελλάδα μια δυναμική, αποτελεσματική και εμπνευσμένη πολιτική ηγεσία που τόσο έντονα η χώρα χρειάζεται.

 Το μειονέκτημα είναι ότι ένα τέτοιο καθεστώς προφα­νώς θα είναι λιγότερο επιδεκτικό της αμερικανικής επιρ­ροής και επιθυμιών από ό,τι οι πιο ελαστικοί και αδύνατοι προκάτοχοι του ότι τα σφάλματα θα διορθώνονται λιγό­τεροι εύκολα και ότι αποτυχία του καθεστώτος ίσως συ­νεπιφέρει την κατάρρευση ολόκληρου του ελληνικού πο­λιτικού οικοδομήματος, περιλαμβανομένου και του Θρόνου. (Ωστόσο, αυτό μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε αν η μάχη εναντίον των ανταρτών χαθεί.)

     Είναι ενδιαφέρον επί τη ευκαιρία να θυμηθούμε ότι τον Ιούλιο 1946 ο Μαρκεζίνης μίλησε στην ελληνική Βουλή και ο λόγος του χαρακτηρίστηκε σαν "καταπληκτικός για την απροκάλυπτη επίθεση του εναντίον της βρετανικής επεμ­βάσεως στις ελληνικές υποθέσεις". 'Άν επιτρέψουμε τη βρε­τανική υπόδειξη – είπε -, με ποια βάση θα αρνηθούμε πα­ρόμοια ενέργεια των Ην.Πολιτειών ή της Ρωσίας εναντίον της ελληνικής ανεξαρτησίας;" (Το θέμα αφορούσε στον κα­θορισμό του χρόνου του δημοψηφίσματος.) Ο Μαρκεζίνης διακρίνεται ίσως ανάμεσα στους Έλληνες πολιτικούς για την ενεργητική, δημιουργική αντίληψη των προβλημάτων και για τον ρεαλισμό του. Είναι, επί παραδείγματι, ο μό­νος Έλληνας πολιτικός που εγκατέλειψε τις εδαφικές διεκδικήσεις της Ελλάδας σαν ανακόλουθες και που θεωρεί έναν προληπτικό πόλεμο των Ην.Πολιτειών εναντίον της Ρωσίας σαν "κάτι το αδύνατον". Εξάλλου, ουδέποτε είχε σημαντι­κή θέση και έτσι ουδέποτε έδειξε τι αξίζει στην πράξη.

Παρά τις επανειλημμένες αρνήσεις εκ μέρους του βα­σιλέως, υπάρχουν πολλοί λόγοι να πιστεύουμε ότι ο Μαρ­κεζίνης ασκεί την ισχυρότερη επιρροή επί της σκέψεως του Παπάγου και του βασιλέα και της βασίλισσας. Είναι πραγματικά "στην τσέπη του". Επί παραδείγματι, όταν ο Κρόμυ είδε τον βασιλέα και τη βασίλισσα ιδιαιτέρως τον Ιανουάριο και πάλι τον Σεπτέμβριο, το μεγαλύτερο μέρος της συζητήσεως και στις δύο περιπτώσεις ήταν για τον Μαρκεζίνη - με πρωτοβουλία των Μεγαλειοτήτων. Τη δεύτερη φορά η βασίλισσα είπε, "νομίζουμε πως είναι ο πιο πνευματώδης από τους πολιτικούς".

     Είναι επίσης αναμφισβήτητο ότι ο Μαρκεζίνης συ­νταυτίζεται μεν και υποστηρίζεται από μερικούς "μεγαλο-μπίζνεσμεν", αλλά αυτοί είναι οι νεότεροι και πιο προο­δευτικοί της κοινότητας των επιχειρηματιών - οι Έρικ Τζόνσον και όχι οι συντηρητικοί του κατεστημένου...». (Επιλογή από τα ανέκδοτα αρχεία του Στέητ Ντηπάρτμεντ: Στάθη Ευσταθιάδη, Ρουμπάτη και Βλάντον.)

     Το απόρρητο αυτό έγγραφο, που προέρχεται από το διευθυντή της CIA στην Αθήνα, ανήκει βέβαια σε μια άλλη εποχή. (Όπως είναι γνωστό, τον Γενάρη του 1949, ο Μαρκεζίνης μπήκε στην κυ­βέρνηση Σοφούλη, με αποφασιστικές αρμοδιότητες, ως μέλος του κυβερνητικού συμβουλίου.) Το παραθέτουμε εδώ γιατί δείχνει πόσο συνδέονται από τότε και για τους Αμερικανούς τα δύο ονό­ματα, Παπάγος και Μαρκεζίνης. Ποιος, λοιπόν, κατέστρεψε αυτόv  τον ισχυρό δεσμό και ποιος διέβρωσε την επιρροή που ο Μαρκεζίνης ασκούσε στον Παπάγο;

Ακόμα και στα τέλη Ιανουαρίου 1954, ενώ ο Παπάγος βρισκόταν στην Δ.Ευρώπη, ο ανταποκριτής του Ρώυτερ στην Αθή­να έγραφε πως ο Μαρκεζίνης κυβερνούσε την Ελλάδα. Αλλά, όπως είπαμε, ούτε οι Έλληνες, ούτε οι ξένοι δημοσιογράφοι είχαν καταλάβει ότι, από μερικούς μήνες, τα πράγματα στο σημείo αυτό, είχαν αλλάξει και ότι είχαν δημιουργηθεί ψυχρότητα και ένταση στις σχέσεις του υπουργού Συντονισμού με τον πρωθυπουργό. Γι'αυτό και η Μοντ την άλλη μέρα μετά την παραί­τηση του Μαρκεζίνη θα γράψει πως η είδηση έπεσε σαν ατομική βόμβα στην Αθήνα.

Οι πρώτες διαφωνίες ανάμεσα στον Μαρκεζίνη και τον Παπάγο φαίνεται πως εκδηλώθηκαν λίγους μήνες ύστερα από την άνοδο του Συναγερμού στην εξουσία. Η μεγάλη προβολή του υπουργού Συντονισμού σαν του πραγματικού εγκεφάλου της κυβερνήσεως ενοχλεί άλλους στενούς συνεργάτες του στρατάρχη. Αλλά φαίνεται πως και εξωκυβερνητικοί παράγοντες και ξένα οικονομικά συγκροτήματα έχουν ενοχληθεί από τη δραστηριότητα και τα σχέδια του Μαρκεζίνη για την εκβίομηχάνιση, την ίδρυση διυλιστηρίου, τις συμφωνίες με τον Έρχαρτ, που πολλοί τις θεωρούν δεσμευτικές για την Ελλάδα απέναντι στη Δ.Γερμανία, από

τους ψιθύρους που τροφοδοτεί και ο ίδιος ότι δεν θα διστάσει να ζητήσει και σοβιετικές πιστώσεις για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και να επισκεφθεί και τη Μόσχα. Δύο μέρες ύστερα από την παραίτηση του Μαρκεζίνη, στις 4 Απριλίου 1954, Το Βή­μα θα γράψει ότι η ψυχρότητα των σχέσεων του υπουργού του Συντονισμού με τον πρωθυπουργό έχει καλλιεργηθεί από «υπο­νομεύοντας την προσπάθειαν του κ.Μαρκεζίνη εις τον οικονομικόν τομέα».

Διάφοροι παράγοντες, λοιπόν, έπεισαν τον Παπάγο πως δεν θα έπρεπε να αφήνει τον Μαρκεζίνη να προβάλλεται τόσο πολύ και να τον υποσκελίζει. Είναι γεγονός πως πολλούς μήνες πριν από την παραίτηση του υπουργού Συντονισμού, το περιβάλλον του Παπάγου έχει αρχίσει να εκδηλώνει τη δυσφορία του για τη μεγάλη προβολή του Μαρκεζίνη ως δεύτερου ύστερα από τον πρωθυπουργό και αληθινού εγκεφάλου στην κυβέρνηση.

Τους τελευταίους μήνες του 1953, ο πρωθυπουργός έχει πά­ψει να ακούει τις γνώμες του Μαρκεζίνη σε θέματα γενικότερης κυβερνητικής πολιτικής έξω από τον οικονομικό τομέα: Ακόμα και για συμπλήρωση οικονομικών υπουργείων (Εμπορικής Ναυ­τιλίας - ύστερα από τον θάνατο του Λαμπριανίδη, Γεωργίας - με­τά την παραίτηση του Αποστολίδη), ο Παπάγος δεν ρωτά πια τη γνώμη του κυριότερου ως τότε συμβούλου του. Εξάλλου, ο Μαρ­κεζίνης φιλοδοξεί να αναλάβει το Υπουργείο Εξωτερικών και να χειριστεί ο ίδιος το Κυπριακό, που είναι φανερό πως προχωρεί προς όξυνση. Ο Παπάγος έχει στην αρχή συμφωνήσει. Αργότερα όμως προσπαθεί να αναβάλει και να ματαιώσει τελικά την αλλα­γή του υπουργού Εξωτερικών, με τη δικαιολογία ότι ο Μαρκεζί­νης είναι απαραίτητος στα οικονομικά. Τον Φλεβάρη του 1954, έχει γίνει γενικός διευθυντής του Υπουργείου Εξωτερικών ο φί­λος του Μαρκεζίνη και γνωστός για τον ρόλο του στο Κυπριακό από το 1931, ως τότε αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, Αλέ­ξης Κύρου. Είναι πιθανόν πολλοί παράγοντες. Έλληνες και ξένοι, και ιδιαίτερα οι Άγγλοι, να φοβούνται τυχόν αιφνιδιασμούς από τη συνεργασία Μαρκεζίνη - Κύρου. (Βλέπε σχετικά και στο βιβλίο του Αλέξη Κύρου, Όνειρα και πραγματικότης, σ.370-4.) Μερικές μέρες μετά την παραίτηση του υπουργού Συντονισμού θα γίνει σοβαρό επεισόδιο ανάμεσα στον μαρκεζινικό υπουργό των Εσωτερικών Π.Λυκουρέζο και τον αρχηγό της αστυνομίας Άγγελο Έβερτ, θεωρούμενο πάντα στενό συνεργάτη των Άγγλων, για τον οποίο φαίνεται ότι ο Μαρκεζίνης και οι φίλοι του είχαν υποψίες ότι υπονόμευε τη θέση τους, με πληροφορίες και συμ­βουλές που έδινε στον Παπάγο. Γεγονός πάντως είναι ότι ο γνωστός για τους παλαιούς δεσμούς του με την αγγλική πολιτική I.Διάκος, η ισχυρή «φαιά εξοχότης» τόσο την περίοδο της 4ης Αυγούστου όσο και στον Συναγερμό, δεκαπέντε μέρες πριν από την παραίτηση του Μαρκεζίνη, θα πει σε στενό κύκλο:

- Θα φάει γρήγορα κλοτσιά ο Μαρκεζίνης. (Αφήγηση πα­λαιού πολιτικού.)

Ίσως οι Άγγλοι, εκτός από τους φόβους τους για το Κυπριάκό, να πιστεύουν επίσης, ιδιαίτερα ύστερα από τις συμφωνίες Κρχαρτ - Μαρκεζίνη ότι ο υπουργός Συντονισμού προσανατολίζει τηv Ελλάδα προς τη Δ.Γερμανία σε βαθμό επικίνδυνο για τα δι­κά τους συμφέροντα στη χώρα μας και για τα υπολείμματα της δικής τους επιρροής. Στο ταξίδι του πάντως στο Λονδίνο, ο Μαρκεζίνης δεν έκανε καμία συζήτηση με τους Άγγλους επισήμους για τo Κυπριακό.

     Η κρίση στις σχέσεις των δύο ως τότε στενών συνεργατών Παπάγου - Μαρκεζίνη εκδηλώνεται με σειρά από επεισόδια τους πρώτους μήνες του 1954. Ο πρωθυπουργός δεν κρύβει πια ότι τον ενοχλούν η μεγάλη δραστηριότητα και προβολή του Μαρκεζίνη και φοβάται πως τον καλύπτει η ισχυρή προσωπικότητα του υπουρ­γού Συντονισμού. Τρία επεισόδια ανάμεσα στους δύο ηγέτες του Συναγερμού είναι εξακριβωμένα. Το ένα έχει αφορμή μια αξίωση του Μαρκεζίνη να αναλάβει τον έλεγχο του Υπουργείου Εξωτερικών και την άρνηση του Παπάγου να τηρήσει την παλαιά συμφωνία τους. Το επεισόδιο αυτό έγινε λίγες μέρες προτού έρθει στην Ελλάδα ο Αντενάουερ. Δεύτερο επεισόδιο έγινε με αφορμή τις επικρίσεις του Παπάγου κατά του υπουργού Εσωτερικών Π.Λυκουρέζου ότι δεν ήταν όσο έπρεπε αυστηρός απέναντι στους κομ­μουνιστές. Ίσως ο Παπάγος να είχε πληροφορηθεί από τον Έβερτ ή από  άλλες υπηρεσίες τις εκπομπές του ραδιοσταθμού «Ελεύθερη Ελλάδα» ή και λόγους του ίδιου του Ζαχαριάδη, που υπερηφανευόταν δημόσια ότι «ξεκαθαρίσαμε πια τους χαφιέδες από τις γραμμές του ΚΚΕ» και γι'αυτό «δεν δεχόμαστε τώρα χτυ­πήματα από την Ασφάλεια». Ο Παπάγος ζήτησε από τον Μαρκεζίνη να συστήσει στον «δικό του, τον Λυκουρέζο» να εντείνει τις διώξεις εναντίον των κομμουνιστών. Ο Μαρκεζίνης του είπε να μην τον ανακατεύει σ'αυτές τις δουλειές.

Έχουν δημιουργηθεί λοιπόν ψυχρότητα ανάμεσα στους δύο παλαιούς συνεργάτες και ένταση στις σχέσεις τους, που τη με­γαλώνουν οι διαφωνίες για τον επικείμενο ανασχηματισμό της κυ­βερνήσεως. Ο Μαρκεζίνης, ορμητικός πάντα, είναι δύσκολο να συγκρατήσει τα νεύρα του. Έτσι ξεσπά το τελευταίο αποφασι­στικό επεισόδιο με μια εντελώς ασήμαντη αφορμή:

Στις 29 Μαρτίου, συνέρχεται το Συντονιστικό Συμβούλιο στην ορισμένη τακτική συνεδρίαση του. Μόλις μπαίνει στην αίθουσα ο πρωθυπουργός, στρέφεται προς τον υπουργό Οικονομικών Κ.Παπαγιάννη (μαρκεζινικό) και του λέει:

-  Δεν λες σ'αυτό τον Χρυσουλάκη να μη διαδίδει ότι δεν κά­νουμε τον Πιπέρο πρόεδρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου επειδή εί­ναι Λαϊκός; (Ο Χρυσουλάκης ήταν γενικός γραμματέας του Υπουρ­γείου Οικονομικών.)

Ο Παπαγιάννης παρατηρεί:

-  Θεωρώ απίθανον, στρατάρχα, να λέει τέτοια πράγματα ο Χρυσουλάκης. Δεν είναι τέτοιος τύπος.

ΠΑΠΑΓΟΣ: Μου το είπε ο ίδιος ο Πιπέρος.

Στο Συντονιστικό Συμβούλιο ο διάλογος αυτός έχει δημιουρ­γήσει κάποια ανησυχία, αλλά κανένας δεν φαντάζεται τι θα ακο­λουθήσει. Τότε τινάζεται ο Μαρκεζίνης και, χειρονομώντας, φω­νάζει με τη διαπεραστική του φωνή:

-  Τέλος πάντων, αυτός ο Πιπέρος δεν εννοεί να μας αφή­σει ήσυχους. Στον έναν λέει ότι δεν τον κάνουμε πρόεδρο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, διότι διαδίδει ο Χρυσουλάκης ότι είναι Λαϊκός. Σε μένα είπε ότι αντιδρά ο Χρυσουλάκης για άλλους λόγους. Όλα αυτά είναι αστεία... Και χτυπά τη γροθιά του στο τραπέζι.

Ο Παπάγος δοκιμάζει να τον διακόψει, λέγοντας:

- Εδώ ήλθαμε διά να συνεδριάσωμεν. Υπό τους όρους όμως αυτούς συνεδρίασις δεν ημπορεί να γίνη.

Ο Μαρκεζίνης όμως δεν δίνει σημασία στην παρατήρηση του Παπάγου και συνεχίζει να απευθύνεται προς τα μέλη του Συντο­νιστικού Συμβουλίου στον ίδιο τόνο. Τότε εκνευρίζεται και ο συ­νήθως ψύχραιμος Παπάγος και του λέει:

- Αυτό που σου λέω εγώ. Απαιτώ σεβασμόν. Εγώ διοικώ.

ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ: Τότε εγώ φεύγω.

ΠΑΠΑΓΟΣ: Εδώ δεν κρατάμε κανένα με το ζόρι. Κύ­ριοι, η συνεδρίασις λύεται.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ο Αντενάουερ στην Αθήνα

Με τους παλαιούς συμμάχους, τους Άγγλους, έχει δημιουργηθεί ψυχρότητα, ιδιαίτερα ύστερα από τη συνάντηση Παπάγου - Ήντεν. Σε όλη την Ελλάδα γίνονται διαδηλώσεις της νεολαίας με αντιαγγλικά συνθήματα και ο Μακάριος, όπως θα δούμε, έχει έρθει και πάλι στην Αθήνα για να πείσει την κυβέρνηση να καταθέσει προ­σφυγή στον ΟΗΕ για το Κυπριακό.

     Οι σχέσεις όμως με τις άλλες τρεις μεγάλες χώρες της Δ. Ευ­ρώπης, τη Γαλλία, τη Δ.Γερμανία και την Ιταλία, είναι άριστες. Στις 9 Μαρτίου φτάνει στην Αθήνα ο πρωθυπουργός της Δ.Γερ­μανίας Αντενάουερ. Στις συνομιλίες και στα γεύματα δίνεται και από τις δύο πλευρές τόνος εγκαρδιότητας και θερμής φιλίας. Στην πρόποση του, ο Παπάγος πλέκει το εγκώμιο της «ελευθέρας Γερ­μανίας» και προσωπικά του Αντενάουερ και συνηγορεί για τη συ­νένωση της χώρας.

«Το γερμανικόν έθνος - λέει ο Παπάγος - είναι και παρα­μένει μεταξύ των κυριωτέρων παραγόντων της ειρήνης εν Ευρώπη, παραμένει εξ ίσου εις εκ των κυριωτέρων παρα­γόντων της παγκοσμίου ειρήνης».

     Ο Αντενάουερ, στην αντιφώνηση του, καταδικάζει «το ολέθριον παρελθόν», εξαίρει την αντίσταση του ελληνικού λαού στα «ολο­κληρωτικά κράτη» κατά τον πόλεμο και κατόπιν «εις τον κομμουνισμόν», και αναφέρεται ιδιαίτερα στις οικονομικές και μορφωτικές ελληνογερμανικές σχέσεις. Ο αμφίβολος αντιφασισμός του Αντενάουερ δεν του επιτρέπει να κάνει μια χειρονομία σαν αυτήν που θα κάνει ο Μπραντ ύστερα από μία περίπου εικοσαετία στην Πολωνία: Να γονατίσει στο μνημείο των θυμάτων του ναζισμού. Αντίθετα, όπως μας πληροφορούν οι εφημερίδες της εποχής:

«...συνοδευόμενος υπό του εν Αθήναις Γερμανού πρεσβευτού και των μελών της ακολουθίας του μετέβη εις το Γ’ Νεκροταφείον Κοκκινιάς και, παρουσία πολλών μελών της ενταύθα γερμανικής παροικίας, κατέθεσε στέφανον εκ δάφνης εις τους τάφους των Γερμανών στρατιωτών των πεσόντων εις Ελλάδα κατά τον τελευταίον πόλεμον».

     Είναι μια πρόκληση στα θύματα του ναζισμού και σε ολόκληρο τov ελληνικό λαό, που υπέφερε στη γερμανική Κατοχή. Αλλά η πρόκληση αυτή δεν έχει καμία επίδραση στις ελληνογερμανικές συνομιλίες. Το ανακοινωθέν που θα βγει στο τέλος της επισκέψεως του Αντενάουερ θα αναφέρει ότι «διεπιστώθη πλήρης ταυτότης απόψεων» στα διεθνή θέματα και κοινή επιθυμία των δύο κυβερνήσεων είναι να «συσφίγξουν περισσότερον τας μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδος σχέσεις».

     Συζητήθηκαν και πιο συγκεκριμένα θέματα σχετικά με τη συμφωνία που είχε υπογράψει ο Μαρκεζίνης στη Βόννη. Και, ασφαλώς όπως θα φανεί από όσα θα δούμε να αποκαλύπτονται ύστερα από μερικούς μήνες, έχει ιδιαίτερη σημασία μια φράση στο ανακοινωθέν:

«Ο καγκελάριος υπεγράμμισε ότι η εκτέλεσις της από 11-11 -53 Συμφωνίας της Βόννης θα συμβάλη εις την εφαρμογήν των σχεδίων ανασυγκροτήσεως της ελληνικής κυβερ­νήσεως». (Εφημερίδες, 13 Μαρτίου 1954.)

     Ο Αντενάουερ θέλει να ενισχυθεί η πολιτική και οικονομική επιρροή και διείσδυση της χώρας του στην Ελλάδα. Αλλά οι φιλοδοξίες της κυβερνήσεως της Βόννης και του δυτικογερμανικού κεφαλαίου δεν είναι τόσο περιορισμένες. Πάνε πολύ μακρύτερα. Όπως είπε ο ίδιος ο Αντενάουερ στον Παπάγο στις ιδιαίτερες συνομιλίες τους, οι δυτικογερμανικές επιχειρήσεις θέλουν να διεισδύσουν στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Ο Γερμανός καγκελάριος είπε στον Έλληνα πρωθυπουργό ότι οι χώρες της περιοχής αυτής ήταν επιφυλακτικές απέναντι στη Δ.Γερμανία εξαιτίας του χιτλερισμού. Και πρόσθεσε, πως, αν καλυπτόταν πίσω από κάποιες ελληνικές φίρμες, το γερμανικό κεφάλαιο θα μπορούσε να διεισδύσει ευκολότερα στην Αφρική (αφήγηση παλαιού πολιτικού, στενού συνεργάτη του Παπάγου).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Εκκαθαρίσειςκαι απολύσεις

Οι σχέσεις του Συναγερμού με την αντιπολίτευση συνεχώς οξύ­νονται. Η αντιπολίτευση κατηγορεί τον Συναγερμό ότι οργανώνει «κράτος της Δεξιάς» με σκοπό να διαιωνίσει την εξουσία του, διατηρώντας, βέβαια, τον κοινοβουλευτικό μανδύα. Τον Φλεβάρη του 1954, γίνονται έντονες συζητήσεις στη Βουλή για τις εκκαθαρίσεις στις δημόσιες υπηρεσίες και τις απολύσεις δημοτικών και κοινοτικών συμβούλων (Πρακτικά Βουλής, 11 Φεβρουαρίου 1954). Παρ'όλες τις αντιδράσεις των αντικυβερνητικών κομμάτων, στις 16 Φεβρουαρίου ψηφίζεται από τη συναγερμική πλειο­ψηφία της Βουλής ο νόμος 2500 για την εκκαθάριση των δημοσίων υπηρεσιών. Ανάμεσα σε επεισόδια και αντεγκλήσεις συζητά η Βουλή επερώτηση του βουλευτή του Κέντρου Κ.Δημόπουλου, που επικρίνει την κυβέρνηση γιατί απέλυσε περίπου χίλιους δημοτικούς και κοινοτικούς συμβούλους στη Βόρεια Ελλάδα. Οι απολύσεις - τονίζει ο Κ.Δημόπουλος - γίνονται με το πρόσχημα της αντεθνικής δράσεως», στην πραγματικότητα όμως γιατί οι απολυθέντες δεν υπέκυψαν στις πιέσεις του Συναγερμού. Στη συζήτηση παίρνουν μέρος και οι συναρχηγοί των Φιλελευθέρων Σοφ.

Βενιζέλος και Γ.Παπανδρέου, που αναφέρουν ότι πολλοί από τους απολυθέντες ανήκουν στο Κέντρο.

ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ: Όλοι οι απολυθέντες είναι αγνοί και ήσυ­χοι, την μόνην δε δικαιολογίαν την οποίαν θα εύρισκεν η κυβέρνησις είναι ίσως ότι κατά την Κατοχήν ανεμείχθησαν εις το ΕΑΜ. Αλλά τότε ο κ.Δημάρατος ήτο στο βουνό διοι­κητής μεραρχίας του ΕΛΑΣ και σήμερον είναι υπουργός και ο κ.Κανελλόπουλος από την Μέσην Ανατολήν έκαμε συστάσεις στους συγγενείς του να συνεργαστούν με το ΕΑΜ διά ν'αποφύγουν τον κίνδυνο από τους ΕΛΑΣίτας και σή­μερον είναι υπουργός Εθνικής Αμύνης.

Οι απολύσεις γίνονται με βάση διάταξη του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, που δίνει το δικαίωμα στον υπουργό των Εσω­τερικών να απολύει δημοτικούς και κοινοτικούς συμβούλους και δημάρχους για «λόγους δημοσίας τάξεως και συμφέροντος». Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα κριτήρια των απολύσεων είναι κομματικά.

Σε άλλη συνεδρίαση της Βουλής, ο πρώην υπουργός Μόδης κατάγγειλε ότι, σε μία μόνο μέρα, και μόνο στον Νομό Φλωρίνης κοινοποιήθηκαν 90 απολύσεις κοινοτικών συμβούλων, που κατά το 99% τους ανήκαν στο Κόμμα των Φιλελευθέρων και ορισμένοι, μάλιστα, είχαν υπηρετήσει στα TEA (Πρακτικά Βουλής, 19 Φε­βρουαρίου 1954). Είναι φανερό πως ο Συναγερμός θέλει να υπο­τάξει την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Οι μισθωτοί

Οι συνέπειες από την υποτίμηση της δραχμής εξακολουθούν να εκδηλώνονται με αδιάκοπη αύξηση των τιμών. Το πρόβλημα των αποδοχών των μισθωτών παραμένει πάντα οξύ. Στα μέσα Φε­βρουαρίου, η κυβέρνηση ανακοινώνει ότι αυξάνονται κατά 20-25% οι. μισθοί και οι συντάξεις των δημοσίων υπαλλήλων ότι επανα­φέρει τον θεσμό των ελεύθερων συλλογικών συμβάσεων των ερ­γαζομένων και εργοδοτών ότι ιδρύει πέντε διαιτητικά δικαστή­ρια και Οργανισμό Εργατικής Κατοικίας.

Η αντιπολίτευση χαρακτηρίζει τα μέτρα για τους εργάτες εμπαιγμό, ιδιαίτερα ύστερα από τις κυβερνητικές διακηρύξεις ότι το 1954 θα ήταν «το έτος των εργαζομένων». Το κύριο επιχείρημα που προβάλλει η αντιπολίτευση είναι ότι, με τις συνθήκες της εποχής, ελεύ­θερες συλλογικές συμβάσεις, χωρίς να καθορίζεται μάλιστα κατώτατο όριο ημερομισθίων, είναι φενάκη. Ο Γ.Παπανδρέου τονίζει:

 

«Όταν η προσφορά της εργασίας είναι πολύ μεγαλύτερα από την ζήτησιν, όπως δυστυχώς συμβαίνει σήμερον με την συνεχώς αυξανομένην ανεργίαν και υποαπασχόλησιν, και όταν επιπροσθέτως το πνεύμα της κυβερνήσεως είναι αντεργατικόν, ημπορεί να θεωρηθή βέβαιον ότι αι συλλογικαί συμ­βάσεις δεν πρόκειται να οδηγήσουν εις την δικαίαν βελτίωσιν της ζωής των εργαζομένων (...). Αλλά τον εμπαιγμόν των εργαζομένων εκ μέρους της κυβερνήσεως του Συνα­γερμού ήλθε δυστυχώς να ολοκλήρωση και η αχαρακτήρι­στος δουλοφροσύνη της ηγεσίας της ΓΣΕΕ, η οποία διά δη­μοσίων δηλώσεων επεκρότησε περιδεής την κυβερνητικήν πολιτικήν, διακωμωδούσα τοιουτοτρόπως διά της στά­σεως της την ευγενή έννοιαν του ελευθέρου δημοκρατι­κού συνδικαλισμού και μεταβαλλόμενη εις αποφασιστικόν στρατολόγον του κομμουνισμού».

     Παρόμοιες ανακοινώσεις έχουν εκδώσει και η ΕΠΕΚ, το Δημοκρατικόν Κόμμα του Καρτάλη και η ΕΔΑ. Και έντεκα μέλη από τη διοίκηση της ΓΣΕΕ, διαφωνώντας με τον Φώτη Μακρή και την πλειοψηφία του, επικρίνουν τα κυβερνητικά μέτρα. Οι πρώτες συλλογικές συμβάσεις που υπογράφονται (με την Ηλεκτρική, την Εταιρεία Υδάτων, τους Ηλεκτρικούς Σιδηροδρόμους κ.λ.π.) προ­βλέπουν αυξήσεις 25% για τους χαμηλόμισθους και 20% για τους μεγαλύτερους.

Η κατάσταση στα εργατικά συνδικάτα είναι θέμα που απα­σχολεί συνεχώς τον Τύπο. Ύστερα από έναν περίπου μήνα, στις 18 Μαρτίου, με αφορμή το συνέδριο του Εργατικού Κέντρου Αθη­νών, Το Βήμα γράφει:

«Το συνδικαλιστικόν εργατικόν κίνημα εμφανίζει από τι­νός χρόνου σαφή συμπτώματα παρακμής. Δεν πρόκειται μόνον διά την αδιαφορίαν μεγάλης εργατικής μάζης προς τας επαγγελματικός της οργανώσεις, καίτοι άπειρα είναι τα προβλήματα που την απασχολούν, αλλά και διά την εμ­φανή ουσιαστικήν αντίθεσιν της προς την παντοειδή εκ­προσώπησαν της (...) ελάχιστοι είναι εγγεγραμμένοι εις τας επαγγελματικός των οργανώσεις (...) και εξ αυτών μία ασήμαντος μειοψηφία είναι ταμειακώς εν τάξει. Αι συνε­λεύσεις των εργατικών οργανώσεων συγκροτούνται έπει­τα από πολλάς αναβολάς και προσπάθειας, με τον ελάχι­στον αριθμόν της νομίμου απαρτίας και αυτόν πλασματικόν, εφ'όσον εις τας συνελεύσεις δεν παρίστανται παρά ευά­ριθμοι μόνον, απέναντι των όσων έχουν γραφή εις τους καταλόγους ως παρόντες. Αν έλειπε μάλιστα από πολλά ερ­γατικά σωματεία η υποχρεωτική είσπραξις της εισφοράς των από τους εργοδότας, όπως και η υποχρεωτική εί­σπραξις της εισφοράς διά την Γενικήν Συνομοσπονδία, Εργατών, είναι ζήτημα εάν το δέκατον της δυνάμεως της εργατικής τάξεως θα ενεγράφετο οικειοθελώς εις τα ερ­γατικά συνδικάτα (...). Υπό τοιούτους όρους δεν δύναται να γίνη λόγος περί υπάρξεως σοβαρού συνδικαλιστικού κι­νήματος εις την χώραν μας. Το ελληνικόν συνδικαλιστικόν κίνημα κατέστη από κίνημα μαζών εις κίνημα ωρισμένων συνδικαλιστικών στελεχών, με σκοπόν όχι την με ηρωικήν διάθεσιν και αυτοθυσίαν αγωνιστικήν προσπάθειαν διά την βελτίωσιν της θέσεως της εργατοϋπαλληλικής τάξεως, αλ­λά την διαχείρισιν των αναγκαστικώς εισπραττομένων ει­σφορών και την εν καιρώ συνταξιοδότησιν των διαφόρων προέδρων και γενικών γραμματέων των σωματείων, πέ­ραν της συνταξιοδοτήσεως των από το κύριον επάγγελμα των. Συνεστήθη προς τούτο και ειδικόν ταμείον συνταξιο­δοτήσεως συνδικαλιστικών στελεχών».

Με τις κρατικές παρεμβάσεις στα εργατικά συνδικάτα και την έμμεση εξαγορά με τις υποχρεωτικές εισφορές, από την εποχή της μεταξικής δικτατορίας, έχει αποσυντεθεί, σε μεγάλο βαθμό, ο εργατικός συνδικαλισμός στην Ελλάδα και αναπτύσσονται στο έπακρο ο εργατοπατερισμός και η εργατοκαπηλεία. Έτσι, οι ερ­γαζόμενοι έχουν χάσει το κυριότερο όπλο τους για να βελτιώσουν, με τους αγώνες τους, τη θέση τους, από οικονομική και κοινωνι­κή άποψη, και η χώρα ένα από τα βασικά οχυρά της σύγχρονης δημοκρατίας.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και πάλι οι στρατιωτικές δαπάνες

Ο χειμώνας του 1953-54 είναι εξαιρετικά βαρύς. Οι ορεινές πε­ριοχές της χώρας, ιδιαίτερα στη Μακεδονία, αποκλείονται από τα χιόνια. Δραματικές εκκλήσεις φτάνουν το πρώτο δεκαήμερο του Φλεβάρη από τα διάφορα χωριά, που δεν έχουν ούτε τροφή για τους ανθρώπους και για τα ζώα, ούτε καύσιμη ύλη, ούτε φάρμα­κα. Ζώα πεθαίνουν από την πείνα και άλλα τα τρώνε οι λύκοι και τα τσακάλια, που κατεβαίνουν στα χωριά. Έχει δημιουργηθεί σο­βαρή κατάσταση. Το κυβερνητικό συμβούλιο συνεδριάζει έκτα­κτα για να την αντιμετωπίσει.

Βασικό εμπόδιο για να λυθούν τα μόνιμα (οικονομική καθυ­στέρηση, υποαπασχόληση), αλλά και τα έκτακτα (καταστροφές από σεισμούς, πλημμύρες, χιόνια) προβλήματα της χώρας είναι οι υπέρογκες στρατιωτικές δαπάνες. Ο Παπάγος, στη διάρκεια της περιοδείας του στη Δ.Ευρώπη, ζητά από τον στρατηγό Γκρούντερ και τους άλλους ηγέτες του NATO να βοηθήσει αποφασιστι­κά η Ατλαντική Συμμαχία την Ελλάδα να αντιμετωπίσει τις δα­πάνες αυτές. Αλλά, και αυτή τη φορά, οι εκκλήσεις της ελληνικής κυβερνήσεως δεν φέρνουν κανένα αποτέλεσμα. Και η κυβέρνη­ση δεν προχωρεί στη μείωση της αριθμητικής δύναμης των αντρών του στρατού, παρόλο που το Συμβούλιο του NATO, τον Δεκέμ­βριο του 1953, έχει παραδεχτεί ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για σοβιετική επίθεση και ότι η διεθνής ύφεση είναι γεγονός. (Το Βήμα, 10 Ιανουαρίου 1954.) Ο Παπάγος έχει υποβάλει σχετικό υπόμνημα στην αμερικανική κυβέρνηση και περιμένει απάντηση. (Εφημερίδες, 27 Φεβρουαρίου και 24 Μαρτίου 1954.)

Για να αντιμετωπιστούν οι δαπάνες για την ανασυγκρότηση, η κυβέρνηση εκδίδει εσωτερικό δάνειο ύψους 300 δισεκατομμυ­ρίων δραχμών ή 10 εκατομμυρίων δολαρίων.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ο Μαρκεζίνης σε Γαλλία και Γερμανία

Ενώ ο Παπάγος και ο Στεφανόπουλος γυρίζουν από την Ιταλία, ο Μαρκεζίνης φεύγει για το Παρίσι, συνεχίζοντας την προσπάθεια του να προσελκύσει το ξένο κεφάλαιο -δημόσιο και ιδιωτικό - για την εκβιομηχάνιση της Ελλάδας. Οι συνομιλίες του με τον Γάλλο υπουργό των Εξωτερικών Ζωρζ Μπιντώ κρατούν τέσσερις μέρες. Στο τελικό ανακοινωθέν των συνομιλιών αναφέρεται ότι υπο­γράφηκε πρωτόκολλο γαλλοελληνικής συνεργασίας, με το οποίο η γαλλική κυβέρνηση εκδηλώνει την προθυμία της να διευκολύνει τη σύναψη ενός πρώτου συμβολαίου ανάμεσα στην ελληνική κυ­βέρνηση και τη γαλλική βιομηχανία για τον εκσυγχρονισμό του ελληνικού δικτύου διανομής ηλεκτρικού ρεύματος.

«Αι προβλεπόμεναι διατάξεις - συνεχίζει το ανακοινωθέν - θα επιτρέψουν την δι'ανανεώσιμων πιστώσεων προμήθειαν εις την Ελλάδα υλικού και υπηρεσιών διά ποσόν πέ­ντε και ημίσεος δισεκατομμυρίων γαλλικών φράγκων».

Σημαντικότερα όμως είναι τα αποτελέσματα που έχει η επί­σκεψη του Σπ.Μαρκεζίνη στη Δυτ.Γερμανία, στις αρχές Νοεμ­βρίου 1953. Με τις συμφωνίες που υπογράφουν οι Μαρκεζίνης και Έρχαρτ, προβλέπεται ότι οι γερμανικές βιομηχανίες θα συμμε­τέχουν στο πρόγραμμα για την ανασυγκρότηση της Ελλάδας με προμήθεια κεφαλαιουχικών αγαθών στη χώρα μας αξίας 200 εκατ.μάρκων, από τα οποία τα 100 θα δοθούν αμέσως.

     Αλλά αυτές ακριβώς οι συμφωνίες, που η εφαρμογή τους θα περάσει πολλά στάδια και θα έχουν περιπέτειες, θα αποτελέσουν αντικείμενο και αφορμή για επίθεση εναντίον του Μαρκεζίνη από τους συνεργάτες του στην κυβέρνηση. Θα τον κατηγορήσουν ότι δέσμευε υπερβολικά την κυβέρνηση και την Ελλάδα. Αυτές, όμως, οι διαφωνίες θα έρθουν στη δημοσιότητα αρκετούς μήνες ύστερα από την απομάκρυνση από την κυβέρνηση του ισχυρού, ως το 1954, υπουργού Συντονισμού.

Στο μεταξύ, η κυβερνητική οικονομική πολιτική επικρίνεται έντονα από την αντιπολίτευση. (Η κυβέρνηση έχει επιβάλει και έκτακτες φορολογίες για να αντιμετωπίσει τις δαπάνες τις σχε­τικές με την αποκατάσταση των σεισμοπλήκτων, σε τσιγάρα, τα­χυδρομικά τέλη και στις οικοδομές). Η αντιπολίτευση κατηγορεί ιδιαίτερα την κυβέρνηση ότι με την υπερβολική υποτίμηση του νο­μίσματος καταβαράθρωσε το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων και ότι, με τον νόμο περί προσελκύσεως ξένων κεφαλαίων (νόμος 2687). έδωσε επικίνδυνα για την Ελλάδα προνόμια στους αλλοδαπούς κεφαλαιούχους και δημιούργησε κινδύνους μεγάλης διαρ­ροής συναλλάγματος (αγόρευση Γ.Παπανδρέου στην Επιτροπή Εξουσιοδοτήσεως. 16 Οκτωβρίου 1953, και στη Λέσχη Φιλελευθέ­ρων Θεσσαλονίκης, 2 Νοεμβρίου).

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

«Σταθμός»

Ο πρωθυπουργός, στρατάρχης Παπάγος, με δηλώσεις του χαιρε­τίζει τη συμφωνία και τη χαρακτηρίζει «σημαντικόν σταθμόν εις την ιστορίαν της νεωτέρας Ελλάδος». Αφού υποστηρίζει ότι ενι­σχύεται η υπόθεση της ειρήνης, της δημοκρατίας και της κοινής άμυνας, καταλήγει:

«.. .δεν αποκρύπτω την βαθείαν μου ικανοποίησιν ότι ταυ­τοχρόνως συνθήκαι ασφαλείας δημιουργούνται διά τον τό­πον όσον ουδέποτε άλλοτε».

Επίσης ο υπουργός Εξωτερικών Στέφανος Στεφανόπουλος, σε μακρές δηλώσεις του, ανάμεσα σε άλλα, τονίζει:

«Η υπογραφή της συμφωνίας αποτελεί γεγονός λίαν ση­μαντικόν, διότι εκλείπει πλέον πάσα αμφιβολία περί του ότι η Ελλάς περιλαμβάνεται εις τα σχέδια αμύνης και του ενδιαφέροντος του NATO, εμπεδούται δε χάρις εις την συμφωνίαν το αίσθημα της ασφαλείας. Προς τούτοις προκύ­πτουν σημαντικά ωφελήματα διά την ελληνικήν οικονομίαν, διότι μέγας αριθμός Ελλήνων τεχνικών και εργατών θα απασχοληθούν εις τα υπό εκτέλεσιν έργα».

Τον επόμενο μήνα, ο Παπάγος θα αποκαλύψει στη Βουλή ότι αυτός με επιστολή του στον Αϊζενχάουερ είχε ζητήσει να εγκα­τασταθούν οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα:

« Είμαι ευτυχής και υπερήφανος - θα πει - διότι υπεγράφη η συμφωνία περί στρατιωτικών ευκολιών, δι'ης παραχω­ρούνται βάσεις εν Ελλάδι προς τας ενόπλους δυνάμεις των ΗΠΑ. Πρέπει να σας είπω ότι ευθύς ως εξελέγη ο στρατη­γός Αϊζενχάουερ πρόεδρος των ΗΠΑ, απηύθυνα προς αυ­τόν προσωπικήν επιστολήν διά της οποίας τού εισηγούμην όπως, διά την καλυτέραν διασφάλισιν της αμύνης της Ελλά­δος και εντός των πλαισίων του άρθρου 51 του ΟΗΕ και του άρθρου 43 της Οργανώσεως του Βορειοατλαντικού Συμ­φόνου, συναφθή συμφωνία περί παραχωρήσεως βάσεων εκ μέρους της Ελλάδος προς τας Ηνωμένας Πολιτείας...».

     Η συμφωνία είναι πραγματικά σημαντικός σταθμός για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις ύστερα από το δόγμα Τρούμαν (12 Μαρτίου 1947) και την ένταξη της Ελλάδας στο NATO (1952). Με τη συμφωνία θεσμοποιείται, ακόμα περισσότερο, και εμπεδώ­νεται η εξάρτηση της χώρας μας από την Ουάσιγκτον. Οι Ηνω­μένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, ενισχύουν τις θέσεις τους στη Μεσόγειο. Πριν από μερικές μέρες, στις 26 Σεπτεμβρίου 1953, έχουν υπογράψει στρατιωτική συμφωνία με την Ισπανία του Φράνκο.