ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Πρόσχημα για διωγμούς

Προς το παρόν η κυβέρνηση, με αφορμή την απόδραση, έχει εντεί­νει τους διωγμούς των αριστερών και των «συνοδοιπόρων». Η αντιπολίτευση την κατηγορεί ότι χρησιμοποιεί την απόδραση ως απλό πρόσχημα για διωγμούς κατά των αντιπάλων της. Η ΕΔΑ, με ανακοίνωση της, καταγγέλλει κύμα τρομοκρατίας, συλλήψεις, έρευνες και εκτοπίσεις, και χαρακτηρίζει την επικήρυξη παράνο­μο μέτρο. (Η Αυγή, 26 Ιουλίου 1955.)

Και η ΦΔΕ, σε ανακοίνωση του πολιτικού γραφείου της, δια­πιστώνει ότι:

«...η κυβέρνησις, απωλέσασα την ψυχραιμίαν της και κυ­ρίως διά να συγκάλυψη και μετάθεση τας κυβερνητικός ευθύνας διά τας αποδράσεις, προέβη και προβαίνει κατά σπασμωδικόν τρόπον εις την λήψιν αντισυνταγματικών και εκνόμων μέτρων, όπως κατ'εξοχήν η επικήρυξις με προτροπήν τον φόνον των αποδρασάντων. Επί πλέον η κυβέρνησις, χρησιμοποιήσασα την απόδρασιν ως πρόσχημα, προβαίνει εις συλλήψεις, διώξεις, εκτοπίσεις πολιτών και ιδιαιτέρως συνδικαλιστών, τείνουσα να δημιουργήση εκ νέου κλίμα φοβίας από το οποίον η κοινή γνώμη επίστευσεν ότι η χώρα ήρχισε να απαλλάσσηται οριστικώς μετά την λήξιν του συμμοριτοπολέμου».

Στις 29 Ιουλίου, ο υφυπουργός Ασφαλείας Ε.Καλατζής, πε­ριστοιχισμένος από τους επικεφαλής των σωμάτων ασφαλείας, ανακοινώνει στους δημοσιογράφους, ως... διεθνή επιτυχία, τη σύλ­ληψη της συζύγου του Ζαχαριάδη, Ρούλας, μέλους της Κεντρικής Κπιτροπής του ΚΚΕ, που έχει έρθει επίσης κρυφά από το εξωτερικό πριν από αρκετούς μήνες:

«Η σύλληψις αύτη - έλεγε με πολύ επίσημο ύφος ο υφυ­πουργός - προστιθεμένη εις τας προγενεστέρας και συν­δυαζόμενη προς την πρόσφατον απόδρασιν στελεχών του ΚΚΕ εκ των φυλακών και την υπό των υπηρεσιών ασφα­λείας επισημαινομένην δραστηριότητα του ΚΚΕ, εν συνδυασμώ προς την αθρόαν είσοδον εις την Ελλάδα ανωτά­των και ανωτέρων στελεχών του συμμοριτισμού, ειδικώς εκπαιδευθέντων εις τας σχολάς κατασκοπίας, πιστοποιεί διά μίαν εισέτι φοράν ότι, και εν όψει των διεθνών περί συνυπάρξεως ζυμώσεων, οι σκοποί του διεθνούς κομμουνι­σμού και κατά συνέπειαν και του εν Ελλάδι τοιούτου, παραμένουσι αμετάβλητοι...».

    Την ίδια μέρα, η κυβέρνηση ανακοινώνει ότι θα ανοίξουν και πάλι οι φυλακές στο ερημονήσι Γιούρα (Γυάρος), κοντά στη Σύ­ρο, και θα μεταφερθούν εκεί οι κρατούμενοι κομμουνιστές. Τα Γιούρα, όπως έχουμε γράψει, έχουν συνδεθεί με άσχημες ανα­μνήσεις των ημερών του Εμφυλίου και η επαναλειτουργία των εκεί φυλακών είναι φυσικό να προκαλέσει αντιδράσεις. Την άλ­λη μέρα, εκπρόσωποι τριών κομμάτων του Κέντρου – της ΦΔΕ, της ΕΠΕΚ και του ΔΚΕΛ-  κάνουν κοινό διάβημα διαμαρτυρίας στον υπουργό Δικαιοσύνης. Εκείνος απαντά ότι η κυβέρνηση είναι απο­φασισμένη να ανοίξει πάλι τις φυλακές Γυάρου για λόγους ασφα­λείας. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση, όπως ανακοινώνει η ίδια, κάνει και διπλωματικά διαβήματα στη σοβιετική και στη βουλγαρική κυβέρνηση και ζητά να περιορίσουν τη δράση της ηγεσίας του ΚΚΕ και να πάψουν να διευκολύνουν τα στελέχη του να μπαίνουν πα­ράνομα στην Ελλάδα.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Δρακόντεια μέτρα

Η κυβέρνηση δεν περιορίζεται μόνο να κινητοποιήσει την αστυ­νομία για να πιάσει τους 26 δραπέτες, με έρευνες σε ολόκληρο το λεκανοπέδιο της Αττικής και ανακρίσεις για να εξακριβωθεί πώς έγινε η απόδραση. Προχωρεί και σε συλλήψεις και εκτοπίσεις αρι­στερών, ασχέτων με την υπόθεση, καθώς και σε δρακόντεια μέ­τρα στις φυλακές με στόχο τους πολιτικούς κρατουμένους. Στις 21 Ιουλίου, οι βουλευτές των κομμάτων του Κέντρου Στ.Αλαμανής, Ν.Ζορμπάς, Π.Τζαννετάκης, Π.Τζατζάνης, Ε.Πέτσος και Ε.Κοθρής καταθέτουν την ακόλουθη ερώτηση για τους υπουρ­γούς Δικαιοσύνης και Εξωτερικών:

«Το τελευταίον τριήμερον, εις την περιοχήν τέως Διοική­σεως Πρωτευούσης, διενεργήθησαν αθρόαι συλλήψεις και εκτοπίσεις πολιτών εν συνεχεία πολλών προηγουμένων, αι οποίαι είχον προκαλέσει τας εντόνους διαμαρτυρίας συν­δικαλιστικών οργανώσεων και πολιτικών παραγόντων της χώρας. Επίσης, κατά το αυτό διάστημα, αστυνομικά όρ­γανα, παραβαίνοντα στοιχειώδεις δικονομικός διατάξεις, διενεργούν εις ευρείαν κλίμακα έρευνας οικιών κ.λ.π. Τέ­λος, εις διαφόρους φύλακας συμβαίνουν γεγονότα γεννώντα πολλά ερωτήματα παρά τη κοινή γνώμη.

Ερωτώνται οι κ.κ. υπουργοί Εσωτερικών και Δικαιοσύνης:

1) Ποίοι είναι οι πραγματικοί λόγοι των τελευταίων ομα­δικών συλλήψεων, δεδομένου ότι, εφ'όσον οι συλλαμβανόμενοι εκτοπίζονται, δεν προκύπτουν δι'αυτούς στοιχεία ενοχής διά παράβασιν νόμου (...); Η απόδρασις των 27 κρα­τουμένων, η οποία εν μέρει προβάλλεται ως πρόσχημα δι'αυτάς τας ενεργείας, δύναται να δημιουργή συγκεκριμένας κρατικάς ευθύνας, αλλά εν ουδεμία περιπτώσει δι­καιολογεί λήψιν σπασμωδικών μέτρων. Τα μέτρα αυτά προκαλούν την εντύπωσιν ότι η κυβέρνησις: α) κατέχεται από το πάθος τής εφαρμογής αντιποίνων και της αρχής της συλλογικής ευθύνης, και β) εύρε την ευκαιρίαν να εντείνη εκδηλωθέντα από πριν τρομοκρατικά της μέτρα, να συ­γκάλυψη συγκεκριμένας ευθύνας και γενικώτερον να δημιουργήση ψευδείς εντυπώσεις εις τον καταγανακτισμένον εκ της αντιλαϊκής της πολιτικής ελληνικόν λαόν».

    Παρ’όλα όμως τα μέτρα και την κινητοποίηση των αστυνομι­ών δυνάμεων, τις νυχτερινές ενέδρες, τις έρευνες και τα αιφνι­διαστικά «μπλόκα» σε συνοικίες και σπίτια, κανένας από τους 26 δεv πιάνεται. Έτσι, στις 23 Ιουλίου, η κυβέρνηση φτάνει στο έσχατο μέτρο: Επικηρύσσει τους 26 σαν... ληστές. Η σχετική απόφαση του υφυπουργού Ασφαλείας Ε.Καλατζή αναφέρει:

«...ούτοι τυγχάνοντες σοβαρά κομμουνιστικά στελέχη, ηνωμένα εις ομάδα διαθέτουσαν όπλα και εργασθέντες μετά φανατισμού διά την επικράτησιν του ΚΚΕ και όντες κρατούμενοι εις τας δικαστικός φύλακας Βούρλων ως υπό­δικοι επί κατασκοπία και άλλοι ως κατάδικοι δι'άλλας εγκληματικός πράξεις, από κοινού συμφέροντος κινούμε­νοι συναπεφάσισαν και απέδρασαν ομαδικώς των φυλα­κών, διά διανοίξεως υπογείου στοάς, τας μεσημβρινός ώρας της 17.7.1955, με σκοπόν να συνεχίσουν την εγκληματικήν αντεθνικήν των δράσιν, καταστάντες ούτω λίαν επικίνδυ­νοι εις την δημοσίαν και εθνικήν ασφάλειαν».

    Η αμοιβή που ορίζει ο υφυπουργός Ασφαλείας για τον φόνο των πέντε από τους 26 που χαρακτηρίζει ανώτερα στελέχη είναι 30.000 δραχμές και για την αποτελεσματική τους κατάδειξη 15.000. Για τους άλλους, η αμοιβή κλιμακώνεται από 20.000 - 10.000 για τον φόνο τους και 10 - 5.000 για την αποτελεσματική τους κατάδειξη. Φυσικά, η κυβέρνηση και ο υφυπουργός Ασφαλείας ξέρουν πως οι 27 πολιτικοί κρατούμενοι, που δραπέτευσαν από τα Βούρ­λα, ούτε ληστές είναι, ούτε όπλα διαθέτουν. Απέδρασαν, γιατί πί­στευαν πως έτσι θα ματαιώσουν τη δίκη, που ήταν σχεδόν βέβαιο ότι, εκείνη την εποχή, αν γινόταν, θα κατέληγε σε θανατικές καταδίκες και εκτελέσεις, τουλάχιστον όσων από αυτούς είχαν έρ­θει κρυφά από το εξωτερικό, και για να ενισχύσουν τις παράνο­μες οργανώσεις του ΚΚΕ. Και τώρα κρύβονταν για να αποφύγουν τη σύλληψη.

    Ευτυχώς κανένας δεν βρέθηκε να σκοτώσει τους καταζητού­μενους, που όμως οι περισσότεροι θα πέσουν, μέσα σε δύο χρόνια, και πάλι στα χέρια της αστυνομίας και θα κλειστούν στις φυλακές. Εφτά θα κατορθώσουν να φύγουν στο εξωτερικό. Ένας, ο Γιώρ­γος Γεωργίου, θα θανατωθεί, όπως θα δούμε, ύστερα από μερικά χρόνια, στη Βόρεια Ελλάδα. Και οι Αρχές θα ανακοινώσουν ότι πυ­ροβολήθηκε και σκοτώθηκε, ενώ προσπαθούσε να περάσει παρά­νομα τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα και να μπει στη Βουλγαρία.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Απόδραση

Την Κυριακή 17 Ιουλίου 1955, το βράδυ, ο κόσμος μαθαίνει από το ραδιόφωνο μια εντυπωσιακή είδηση: Το μεσημέρι απέδρασαν από τις φυλακές Βούρλων του Πειραιά 27 στελέχη του ΚΚΕ. Οι 21 είναι υπόδικοι για παράβαση του Α.Ν. 375 από το 1954 και οι έξι καταδικασμένοι την περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου. Έναν μόνο από τους 27 κατόρθωσαν να πιάσουν αμέσως οι αστυνομι­κοί στον Πειραιά.

Περισσότερες λεπτομέρειες θα πληροφορηθεί η κοινή γνώμη την άλλη μέρα, από τις απογευματινές εφημερίδες: Οι 27 πολιτικοί κρα­τούμενοι, ανάμεσα στους οποίους είναι και μηχανικοί, σπουδα­στές του Πολυτεχνείου κ.λ.π., άνοιξαν σήραγγα 17,5 μέτρων κά­τω από τον δρόμο και βγήκαν στα λουτρά ενός εργοστασίου που βρισκόταν απέναντι από την πλευρά εκείνη της φυλακής. Για να μη λερωθούν τα ρούχα τους και αναγνωρίζονται εύκολα, έχουν συρθεί στη σήραγγα με τις πιτζάμες πάνω από τα κοστούμια τους. Βγαίνοντας στο φως άφηναν τις πιτζάμες στα λουτρά του εργο­στασίου και εξαφανίζονταν. Ήταν δυόμισι η ώρα μεσημέρι, όταν βγήκε και ο τελευταίος από τη σήραγγα. Εκείνη την ώρα δεν υπήρ­χε προσωπικό στο εργοστάσιο. Η κόρη του φύλακα είδε μερικούς άγνωστους κυρίους να βγαίνουν από τα λουτρά και πήγε να φωνάξει τον πατέρα της. Ώσπου όμως εκείνος να ειδοποιήσει το αστυνομικό τμήμα που ήταν κοντά στις φυλακές, οι δραπέτες εί­χαν εξαφανιστεί. Και, παίρνοντας λεωφορεία ή ταξί, χάθηκαν σε διάφορα σημεία της περιοχής πρωτευούσης.

    Ήταν ένα ισχυρό ράπισμα για την κυβέρνηση και ιδιαίτερα για τον υφυπουργό Ασφαλείας, που διεκήρυσσε, σχεδόν κάθε μέρα, την παντοδυναμία του μηχανισμού των υπηρεσιών ασφαλείας του κράτους και τη «συντριβή των κομμουνιστών». Αλλά ήταν και μια ενέργεια που προκάλεσε πολλές αμφισβητήσεις, αφού θα αποτελούσε το πρόσχημα για νέες διώξεις και ταλαιπωρίες για τους αριστερούς. Αμέσως μετά την απόδραση, κινητοποιούνται η κυβέρνηση και ο αστυνομικός μηχανισμός. Γίνονται συσκέψεις 11, των υπουργών Εσωτερικών, Ασφαλείας και Δικαιοσύνης με τους αρμόδιους παράγοντες και διατάσσονται γενική επιφυλακή και εξόρμηση της αστυνομίας για να ανακαλυφτούν και να πιαστούν οι δραπέτες. Δύο χιλιάδες αστυνομικοί και το μηχανοκίνητο «χτε­νίζουν» επί μέρες και νύχτες την Αθήνα, τον Πειραιά και τα πε­ρίχωρα, ερευνούν σπίτια συγγενών και δραπετών και γνωστών αριστερών, χτυπούν τσιμέντα, γκρεμίζουν μάντρες ή χαλούν παρ­τέρια σε κήπους μήπως ανακαλύψουν κάποια κρύπτη.

    Το άμεσο πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι να πιαστούν οι 26 - ένας, όπως είδαμε, πιάστηκε τις πρώτες ώρες μετά την απόδραση. Αν η αστυνομία κατόρθωνε να πιάσει γρήγορα τους περισσότερους, αν όχι όλους τους δραπέτες των Βούρλων, η εντύπωση θα μειωνόταν και το κύρος του κρατικού μηχανισμού, που είχε δεχτεί σοβαρό πλήγμα, θα αναστυλωνόταν.

    Το δεύτερο πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι να εξακριβω­θούν πώς έγινε η απόδραση και αν υπήρξαν και συνένοχοι από το προσωπικό των φυλακών ή έξω από αυτές. Πώς, για μήνες ολό­κληρους, οι κρατούμενοι έσκαβαν τη σήραγγα χωρίς να υποψια­στούν τίποτε ούτε οι φύλακες, ούτε η φρουρά; Πώς, για ώρες, άδειαζαν ολόκληρα κελιά των φυλακών και κρατούμενοι εξαφα­νίζονταν κάτω από τη γη, χωρίς πάλι να μυριστεί κανένας από τους φύλακες ή τους φρουρούς χωροφύλακες τίποτε; Πού πήγαν οι τόνοι το χώμα και οι πέτρες, που είχαν αφαιρεθεί για να γίνει η σήραγγα;

    Το Υπουργείο Δικαιοσύνης διατάσσει ανακρίσεις και τιμωρεί πειθαρχικά τον αρχιφύλακα και μερικούς φύλακες των φυλακών Βούρλων. Δύο από τους φύλακες, που κινδυνεύουν να τιμωρη­θούν επίσης και να προφυλακιστούν, βλέποντας πως καταστρέ­φεται η καριέρα τους, παθαίνουν νευρική κρίση και κάνουν απόπειρες αυτοκτονίας.

(Λεπτομέρειες για την απόδραση των Βούρλων βλέπε στα βι­βλία: Θ.Βασιλόπουλου, Η απόδραση των Βούρλων, Εκδόσεις Διά­λογος 1975. Και Β.Βαρδινογιάννη, Πώς αποδράσαμε από τα Βούρλα, Θεμέλιο 1976. Καθώς και στις έρευνες των Γιάννη Φάτση στο Βήμα, 18-31 Ιανουαρίου 1976 και Κώστα Λιναρδάτου, Οι Μεγάλες Αποδράσεις, στα Νέα, 9-12 Σεπτεμβρίου 1977, όπου και πα­ράθεση όλων των πηγών για το θέμα.)

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Διωγμός της Αριστεράς

Ιδιαίτερα μετά τις δημοτικές εκλογές, η κυβέρνηση του Συνα­γερμού προσπαθεί να απομονώσει πολιτικά την Αριστερά και να καταστείλει τη δράση της. Τον τόνο στην αντικομμουνιστική εκστρατεία δίνει, με τις δηλώσεις και ανακοινώσεις του, ο υφυπουργός Εσωτερικών Ε.Καλατζής. Για πολλά στελέχη και μέλη της ΕΔΑ υπάρχει η εκτόπιση στο στρατόπεδο του Αϊ-Στράτη. Για όσους κατηγορούνται για συμμετοχή στον παράνομο μη­χανισμό του ΚΚΕ, τα διαρκή στρατοδικεία και οι δίκες για πα­ράβαση του Α.Ν. 375 για κατασκοπία. Μάταια η ΕΔΑ, το ΔΚΕΛ και άλλοι παράγοντες της αντιπολιτεύσεως ζητούν να καταργη­θεί ο νόμος αυτός του 1936 και να εφαρμοστεί ο νέος Ποινικός Κώ­δικας, που παραπέμπει στα τακτικά δικαστήρια και τις υποθέσεις αυτές. Η κυβέρνηση και το ΓΕΣ θεωρούν τον 375 «ισχυρή ασπίδα κατά του κομμουνισμού».

    Αυτή την περίοδο έχει επισημανθεί ότι βρίσκονται στην Ελλάδα και άλλα ανώτερα στελέχη του ΚΚΕ που έχουν έρθει από το εξωτερικό. Ο Ζαχαριάδης δεν έχει αρκετή εμπιστοσύνη, φαίνε­ται, στους κομμουνιστές που δρουν στην Ελλάδα - ενταγμένους στην ΕΔΑ ή σε παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ - και γι'αυτό στέλνει έμπιστα στελέχη του από το εξωτερικό για να μεταφέ­ρουν την κομματική γραμμή. Στα μέσα Φεβρουαρίου 1955, ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» διαλαλεί ότι ο πρώην υπουρ­γός (στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του 1944) και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Μιλτιάδης Πορφυρογέννης πραγ­ματοποίησε ταξίδι στην Ελλάδα. Ο ραδιοσταθμός μεταδίδει και εντυπώσεις του Πορφυρογέννη από την Αθήνα και άλλες ελλη­νικές πόλεις.

    Είναι φανερό πως ο Ζαχαριάδης θέλει να αποδείξει ότι ένα κομματικό στέλεχος του ΚΚΕ που διώκεται, αν πάρει τα κατάλ­ληλα μέτρα, μπορεί να κινηθεί στην Ελλάδα χωρίς να τον εντο­πίσουν οι υπηρεσίες ασφαλείας. Κυβερνητική πηγή ανακοίνωσε ότι όσα ανέφερε ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» για ταξίδι του Πορφυρογέννη στην Ελλάδα είναι παραμύθι και οι εντυπώσεις του κατασκευασμένες στο εξωτερικό. Η φυσιογνωμία του Πορφυρογέννη – πρόσθεσε - είναι τόσο γνωστή, που θα εντο­πιζόταν αμέσως. Πραγματικά, ο Μιλτιάδης Πορφυρογέννης (πέθανε αργότερα στο εξωτερικό) ήταν πανύψηλος, γεροδεμένος, φορούσε χοντρά μυωπικά γυαλιά και τον γνώριζε καλά όχι μόνο η αστυνομία, αλλά και πολύς κόσμος από όλες τις παρατάξεις. Και όμως ήταν γεγονός πως είχε έρθει κρυφά και με πλαστό διαβατήριο στην Αθήνα και είχε δει διάφορους συναδέλφους του δικηγόρους και κομματικά στελέχη. Ίσως να ήταν μόνο υπερβολή πως περιόδευσε σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας.

    Οι Αρχές Ασφαλείας, πάντως, ύστερα από τις εκπομπές αυ­τές του ραδιοσταθμού του ΚΚΕ, δυναμώνουν τις προσπάθειες τους και, σε λίγες μέρες, δίνουν την απάντηση τους στις κομπορρημοσύνες του Ζαχαριάδη: Στις 17 Μαρτίου, ανακοινώνουν τη σύλληψη του μέλους της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ Κώστα Λουλέ. Και, την 1η Ιουνίου, ο υφυπουργός Δημοσίας Τάξεως Ε.Καλατζής καλεί τους δημοσιογράφους για να τους ανακοινώσει ότι οι Αρχές Ασφαλείας έπιασαν τον «αρχηγό του κομμουνιστι­κού κλιμακίου» Γ.Ερυθριάδη ή Πετρή, μέλος του πολιτικού γρα­φείου του ΚΚΕ, τη γυναίκα του Έλλη, τον Κώστα Φιλίνη και άλ­λα κομμουνιστικά στελέχη. Όλοι παραπέμπονται, σύμφωνα με την τότε τακτική των κυβερνήσεων και των Αρχών Ασφαλείας, στο Διαρκές Στρατοδικείο για κατασκοπία.

Καθώς ο Συναγερμός δεν εφαρμόζει την πολιτική της «λήθης του παρελθόντος» που έχει διακηρύξει προεκλογικά, μερικές εκα­τοντάδες νέοι πολιτικοί κρατούμενοι έχουν προστεθεί στους κα­τοχικούς και του Εμφυλίου Πολέμου. Σύμφωνα με ανακοίνωση του υπουργού Δικαιοσύνης Κ.Θεοφανόπουλου, στις αρχές του 1955, βρίσκονταν στις φυλακές «3.985 αμετανόητοι κομμουνισταί και 1.097 δηλωσίαι». Εκατό περίπου στελέχη και μέλη του ΚΚΕ, που, όπως είδαμε, έχουν πιαστεί από τις υπηρεσίες ασφαλείας στην Αθήνα και σε διάφορες άλλες πόλεις την άνοιξη και το κα­λοκαίρι του 1954, παραμένουν ακόμα υπόδικοι. Είτε γιατί οι Αρχές, για λόγους εντυπώσεων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, θέλουν να οργανώσουν καλύτερα τη δίκη, είτε γιατί επιδιώκουν να βρουν την κατάλληλη πολιτικά στιγμή για να την κάνουν, περισσότερο από ένα χρόνο οι εκατό περίπου πολίτες, άντρες και γυναίκες πε­ριμένουν μάταια να δικαστούν.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Ελαφριά βελτίωση

Ύστερα από την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Παπάγος συνεχί­ζει τη θεραπεία με στρεπτομυκίνη και φάρμακα για τη γαστρίτιδα. Επειδή όμως συνεχίζονται η ανορεξία και η εξάντληση, το Υπουργείο Εξωτερικών ζητά από την αμερικανική πρεσβεία να σταλεί στην Αθήνα ειδικός, κορυφαίος Αμερικανός γιατρός.

    Με προσωπική παρέμβαση και σύσταση του προέδρου Αϊζενχάουερ, φτάνει στις 9 Μαΐου στην Αθήνα ο Αμερικανός καρκινολόγος Μπαρ, που, αφού εξετάζει τον άρρωστο στο σπίτι του, καταλήγει και αυτός στο συμπέρασμα ότι η κατάσταση της υγείας του Παπάγου οφείλεται σε αναζωπύρωση της παλαιάς φυματίωσης και συμβουλεύει να συνεχιστεί η θεραπεία με αντιβιοτικά. Τη διάγνωση των Λέφλερ και Μαλάμου, με την οποία συμφωνεί και ο Μπαρ, επιβεβαιώνει και μια εργαστηριακή εξέταση (ενοφθαλμισμός σε πειραματόζωο) για φυματίωση, που τα αποτελέσματά της έχουν βγει στο μεταξύ στην Ελβετία και είναι θετικά. Ύστερα από λίγες μέρες, η οικογένεια του Παπάγου καλεί τον γιατρό και κλινικάρχη Ν.Μπόμπολα να αναλάβει την παρακολούθηση του πρωθυπουργού. Ο Μπόμπολας, σε βιβλίο θα εκδώσει αργότερα (Ν.Μπόμπολα, Η ασθένεια του Αλέξ.Παπάγου και τα αίτια της, Αθήναι 1956), περιγράφει, την κατά­σταση του Παπάγου τις μέρες εκείνες:

«Την επομένην (17 Μαΐου) και περί ώραν 12 μεσ., ο στρα­τάρχης προσέρχεται εις το εν Μελισσίοις σανατόριόν μου (...). Η εξάντλησίς του κατά την ημέραν αυτήν ήτο τοιαύ­τη, ώστε εκρίθη επιβεβλημένον όπως αναπαυθή επί του­λάχιστον ημίσειαν ώραν πριν ή υποβληθή εις εξετάσεις εν τοις ακτινολογικοίς εργαστηρίοις».

    Ο Μπόμπολας δεν διέγνωσε καμία πάθηση που να δικαιολο­γεί τη βαριά κατάσταση του αρρώστου. Τα συμπτώματα, εκτός από τη μεγάλη εξάντληση και την ανορεξία, είναι έντονος μετεω­ρισμός, γαστρίτιδα, μικρή διόγκωση της σπλήνας και τώρα έχει εμφανιστεί και πυρετός. Τον υποβάλλουν σε τεχνητή διατροφή, με ενδοφλέβιες ενέσεις, ύστερα από την οποία παρουσιάζεται βελτίωση. Ο άρρωστος - κατά την περιγραφή πάντα του Μπό­μπολα - κερδίζει τρία κιλά και ο πυρετός πέφτει. Οι τρεις θερά­ποντες γιατροί (Μαλάμος, Γούτας, Μπόμπολας) αποφασίζουν να συνεχιστεί η θεραπεία με ενδοφλέβιες ενέσεις. Ο πυρετός πέφτει εντελώς και, στις 7 Ιουλίου, βγαίνει ιατρικό ανακοινωθέν, που αναφέρει:

«Ο στρατάρχης διατελών από 15θημέρου τελείως απύρετος και απηλλαγμένος πλέον παντός ενοχλήματος, εισήλθεν ήδη σταθερώς εις το στάδιον της οριστικής αναρρώσεως».

Αυτό το υπεραισιόδοξο ανακοινωθέν δεν αποδίδει την πραγ­ματική κατάσταση του πρωθυπουργού. Η αλήθεια είναι ότι ο Παπάγος έχει τέτοια εξάντληση, που δεν μπορεί να δεχτεί σε συ­νεργασία ούτε τους πιο στενούς συνεργάτες του. Η κυβέρνηση παραμένει χωρίς πρόεδρο, ενώ η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρά και δραματικά προβλήματα.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Και πάλι ο ΙΔΕΑ

Η ΦΔΕ παίρνει πρωτοβουλίες για μια πιο δυναμική αντιπολίτευ­ση και στρέφει τα πυρά της κατά της κυβερνητικής πολιτικής στις ένοπλες δυνάμεις. Στις 14 Μαΐου, συζητιέται στη Βουλή επερώ­τηση του Κ.Μητσοτάκη για τις προαγωγές και αποστρατείες ανωτάτων αξιωματικών. Ο Κ.Μητσοτάκης κατηγορεί την κυβέρνηση ότι κάνει την επιλογή των αξιωματικών με βάση τις αξιώσεις του ΙΔΕΑ και ότι επαναφέρει και τοποθετεί στις πιο επίκαιρες θέσεις του στρατού, της ΚΥΠ κ.λ.π. όσους πρωτοστάτησαν στο κίνημα της 30-31ης Μαΐου 1951:

Δεν είναι δύσκολο να πιστεύσει τις - συνεχίζει ο Μητσο­τάκης - ότι ο σημερινός αρχηγός του στρατού είναι ουσια­στικώς ο αρχηγός του ΙΔΕΑ.

ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ: Εν ονόματι του εθνικού συμφέρο­ντος, σας παρακαλώ να μην επιμείνετε εις την άποψίν σας ότι ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου είναι αρχηγός πα­ρακρατικής οργανώσεως. Οφείλετε να ανακαλέσετε.

Κ.ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ: Πιστεύω δυστυχώς ότι εκείνο το οποίον ανέφερα αποτελεί την αλήθειαν.

Στην ίδια συνεδρίαση της Βουλής μιλά για το θέμα του ΙΔΕΑ και ο βουλευτής του ΔΚΕΛ Γιώργος Γρηγορίου, που λέει ότι η ορ­γάνωση αυτή εξακολουθεί να δρα στον στρατό και ότι έχει τρι­πλή διοικούσα επιτροπή.

Εντός του ΙΔΕΑ - συνεχίζει ο Γρηγορίου - υπάρχουν τρεις τάσεις. Πρώτον, η των ζωηρών, μεταξύ των οποίων υπάρ­χει και εις, όστις επιθυμεί διακαώς να γίνη ο Νάσερ της Ελλάδος. Υπάρχει η δευτέρα τάσις, ήτις δεν βλέπει τα πράγματα τόσον εύκολα, διότι παρατηρεί ότι ο λαός ευρί­σκεται πλησίον του κοινοβουλευτισμού. Υφίσταται και η τρίτη τάσις, ήτις εν όψει πτώσεως του Ελληνικού Συνα­γερμού ζητεί να πέση εις τα μαλακά, η οποία είναι ετοίμη να συνεργασθή με οιανδήποτε διάδοχον κατάστασιν.

    Η συζήτηση συνεχίζεται με συνεχή επεισόδια και αντεγκλήσεις για τον τρόπο επιλογής των αξιωματικών, κυρίως ανάμεσα στους Γρηγορίου και Χαβίνη από την πλευρά του Κέντρου και Π.Κανελλόπουλο από την κυβέρνηση. Παρεμβαίνοντας στη συζήτηση, ο Γ.Παπανδρέου διαβάζει πρακτικό του Πρωτοβάθμιου Ανακριτικού Συμβουλίου με πρόεδρο αντιστράτηγο, μέλη τέσσερις υποστρατήγους και ημερομηνία 8 Μαρτίου 1952, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι εξακολουθεί να υπάρχει οργάνωση του ΙΔΕΑ στον στρατό, με κέντρα και εστίες τα κέντρα, σχολές, επιτελεία, σώματα στρατού, ΓΕΕΘΑ, ΓΕΣ και το Υπουργείο Εθνικής Αμύνης.

    Κατόπιν αγορεύει ο υφυπουργός Τύπου Γερ.Λύχνος, που η αντιπολίτευση τον κατηγόρησε ότι, σε μια ομιλία του από το ραδιόφωνο, εκτόξευσε απειλή για δικτατορία, σε περίπτωση που πέσει ο Συναγερμός:

ΛΥΧΝΟΣ (υφυπ.Τύπου): Η ασυνεννοησία ή μάλλον η αναρχία, η οποία αυτή την ώρα κρατεί προς την πλευρά της αντιπολιτεύσεως, θα ήρχετο εις τον χώρον της κυβερ¬νήσεως, θα εγκαθίστατο δηλαδή μία κατάστασις, η οποία από την φύσιν αυτής θα απειλούσε τας ελευθερίας του ελ¬ληνικού λαού, διότι όταν θα έλειπε ο Ελληνικός Συναγερ¬μός, όταν θα έλειπε ο στρατάρχης Παπάγος και θα έμε¬ναν αυτά τα ερίζοντα κόμματα διά να κυβερνήσουν την χώραν, το αποτέλεσμα θα ήτο η αναρχία και η απειλή της δημοκρατίας (...).

ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Μία περίπτωσις δεν υπάρχει, η δικτα¬τορία. Διότι παρεμπίπτει ο κυρίαρχος λαός. Διά τούτο σφάλλετε διαγιγνώσκοντες εις τον ορίζοντα απειλήν της δικτατορίας. Η κυβέρνησις του Συναγερμού όταν θα έλθη η ώρα θα παρέλθη.

ΛΥΧΝΟΣ: Σεις διακηρύσσετε ότι δεν υπάρχει.

ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Κατά την γνώμην μας, εξήλθεν ο Συνα¬γερμός. Υπάρχει εις την εξουσίαν παρά την αντίθεσιν του λαού.

    Η αντιπολίτευση μίλησε εξάλλου στη Βουλή και για το θέμα της ετεροδικίας των Αμερικανών στην Ελλάδα. Ο υπουργός των Εξωτερικών Στ.Στεφανόπουλος δήλωσε ότι είχαν αρχίσει ήδη διαπραγματεύσεις με την αμερικανική κυβέρνηση για να αναθεωρηθεί η σχετική συμφωνία. (Πρακτικά Βουλής, 24 Μαΐου-15 Ιουνίου 1955.)

    Στα τέλη Ιουνίου, η αντιπολίτευση φέρνει στη Βουλή και θέμα της αρρώστιας του Παπάγου. Αντιπολιτευόμενοι βουλευτές έχουν καταθέσει ερώτηση και ζητούν να πληροφορηθεί η Βουλή, αν είναι αλήθεια ότι, επειδή ο πρωθυπουργός είναι άρρωστος στο υπουργικό συμβούλιο προεδρεύει ο γενικός διευθυντής του πολιτικού του γραφείου, στρατηγός Αλέστας. Ο υπουργός Προε¬δρίας Γ.Ράλλης διαψεύδει την πληροφορία. Και ο αντιπρόεδρος Π.Κανελλόπουλος επικρίνει έντονα τους βουλευτές που κατέθεσαν την ερώτηση και διαβεβαιώνει τη Βουλή ότι ο Παπάγος «διήλ¬θε μίαν παροδικήν ασθένειαν» και ότι είναι πια καλά. (Πρακτικά Βουλής, 24 Ιουνίου 1955.)

    Ο Π.Κανελλόπουλος δεν γνώριζε την πραγματική κατάσταση της υγείας του πρωθυπουργού ή προσπαθούσε, για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, να την κρύψει από τη Βουλή και την κοινή γνώ¬μη ; Το πιο πιθανό είναι ότι συνέβαιναν και τα δύο. Επειδή οι γιατροί δεν έβρισκαν την πραγματική αιτία της αρρώστιας του Παπάγου και, οπωσδήποτε, δεν διαπίστωναν «κακοήθη εξεργασία», ο Π.Κανελλόπουλος και οι άλλοι κυβερνητικοί παράγοντες, παρόλο που ήξεραν ότι ο πρωθυπουργός εξακολουθούσε να είναι άρρωστος, είχαν την ελπίδα πως θα βελτιωνόταν γρήγορα η κατάστασή του.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Βόμβες στην Κύπρο

Αλλά το πιο συναρπαστικό και με μακροπρόθεσμες για την Ελλάδα επιπτώσεις γεγονός της περιόδου αυτής συνέβη στην Κύπρο: Τη νύχτα της 31ης Μαρτίου - 1ης Απριλίου, ισχυρές εκρή­ξεις συγκλονίζουν τη Λευκωσία, τη Λάρνακα, τη Λεμεσό και με­ρικές μικρότερες πόλεις της Κύπρου. Έχει αρχίσει τα μεσάνυ­χτα, όπως έχουν συμφωνήσει ο Μακάριος και ο Γρίβας, η ένοπλη δράση της ΕΟΚΑ. Στη Λευκωσία, φλέγεται ο κεντρικός ραδιοσταθμός και παθαίνει σοβαρές ζημιές το μέγαρο της Αρχιγραμματείας. Στη Λάρνακα, σημειώνονται εκρήξεις βομβών στο διοι­κητήριο, στη διοίκηση της αστυνομίας, στο δικαστικό μέγαρο και σε σπίτια αστυνόμων. Η αστυνομία πιάνει πέντε μέλη των ομά­δων δολιοφθορών. Στην Αμμόχωστο ένα μέλος της ΕΟΚΑ πα­θαίνει θανατηφόρο ηλεκτροπληξία ενώ προσπαθεί να κόψει ηλε­κτρικά καλώδια.

    Την ίδια νύχτα κυκλοφορεί προκήρυξη με την υπογρας)ή «ΕΟΚΑ, ο αρχηγός Διγενής»: Η προκήρυξη γράφει:

«Με την βοήθειαν του Θεού, με πίστιν εις τον τίμιον αγώ­να μας, με την συμπαράστασιν ολοκλήρου του ελληνισμού και με την βοήθειαν των Κυπρίων, αναλαμβάνομεν τον αγώνα διά την αποτίναξιν του αγγλικού ζυγού, με σύνθη­μα εκείνο το οποίον μας κατέλιπαν οι προγονοί μας ως ιεράν παρακαταθήκην: "Ή ταν ή επί τας". Αδελφοί Κύπρι­οι, από τα βάθη των αιώνων μάς ατενίζουν όλοι εκείνοι οι οποίοι ελάμπρυναν την ελληνικήν ιστορίαν διά να διατη­ρήσουν την ελευθερίαν των: οι μαραθωνομάχοι, οι Σαλαμινομάχοι, οι τριακόσιοι του Λεωνίδα και οι νεώτεροι του αλβανικού έπους. Μας ατενίζουν οι αγωνισταίτου 1821, οι οποίοι και μας εδίδαξαν ότι η απελευθέρωσις από τον ζυγόν δυνάστου αποκτάται πάντοτε με το αίμα. Μας ατενί­ζει ακόμα σύμπας ο ελληνισμός, ο οποίος και μας παρα­κολουθεί με αγωνίαν, αλλά και με εθνικήν υπερηφάνειαν. Ας απαντήσωμεν με έργα ότι θα γίνωμεν "πολλώ κάρρονες τούτων". Είναι καιρός να δείξωμεν εις τον κόσμον ότι εάν η διεθνής διπλωματία είναι άδικος και εν πολλοίς άναν­δρος, η κυπριακή ψυχή είναι γενναία. Εάν οι δυνάσται μας δεν θέλουν να αποδώσουν τη λευτεριά μας, μπορούμε να την διεκδικήσωμεν με τα ίδια μας τα χέρια και με το αίμα μας. Ας δείξωμεν εις τον κόσμον ακόμη μίαν φοράν ότι και του σημερινού 'Ελληνος "ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει". Ο αγών θα είναι σκληρός. Ο δυνάστης διαθέτει τα μέσα και τον αριθμόν. Εμείς διαθέτομεν την ψυχήν, έχομεν και το δίκαιον με το μέρος μας. Γι'αυτό και θα νικήσωμεν. Διε­θνείς διπλωμάται, ατενίσατε το έργον σας. Είναι αίσχος εν εικοστώ αιώνι οι λαοί να χύνουν το αίμα των διά να απο­κτήσουν την λευτεριά των, το θείον αυτό δώρον, για το οποίον και εμείς επολεμήσαμεν παρά το πλευρόν των λαών σας, και για το οποίον σεις τουλάχιστον διατείνεσθε ότι επολεμήσατε εναντίον του ναζισμού και του φασισμού. 'Ελληνες, όπου και αν ευρίσκεσθε, ακούσατε την φωνήν μας: Εμπρός, όλοι μαζί για την λευτεριά της Κύπρου μας». (Γρίβα, στο ίδιο, σ. 34.)

    Οι εκρήξεις συνεχίζονται και την άλλη νύχτα 1-2 Απριλίου, στη Λευκωσία και στη Λάρνακα. Ύστερα σταματά η «δυναμική δράση» για μερικούς μήνες (στο ίδιο, σ. 34-36 και Παράρτημα, σ. 6).

    Οι πρώτες αντιδράσεις από την Ελλάδα δείχνουν αιφνιδιασμό και αμφιβολίες για τη σκοπιμότητα και την αποτελεσματικότητα ένοπλων μορφών αγώνα στην Κύπρο.

«Ο ραδιοσταθμός Αθηνών - γράφει ο Γρίβας - επί ημέρας ουδεμίαν ενθάρρυνσιν μας δίδει, τουναντίον, μας αποκαρδιώνει...».

Αρκετοί, στρατιωτικοί και πολιτικοί, πιστεύουν πως δεν προσφέρεται η Κύπρος για ένοπλο αγώνα. Άλλοι υποψιάζονται ότι οι βόμβες είναι, «προβοκάτσια» των Άγγλων για να συντρίψουν το ενωτικό κίνημα και να δικαιολογήσουν σκληρά μέτρα κατά των Κυπρίων. Το Βήμα χαρακτηριστικά γράφει, στις 2 Απριλίου:

«Με ολίγας χειροκινήτους βόμβας, αι οποίαι δεν προκα­λούν ζημίας και δεν σημειώνουν θύματα, δεν πρόκειται ασφαλώς να απελευθερωθή η Κύπρος, όπως δεν επρό­κειτο να απελευθερωθή και με τα καψούλια δυναμίτιδος του 'Άγίου Γεωργίου" (...). Τι δύνανται λοιπόν να σημά­νουν οι πρόχειροι και άσκοποι εκρήξεις της Λευκωσίας και των τριών άλλων κυπριακών πόλεων; Την απελευθέρωσιν της Κύπρου δεν θα ηδύναντο να την επιτύχουν, έστω και επαναλαμβανόμεναι (...). Μήπως όμως θα ηδύναντο να δώσουν εις τους Άγγλους την αφορμήν και την ευκαιρίαν να ισχυρισθούν ότι αντιμετωπίζουν ένα κίνημα ενερ­γητικής αντιστάσεως εις την Κύπρον και να λάβουν μέ­τρα, και να μεταχειρισθούν τον κυπριακόν λαόν ανάλογα; Αυτή είναι η υποψία που γεννάται σήμερον εις τον ελληνικόν λαόν».

    Την έντονη αντίθεση της προς τις «δυναμικές» μορφές αγώ­να κατά των Άγγλων στην Κύπρο διακηρύσει αμέσως η Αριστε­ρά. Το ισχυρό Κομμουνιστικό Κόμμα της Κύπρου ΑΚΕΛ, με ανα­κοίνωση του, καταδικάζει τις δυναμιτιστικές απόπειρες αμέσως μετά την εκδήλωση τους. Το ΑΚΕΛ θεωρεί τις εκρήξεις «προβο­κάτσια» κατά του ενωτικού αγώνα, που θα έπρεπε, κατά την άπο­ψη του, να συνεχιστεί με διαδηλώσεις, απεργίες και άλλες ειρη­νικές μορφές, καθώς και με διπλωματικές ενέργειες.

(Διαδηλώσεις σπουδαστών και μαθητών έχουν γίνει στην Αθή­να την παραμονή της εθνικής επετείου. Διακόπηκε η συγκοινω­νία στο κέντρο και ακολούθησαν συγκρούσεις με την αστυνομία, στις οποίες τραυματίστηκαν πέντε διαδηλωτές. Στις 8 Απριλίου, γίνονται μεγάλες διαδηλώσεις στη Λευκωσία και σε άλλες πόλεις της Κύπρου. Την άλλη μέρα, κατεβαίνουν και πάλι οι σπουδα­στές στο κέντρο της Αθήνας και συγκρούονται με την αστυνομία που προσπαθεί να τους διαλύσει.)

Η θέση του ΑΚΕΛ κατά των δυναμιτιστικών ενεργειών, που τις χαρακτηρίζει «βαρελότα», προκαλεί εσωτερική κρίση στις γραμ­μές του. Ηγετικοί του παράγοντες, με επικεφαλής τον γιατρό Βάσο Λυσαρίδη, διαφωνούν με τη γραμμή αυτή και διαγράφο­νται από το Κόμμα. Ο Λυσαρίδης οργανώνει ένοπλες ομάδες, που θα συνεργασθούν αργότερα με την ΕΟΚΑ.

    Την αρνητική απέναντι στην ΕΟΚΑ στάση του ΑΚΕΛ έρχεται να ενισχύσει ο τότε γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης. Σε άρθρο του που μεταδίδει ο ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» του εξωτερικού, ο Ζαχαριάδης αποκαλύπτει ότι ο Γρί­βας είναι ο αρχηγός της ΕΟΚΑ «Διγενής»:

«...έσκασαν τα βαρελότα έλεγε ανάμεσα σε άλλα ο Ζα­χαριάδης χωρίς να σπάση μύτη, και ο ψευτοδιγενής Γρίβας ξεσκεπάστηκε (...) τον ψευτοδιγενή οι Άγγλοι τον κυνη­γούν μα δεν τον πιάνουν, γιατί ακριβώς παίζει το παιγνί­δι τους. Φυσικά, τα όπλα που τον άφησαν να μαζέψει τε­λικά προορίζονται να στραφούν ενάντια στο ΑΚΕΛ».

    Ταυτόχρονα, ο Ζαχαριάδης εγκαινιάζει το σύνθημα «Ελεύθε­ρη Κύπρος σε ελεύθερη Ελλάδα», που σημαίνει πως η Κύπρος πρέπει να ενωθεί με την Ελλάδα, όταν η χώρα μας γίνει σοσιαλιστική. Η έντονη δυσπιστία και εχθρότητα της ελληνικής Αριστεράς απέναντι στον Γρίβα για τη δολοφονική δραστηριότητα της οργάνωσης του «Χ» κατά το διάστημα της Κατοχής εναντίον του ΕΑΜ, καθώς και θεωρητικές απόψεις εναντίον της ατομικής τρο­μοκρατίας, εξηγούν τη θέση αυτή του ΚΚΕ απέναντι στην ΕΟΚΑ. Αλλά, άσχετα από το βάσιμο ορισμένων επιφυλάξεων για τη μορ­φή που έπαιρνε η δράση κατά των Άγγλων στην Κύπρο, ορθό θα ήταv, αφού άρχιζε ένας απελευθερωτικός και αντιαποικιακός αγώ­νας, να υποστηριχτεί με όλα τα μέσα από τις οργανώσεις και τα κόμματα στην Ελλάδα και στη Μεγαλόνησο. Αυτό - όπως σωστά σημειώνει ο Πλουτής Σέρβας (Η Κυπριακή Τραγωδία, σ. 48-50) θα το καταλάβει, αργότερα και με αρκετή καθυστέρηση η Αριστερά στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

ΣΠΥΡΟΣ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ ΣΤΗ ΧΟΥΝΤΑ

Φάκελοι και πιστοποιητικά

Παρά την αποτυχία των προσπαθειών για την ενοποίηση, η μαχητικότητα των αντικυβερνητικών κομμάτων έχει ανέβει. Τους έχουν τονώσει το ηθικό η επιτυχία στις δημοτικές εκλογές, καθώς και η διάσπαση και γενικά η φανερή πια χαλάρωση της συνοχής και η μείωση της επιρροής του Συναγερμού. Στα τέλη Ιανουαρίου του 1955, η αντιπολίτευση, με ευκαιρία τη συζήτηση επερωτήσεων βουλευτών της, δίνει πολυήμερη μάχη στη Βουλή για να καταρ­γηθούν οι αντιδημοκρατικοί θεσμοί. Οι φάκελοι, τα πιστοποιητι­κά κοινωνικών φρονημάτων, οι διακρίσεις στις προσλήψεις και τα άλλα αντιδημοκρατικά μέτρα πλήττουν τους οπαδούς όχι μόνο της Αριστεράς, αλλά και του Κέντρου. Εξάλλου, το Κέντρο δεν θέλει να αφήσει την πρωτοβουλία στα θέματα αυτά, που ενδιαφέρουν πλατιά στρώματα του λαού, μόνο στην Αριστερά. Έτσι, οι βουλευτές της αντιπολιτεύσεως εξαπολύουν επίθεση κατά της αντιδημοκρατικής πολιτικής του Συναγερμού, στη συνεδρίαση της Βουλής της 21ης Ιανουαρίου 1955, και καταγγέλλουν:

•  Οι φάκελοι και τα πιστοποιητικά δημιουργούν ατμό­σφαιρα φοβίας και ανασφάλειας. «Υπάρχουν ανεύθυνοι εις κάθε κοινότητα και εις κάθε πόλιν, ένας ή δύο, οι επαγγελματίαι πληροφοριοδόται, οι αποκαλούμενοι "σπιού­νοι", οι οποίοι αξιολογούν την πατριωτισμόν του κάθε Έλληνος» (Μπίρης).

•  «Απολύονται υπάλληλοι διότι εις νεαράν ηλικίαν μετέσχον του ΕΑΜ. Εις το ΕΑΜ, ιδίως εις την ύπαιθρον, ενετάχθησαν το 55% του πληθυσμού και δεν αποτελεί εθνικήν πράξιν να λέγωμεν ότι το ΕΑΜ υπήρξεν οργάνωσις αντιπατριωτική» (στρατηγός Χαβίνης).

 • Πολλά παιδιά δεν μπορούν να φοιτήσουν σε Ανώτερες Σχολές γιατί οι γονείς τους ήταν μέλη απελευθερωτικών οργανώσεων (καθηγητής Τ.Βουλόδημος).

    Ο Γ.Παπανδρέου, εκφράζοντας την επίσημη θέση του Κόμματος των Φιλελευθέρων, ζητά οι εκτοπίσεις να γίνονται μόνο μι δικαστικές αποφάσεις. Ζητά επίσης να αναθεωρηθούν οι απο­φάσεις των κακουργιοδικείων, με βάση τις οποίες κρατούντα ακόμα στις φυλακές μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ για αδικήματα της κατοχικής περιόδου.

    Τα θέματα που αναφέρονται στο πρόσφατο παρελθόν και ιδι­αίτερα στην περίοδο 1941-49 προκαλούν έξαψη στη Βουλή. Και αυτό είναι φυσικό, ως ένα βαθμό, αφού πολλοί βουλευτές έχουν παίξει την περίοδο εκείνη ρόλο ως στελέχη στη μία ή στην άλλη παράταξη. Η άποψη Χαβίνη για το ΕΑΜ προκαλεί παρέμβαση του υφυπουργού Εσωτερικών Ε.Καλατζή, που υποστηρίζει ότι το ΕΑΜ ήταν αντεθνική οργάνωση.

Στην επόμενη συνεδρίαση της Βουλής, ο Στέλιος Αλαμανής, του ΔΚΕΛ, αναπτύσσοντας την ίδια επερώτηση, τονίζει ότι δεν επιτρέπεται να εξακολουθούν να διώκονται πολίτες γιατί ανήκαν οι ίδιοι ή οι γονείς τους, στην Κατοχή, στο ΕΑΜ και ότι δεν είναι «εθνικώς συμφέρον» να χαρακτηρίζεται η μεγάλη αυτή οργάνω­ση αντεθνική. Παρεμβαίνοντας και πάλι στη συζήτηση ο υφυ­πουργός Εσωτερικών υποστηρίζει ότι το ΕΑΜ «υπήρξε οργάνωσις καθαρώς κομμουνιστική και συνεπώς αντεθνική».

Η συζήτηση συνεχίζεται ήρεμη, αν και σε υψηλό τόνο. Ο Αλα­μανής θυμίζει ότι οι σύμμαχοι, «επισημάναντες και σφάλματα και εκτροπάς, εξαχθείσας μέχρις εγκλημάτων κατά το δεκεμβριανόν κίνημα, δεν παρέλειψαν ν'αναγνωρίσουν ως τίτλον τιμής διά την Ελλάδα τας υπηρεσίας τας οποίας προσέφερεν το ΕΑΜ εις τον αγώνα εναντίον του εχθρού».

Ο Αλαμανής, τελειώνοντας τον λόγο του, κατεβαίνει από το βήμα. Αμέσως ορμά εναντίον του ο συναγερμικός βουλευτής Κώ­στας Παπαδόπουλος, τον πιάνει από τα μαλλιά και αρχίζει να τον χτυπά. Ο Αλαμανής αμύνεται. Γίνεται συμπλοκή. Πολλοί βου­λευτές τρέχουν να τους χωρίσουν. Ανταλλάσσονται γροθιές και βρισιές. «Δολοφόνε,προδότη... Γερμανοντυμένε...». Επεμβαίνουν τελικά και τους χωρίζουν αξιωματικοί της φρουράς χωροφυλακής. Ο πρόεδρος της Βουλής Κ.Ροδόπουλος λύνει τη συνεδρίαση. Η αντιπολίτευση διαμαρτύρεται και ζητά να εφαρμοστεί ο Κανονισμός της Βουλής κατά του Κ.Παπαδόπουλου, που καταγγέλλεται ως στενός συνεργάτης των χιτλερικών κατά την Κατοχή.

Μόλις επαναλαμβάνεται η συνεδρίαση, ο πρόεδρος εκφράζει βαθύτατη αγανάκτηση για την επίθεση του Παπαδόπουλου κα­τά του Αλαμανή και τονίζει ότι το βήμα της Βουλής είναι ιερό και καθένας βουλευτής μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τις σκέψεις του. Ανακαλεί στην τάξη τον Παπαδόπουλο και ζητά από το Σώμα να δημοσιευτεί, σύμφωνα με τον Κανονισμό, η ανάκληση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και να τοιχοκολληθεί σε όλα τα χωριά της περιφέρειας του τιμωρούμενου βουλευτή. Η πλειοψηφία της Βουλής εγκρίνει «δι'ανατάσεως». Αρκετοί όμως κυβερνητικοί βουλευτές δεν σηκώνονται...

 Ο Παπανδρέου ζητά να προσέλθει στην άλλη συνεδρίαση ο πρωθυπουργός και να αποδοκιμάσει την επίθεση.

ΑΛΑΜΑΝΗΣ: Το γεγονός ότι αι απόψεις μου προυκάλεσαν εξέγερσιν γνωστού αρχιδοσιλόγου αποτελεί απόδειξιν της ορθότητος αυτών.

    Στην επόμενη συνεδρίαση της Βουλής, η αντιπολίτευση αποχωρεί σε ένδειξη διαμαρτυρίας γιατί δεν πήγε ο ίδιος ο πρωθυπουργός να αποδοκιμάσει την επίθεση. Με ανακοίνωση της, καταγγέλλει την απουσία του πρωθυπουργού ως ασέβεια προς το Σώμα. Από την κυβέρνηση αποδοκιμάζει την επίθεση ο αντιπρόεδρος Π.Κανελλόπουλος.

    Στις 28 Ιανουαρίου, συνεχίζεται στη Βουλή η συζήτηση των επερωτήσεων για τους φακέλους και τα πιστοποιητικά κοινωνι­κών φρονημάτων. Ο Αλαμανής, παίρνοντας τον λόγο, ζητά από τηv κυβέρνηση να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις της για λήθη του παρελθόντος. Ο Σάββας Παπαπολίτης λέει ότι «το μεγαλύτερον τμήμα του λαού, το οποίον ενετάχθη εις όλας γενικώς τας οργανώσεις της Αντιστάσεως, προσέφερεν ανυπολόγιστους υπηρεσίας, αντιμετώπισαν με ηρωισμόν τα πολυβόλα και τα εκτελεστικά αποσπάσματα των κατακτητών».

 

    Βουλευτές του Συναγερμού τον διακόπτουν με κραυγές και δεν τον αφήνουν να συνεχίσει τον λόγο του. Παρεμβαίνει ο Π.Κα­νελλόπουλος για να συστήσει στους κυβερνητικούς βουλευτές να ηρεμήσουν. Στην πράξη όμως, όπως συνηθίζει αυτή την εποχή, «ρίχνει νέο λάδι στη φωτιά», όταν διακηρύσσει ότι οι οργανώσεις Ε AM, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ δεν έδωσαν καμία μάχη με τον εχθρό, ενώ «προέβησαν εις συστηματικήν προσπάθειαν εξοντώσεως των εθνι­κοφρόνων Ελλήνων».

«Και δεν είναι δυνατόν - συνεχίζει ο αντιπρόεδρος της κυ­βερνήσεως του Συναγερμού -, και δεν είναι ανεκτόν από του βήματος τούτου άπαξ, δις, τρις - και είναι μεγάλη η αντοχή η οποία επιδεικνύεται υπό της πλειοψηφίας - να λέ­γεται ότι η οργάνωσις αυτή απέβλεπε εις την ενίσχυσιν του συμμαχικού αγώνος».

    Ο Σάββας Παπαπολίτης συνεχίζοντας τον λόγο του λέει ότι ο Π.Κανελλόπουλος έστειλε στην Κατοχή από το Κάιρο με τον Ηλία Τσιριμώκο επιστολή στους εδώ φίλους του να ενταχθούν στο ΕΑΜ. Ο Κανελλόπουλος το διαψεύδει.

Σ.ΠΑΠΑΠΟΛΙΤΗΣ: Εντός της οικίας μου παρεδόθη η επι­στολή σας εις τον κ.Καρανικολόν, εκπρόσωπον του κόμ­ματος σας. Και διαφωνησάντων των άλλων μελών, σας απηύθυνε μήνυμα, κατόπιν του οποίου ηλλάξατε πορείαν.

Παρεμβαίνει ο στρατηγός Χαβίνης, που λέει ότι, μ'όλο που πέρασαν δέκα χρόνια από το δεκεμβριανό κίνημα, δεν υπάρχει ακόμα δυνατότητα να συζητηθεί το θέμα με ηρεμία. Γι'αυτό κα­λύτερα να αφεθεί στον ιστορικό του μέλλοντος.

Ο Παπαπολίτης, καταλήγοντας, χαρακτηρίζει απαράδεκτο το καθεστώς των φακέλων, των πιστοποιητικών κοινωνικών φρονη­μάτων και των διοικητικών εκτοπίσεων, και ζητά να καταργηθούν τα ανελεύθερα μέτρα.

    Η συζήτηση στη Βουλή για τα ανελεύθερα μέτρα τελειώνει, στα τέλη Φεβρουαρίου, με ανακοινώσεις του υφυπουργού Εσωτερι­κών Ε.Καλατζή και «θεωρητική τοποθέτηση» του θέματος των εκτοπίσεων από τον αντιπρόεδρο Π.Κανελλόπουλο. Ο Καλατζής ανακοινώνει ότι η κυβέρνηση καθιερώνει την αρχή των «ανοι­χτών φακέλων». Συγκεκριμένα, εξηγεί ότι θα καλεί η Ασφάλεια τον ενδιαφερόμενο να «λαμβάνη γνώσιν» των εις βάρος του κα­τηγοριών και να απαντά. (Ήταν μια νέα μέθοδος για να αποσπώνται «δηλώσεις» και να ασκείται ψυχολογική πίεση.) Ο υφυ­πουργός ανακοινώνει επίσης ότι η κυβέρνηση αφήνει ελεύθερους τους εκτοπισμένους, όταν δηλώνουν πως «θα διάγουν νομιμοφρόνως».

Ο Γ.Παπανδρέου, διευκρινίζοντας τη θέση του κόμματος του, δηλώνει ότι δέχεται τη διοικητική εκτόπιση, αρκεί «έστω και εκ των υστέρων» να έχει δικαστική επικύρωση.

Ο Π.Κανελλόπουλος, απαντώντας στις επικρίσεις γιατί η κυ­βέρνηση επιμένει να διατηρεί τη διοικητική εκτόπιση, ενώ, για όσους παραβιάζουν τους νόμους, υπάρχουν τα δικαστήρια, λέει:

«...η δημοκρατία δεν μπορεί να παραμένη απαθής έναντι έστω και των τύποις μη δρώντων κομμουνιστών. Διότι και τύποις μη δρων κομμουνιστής, δηλαδή μη δολοφονών, μη προβαίνων εις ενεργείας εμφανώς βιαίας, και αυτός ακό­μη προβαίνει εις βιαίαν σκέψιν, διότι η σκέψις του δεν εί­ναι δημοκρατική και ομαλή, αλλ'είναι βιαία. Και εφ'όσον είναι βιαία η σκέψις είναι κατ'ουσίαν πράξις και όχι απλή σκέψις». (Πρακτικά Βουλής, 21 Φεβρουαρίου 1955.)

Είναι μια ακροβατική, αντιδημοκρατική και μάλλον φαιδρή θεωρία, που ανοίγει τον δρόμο σε κάθε αυθαιρεσία, αφού δικαιο­λογεί και τη δίωξη της σκέψης. Και, όπως είναι φυσικό, προκαλεί κατάπληξη, γιατί υποστηρίζεται από έναν καθηγητή και πνευματικό άνθρωπο.